I FZ 187/24

I FZ 187/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2024-10-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Marek Olejnik /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
658
Hasła tematyczne
Przywrócenie terminu
Sygn. powiązane
I SAB/Wr 191/23 - Postanowienie WSA we Wrocławiu z 2023-08-17
Skarżony organ
Minister Finansów
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 86 § 1, art. 87 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA Marek Olejnik po rozpoznaniu w dniu 29 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Naczelnika Dolnośląskiego Urzędu Celno-Skarbowego we Wrocławiu na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 27 maja 2024 r., sygn. akt I SAB/Wr 191/23 w przedmiocie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi P. sp. z o.o. z siedzibą w W. na bezczynność Naczelnika Dolnośląskiego Urzędu Celno-Skarbowego we Wrocławiu w przedmiocie udostępnienia akt sprawy postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 27 maja 2024 r., sygn. akt I SAB/Wr 191/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (dalej: "WSA", "Sąd pierwszej instancji") przywrócił termin spółce P. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: "Skarżąca", "Spółka", "Strona") do uzupełnienia braków formalnych skargi na bezczynność Naczelnika Dolnośląskiego Urzędu Celno-Skarbowego we Wrocławiu (dalej: "NUCS") w przedmiocie udostępnienia akt sprawy.
Strona wnosząc skargę na bezczynność organu, jako adres do korespondencji wskazała adres adw. J. S., ul. [...], [...] W. Na wskazany adres, Sąd pierwszej instancji przesłał wezwanie do złożenia dokumentu wykazującego umocowanie do wniesienia skargi i określającego sposób reprezentacji strony skarżącej lub uwierzytelnionego odpisu (odpis KRS), zakreślając Skarżącej siedmiodniowy termin na uzupełnienie braków formalnych skargi i pouczył o odrzuceniu skargi w razie ich nieuzupełnienia.
Koperta wraz z powyższym wezwaniem została przesłana na wyżej wskazany adres, a po niepodjęciu korespondencji przez Spółkę została zwrócona do WSA i uznana za prawidłowo doręczoną z dniem 2 sierpnia 2023 r.
Wobec nieuzupełnienia braków formalnych skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z 17 sierpnia 2023 r., sygn. akt I SAB/Wr 191/23 odrzucił skargę i zwrócił stronie skarżącej kwotę 101,40 zł tytułem uiszczonego wpisu od skargi. Postanowienie to wraz z uzasadnieniem doręczono Spółce 7 września 2023 r. Skarżąca złożyła zażalenie na powyższe postanowienie pismem z 14 września 2023 r.
Strona również pismem z 14 września 2023 r. złożyła wniosek o przywrócenie jej terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, dokonując jednocześnie uzupełnienia jej braków oraz przedkładając oświadczenie adw. J. S., a także reklamacje złożoną przez wymienioną do właściwego urzędu pocztowego. Pismem z 21 listopada 2024 r., WSA zwrócił się do adw. J. S. o udzielenie informacji, czy przedmiotowa reklamacja została rozpoznana. Wymieniona w odpowiedzi przedstawiła stanowisko Poczty Polskiej oraz przedstawiła argumenty wskazujące na nieprawidłowe funkcjonowanie urzędu pocztowego, który miał doręczyć na jej adres korespondencję kierowaną do Spółki.
Sąd pierwszej instancji uwzględniając wniosek Skarżącej, postanowieniem z 27 maja 2024 r., sygn. akt I SAB/Wr 191/23 przywrócił jej termin do uzupełnienia braków skargi. Przedstawiając motywy podjętego rozstrzygnięcia WSA wskazał, że Strona uprawdopodobniła okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminowi. Na potwierdzenie swojego twierdzenia o nieprawidłowości w doręczeniu spornej przesyłki przedłożyła dokumenty: oświadczenia, reklamację wraz z odpowiedzią. WSA stwierdził również, że wobec złożonych do sprawy dokumentów zasadniczo trudno sobie wyobrazić jakie jeszcze działania mogłaby podjąć Strona na poparcie swojego twierdzenia. Ponadto WSA wskazał, że przedstawione przez Stronę okoliczności i dokumenty dają asumpt do uznania, że w istocie mogło dojść do wskazanej przez Stronę nieprawidłowości, zastrzegając, że okoliczność ta nie została udowodniona. Sąd pierwszej instancji uznał, że okoliczności i dowody znajdujące się w aktach sprawy są wystarczające dla uznania, że w sprawie zaszły przesłanki do przywrócenia uchybionego terminu.
