I FZ 234/25

I FZ 234/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-12-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-11-06
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bartosz Wojciechowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Przywrócenie terminu
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 85, art. 86 § 1, art. 87 § 1 i 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bartosz Wojciechowski, , , po rozpoznaniu w dniu 23 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Zarządcy masy sanacyjnej I. sp. z o.o. w restrukturyzacji w Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 września 2025 r. sygn. akt I SA/Gl 935/25 odmawiające przywrócenia terminu do usunięcia braku formalnego skargi w sprawie ze skargi Zarządcy masy sanacyjnej I. sp. z o.o. w restrukturyzacji w Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 30 maja 2025 r. nr 2401-IOV3.4103.28.2024.5/AH UNP: 2401-25-121832 w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień i maj 2023 r. postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 15 września 2025 r., I SA/Gl 935/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, w sprawie ze skargi Zarządcy masy sanacyjnej I. sp. z o.o. w restrukturyzacji w Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 30 maja 2025 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień i maj 2023 r. w kwestii wniosku o przywrócenie terminu do usunięcia braku formalnego skargi - odmówił przywrócenia terminu do usunięcia braku formalnego skargi.
Sąd zauważył, że zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącej Wydziału I z 31 lipca 2025 r. pełnomocnik strony skarżącej został wezwany do usunięcia braku formalnego skargi, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi, poprzez złożenie dokumentu lub jego uwierzytelnionego odpisu określającego umocowanie do reprezentowania strony skarżącej (np. aktualny na dzień podpisania skargi wydruk z systemu KRS). Przesyłka zawierająca powyższe wezwanie, została doręczona pełnomocnikowi strony skarżącej za pomocą środków komunikacji elektronicznej (ePUAP), na uprzednio ustalony adres elektroniczny, 6 sierpnia 2025 r. Termin na usunięcie braku formalnego skargi upływał stronie skarżącej z dniem 13 sierpnia 2025 r.
Pismem z 26 sierpnia 2025 r. pełnomocnik strony skarżącej usunął brak formalny skargi. W piśmie z tego samego dnia pełnomocnik strony skarżącej wniósł o przywrócenie terminu do usunięcia braku formalnego skargi. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż 6 sierpnia 2025 r. sekretariat jego kancelarii odebrał wiadomość doręczoną na skrzynkę elektroniczną (ePUAP), do której dołączono odpowiedź na skargę, jednak nie dołączono zarządzenia w przedmiocie uzupełnienia braku formalnego skargi poprzez złożenie dokumentu lub jego uwierzytelnionego odpisu określającego umocowanie do reprezentowania strony skarżącej, a jedynie w treści wiadomości wskazano wezwanie w tym zakresie. Było to powodem przeoczenia przez pracownika sekretariatu w treści wiadomości wezwania. Pełnomocnik strony skarżącej przebywał w tym okresie wraz z dziećmi na urlopie bez dostępu do komputera służbowego. Począwszy od 5 sierpnia 2025 r. przebywał w domu rodziców w miejscowości B., gmina K.. Następnie od 9 do 14 sierpnia 2025 r. przebywał [...], czarterując łódź motorową w E.. Natomiast od 14 do 17 sierpnia 2025 r. przejechał samochodem do miejscowości K., półwysep H. w Grecji. Po zakończeniu wynajmu pełnomocnik strony skarżącej od 24 do 25 sierpnia 2025 r. był w podróży powrotnej do K..
Mając powyższe na uwadze, pełnomocnik strony skarżącej wskazał, iż nie był w stanie wypełnić w zakreślonym terminie wezwania do uzupełnienia braku formalnego skargi. W załączeniu do wniosku przedłożono skany umowy czarteru oraz rezerwacji dokonanej przez szwagra pełnomocnika strony skarżącej – E. M..
Zdaniem WSA, pełnomocnik strony skarżącej nie dochował wymaganej od niego staranności i dbałości o interesy procesowe mocodawcy. Wezwanie do usunięcia braku formalnego skargi zostało bowiem doręczone pracownikowi sekretariatu kancelarii pełnomocnika strony skarżącej 6 sierpnia 2025 r. Przepisany prawem termin na usunięcie braku skargi upływał zatem stronie skarżącej z dniem 13 sierpnia 2025 r. Natomiast pełnomocnik strony skarżącej, jako wyłączną przyczynę powodującą uchybienie terminu do usunięcia braku formalnego skargi, wskazał błąd pracownika sekretariatu jego kancelarii, sprowadzający się do pobieżnego przejrzenia otrzymanej od tut. Sądu korespondencji zawierającej wezwanie do usunięcia braku formalnego skargi oraz odpis odpowiedzi na skargę. Pełnomocnik strony skarżącej podniósł, iż przebywał w tym czasie na urlopie, tj. od 5 do 25 sierpnia 2025 r.
