I FZ 180/09

I FZ 180/09 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2009-07-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2009-05-15
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Marek Kołaczek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
I FZ 179/09 - Postanowienie NSA z 2009-07-30
I SA/Sz 576/07 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2008-12-03
I FZ 602/07 - Postanowienie NSA z 2007-12-17
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 243 par. 1, art. 246 par. 1, art. 252, art. 255
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 9 kwietnia 2009 r. sygn. akt I SA/Sz 576/07 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. L., M. L. i Z. L. – wspólników Spółki Cywilnej "P." na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia 13 czerwca 2007 r. w przedmiocie podatku akcyzowego za marzec 2003 r. postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwana dalej P.p.s.a., odmówił M. L. przyznania prawa pomocy.
Z przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji stanu sprawy wynikało, że Skarżący, reprezentowany przez doradcę podatkowego, w związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 3 grudnia 2008 r. oddalającym skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia 13 czerwca 2007 r., w przedmiocie podatku akcyzowego za marzec 2003 r. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od uiszczenia opłaty kancelaryjnej, który następnie, w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi kasacyjnej rozszerzył wnosząc o zwolnienie z całości kosztów sądowych dalszego postępowania sądowego.
Z uzasadnienia wniosku, oświadczenia majątkowego, o stanie rodzinnym i dochodach wynikało, że Skarżący gospodarstwo domowe prowadził wraz z żoną i dwoma małoletnimi synami. Ponadto prowadził on działalność gospodarczą w zakresie połowu ryb w ramach P. s.c. i uzyskiwał z tego tytułu dochód brutto w kwocie 1.168 zł miesięcznie. Wnioskodawca nie wykazał posiadania żadnego majątku w postaci nieruchomości, zgromadzonych zasobów pieniężnych itp., poza udziałem w 1/6 wartości kutra rybackieg o wartości ok. 300.000 zł. Skarżący podał również, że jest zadłużony w Banku AIG na kwotę 13.000 zł. W uzasadnieniu swojego wniosku Skarżący wskazał, że miesięczne dochody rodziny nie przekraczają minimum socjalnego i nie był w stanie z tego dochodu przeznaczyć jakiejkolwiek kwoty na uiszczenie kosztów sądowych wynoszących we wszystkich sprawach, łącznie 2.908 zł.
Następnie w wykonaniu wezwania Sądu z dnia 4 marca 2009 r. Skarżący przedłożył następujące dokumenty załączone do akt sprawy:
1) odpis zeznania podatkowego za 2008 r., w którym zadeklarował przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 81.845,01 zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie 64.361,68 zł, dochód w kwocie 17.483,33, nadpłatę w kwocie 2.089 zł oraz uproszczoną deklarację na zaliczkę na podatek dochodowy za luty 2009 r. obejmującą dochód za okres styczeń-luty 2009 r., w której zadeklarowano przychód w wysokości 32.600,64 zł, dochód w kwocie 13.911,75 zł i zaliczkę na podatek do zapłaty w kwocie 0 zł.
2) zaświadczenie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 11 marca 2009 r., z którego wynikało, że Skarżący i jego rodzina od 1 stycznia do 11 marca 2009 r. nie korzystali z żadnej formy świadczeń rodzinnych oraz innej pomocy społecznej tego Ośrodka,
3) zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy z dnia 17 marca 2009 r., potwierdzające, że żona Skarżącego nie figurowała w rejestrze osób bezrobotnych;
4) odpis harmonogramu spłat pożyczki zaciągniętej w Banku w dniu 24 grudnia 2007 r. do dnia 24 grudnia 2012 r., ze stanem zadłużenia na dzień 26 lutego 2009 r. w kwocie 12.686,19 zł, w ratach miesięcznych w wysokości 390,53 zł, a także odpis harmonogramu spłat pożyczki zaciągniętej w Banku w dniu 10 grudnia 2008 r. w kwocie 15.030,06 zł w 48 ratach miesięcznych w wysokości 449,05 zł.
Wnioskodawca złożył także oświadczenie, że nie posiadał dowodów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków na utrzymanie siebie i rodziny, oraz że nie posiadał osobistych rachunków bankowych.
Uzasadniając motywy odmowy przyznania prawa pomocy Sąd pierwszej instancji stwierdził, że treść oświadczeń złożonych przez Skarżącego nie przekonywała o zasadności jego wniosku. Skarżący nie wykazał tym samym, by uiszczenie opłaty kancelaryjnej oraz wpisu od skargi kasacyjnej a także innych, potencjalnych kosztów sądowych przekraczałoby jego możliwości majątkowe. Za taką oceną Sądu przemawiało w szczególności niepełne zastosowanie się przez Skarżącego do wezwania Sądu do uzupełnienia złożonego wniosku, bowiem nie odniósł się on w żaden sposób do wysokości ponoszonych przez niego opłat za prąd, energię, gaz, podatku od nieruchomości, kosztów zakupu żywności, co dowodziło, iż wnioskodawca nie był zdaniem Sądu zainteresowany ujawnieniem tych informacji.