W zażaleniu na powyższe postanowienie, NUCS wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu oraz o zasądzenie od Strony skarżącej na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
NUCS swoje zażalenie oparł na następujących podstawach:
I. naruszenia przepisów postępowania tj.:
1) Art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") w zw. z art 87 § 1 p.p.s.a. poprzez bezpodstawne przyjęcie, że strona skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika złożyła wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności - uzupełnienia braku formalnego skargi, podczas gdy z części wstępnej jak i uzasadnienia pisma z 14 września 2023 r. wynika jednoznacznie, że jest ono sensu stricte zażaleniem na postanowienie Sądu pierwszej instancji w przedmiocie odrzucenia skargi. A w rezultacie NUCS zarzuca naruszenie:
2) Art. 160 p.p.s.a. przez wydanie postanowienia w postępowaniu, które nie zostało zainicjowane wnioskiem strony (jej pełnomocnika), co oznacza, że to postanowienie powinno zostać uznane za nieistniejące lub co najmniej powinno zostać uchylone jako wydane bez należycie złożonego pisma zawierającego wniosek o przywrócenie terminu do dokonania danej czynności (uzupełnienia braku formalnego skargi) albowiem Sąd pierwszej instancji nie mógł wydać zaskarżonego postanowienia z 27 maja 2024 działając wyłącznie z urzędu, ani też na skutek pisma z 14 września 2023 r., o którym mowa w zaskarżonym postanowieniu z 27 maja 2024 r.
3) Art. 87 § 1 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że pismo strony skarżącej z 20 września 2023 r. może zostać potraktowane jako skuteczny wniosek o przywrócenie terminu złożony z zachowaniem terminu 7 dni od daty ustania przyczyny uchybienia terminowi do dokonania czynności - uzupełnienia braku formalnego skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie miało usprawiedliwionych podstaw.
Stosownie do art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Zgodnie zaś z art. 87 § 1 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu.
Na wstępnie, odnosząc się do zarzutu uznania przez Sąd pierwszej instancji, że wniosek Skarżącej o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi należy uznać za zażalenie na postanowienie WSA z 17 sierpnia 2023 r. o odrzuceniu skargi, wskazać należy, że Skarżąca pismem z 14 września 2023 r. złożyła wniosek o przywrócenie jej terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, który to znajduje się w aktach sprawy na kartach od 114 do 123 (wraz z załącznikami), zaś zażalenie złożone przez pełnomocnika Spółki na postanowienie Sądu pierwszej instancji z 17 sierpnia 2023 r., również znajduje się w aktach sprawy na kartach od 100 do 109 (wraz z załącznikami). NUCS zdaje się nie zauważać, że choć oba pisma procesowe zostały opatrzone datą 14 września 2023 r. i tego samego dnia zostały one nadane do wysyłki, to stanowią one dwa odrębne pisma opierające się o dwie odrębne od siebie instytucje prawne. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w prawidłowy sposób rozpoznał wniosek Skarżącej. Z tego względu zarzut z pkt 1) należało uznać za niezasadny.
Naczelny Sąd Administracyjny podzielił również argumentację Sądu pierwszej instancji o braku winy Skarżącej w niedotrzymaniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, jak również podniesioną przez WSA zasadę prawa do sądu.
Normatywna treść przesłanek braku winy i ujemnych dla strony skutków w zakresie postępowania sądowego nie może zatem nie uwzględniać istoty prawa do sądu. Prawo to, jak również i jego realizacja, nie może bowiem doznawać uszczerbku w sytuacji, gdy strona nie ponosi winy w zakresie stwierdzonych uchybień w toku postępowania (uchybień terminu), które skutkują równocześnie ujemnymi skutkami dla niej w zakresie postępowania sądowego. W tym kontekście podkreślić należy, iż w zakresie odnoszącym się do przesłanki braku winy, najistotniejszej z analizowanego punktu widzenia, ustalanie jej istnienia nie następuje poprzez dowód ścisły. Rozwiązanie takie, gdyby zostało przyjęte i obowiązywało, niweczyłoby z całą pewnością ochronną funkcję procedury sądowej, przyznając nieproporcjonalną wagę i znaczenie funkcji porządkowej. Tym samym doszłoby do podważenia samej istoty wniosku o przywrócenie terminu i istoty postępowania prowadzonego w przedmiocie oceny jego zasadności. Stąd też, zarówno doktryna prawa, jak i orzecznictwo sądowe zgodnie uznają, że w zakresie odnoszącym się do przesłanki braku winy wystarczające jest uprawdopodobnienie (uwiarygodnienie) jej istnienia, co stanowi oczywiście przedmiot oceny sądu przy zastosowaniu kryterium obiektywnego miernika staranności wymaganej od każdego, należycie dbającego o swoje interesy. Ocena ta, dokonywana indywidualnie w kontekście stanu faktycznego sprawy, z uwzględnieniem wszystkich jego okoliczności, zarówno tych prezentowanych przez wnioskodawcę (stronę zabiegającą o przywrócenie terminu), jak i ewentualnie powziętych w toku postępowania sądowego, musi równocześnie uwzględniać cel i funkcje instytucji przywrócenia terminu identyfikowane z perspektywy realizacji prawa do sądu (tak NSA w postanowieniu z 15 października 2024 r., sygn. akt II GZ 452/24).