Nawet jeżeliby przyjąć, że pracownik kancelarii, który nie przekazał pełnomocnikowi informacji o wpływie do kancelarii korespondencji zawierającej wezwanie do usunięcia braku formalnego skargi, ponosi winę za nieprzekazanie tej informacji, to dla oceny winy pełnomocnika pozostaje bez znaczenia powoływana we wniosku okoliczność, że błąd popełnił pracownik, a nie on sam. Zaniedbania personelu, którym posługuje się profesjonalny pełnomocnik, obciążają bowiem jego samego, a zatem nie uwalniają strony od winy w niezachowaniu terminu. Właściwa organizacja wewnętrznej pracy jednostki jest traktowana, jako dochowanie staranności warunkującej brak winy w uchybieniu terminu (por. postanowienie NSA z dnia 20 lutego 2009 r., II OZ 166/09).
Z kolei w kwestii przebywania pełnomocnika strony skarżącej wraz z rodziną na urlopie w trakcie biegu terminu do usunięcia braku formalnego skargi Sąd wskazał, że w takiej sytuacji, celem ochrony interesów swojego mandanta, zobligowany był do ustalenia zastępstwa do działania w jego imieniu (substytucji), a czego prawdopodobnie nie uczynił. W ocenie Sądu, uzasadnione jest oczekiwanie, iż prowadząc profesjonalną działalność, pełnomocnik strony skarżącej weźmie pod uwagę okoliczność choroby, urlopu, czy też innych nagłych zdarzeń, powodujących niemożliwość wykonywania powierzonych pełnomocnikowi zadań i dlatego tak zorganizuje pracę swojej kancelarii, aby w razie nagłej nieobecności mogła go zastąpić inna osoba.
Wobec powyższego, Sąd uznał, iż pełnomocnik strony skarżącej nie uprawdopodobnił, iż niemożność terminowego usunięcia braku formalnego skargi zaistniała na skutek okoliczności niezawinionych przez niego.
W zażaleniu na powyższe postanowienie zarzucono naruszenie art. 87 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 - p.p.s.a.) poprzez niewłaściwe zastosowanie, albowiem pełnomocnik we wniosku o przywrócenie terminu wskazał jako przyczynę uchybienia brak dostępu do komputera służbowego, a nie brak poinformowania przez pracownika o treści wezwania. Pełnomocnik wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie warto wskazać, że stosownie do art. 85 p.p.s.a., czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Instytucją procesową, której celem jest ochrona strony przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu do dokonania określonej czynności procesowej jest instytucja przywrócenia terminu.
W świetle art. 86 § 1 i art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a., przywrócenie terminu następuje na wniosek uprawnionego złożony do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w terminie 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W składanym wniosku należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu oraz wykonać czynność, której termin został uchybiony.
Zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie przyjmuje się rygorystyczne kryteria ocen postawy osoby, która dokonała czynności procesowej po terminie. Wiążą się one z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie nie jest więc dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa, a o braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. W konsekwencji brak winy w uchybieniu terminu można przyjąć tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W przypadku reprezentacji przez profesjonalnego pełnomocnika, to na nim spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych.
Odnosząc się do zarzutów zażalenia wskazanych w petitum, wskazać należy, że w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.
Rację miał WSA w Gliwicach, stwierdzając, że niedotrzymanie przez pełnomocnika strony skarżącej terminu do usunięcia braku formalnego skargi nie było następstwem okoliczności niezależnych, lecz wynikiem niedostatecznej dbałości i staranności w prowadzeniu spraw swojego mocodawcy. Naczelny Sąd Administracyjny przychyla się do opinii Sądu I instancji o niedbalstwie pełnomocnika, o którym świadczy m.in. fakt pobieżnego przejrzenia korespondencji nadanej z Sądu przez pracownika sekretariatu jego kancelarii, podczas gdy on przebywał na urlopie. Pełnomocnik strony skarżącej powinien tak zorganizować swoją pracę, aby prawidłowo dobrać sobie personel oraz w wyczerpujący sposób pouczyć osoby, którymi się posługuje przy wykonywaniu czynności procesowych, jakie są konsekwencje zaniedbań związanych z terminowością oraz prawidłowym obiegiem korespondencji. Ponadto fachowy pełnomocnik powinien znać rygoryzm związany z terminowym usuwaniem braków formalnych oraz konsekwencje jego niedochowania.
