I FZ 20/26

I FZ 20/26 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-03-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-02-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Ryszard Pęk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 143
art. 218, art. 231, art. 216, art 220 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Ryszard Pęk (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia O. G. od zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 22 grudnia 2025 r., sygn. akt I SA/Go 254/25 w przedmiocie wezwania do uiszczenia wpisu w sprawie ze skargi O. G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 16 czerwca 2025 r., nr 0801-IOV.4103.7.2025, UNP: 0801-25-046897 w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe od stycznia do października 2021 r. postanawia oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
1. Zarządzeniem z 22 grudnia 2025 r., w sprawie o sygn. akt I SA/Go 254/25, Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim (dalej: Przewodniczący Wydziału), działając na podstawie art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2026 r., poz. 143, ze zm., dalej: ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) wezwał O. G. (dalej "skarżąca") do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Z. (dalej organ odwoławczy) z 16 czerwca 2025 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe od stycznia do października 2021 r. w kwocie 16.546 zł, stosownie do § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2021 r., poz. 535 ze zm., dalej rozporządzenie).
2. Ponieważ wartość przedmiotu zaskarżenia była sporna pomiędzy stronami postępowania, w sprawie przeprowadzono na podstawie art. 218 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dochodzenie w celu ustalenia wartości przedmiotu sporu. W jego wyniku – zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 22 grudnia 2025 r. – ustalono wartość przedmiotu sporu w wysokości 1.654.505 zł, która stanowi sumę kwot podatku do zapłaty określonego w decyzji na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r., poz. 1054 ze zm.), dalej ustawa o VAT.
3. Zażalenie na powyższe zarządzenie złożyła skarżąca wnosząc o jego zmianę przez ustalenie wartości przedmiotu zaskarżenia na kwotę 0 zł, a w konsekwencji zmianę wynikającego z tego zarządzenia wezwania do uiszczenia wpisu sądowego przez przyjęcie, że od skargi należny jest wpis stały w kwocie 200 zł, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego zarządzenia w całości.
2.1. Zaskarżonemu zarządzeniu skarżąca zarzuciła naruszenie:
2.1.1. art. 218 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przez błędne ustalenie wartości przedmiotu zaskarżenia,
2.1.2. art. 220 § 2 i 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przez wadliwe wezwanie do uiszczenia wpisu,
2.1.3. prawa do sądu, przez niedopuszczalność barier ekonomicznych i zasad proporcjonalności.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
3.1. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
3.2. Przystępując do oceny zasadności zażalenia wskazać należy, że zgodnie z art. 215 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w każdym piśmie wszczynającym postępowanie sądowe w danej instancji należy podać wartość przedmiotu zaskarżenia, jeżeli od tej wartości zależy wysokość opłaty.
Ponadto, w myśl art. 216 cytowanej wyżej ustawy, jeżeli przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna, stanowi ona wartość przedmiotu zaskarżenia. Od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały (art. 230 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
Wpis stosunkowy pobiera się w sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne. W innych sprawach pobiera się wpis stały (art. 231 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Zgodnie zaś z § 1 zdanie pierwsze rozporządzenia wpis stosunkowy zależy od wysokości należności pieniężnej objętej zaskarżonym aktem.
3.3. Z art. 231 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że wpis stosunkowy pobiera się w sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne, co oznacza, że charakter wpisu nie zależy od pozytywnego czy negatywnego rozstrzygnięcia dla strony, ale od tego, czy sprawa dotyczy należności pieniężnej czy nie.
Wpis jest stały, jeżeli jego wysokość wynika kwotowo wprost z przepisu prawa. O wpisie stosunkowym możemy natomiast mówić, gdy stanowi on procentową (ułamkową) część przedmiotu zaskarżenia, którą należy każdorazowo w danej sprawie obliczyć według obowiązujących w tym zakresie reguł prawnych (por. S. Babiarz, P. Zabornia: "Wpis stały i wpis stosunkowy w postępowaniu sądowoadministracyjnym", Przegląd Sądowy z 2005 r., nr 5, s. 162).
3.4. Przy ocenie, czy wniesiona skarga podlega wpisowi stałemu czy stosunkowemu, należy zbadać przedmiot i zakres zaskarżenia. Jeżeli przedmiot skargi wiąże się z określonymi świadczeniami pieniężnymi, to w zasadzie przesądza to o tym, jaki rodzaj wpisu strona będzie zobowiązana uiścić. Stąd też należy przyjąć, że jeżeli zaskarżony akt (czynność) przyznaje lub odbiera (ogranicza) uprawnienie bądź też nakłada lub zdejmuje (ogranicza) obowiązek, których przedmiotem jest skonkretyzowana w tym akcie (czynności) kwota pieniężna, to przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna w rozumieniu art. 231 i 216 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Strona zatem powinna wówczas uiścić od pisma wszczynającego postępowanie w danej instancji wpis stosunkowy ustalony na podstawie wcześniej oznaczonej w tym piśmie wartości przedmiotu zaskarżenia.
