I FZ 234/24

I FZ 234/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2024-10-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Marek Olejnik /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I FSK 1816/25 - Postanowienie NSA z 2025-12-29
I SA/Gl 1415/23 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2025-02-04
I FZ 106/24 - Postanowienie NSA z 2024-05-28
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 61 § 1, art. 61 § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA Marek Olejnik po rozpoznaniu w dniu 29 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 lipca 2024 r., sygn. akt I SA/Gl 1415/23 w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi A. L. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 28 lipca 2023 r., nr 2401-IOV3.4103.426.2021.ALLA w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do maja 2018 r. postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 29 lipca 2024 r., sygn. akt I SA/Gl 1415/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił A. L. (dalej: "Skarżący", "Strona") wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: "DIAS") z 28 lipca 2023 r., nr 2401-IOV3.4103.426.2021.ALLA w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do maja 2018 r.
Sąd pierwszej instancji postanowieniem z 18 marca 2024 r., sygn. akt I SA/Gl 1415/23 odmówił Stronie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji opisanej powyżej. W motywach swojego postanowienia WSA podkreślił, że w niniejszej sprawie, w sposób szczegółowy został zbadany stan majątkowy Skarżącego. Stronie wytknięto brak jakiegokolwiek dokumentu, który zobrazowałby jego bieżącą sytuację dochodową. Sąd pierwszej instancji wskazał w szczególności na fakt, że Skarżący w 2022 r. poniósł stratę z prowadzonej wówczas działalności gospodarczej w wysokości 1.238.831,00 zł, nie uzyskując przy tym jakiegokolwiek przychodu. Sytuacja taka w ocenie WSA rodziła pytanie o źródło tak wysokich, poniesionych wydatków. WSA wskazał, że Skarżący, poza wzmianką o korzystaniu z pomocy osób najbliższych, nie wyjaśnił również źródła finansowania wydatków koniecznych dla opłacenia kosztów utrzymania. Nadto zwrócono uwagę, że na niekorzyść Skarżącego przemawia też to, iż będąc związany ze spółkami prawa handlowego, nie przedstawił żadnych dokumentów, obrazujących tę sferę dochodów. Ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że samo pełnienie funkcji członka lub prezesa zarządu spółki z o.o. nie powoduje automatycznie uzyskiwania z tego tytułu przychodu.
Skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 18 marca 2024 r., zarzucając mu naruszenie, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:
a) art. 61 § 3 i § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a."), poprzez błędne przyjęcie, że Strona niewystarczająco uprawdopodobniła zaistnienie przesłanek uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonej przez Stronę decyzji DIAS, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a oraz błędne przyjęcie, że stanowisko Strony ww. zakresie wymaga udowodnienia;
b) art. 121 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 2383 ze zm., dalej: "O.p.") w związku art. 2a O.p., poprzez prowadzenie postępowania przez organy podatkowe w sposób niebudzący zaufania oraz celem wykazania z góry przyjętej tezy o nieistnieniu podstaw do wstrzymania wykonania zaskarżonej przez Stronę decyzji DIAS.
Rozpoznając zażalenie na powyższe postanowienie, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 28 maja 2024 r., sygn. akt I FZ 106/24 uchylił zaskarżone postanowienie z 18 marca 2024 r., sygn. akt I SA/Gl 1415/23 i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny w motywach swojego rozstrzygnięcia wskazał, że na etapie zażalenia Skarżący przedłożył dokumenty obrazujące sferę jego dochodów, tj. postanowienie Sądu Rejonowego w G., Wydział [...] z 3 listopada 2022 r., sygn. akt [...]; postanowienie Sądu Okręgowego w G., [...] Wydział [...], sygn. akt [...] oraz sprawozdania finansowe spółki I. sp. z o.o. z siedzibą w K. za lata obrotowe 2019-2022. W związku z powyższym zobowiązał Sąd pierwszej instancji do ponownej analizy zdolności finansowych Skarżącego.
Postanowieniem z 29 lipca 2024 r., sygn. akt I SA/Gl 1415/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił Skarżącemu wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji DIAS z 28 lipca 2023 r., nr 2401-IOV3.4103.426.2021.ALLA w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do maja 2018 r.
