I FZ 184/25

I FZ 184/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-02-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-09-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Arkadiusz Cudak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne
Przywrócenie terminu
Sygn. powiązane
III SA/Wa 156/25 - Wyrok WSA w Warszawie z 2025-04-09
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 86 par. 1, art. 87 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Arkadiusz Cudak (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 lipca 2025 r., sygn. akt III SA/Wa 156/25, o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 kwietnia 2025 r., sygn. akt III SA/Wa 156/25, w sprawie ze skargi M. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 4 listopada 2024 r., nr 1401-IOA1.4105.290.2024.zm, w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji określającej wysokość podatku akcyzowego postanawia oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 30 lipca 2025 r., sygn. akt III SA/Wa 156/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu wniosku M. sp. z o.o. (dalej "spółka" lub "skarżąca"), odmówił przywrócenia terminu do złożenia skargi kasacyjnej od wyroku tego sądu z 9 kwietnia 2025 r., sygn. akt III SA/Wa 156/25. Sąd pierwszej instancji uznał bowiem, że przy niespornym dochowaniu warunków formalnych do złożenia wniosku o przywrócenie terminu skarżąca nie wykazała, że uchybienie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nastąpiło bez jej winy.
Na powyższe postanowienie skarżąca, działając przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła zażalenie, żądając zmiany skarżonego rozstrzygnięcia i przywrócenia terminu do złożenia skargi kasacyjnej od ww. wyroku sądu pierwszej instancji. W zażaleniu zarzucono naruszenie:
– art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, ze zm.), dalej "p.p.s.a.", przez niewłaściwe zastosowanie i błędna odmowę przywrócenia terminu mimo uprawdopodobnienia przez skarżącą okoliczności wskazujących brak winy w uchybieniu terminu,
– art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2 p.p.s.a. przez błędną wykładnię w zakresie przesłanki braku winy w uchybieniu terminu i w konsekwencji niedostrzeżenie, że okoliczności, na które powoływała się skarżąca, miały charakter wyjątkowy, nieprzewidywalny i cechujący się brakiem zawinienia.
Z treści dość obszernego uzasadnienia zażalenia wynika, że uchybienie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 kwietnia 2025 r., sygn. akt III SA/WA 156/25, było skutkiem tzw. błędu ludzkiego, którego dopuścił się pracownik biurowy kancelarii pełnomocnika skarżącej. Mianowicie na skutek niedyspozycji psychofizycznej pracownik ten błędnie zaadresował, a następnie nadał za pośrednictwem operatora pocztowego przesyłkę zawierającą prawidłowo sporządzoną i oznaczoną skargę kasacyjną od ww. wyroku, kierując ją w efekcie do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie, zamiast do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zdaniem pełnomocnika skarżącej powyższe zaniedbanie pracownika zaistniało pomimo wdrożenia w kancelarii pełnomocnika wewnętrznych procedur dotyczących adresowania i wnoszenia poszczególnych pism oraz prowadzenia w tym zakresie stosownych szkoleń dla pracowników. Uchybienie terminu nastąpiło zatem na skutek okoliczności o charakterze wyjątkowym, nieprzewidywalnym, w efekcie czego nie było przez skarżącą zawinione.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Instytucja przywrócenia terminu ma na celu wyeliminowanie negatywnych skutków jego uchybienia w sytuacji, gdy do tego uchybienia doszło w rezultacie okoliczności niezawinionych przez uczestnika postępowania zobowiązanego do dokonania określonej czynności procesowej w oznaczonym czasie. Zgodnie bowiem z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W myśl art. 87 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a w piśmie tym uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z ww. wnioskiem należy ponadto dokonać czynności sądowej, której nie dokonano w terminie.
Z przywołanych regulacji wynika, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i skorzystanie z niej nie jest możliwe, gdy strona postępowania dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Innymi słowy, przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Dla przykładu można wskazać, że do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się w orzecznictwie m.in. stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 10 września 2010 r., sygn. akt II OZ 849/10; z 28 marca 2012 r., sygn. akt II OZ 179/12; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA").
Równocześnie podkreślenia wymaga, że w świetle art. 86 § 1 p.p.s.a. postępowanie w sprawie przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności procesowej ma charakter wnioskowy. Sąd administracyjny nie jest władny podjąć żadnych działań w tym zakresie z urzędu. Ponadto (co podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 6 lipca 2011 r., sygn. akt II FZ 320/11; CBOSA) rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu, sąd jest zobowiązany do podjęcia rozstrzygnięcia przede wszystkim na podstawie treści wniosku (podniesionych tam okoliczności faktycznych i racji prawnych) oraz dokumentów zebranych w aktach sprawy. Obowiązek taki wynika z systemowego odczytania art. 133 § 1 w zw. z art. 166 p.p.s.a. W myśl bowiem art. 133 § 1 p.p.s.a. (który znajduje odpowiednie zastosowanie do postanowień) sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Odpowiednie odczytanie powołanej regulacji na gruncie postępowania dotyczącego przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, kończącego się postanowieniem dotyczącym wniosku strony, polega na tym, że jako podstawę oceny sądu należy przyjąć akta sprawy, które dokumentują wszystkie ustalenia faktyczne poczynione w danym postępowaniu.
