I FZ 238/23

I FZ 238/23 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2023-08-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-26
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Marek Kołaczek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Przywrócenie terminu
Sygn. powiązane
I SA/Kr 1407/22 - Postanowienie WSA w Krakowie z 2023-09-14
I FZ 109/24 - Postanowienie NSA z 2024-06-26
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 86 i 87
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. S. na postanowienie odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia skargi z dnia 18 stycznia 2023 r. sygn. akt I SA/Kr 1407/22 w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 14 września 2022 r. nr 1201-IOP1-1.4103.3.2022.14 w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne kwartały 2018 r. i pierwszy kwartał 2019 r. postanawia oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 18 stycznia 2023 r. sygn. akt I SA/Kr 1407/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi A. S. (dalej jako: Skarżąca lub Strona) [...] na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie (dalej jako: Dyrektor IAS lub Organ) z dnia 14 września 2022 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne kwartały 2018 r. i pierwszy kwartał 2019 r.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia WSA wskazał, że 28 listopada 2022 r. Skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę na powyższą decyzję wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. W treści wniosku skarżąca podniosła, że wiadomość o wydaniu decyzji i umieszczeniu jej w portalu ePUAP powzięła w dniu 21 listopada 2022 r., tj. w dniu kiedy na polecenie organu podatkowego zostały zajęte jej rachunki bankowe. Niezwłocznie skontaktowała się ze swoim pełnomocnikiem, który był przekonany, że sprawa w dalszym ciągu nie została załatwiona, gdyż nie doręczono mu żadnej decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty. Następnie pełnomocnik skarżącej dokonał sprawdzenia powiadomień na poczcie elektronicznej informujących o umieszczeniu korespondencji na ePUAP-ie w przedmiotowej sprawie, w skutek czego okazało się, że na adres pełnomocnika nie zostały wysłane żadne powiadomienia dotyczące przedmiotowej decyzji, w związku z czym pełnomocnik nie miał realnej możliwości powzięcia informacji o umieszczeniu dokumentu w ePUAP. Skarżąca zaznaczyła przy tym, że dotychczas wszelkie powiadomienia dotyczące umieszczenia jakiekolwiek korespondencji z Urzędu Skarbowego na skrzynce ePUAP docierały na skrzynkę pocztową jej pełnomocnika, który był informowany zarówno o samym umieszczeniu dokumentu, jak i o dacie, w której upływa termin do dokonania odbioru takiego pisma. W tym przypadku, o żadnej z powyższych pełnomocnik nie został skutecznie powiadomiony. W związku z tym skarżąca uważa, że uchybienie terminowi nie było przez nią zawinione. Do wniosku skarżąca dołączyła wydruk z portalu ePUAP, na dowód tego kiedy faktycznie jej pełnomocnik zapoznał się z treścią decyzji (tj. w dniu 23 listopada 2022 roku).
Po rozpoznaniu powyższego wniosku WSA w Krakowie odmówił przywrócenia terminu wskazując, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi.
Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została doręczona pełnomocnikowi skarżącej w trybie zastępczym. Ww. decyzja została bowiem wysłana pełnomocnikowi skarżącej za pomocą środków komunikacji elektronicznej na adres jego skrzynki elektronicznej, w dniu jej wydania (co potwierdza zapis dotyczący daty utworzenia poświadczenia: 2022-09-14T15:57:36.499, k. 88 akt administracyjnych). Pierwsze Urzędowe Poświadczenie Doręczenia (UPD) zostało utworzone w dniu 14 września 2022 r. – co odpowiada pierwszej awizacji korespondencji. Powtórne UPD (druga awizacja) utworzono w dniu 22 września 2022 r. Tym samym czternastym dniem od wygenerowania pierwszego UPD był dzień 28 września 2022 r. Był to zatem ostatni dzień, w którym pełnomocnik skarżącej mógł odebrać przesłaną do niego drogą elektroniczną decyzję. W związku z brakiem odbioru ww. korespondencji przez pełnomocnika skarżącej, organ uznał decyzję za doręczoną z dniem 29 września 2022 r., tj. w dniu następującym po upływie 14 dni od dnia wpłynięcia korespondencji na adres do doręczeń elektronicznych. W konsekwencji, trzydziestodniowy termin na wniesienie skargi - liczony zgodnie z art. 53 § 1 p.p.s.a. - upłynął w dniu 29 października 2022 r.