Zasadne wydaje się przy tym, iż powinna ona wyrażać się w przyjmowaniu wstępnego założenia o braku winy strony, co zdaje się uzasadniać również sam sposób redakcji art. 86 § 1, a w konsekwencji w przyjęciu zasady, że niedające się usunąć wątpliwości rozstrzygane powinny być z korzyścią dla strony i ochrony jej indywidualnego interesu, tym bardziej, że przesłanka braku winy ma zostać jedynie uprawdopodobniona, z zastrzeżeniem jednakże niezbędnego respektowania w tym względzie funkcji porządkowej, zwłaszcza zaś funkcji instrumentalnej realizowanej przez przepisy postępowania. Ich praktyczna doniosłość wyraża się tym samym w nakierowaniu na efektywny dostęp do sądu, którego autorytet, jako instytucji, nie doznaje z tego powodu żadnego uszczerbku, a wręcz przeciwnie ulega wzmocnieniu poprzez akcentowanie w ten sposób jego roli, jako gwaranta realizacji konstytucyjnych praw, w tym przypadku prawa do sądu (postanowienie NSA z 15 października 2024 r., sygn. akt II GZ 452/24).
Jak wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uprawdopodobnienie stanowi ułatwione postępowanie dowodowe, postępowanie zmierzające do uwiarygodnienia twierdzeń, surogat, namiastkę dowodu bądź środek zastępczy dowodu niedający pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (por. postanowienie NSA z 12 października 2011 r., sygn. akt II FZ 585/11).
Okoliczności faktyczne uzasadniające przyjęcie braku winy w uchybieniu terminu, albo przeciwnie jej istnienie, a to wobec nieuprawdopodobnienia jej braku stanowiły przedmiot rozlicznych refleksji orzecznictwa sądowego, dając w rezultacie podstawę do szczegółowego i precyzyjnego ich określenia. Nie jest to oczywiście, w odniesieniu do żadnej z kategorii tych okoliczności, katalog zamknięty. Wielość, zwłaszcza zaś niepowtarzalność i wyjątkowość stanów faktycznych, w których rozpatrywane są wnioski o przywrócenie terminu powodują, że w ramach każdej z tych kategorii dochodzi do uzupełniania ich o nowe okoliczności (por. postanowienia NSA z 10 października 2018 r., sygn. akt I GZ 332/18, z 25 lutego 2021 r., sygn. akt 15/21 oraz z 15 października 2024 r., sygn. akt II GZ 452/24).
Naczelny Sąd Administracyjny podzielił wnioski Sądu pierwszej instancji, iż Skarżąca uprawdopodobniła okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminowi. Strona na potwierdzenie swojego twierdzenia o nieprawidłowości w doręczeniu spornej przesyłki przedłożyła dokumenty w postaci oświadczenia swojego pełnomocnika, reklamacji wniesionej do operatora pocztowego wraz z odpowiedzią. Jak słusznie zauważył WSA, wystawienie "awiza" jest czynnością techniczną, której wsteczne zweryfikowanie jest niemal niemożliwe. Weryfikację tej okoliczności należy przeprowadzić więc w oparciu o całokształt okoliczności, oceniając, czy w świetle zaprezentowanej argumentacji prawdopodobne jest wystąpienie nieprawidłowości. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Skarżąca uprawdopodobniła, iż placówka pocztowa mogła w nieodpowiedni sposób dokonać doręczenia jej przesyłki z wezwaniem do usunięcia braków formalnych skargi, tym bardziej, że złożyła reklamację na tę czynność, uzyskała na nią odpowiedź, jak również uzyskała oświadczenie od swojego pełnomocnika do doręczeń. Zaznaczyć również należy, że niemożliwym z punktu widzenia technicznego jest rozpoznanie takiej reklamacji w pomyślny sposób dla składającego reklamację, bowiem jak wskazał operator pocztowy "czynności związane z podjęciem próby doręczenia przesyłek przez operatora oraz ich awizowanie nie wymagają uwierzytelnienia ich wykonania". Tym samym w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Skarżąca uprawdopodobniła brak swojej winy w uchybieniu terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny podzielił argumentację WSA, iż wymaganie od Strony obalenia domniemania prawdziwości treści ZPO, czy też okoliczności dotyczących niepodjęcia przesyłki, de facto stanowiłoby o wymaganiu udowodnienia, a nie uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminów.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał tym samym, że Skarżąca o nieuzupełnieniu braków formalnych skargi dowiedziała się z postanowienia WSA z 17 sierpnia 2023 r., które zostało jej doręczone 7 września 2023 r., co sama we wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi podnosiła (k. 115). Wniosek ten Strona złożyła 14 września 2023 r., a więc z zachowaniem siedmiodniowego terminu wynikającego z art. 87 § 1 p.p.s.a.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny podzielił również pozostałą argumentację Sądu pierwszej instancji, że w niniejszej sprawie to właściwy dla adresu do doręczeń Skarżącej urząd pocztowy zawinił przy dokonywaniu doręczenia wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi. Powszechnie bowiem wiadomo o problemach z funkcjonowaniem placówek pocztowych. Uznanie zaś, że Strona nie wykazała się należytą starannością przy uprawdopodobnieniu braku swojej winy w niedotrzymaniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowiłoby odebranie Skarżącej prawa do sądu.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.
-----------------------
6