Oceny tej nie może zmienić argumentacja zażalenia dotycząca wyjazdu pełnomocnika przed obiorem pisma i brakiem komputera służbowego na urlopie.
W orzecznictwie jest silnie ugruntowany i niekwestionowany obecnie pogląd, zgodnie z którym od profesjonalnego pełnomocnika oczekuje się dochowania należytej staranności, wynikającej z zawodowego charakteru prowadzonej działalności. W sprawach, w których stronę zastępuje zawodowy pełnomocnik, kryterium braku winy w uchybieniu terminu należy oceniać z uwzględnieniem podwyższonego miernika staranności, jakiej można wymagać od profesjonalnych uczestników obrotu prawnego w związku z posiadaną przez nich wiedzą z zakresu prawa oraz znajomością procedury sądowej (por. np. postanowienia NSA z dnia: 9 października 2025 r., I FZ 161/25; 8 października 2021 r., I FZ 204/21; 12 października 2017 r., II OZ 1091/17). Istotą pracy zawodowego pełnomocnika jest bowiem rzetelne dbanie o interesy mocodawcy, m.in. poprzez dokonywanie w terminie wszystkich czynności proceduralnych umożliwiających stronie pełny udział w postępowaniu. Pełnomocnik ma obowiązek działania w imieniu i na rzecz mocodawcy z równą starannością, jakby działał na własną rzecz, a mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się zawodowego pełnomocnika, w tym także negatywne skutki uchybień lub czynności wadliwie dokonanych. Skutki prawne działań i zaniechań pełnomocnika obciążają zastępowaną przez niego stronę (por. np. postanowienie NSA z dnia 21 października 2014 r., I GZ 479/14), wywierając bezpośredni skutek dla mocodawcy w okresie istnienia umocowania, zatem zawinione niedokonanie czynności procesowej przez pełnomocnika nie powoduje ekskulpacji skarżącej (por. też np. postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2021 r., I FZ 213/21). Oznacza to, że zaniedbanie przez pełnomocnika spółki czynności koniecznej do zachowania terminu procesowego nie uzasadnia przywrócenia uchybionego terminu.
Odpowiedzialność pełnomocnika obejmuje przy tym nie tylko jego osobiste działania, ale także działania wszystkich osób, którymi posługuje się, wykonując swój zawód (por. np. postanowienie NSA z dnia: 28 lutego 2018 r., II FZ 96/18; 8 października 2021 r., I FZ 204/21).
Nadto, jak już sygnalizowano wyżej, od profesjonalnego pełnomocnika oczekuje się znacznie większej staranności w organizowaniu własnej pracy i pracy kancelarii – tj. tak, by sprawy klienta na tym nie ucierpiały. Innymi słowy, to na pełnomocniku spoczywa obowiązek właściwej organizacji obsługi biurowo-administracyjnej jego działalności, jak i starannego doboru personelu podejmującego czynności, od których zależy dochowanie terminu w postępowaniu (por. np. postanowienie NSA z dnia 3 września 2014 r., II OZ 848/14). W okolicznościach sprawy należy uznać, że pełnomocnik nie wywiązał się z obowiązku takiego zorganizowania pracy kancelarii (w tym swojej) i sprawowania nadzoru nad wykonywanymi czynnościami, by nie dochodziło do zaniedbywania ciążących na nim obowiązków związanych ze świadczoną obsługą prawną. Plan przebywania na urlopie z rodziną był pełnomocnikowi przecież znany. Powinien był tak zorganizować pracę na ten czas, aby nie dopuścić do naruszenia jakiegokolwiek terminu – czego nie uczynił. Argument o braku komputera służbowego nie może odnieść skutku – nikt nie wymagał od pełnomocnika, aby zabierał ze sobą sprzęt do pracy (ani tym bardziej już, żeby inna osoba posłużyła się jego podpisem elektronicznym). Powinien natomiast fakt wyjazdu uwzględnić i poczynić stosowne przygotowania, aby zabezpieczyć interesy swego mandanta.
Mając na uwadze wszystkiego okoliczności niniejszej sprawy NSA uznał, że pełnomocnik strony skarżącej nie zachował należytej staranności wymaganej od osób trudniących się zawodowo dochodzeniem praw przez inne osoby i zaniechał zabezpieczenia interesów swojego mocodawcy w czasie jego urlopu. W takiej sytuacji przywrócenie terminu nie było zasadne, a zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W świetle powyższego, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.
Bartosz Wojciechowski (spr.)
sędzia NSA