Następnie Sąd odniósł się do kwestii spłaty dwóch pożyczek zaciągniętych przez Skarżącego i stwierdził, że powyższa okoliczność wskazuje, iż Skarżący posiada zdolność kredytową. Ponadto Sąd pierwszej instancji podkreślił, że druga pożyczka została zaciągnięta 10 grudnia 2008 r., a więc po tym jak został wydany wyrok oddalający skargę wnioskodawcy. Tym samym w ocenie Sądu strona zaciągając kolejne zobowiązanie finansowe powinna mieć na uwadze, że w sytuacji wszczęcia postępowania kasacyjnego będzie musiała ponieść określone koszty z tym związane. Na uwagę zasługiwał ponadto fakt, że za pierwsze dwa miesiące bieżącego roku Skarżący osiągał średni dochód w kwocie 6.955,87 zł.
Na powyższe orzeczenie Skarżący złożył zażalenie, w którym wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Sądowi pierwszej instancji zarzucił naruszenie art. 243 § 1 i art. 246 § 1 P.p.s.a., polegające na niedokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego.
W uzasadnieniu Skarżący podniósł, że z przedstawionych dokumentów wynikało bezsprzecznie, że nie jest on w stanie poczynić oszczędności z własnych dochodów, z których mógłby pokryć koszty sądowe bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. W kwestii niezastosowania się do wezwania w zakresie uzupełnienia złożonego wniosku stwierdził, że ocena tej okoliczności przez Sąd pierwszej instancji była błędna. Z wezwania wynikało bowiem, że miał on dostarczyć dowody potwierdzające wysokość miesięcznych kosztów ponoszonych na czynsz, energię, wodę, gaz, a nie że w przypadku braku takich dowodów, miał złożyć w tym zakresie stosowne oświadczenie. Tym samym, w jego ocenie, Sąd pierwszej instancji powinien również wystosować do niego wezwanie by określił wysokość tych wydatków przez złożenie oświadczenia. Za nieprawidłową uznano również ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy pod kątem zaciągniętego przez Skarżącego kredytu. W tym zakresie strona podniosła, że Sąd oparł się na błędnym domniemaniu, że zaciągniętych kredytów można nie spłacać i również w tym przypadku należało wystosować do Skarżącego wezwanie o przedłożenie dowodów spłaty rat kredytu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy osobie fizycznej może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Podzielić należy pogląd, że użycie w przytoczonym przepisie określenia: "gdy wykaże" oznacza, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznania prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych Sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art. 255 P.p.s.a. Sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Z możliwości uregulowanej w art. 255 P.p.s.a. Sąd I instancji skorzystał uznając, że zawarte na wypełnionym formularzu PPF nie są wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, do wyłącznej oceny Sądu należy uznanie czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia stosowne przesłanki. Skoro zatem strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej w wezwaniu sądowym dokumentacji, to powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy.
Z akt sprawy wynika, że wezwanie do uzupełnienia wniosku precyzyjnie określało jakich informacji oczekiwał Sąd pierwszej instancji i jakie dokumenty na te okoliczność miały zostać przedstawione. W wezwaniu wyraźnie wskazano termin, w jakim strona powinna dopełnić nałożonego na nią obowiązku oraz skutki jego niedopełnienia. Nie ma więc tym samym podstaw, by Skarżący mógł skutecznie zakwestionować prawidłowość wystosowanego do niego wezwania. Ponadto trudno przyjąć, że nie miał on możliwości by uzyskać żądane dokumenty, takie jak np. rachunek za okresowo płacony czynsz, rachunki za energię, wodę czy gaz. Jeśli miał trudności by je przedstawić w zakreślonym terminie, to mógł przecież wnioskować o jego przedłużenie.
Reasumując, czynności określone w art. 255 P.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji - podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy.
Należy więc przyjąć, że strona nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jej sytuacja majątkowa i tym samym uniemożliwiła przeprowadzenie analizy jej zdolności płatniczych. W takiej sytuacji nie złożenie wyczerpującego oświadczenia o stanie majątkowym miało decydujący wpływ na dokonane przez Sąd oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy. Oceny tej nie podważono w zażaleniu. Nie przedstawiono bowiem dodatkowych wyjaśnień - obok tych, które brane były pod uwagę przez Sąd pierwszej instancji - mogących mieć wpływ na ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczej Skarżącego. Niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony, a co za tym idzie - instytucja ta nie zostanie wobec Skarżącego zastosowana.
Ponadto na pełną akceptację zasługuje również stanowisko Sądu pierwszej instancji wyrażone na okoliczność zaciągnięcia kolejnego kredytu w sytuacji gdy strona miała zamiar uruchomić postępowanie kasacyjne w związku z wyrokiem z dnia 3 grudnia 2008 r., które to co do zasady wiąże się z ponoszeniem określonych kosztów.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.