I FZ 167/23

I FZ 167/23 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2023-07-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Mariusz Golecki /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Wyłączenie sędziego
Sygn. powiązane
I SA/Po 432/22 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2024-09-05
I FZ 113/24 - Postanowienie NSA z 2024-06-06
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 18., art. 19
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mariusz Golecki po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G. sp. z o.o. z siedzibą w P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 grudnia 2022 r., sygn. akt I SA/Po 432/22 o odmowie wyłączenia sędziego w sprawie ze skargi G. sp. z o.o. z siedzibą w P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 6 kwietnia 2022 r., nr 3001-IEW3.7010.72.2021 w przedmiocie zaliczenia wpłaty na poczet zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za grudzień 2017 r. postanawia oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 14 grudnia 2022 r., sygn. akt I SA/Po 432/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek G. sp. z o.o. zs. w P. (dalej: "Spółka" lub "Skarżąca") o wyłączenie sędziego K. W. od orzekania w sprawie ze skargi Spółki na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu (dalej: "DIAS") z 6 kwietnia 2022 r., w przedmiocie zaliczenia wpłaty na poczet zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za grudzień 2017 r.
W uzasadnieniu przedmiotowego rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że wniosek Spółki nie zawiera jakiegokolwiek odniesienia do realiów danej sprawy, dotyczącej skargi na decyzję organu w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2017 r., i wykazania, że w sprawie tej zachodzą specyficzne okoliczności uzasadniające wyłączenie od jej rozpoznawania sędziego K. W. ze względu na wątpliwości co do bezstronności tego sędziego. Powołana we wniosku okoliczność podpisania przez ww. sędziego listy poparcia kandydata do Krajowej Rady Sądownictwa (dalej "KRS"), który to kandydat został następnie wybrany do tego gremium przez Sejm Rzeczpospolitej Polskiej, niezależnie od etycznej oceny tego rodzaju zachowania, nie stanowi – zdaniem Sądu pierwszej instancji - okoliczności wywołującej uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności tego sędziego w danej sprawie.
W zażaleniu na powyższe postanowienie na podstawie art. 19 w zw. z art. 20 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 389 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") Spółka zarzuciła:
1. brak etycznego zachowania sędziego przy podpisywaniu list poparcia na podstawie ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa w brzmieniu obowiązującym od 17 stycznia 2018 r. (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 389 ze zm., dalej: "ustawa o KRS") gdzie fakt ten jest dowodem na działanie nie zgodne z zasadami moralnymi, etycznymi, niezależności, bezstronności, niezawisłości wobec władzy wykonawczej przez sędziego;
2. brak etycznego zachowania sędziego przy podpisywaniu list poparcia do KRS w postaci blankietowej dystrybułowanych przez skompromitowanego moralnie prawnika wiceministra sprawiedliwości, gdzie fakt ten jest dowodem na działanie nie zgodne z zasadami moralnymi, etycznymi, niezależności, bezstronności, niezawisłości wobec władzy wykonawczej przez sędziego;
3. brak etycznego zachowania sędziego przy podpisywaniu list poparcia do KRS jest przesłanką uprawdopodabniającą jego brak bezstronność i niezawisłość wobec władzy wykonawczej. Serwilistycznego stosunku do niej uprawdopodobniający możliwość podejmowania decyzji na podstawie nieformalnych poleceń płynących od przedstawicieli władzy wykonawczej lub konkretnych grup towarzyskich z nią związanych, gdzie fakt ten jest dowodem na działanie nie zgodne z zasadami moralnymi, etycznymi, niezależności, bezstronności, niezawisłości wobec władzy wykonawczej przez sędziego;
4. brak apolityczności sędziego wykonującego polecenia przedstawiciela władzy wykonawczej (polityka prawnika o wątpliwej etyce i reputacji);
