I FZ 183/14

I FZ 183/14 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2014-06-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2014-06-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grażyna Jarmasz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Inne
Sygn. powiązane
III SA/Gl 48/14 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2014-10-23
I FSK 230/15 - Wyrok NSA z 2016-07-21
I FZ 143/14 - Postanowienie NSA z 2014-06-10
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 156 par. 1-3 w zw. z art. 166, art. 246 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Grażyna Jarmasz, , , po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 31 marca 2014 r. sygn. akt III SA/Gl 48/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 20 listopada 2013 r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności byłego członka zarządu za zaległości podatkowe spółki akcyjnej z tytułu zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług za 2008 r. postanawia 1) oddalić zażalenie, 2) sprostować z urzędu oczywistą omyłkę w sentencji postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 31 marca 2014 r., sygn. akt III SA/Gl 48/14, w ten sposób, że w miejsce błędnie wpisanego imienia i nazwiska sędziego WSA "Barbara Brandys-Kmiecik" wpisać prawidłowe imię i nazwisko sędziego WSA "Małgorzata Herman".
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 31 marca 2014 r., sygn. akt III SA/Gl 48/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przyznania J. K. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 20 listopada 2013 r., w przedmiocie odpowiedzialności byłego członka zarządu za zaległości podatkowe spółki akcyjnej z tytułu zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług za 2008 r.
Postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił wskazane wyżej postanowienie, ponownie odmawiając przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd zaznaczył, że w sentencji postanowienia z 31 marca 2014 r. błędnie wpisano nazwisko sprawozdawcy, co było przyczyną uchylenia tego postanowienia na podstawie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."). Argumentacja dotycząca merytorycznego rozpatrzenia wniosku strony o przyznanie prawa pomocy została co do istoty powtórzona z postanowienia z 31 marca 2014 r.
W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącego nie zgodził się z Sądem pierwszej instancji co do niespełnienia przez stronę przesłanek do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Postanowieniem z dnia 10 czerwca 2014 r., sygn. akt I FZ 143/14, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 7 kwietnia 2014 r. w całości, stwierdzając brak podstaw prawnych do uchylenia postanowienia z 31 marca 2014 r. i – w konsekwencji – podwójne rozstrzygnięcie przez Sąd pierwszej instancji w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych w niniejszej sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Należy przede wszystkim zwrócić uwagę, że choć zażalenie strony z 16 kwietnia 2014 r. dotyczyło wprost jedynie postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 7 kwietnia 2014 r., następujące powody skłoniły Naczelny Sąd Administracyjny do uznania, że zażalenie to w istocie kwestionuje oba powołane wyżej postanowienia i z tego względu możliwe jest jego rozpatrzenie również jako zażalenia na postanowienie z 31 marca 2014 r.:
- tożsamość argumentacji postanowień z 31 marca 2014 r. i 7 kwietnia 2014 r. co do niespełniania przez skarżącego przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.,
- doręczenie obu postanowień pełnomocnikowi strony w tym samym dniu,
- niewniesienie zażalenia odnoszącego się expressis verbis do postanowienia z 31 marca 2014 r. z uwagi na jego uchylenie w postanowieniu z 7 kwietnia 2014 r., jak i uchylenie tego ostatniego postanowienia w całości przez NSA postanowieniem z 10 czerwca 2014 r.,
- podnoszenie w zażaleniu jedynie kwestii związanych z bezzasadną – w ocenie strony – odmową przyznania prawa pomocy,
- zasada szybkości postępowania sądowego (art. 7 P.p.s.a.).
Sąd pierwszej instancji, podkreślając wyjątkowość instytucji zwolnienia z kosztów sądowych, uznał, że w przypadku skarżącego nie zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., tj. nie wykazano, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zdaniem WSA świadczy o tym to, że miesięczny dochód skarżącego i jego rodziny wynosi ok. 5 500 zł, podczas gdy ponoszone wydatki związane z koniecznym utrzymaniem zamykają się w kwocie 2 600 zł. W ocenie Sądu pierwszej instancji z kwoty pozostającej po odliczeniu kosztów utrzymania koniecznego wnioskodawca będzie w stanie uiścić należny wpis od skargi w kwocie 500 zł. WSA podkreślił też, że nie każdy wydatek postrzegany przez stronę subiektywnie jako dolegliwy finansowo ponoszony jest jako uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Do tej kategorii Sąd pierwszej instancji zaliczył wymienione wśród wydatków raty kredytów i pożyczek, objęte następnie zawartymi w tym przedmiocie ugodami, podkreślając, że ugruntowane orzecznictwo przemawia za uznaniem, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez stronę postępowania, gdyż w przeciwnym razie ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na współobywateli.