Tym samym to do podmiotu wnioskującego o przywrócenie terminu należy takie umotywowanie wniosku, ewentualnie dodatkowe poparcie swoich twierdzeń niezbędną dokumentacją, aby w sposób możliwe wyczerpujący i przekonujący dla sądu administracyjnego uprawdopodobnić brak winy w niedochowaniu terminu. Podkreślenia wymaga przy tym, że z uwagi na charakter działania (zakres kognicji) sądu kasacyjnego — który sprowadza się jedynie do badania prawidłowości działania sądu pierwszej instancji, a nie do powtórnego merytorycznego rozpoznania danej sprawy — wspomniane okoliczności muszą zostać wykazane na etapie rozpatrywania wniosku o przywrócenie terminu przez sąd pierwszej instancji.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny, badając zaskarżone postanowienie pod kątem jego zgodności z obowiązującymi przepisami prawa oraz w granicach okoliczności faktycznych, w jakich orzekał sąd pierwszej instancji, stwierdza, że postanowienie to nie narusza prawa.
Przede wszystkim zauważyć należy, że elementy formalne wniosku skarżącej o przywrócenie terminu nie są w sprawie sporne. Spór zaś dotyczy wyłącznie oceny, czy uchybienie terminu miało charakter zawiniony przez skarżącą, czy też nie.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w tak zakreślonym sporze rację należy przyznać sądowi pierwszej instancji.
Z okoliczności opisywanych we wniosku o przywrócenie terminu wynika, że powodem uchybienia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku był błąd pracownika biurowego kancelarii pełnomocnika spółki, polegający na niewłaściwym zaadresowaniu koperty zawierającej skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji z 9 kwietnia 2025 r., sygn. akt III SA/Wa 156/25. Błąd ten spowodowany zaś został stanem niedyspozycji psychofizycznej tego pracownika, w jakim pozostawał on w dniu dokonywania tej czynności, i o którym nie poinformował swoich przełożonych.
Odnosząc się do powyższych okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za zasadne przypomnieć, że ustanowienie przez stronę zawodowego pełnomocnika ma na celu należyte zabezpieczenie przysługujących jej praw (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 lutego 2017 r., sygn. akt II OZ 207/17; CBOSA). Należy przy tym wskazać na silnie ugruntowany i niekwestionowany obecnie pogląd, zgodnie z którym od profesjonalnego pełnomocnika oczekuje się dochowania należytej staranności, wynikającej z zawodowego charakteru prowadzonej działalności. Pełnomocnik, który zgodził się reprezentować stronę, ma obowiązek działania w imieniu i na rzecz mocodawcy z równą starannością, jakby działał na własną rzecz, a mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się profesjonalnego pełnomocnika. Odpowiedzialność pełnomocnika obejmuje przy tym nie tylko jego osobiste działania, ale także działania wszystkich osób, którymi posługuje się wykonując swój zawód (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 lutego 2018 r., sygn. akt II FZ 96/18; CBOSA). W postanowieniu z 12 października 2017 r., sygn. akt II OZ 1091/17 (CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny wprost wskazał, że od profesjonalnego pełnomocnika wymaga się maksimum staranności, bowiem to na pełnomocniku spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Od profesjonalnego pełnomocnika wymaga się wyższego stopnia staranności w dokonywanych przez niego czynnościach, w tym ze względu na fakt, że posiada on wiedzę z zakresu prawa oraz zna procedurę sądową.
Jak już zauważono na wstępie, przywrócenie terminu będzie uznane za niezawinione, jeśli doszło do niego na skutek przeszkody nie do przezwyciężenia. Tymczasem, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, okoliczności faktyczne przywołane we wniosku o przywrócenie terminu w rozpoznawanej sprawie nie noszą cech takiej przeszkody. Jak bowiem wynika z treści ww. wniosku, a także rozpoznawanego obecnie zażalenia, niedochowanie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nie było skutkiem jakichś nadzwyczajnych i nagłych zdarzeń, a wyłącznie pomyłką pracownicy kancelarii pełnomocnika skarżącej w zaadresowaniu przesyłki. Tymczasem, jak już zauważone zostało powyżej, profesjonalny pełnomocnik, który w celu prowadzenia spraw swojego mandanta posługuje się innymi osobami (np. pracownikami kancelarii, pełnomocnikami substytucyjnymi), ponosi pełne ryzyko niestarannych działań tych osób. Jakiekolwiek zatem, nawet drobne, zaniedbanie osób, którym pełnomocnik zlecił wykonanie czynności na rzecz mocodawcy, stoi na przeszkodzie stwierdzeniu, że ewentualne uchybienie terminu do dokonania czynności procesowej nastąpiło na skutek okoliczności niezawinionych przez tego pełnomocnika.
W tym kontekście powoływane we wniosku i w zażaleniu okoliczności dotyczące wdrożenia w kancelarii pełnomocnika skarżącej stosownych procedur wewnętrznych oraz przeprowadzenia szkoleń wśród pracowników, mające świadczyć o właściwej organizacji pracy tegoż pełnomocnika, mają znaczenie drugorzędne.
Trafnie zauważył też sąd pierwszej instancji, że termin na wniesienie skargi kasacyjnej od wyroku z 9 kwietnia 2025 r., sygn. akt III SA/Wa 156/25, upływał 30 czerwca 2025 r., skarga kasacyjna została zaś sporządzona i wysłana 26 czerwca 2025 r., choć na błędny adres. W tym stanie rzeczy pełnomocnik miał dwa dni robocze (27 oraz 30 czerwca 2025 r.) na upewnienie się, czy skarga kasacyjna została wniesiona z zachowaniem ustawowego terminu. Tymczasem jak wynika z treści wniosku i zażalenia, pomyłkę pracownika kancelarii, skutkującą uchybieniem terminu do wniesienia ww. środka zaskarżenia, ujawniono dopiero 9 lipca 2025 r. Powyższe, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, powoduje, że w opisywanych okolicznościach faktycznych uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nie można uznać za niezawinione przez spółkę (jej pełnomocnika).
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.