Od powyższego postanowienia Skarżąca wywiodła zażalenie, zarzucając w mu naruszenie:
- art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnej odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora IAS z dnia 14 września 2022 roku,
- naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, i przyjęcie, że ewentualny błąd pełnomocnika polegający na uchybieniu terminu obciąża również stronę reprezentowaną przez tego pełnomocnika, a tym samym obciążając stronę w sposób nieproporcjonalny skutkami zaniedbań pełnomocnik.
W konkluzji postawionych zarzutów Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 86 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Z kolei z treści art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a., wynika, że pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Powołane przepisy wskazują, że warunkiem skuteczności wniosku o przywrócenie uchybionego terminu jest łączne spełnienie przesłanek ustanowionych w przepisach art. 86 i 87 p.p.s.a., tj.: uprawdopodobnienie przez stronę braku winy w uchybieniu terminu (art. 86 § 1 i art. 87 § 2), spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony (art. 86 § 2), dochowanie terminu do wniesienia wniosku (art. 87 § 1) oraz dopełnienie uchybionej czynności (art. 87 § 4). Brak spełnienia jednej z tych przesłanek uniemożliwia przywrócenie terminu. Skoro art. 87 § 2 p.p.s.a. stanowi, że we wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy po stronie zainteresowanego przywróceniem terminu, to należy uznać, że jakikolwiek stopień zawinienia strony w uchybieniu terminu (nawet lekkie niedbalstwo) powoduje niedopuszczalność jego przywrócenia. Przywrócenie terminu jest dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony, okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie.
Podkreślić należy, że sformalizowanie postępowania nakłada na strony obowiązek dokonywania określonych czynności w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym w określonej formie i terminach. Uporządkowana procedura gwarantuje pewność prawa i jego przewidywalność dla uczestników postępowania. Przepisy formalne zapewniają bezpieczeństwo prawne i przejrzystość postępowania. Pełnią funkcję ochronną dla uczestników postępowania, zapewniając bezstronność osiąganą przez jednakowe wymagania formalne stawiane obu stronom procesu. Przepisy normujące instytucję przywrócenia terminu jednoznacznie wskazują, jakie przesłanki warunkują możliwość skorzystania z tej instytucji, a nadto precyzują, jakie okoliczności winny być uprawdopodobnione, aby wniosek mógł zostać merytorycznie rozpoznany. Rzeczone przesłanki muszą zostać spełnione kumulatywnie i żadne przepisy szczególne w omawianym zakresie nie przewidują odstępstwa (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 19 lutego 2020 r., sygn. akt II FZ 28/20; 7 czerwca 2022 r., sygn. akt II GZ 162/22; orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej: "CBOSA"). Zaznaczyć należy, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i jest stosowana w sytuacjach gdy strona, z przyczyn niezależnych od niej, którym w żaden sposób nie mogła zaradzić, nie dopełniła czynności procesowej w stosownym terminie.