Przedstawiając motywy podjętego rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wskazał, że bazował na dokumentach źródłowych załączonych do złożonego w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również na dokumentach załączonych na etapie zażalenia na postanowienie WSA z 18 marca 2024 r. Zdaniem Sądu pierwszej instancji posiadane dokumenty źródłowe nie są wystarczające do precyzyjnej oceny aktualnej sytuacji materialnej i finansowej strony skarżącej. WSA ponownie wskazał, że przedłożony został szereg dokumentów finansowych, jednak oceniono je jako niewystarczające do stwierdzenia, iż Skarżący nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania w sprawie, w postępowaniu o zwolnienie Skarżącego od kosztów sądowych. WSA podniósł także, że oceniając pierwotnie złożony wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę na pewne braki w dokumentacji źródłowej dotyczącej aktualnej sytuacji finansowej Skarżącego, w szczególności obrazującej źródła finansowania jego bieżących potrzeb, a także dokumentów obrazujących dochody uzyskiwane z tytułu pełnienia funkcji członka lub prezesa zarządu w spółkach R. sp. z o.o. oraz I. sp. z o.o. W ocenie WSA, przede wszystkim Skarżący wciąż nie wskazał skąd czerpie środki na zaspokojenie swoich bieżących potrzeb. Wątpliwości WSA wzbudziło również to, skąd Skarżący zgromadził środki na wynagrodzenie dla profesjonalnego pełnomocnika, który reprezentuje go w niniejszej sprawie, jak również na uiszczenie wpisu sądowego od skargi. Zdaniem WSA sama deklaracja uzyskiwania pomocy od osób trzecich jest w tym zakresie niewystarczająca, gdyż nie została poparta jakimikolwiek dokumentami źródłowymi, ani nawet nie została wprost sprecyzowana. Ponadto Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, iż Skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów odnoszących się do spółki R. sp. z o.o., w której do niedawna pełnił funkcję członka zarządu. W ocenie Sądu pierwszej instancji twierdzenia Strony zawarte w uzasadnieniu wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji oraz dokumenty zebrane na etapie postępowania sądowego nie uprawdopodabniają zajścia przesłanek umożliwiających wstrzymanie wykonania decyzji. Sytuacja majątkowa Skarżącego nie została przedstawiona w sposób niebudzący wątpliwości.
W zażaleniu na powyższe postanowienie, Skarżący na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:
I. art. 61 § 3 i § 5 p.p.s.a., poprzez błędne przyjęcie, że Strona niewystarczająco uprawdopodobniła zaistnienie przesłanek uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonej przez Stronę Decyzji DIAS, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. oraz błędne przyjęcie, że stanowisko Strony ww. zakresie wymaga udowodnienia, podczas gdy z okoliczności sprawy, jak i zebranego materiału dowodowego wynika, że zostały spełnione przesłanki wstrzymania wykonania Decyzji;
II. art. 121 § 1 O.p., w związku art. 2a O.p., poprzez prowadzenie postępowania przez organy podatkowe w sposób niebudzący zaufania oraz celem wykazania z góry przyjętej tezy o nieistnieniu podstaw do wstrzymania wykonania zaskarżonej przez Stronę Decyzji DIAS.
Skarżący ponadto wniósł o uchylenie zaskarżonego Postanowienia w całości oraz przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Z ugruntowanej już w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładni art. 61 § 3 p.p.s.a. wynika, że obowiązek uprawdopodobnienia zajścia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, spoczywa na wnoszącym o zastosowanie tymczasowej ochrony, uregulowanej w tym przepisie (zob. postanowienie NSA z 3 października 2011 r., sygn. akt I FSK 1427/11). Zgodnie z art. 61 § 1 p.p.s.a. wniesienie skargi do sądu nie wstrzymuje wykonania zaskarżonej decyzji. Zasadą jest zatem wykonalność decyzji ostatecznej. Sąd jednak może, choć nie musi, stosownie do art. 61 § 3 p.p.s.a. na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności. Innymi słowy przyznanie stronie ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od ogólnej reguły wyrażonej w art. 61 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którą wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu lub czynności. Zauważyć należy, iż rozstrzygając w oparciu o art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd jest związany zamkniętym katalogiem przesłanek pozytywnych zawartym w wymienionym przepisie. Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności ma bowiem charakter wyjątkowy, warunkiem jej zastosowania jest uprawdopodobnienie istnienia wskazanych przesłanek pozytywnych, tj. niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W analizowanym przepisie chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot wyegzekwowanego świadczenia, albo przez przywrócenie pierwotnego stanu rzeczy. Natomiast trudne do odwrócenia skutki mogą być zarówno prawne, jak i faktyczne. Rodzaj i zakres wystąpienia tych skutków musi być oceniony na podstawie obowiązującego prawa oraz sytuacji faktycznej, w jakiej znalazła się strona obciążona obowiązkami określonymi w decyzji (por. postanowienie NSA z 17 lipca 2008 r., sygn. akt II GZ 139/08). Uzasadnienie wniosku o wstrzymanie wykonania aktu lub czynności winno przy tym odnosić się do konkretnych zdarzeń (okoliczności) świadczących o tym, że w stosunku do wnioskodawcy wstrzymywanie wykonania zaskarżonego aktu jest uzasadnione. Ponadto wniosek poparty powinien zostać stosownymi dokumentami potwierdzającymi okoliczność spełnienia ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania decyzji. Przy czym sąd administracyjny w razie braku takich dokumentów, czy to w aktach sprawy, czy też z powodu niedołączenia ich do wniosku nie jest uprawniony, przed rozpoznaniem wniosku o wstrzymanie do wzywania strony o ich przedstawienie. W przypadku bowiem wniosku o wstrzymanie zaskarżonego aktu lub czynności p.p.s.a. nie przewiduje - jak choćby w ramach instytucji prawa pomocy - możliwości skorzystania z uzupełniającego postępowania dowodowego.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie wskazywano, że podstawą badania zasadności wstrzymania wykonania decyzji lub aktu jest prawidłowo uzasadniony wniosek oraz zwracano uwagę na obowiązki ciążące w tym zakresie na wnioskodawcy. Obowiązek szczególnie wnikliwego uzasadnienia wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu spoczywa na stronie skarżącej, tak aby przekonać sąd o zasadności zastosowania ochrony tymczasowej. Nie wystarcza przy tym jedynie złożenie wniosku, a nawet przytoczenie w jego uzasadnieniu okoliczności, które teoretycznie mogą pojawić się na etapie wykonywania orzeczenia.