W ocenie strony powyższe stanowisko Sądu pierwszej instancji narusza art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., gdyż skarżący w miarę swoich możliwości wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Skarżący podnosi, że z uwagi na to, iż przy miesięcznym dochodzie w wysokości 5 500 zł ponoszone koszty utrzymania (opłaty za gaz, prąd, czynsz, leki, itd.) wynoszą 2 600 zł, a udokumentowane koszty ugód 1 893 zł, na utrzymanie pozostaje kwota 1 007 zł dla czteroosobowej rodziny skarżącego, a w konsekwencji nawet wpłata 500 zł pozbawia rodzinę blisko połowę i tak już skromnych dochodów. Skarżący wskazuje, że z przyczyn od siebie niezależnych znalazł się w sytuacji, w której został pozbawiony płynności finansowej, a zasada solidarności społecznej wymaga, by dążył przede wszystkim do zapewnienia sobie i swojej rodzinie środków utrzymania, a gdy nie jest w stanie tego uczynić, by doszło do przyznania prawa pomocy. Zdaniem strony w takiej sytuacji przyznanie jej prawa pomocy nie jest "finansowaniem" jej działalności, lecz realizacją konstytucyjnego obowiązku zapewnienia prawa do sądu.
Rozważając przedstawione wyżej argumenty Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do wniosku, że stanowisko strony nie może być w okolicznościach sprawy podzielone.
Należy przede wszystkim zauważyć, że jedyną kwestią wymagającą rozpatrzenia jest to, czy koszty ponoszone z tytułu ugód zawartych z wierzycielami powinny mieć priorytet względem należnych w przedmiotowej sprawie kosztów sądowych (na obecnym etapie postępowania zamykających się w kwocie 500 zł). Stanowisko strony, zgodnie z którym wydatki związane ze wskazanymi ugodami powinny być brane pod uwagę przy ocenianiu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., nie jest prawidłowe. Jak słusznie dostrzegł Wojewódzki Sąd Administracyjny, nie każdy wydatek dolegliwy dla strony finansowo może być uznany za koszt utrzymania koniecznego. Co więcej, również pełnomocnik strony odróżnia "ponoszone koszty utrzymania" od "kosztów udokumentowanych ugód", poniekąd podzielając stanowisko Sądu pierwszej instancji w tym względzie. Wymaga podkreślenia, że instytucja prawa pomocy została przewidziana jako stanowiąca wyjątek od zasady, jaką jest ponoszenie kosztów postępowania sądowego (por. art. 199 P.p.s.a.). Skoro tak, to nie można uznać, że ustawodawca, wskazując jako przesłankę przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym niemożność poniesienia pełnych kosztów postępowania "bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny", miał na myśli także inne koszty, które dana osoba fizyczna (bądź któraś z osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym) na siebie przyjęła w drodze zobowiązań cywilnoprawnych, niezwiązanych z niezbędnym utrzymaniem. Skoro – czego strona nie zakwestionowała – koszty utrzymania czteroosobowej rodziny wynoszą 2 600 zł przy miesięcznych dochodach ok. 5 500 zł, to zgodzić się należy z Sądem pierwszej instancji, że sytuacja finansowa nie wskazuje na to, by uiszczenie należnych w sprawie kosztów sądowych (obecnie 500 zł tytułem wpisu od skargi) stanowiło zbyt duże obciążenie w porównaniu z dochodami i wydatkami korzystającymi z pierwszeństwa zaspokojenia w świetle art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. (tj. kosztami utrzymania koniecznego). Argumentacja zażalenia nie przemawia w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego za zmianą zaskarżonego postanowienia, nie wskazuje też na to, by rozważenie przez Sąd pierwszej instancji zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy w przypadku skarżącego było nietrafne. W konsekwencji należy uznać, że skarżący nie wykazał, iż spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. postanowił jak w pkt 1 sentencji.
O sprostowaniu w pkt 2 sentencji niniejszego postanowienia nazwiska sędziego WSA wskazanego w sentencji postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 31 marca 2014 r., sygn. akt III SA/Gl 48/14, Naczelny Sąd Administracyjny postanowił na podstawie art. 156 § 3 w zw. z § 1 i 2, a także w zw. z art. 166 P.p.s.a., mając na względzie to, że z akt sprawy wynika jednoznacznie, że wskazanie w powołanej sentencji sędziego WSA Barbary Brandys-Kmiecik, zamiast sędziego WSA Małgorzaty Herman, stanowi oczywistą omyłkę.