Zaznaczyć jednocześnie należy, że pojęcie winy strony w uchybieniu terminu obejmuje swym zakresem także winę osób trzecich upoważnionych przez stronę do dokonania określonej czynności, w tym również pełnomocnika (por. np. postanowienie NSA z 30 października 2018r., sygn. akt II FZ 631/18). Pełnomocnictwo jest stosunkiem opartym na zaufaniu, ustanawiając pełnomocnika w postępowaniu administracyjnym, ponosi skutki wynikające z ewentualnego błędu pełnomocnika i to niezależnie od tego, czy jest to pełnomocnik profesjonalny czy nieprofesjonalny. Każdy pełnomocnik ma obowiązek dbania o interesy swego mocodawcy poprzez zapewnienie sprawnej obsługi postępowania. Decydując się zatem na udzielenie pełnomocnictwa mocodawca zarazem przyjmuje na siebie wszelkie konsekwencje działalności pełnomocnika, zarówno te pozytywne, jak i negatywne (zob. postanowienia: NSA z 6 października 2014r., I FZ 328/14, oraz WSA w Opolu z 13 listopada 2019r., I SA/Op 400/19). Dodatkowo, gdy jest to pełnomocnik profesjonalny, przy ocenie możliwości przywrócenia terminu (również przy ocenie formalnych aspektów wniosku) należy uwzględniać wiedzę i konieczność zachowania należytej staranności przez tego pełnomocnika (wyrok SN z 21 lutego 2002 r., sygn. akt I PKN 903/00, publ. Prok. i Pr. 2003, Nr 15, poz. 39 - dodatek).
Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że profesjonalny pełnomocnik nie wykazał braku zawinienia w uchybieniu terminu – bezsprzecznie nie dochował on standardu staranności opisywanego w orzecznictwie sądów administracyjnych uzasadniającego przywrócenie terminu.
Jak trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji, z załącznika do wniosku i wydruku UPO w aktach administracyjnych wynika, że pełnomocnikowi Skarżącej wystawiono informację (UPD) o korespondencji z systemu w dniach 14 i 22 września 2022 r. W sprawie nie doszło do skutecznego zakwestionowania prawidłowości przedmiotowego doręczenia i poza sporem pozostaje kwestia, że od 14 września do 23 listopada 2022 r. Pełnomocnik Skarżącej miał możliwość uzyskania dostępu do przedmiotowej decyzji na platformie ePUAP. Przez ten ponad dwumiesięczny okres zatem pełnomocnik skarżącej, mając świadomość toczących się postępowań nie zweryfikował zawartości swojej skrzynki do doręczeń elektronicznych (a przynajmniej nie "odczytał" przedmiotowego pisma zgodnie z załączonym wydrukiem). Takie postępowanie profesjonalnego pełnomocnika nie może zostać poczytywane w kategoriach zachowania przez niego należytej staranności, a tym bardziej "najwyższej w danych okolicznościach staranności" która mogłaby uzasadniać przywrócenie terminu.
Nieuzasadniona jest przy tym wyrażona w uzasadnieniu zażalenia analogia do doręczeń "tradycyjnych" uznająca, że skoro pełnomocnik stwierdził, że nie dostał akcesoryjnego względem ePUAP powiadomienia na skrzynkę mailową, to jest to sytuacja "nieprawidłowej awizacji pisma". Przepisy ordynacji podatkowej nie uzależniają prawidłowości doręczenia pisma drogą elektroniczną od wystawiania dodatkowy zawiadomień (jak w przypadku doręczeń przez operatora pocztowego w art. 150 § 2 o.p.). Przy czym podkreślić należy, że brak owych powiadomień o dostępności pisma na platformie ePUAP nie został uprawdopodobniony, a wynika jedynie z gołosłownego oświadczenia pełnomocnika.
Podkreślić jeszcze raz należy, że okoliczności związane z realizacją stosunku wewnętrznego pełnomocnictwa, tj. relacje między mocodawcą i pełnomocnikiem, pozostają bez wpływu na bieg terminów procesowych i nie stanowią okoliczności usprawiedliwiającej niedotrzymanie terminu. Jak wskazuje sama autorka zażalenia, kwestia ta jest zasadniczo bezsporna w orzecznictwie tak sądów powszechnych, jak i administracyjnych i zasadniczo nie ma podstaw by poczytywać ją jako naruszająca konstytucyjne prawo do Sądu, zwłaszcza w niniejszej sprawie. Ewentualne niedochowanie przez profesjonalnego pełnomocnika należytej staranności wywołujące szkodę po stronie mocodawcy może być przedmiotem oddzielnie ocenianego roszczenia odszkodowawczego i pozostaje poza gestią czynności Sądu w bieżącej sprawie.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.