W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodzić należało się z Sądem pierwszej instancji z uwagi na to, że Strona nie wykazała, iż zastosowanie, w stosunku do niej, ochrony tymczasowej w postaci wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, jest uzasadnione. Złożony wniosek nie zawierał argumentów, które mogłyby przemawiać za koniecznością przyznania Skarżącemu tego rodzaju ochrony. Strona nie sprostała wskazanym wymogom.
Naczelny Sąd Administracyjny, oceniając zażalenie Skarżącego z uwzględnieniem przytoczonych na wstępie przepisów i poglądów, uznał, że postanowienie Sądu pierwszej instancji jest prawidłowe. Rację ma bowiem Sąd pierwszej instancji, że Strona nie wykazała, w jaki sposób wykonanie zaskarżonej decyzji mogłoby wpłynąć na jej sytuację majątkową. Przypomnieć należy, że to w gestii Skarżącego, jako znającego dokładnie okoliczności z zakresu swojej sytuacji finansowej, leżało podanie ich we wniosku celem uprawdopodobnienia wystąpienia przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a., również poprzez poparcie tychże twierdzeń stosownymi dokumentami.
Powyższej oceny nie mogły zmienić argumenty podnoszone dopiero na etapie zażalenia, bowiem Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpatruje ponownie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, a bada legalność postanowienia Sądu pierwszej instancji. Innymi słowy w postępowaniu zażaleniowym zadaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest ponowna ocena wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji lecz kontrola postanowienia wydanego przez Sąd pierwszej instancji. W tej sprawie WSA, opierając się na przedstawionej przez Skarżącego dokumentacji, przedstawił w sposób precyzyjny argumentację i okoliczności stanowiące podstawę do odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Okoliczności tego rodzaju, nie mogą stanowić wystarczającego uzasadnienia dla uwzględnienia wniosku o udzielenie ochrony tymczasowej, zwłaszcza, że Skarżący na poparcie wskazywanych zagrożeń nie przedstawił wystarczającej dokumentacji źródłowej do precyzyjnej oceny aktualnej sytuacji materialnej i finansowej, istotnej z punktu widzenia oceny swojej sytuacji ekonomicznej, co szczegółowo opisał Sąd pierwszej instancji.
Każde wykonanie decyzji dotyczącej należności pieniężnych jest uciążliwe i stanowi uszczerbek w budżecie jej adresata, jednak nie oznacza to automatycznie, że zapłata należności, także w trybie egzekucyjnym, będzie za każdym razem powodować powstanie po stronie podmiotu wnoszącego skargę znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Sama dolegliwość, czy wysokość ciążącego na danym podmiocie zobowiązania podatkowego nie stanowi wystarczającej przesłanki do skorzystania z instytucji wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Konieczność zapłaty egzekwowanego świadczenia i związane z tym uszczuplenie majątku dłużnika są zwykłym następstwem takiej decyzji. Poza tym ewentualna szkoda powstała z tytułu wykonania świadczenia publicznoprawnego ma charakter restytucyjny, ponieważ wiąże się ze świadczeniem pieniężnym, które ze swej natury jest świadczeniem odwracalnym. Oznacza to, że w razie ewentualnego prawomocnego uwzględnienia skargi, po merytorycznym rozpoznaniu sprawy, jeśli strona poniesie szkodę z powodu niezgodnego z prawem działania organu, ma roszczenie o jej naprawienie.
W okolicznościach niniejszej sprawy za prawidłowe należy więc uznać rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji, który odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.
Obowiązkiem Skarżącego było przedstawienie we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji okoliczności wskazujących na zaistnienie przesłanek określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a, w tym przedstawienie wystarczających dowodów popierających jego wniosek.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.
-----------------------
7