Wartością przedmiotu zaskarżenia jest wartość uprawnienia lub obowiązku, w tym w szczególności należności pieniężnej, którą ustala, określa lub której w inny sposób dotyczy zaskarżony akt lub czynność (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Komentarz, pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, Warszawa 2015, s. 809).
3.5. Podkreślić należy, że w sprawach podatkowych należności pieniężne są przedmiotem zaskarżenia w przypadku skargi na decyzje dotyczące wymiaru (określenia lub ustalenia) podatku, nadpłaty, a także kwoty zwrotu podatku lub kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w rozumieniu przepisów ustawy o VAT. We wszystkich innych sprawach pobiera się wpis stały.
Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że jeżeli w wydanej decyzji zakwestionowano wyłącznie podatek naliczony lub należny wartość przedmiotu zaskarżenia będzie stanowiła kwota tegoż spornego podatku. Jeżeli natomiast kwestionowany jest zarówno podatek naliczony, jak i należny, wartość przedmiotu zaskarżenia będzie sumą tych kwot. W żadnym z tych przypadków nie będzie natomiast wartością przedmiotu zaskarżenia wynikająca z sentencji decyzji kwota zobowiązań podatkowych (ewentualnie kwot podatku do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy lub kwot podatku do zwrotu bezpośredniego). Kwoty te – określone w sentencji decyzji – są bowiem wynikiem działań matematycznych będących rezultatem zakwestionowania danego składnika rozliczenia (podatku należnego, naliczonego) i inkorporowania go (w wysokości określonej przez organ) do równania mogącego zawierać inne – niesporne – elementy rozliczenia podatnika (analogicznie postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 stycznia 2018r., sygn. akt I FZ 363/17 oraz z 30 września 2025 r., sygn. akt I FZ 84/25; dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA).
3.6. W niniejszej sprawie skarżąca wniosła skargę na decyzję określającą zobowiązania podatkowe w podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe od stycznia do października 2021 r. r., tj. na decyzję wymiarową. Tym samym, mając na uwadze treść art. 231 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wydając zaskarżone zarządzenie Przewodniczący Wydziału prawidłowo przyjął, że przedmiotem sporu w niniejszej sprawie bez wątpienia jest należność pieniężna. To w konsekwencji oznacza, że od wniesionej przez skarżącą skargi właściwy jest wpis stosunkowy (jak prawidłowo przyjął Przewodniczący Wydziału), a nie stały (jak uważa skarżąca).
3.7. Ponadto – jak już zauważono we wcześniejszej części uzasadnienia niniejszego postanowienia – wpis stosunkowy jest determinowany ściśle wartością przedmiotu zaskarżenia. W rozpoznawanej sprawie, w związku z wątpliwościami co do prawidłowego wskazania przez skarżącą wartości przedmiotu zaskarżenia, Przewodniczący Wydziału prawidłowo ustalił wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 1.654.505 zł. Kwota ta stanowi wartość podatku do zapłaty z tytułu wystawionych faktur VAT na podstawie art. 108 ustawy o VAT. Tym samym w świetle § 1 pkt 4 rozporządzenia, wpis od skargi wynosi 1% tej kwoty, (1.654.505 x 1%) tj. po odpowiednim zaokrągleniu 16.546 zł.
3.8. Odnosząc się do treści zarzutów i argumentów podniesionych w zażaleniu odnotować trzeba, że prawo do sądu jest bezspornie jednym z fundamentalnych uprawnień jednostki, mającym swoje źródło zarówno w Konstytucji RP (art. 45 ust. 1 – "Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd", a także art. 77 ust. 2 – "Ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw"), jak i w normach prawa międzynarodowego (art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka).
Jak jednak stwierdził Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z 10 czerwca 2014 r., sygn. 60606/11 (LEX nr 1477698), "(..) prawo dostępu do sądu zapewnione w art. 6 ust. 1 Konwencji nie jest bezwzględne i może podlegać ograniczeniom. Te są dozwolone w sposób dorozumiany, jako że prawo dostępu ze swej istoty wymaga uregulowania przez Państwo, które to uregulowanie może być różne w zależności od czasu i miejsca, zgodnie z potrzebami i środkami po stronie społeczeństwa i jednostek. [...]".
Wymóg uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 16.546 zł (taki bowiem wpis był wymagany w rozpoznawanej sprawie) nie jest nieproporcjonalnym ograniczeniem prawa do sądu. Ponadto skarżąca nie skorzystała z możliwości złożenia wniosku o przyznanie jej prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów postępowania.
3.9. Z przytoczonych powyżej powodów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 oraz art. 198 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami, orzekł jak w sentencji.