5. zachowanie nie etyczne i sprzeniewierzenie się sprawowanej roli stanu sędziowskiego w systemie ustroju demokratycznego państwa prawa poprzez podpisanie list poparcia do KRS;
6. świadome, dobrowolne uczestniczenie i firmowanie tworzenia niekonstytucyjnych organów (KRS) w sprzeczności z Konstytucją RP dewastujących konstytucyjny ład prawny co potwierdza uzasadnienie np. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 24 sygn. akt 1998 r. sygn. K 3/98, OTK ZU 4/1998, uchwały składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r. w sprawie sygn. BSA 1-4110-1/20, uchwały Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 sygn. akt I KZP 2/22, czy wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego w zakresie uchylenia uchwał KRS: wyroki NSA z 6 maja 2021 r" II GOK 2/18, II GOK 3/18, II GOK 5/18, II GOK 6/18, IIGOK 7/18; wyrok NSA z 13 maja 2021 r" II GOK 4/18;
7. świadome i dobrowolne uczestniczenie i firmowanie tworzenia niekonstrukcyjnych organów (KRS) w sprzeczności z Konstytucją RP dewastujących konstytucyjny ład prawny w celu osiągnięcia korzyści zawodowej w postaci osiągnięcia awansu zawodowego;
8. serwilistyczny stosunek do władzy wykonawczej;
9. świadome i dobrowolne uczestniczenie i firmowanie tworzenia niekonstrukcyjnych organów (KRS) w sprzeczności z Konstytucją RP dewastujących konstytucyjny ład prawny tym samym sprzeniewierzenie się treści uchwały nr 16/2003 Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 19 lutego 2003 r.;
10. systematyczne i notoryczne faworyzowanie strony administracyjnej (organów władzy wykonawczej) w sprawach poprzez:
a) nieprzekazywanie Stronie za pośrednictwem ePUAP jak również operatora pocztowego zarządzeń w zakresie wskazania sędziego sprawozdawcy tym samym uniemożliwiając złożenie ewentualnego wniosku o wyłączenie sędziego Sądu pierwszej instancji z postępowania na podstawie art. 18 w zw. z art. 19 i art. 20 p.p.s.a.
b) nieprzekazywanie Stronie za pośrednictwem ePUAP jak również operatora pocztowego zarządzeń w zakresie wyboru całego składu orzekającego sprawozdawcy tym samym uniemożliwiając złożenie ewentualnego wniosku o wyłączenie sędziego sądu I instancji z postępowania na podstawie art. 18 w zw. z art. 19 i art. 20 p.p.s.a.;
c) kierowania postępowań do rozstrzygnięcia w trybie uproszczonym mimo stanowczych wniosków Strony w ramach składanych skarg tym samym pozbawiania możliwości zastosowania normy art. 106 i art. 113 p.p.s.a., ale i art. 100 (protokół z rozprawy) i art. 102 p.p.s.a. (utrwalanie czynności z pomocą aparatu dźwiękowego) co w kontekście wysoko prawdopodobnej skargi kasacyjnej jest istotne dla ochrony interesów prawnych Strony;
d) nieinformowanie Strony za pośrednictwem ePUAP jak również operatora pocztowego o terminie rozprawy wyznaczonej w trybie uproszczonym tym samym uniemożliwiając składanie pism procesowych przed rozstrzygnięciem przy jednoczesnym świadomym naruszeniu wykładni przepisu art. 119 p.p.s.a.;
e) nieodpowiadanie ignorowanie wniosków Strony w zakresie przyjętych procedur w I wydziale WSA w Poznaniu;
f) świadome pozbawianie Strony dostępu do kompletnych akt sądowo- administracyjnych w systemie PASSA z naruszeniem art. 12a p.p.s.a tym samym uniemożliwiając weryfikację kompletności i ich stanu przekazanych przez organ władzy wykonawczej;
g) brak weryfikacji umocowania procesowego przedstawicieli organów władzy wykonawczej w ramach prowadzonych postępowań sądowych;
11. systematyczne i notoryczne faworyzowanie strony administracyjnej (organów władzy wykonawczej) w sprawach poprzez uchylanie się od weryfikacji treści upoważnień i pełnomocnictw mimo wielokrotnych wniosków Strony co nie jest działaniem przypadkowym i bezstronnym,
12. pomijanie w sposób świadomy ważnych dowodów w sprawie, które mogą świadczyć o matactwach procesowych przedstawicieli władzy wykonawczej (braki w dokumentacji administracyjnej, akceptowanie kopi dokumentów mimo zakwestionowania ich autentyczności przez Stronę);
13. faworyzowanie strony administracyjnej postępowania względem Strony tym samym pozbawiając ją korzystania z przysługujących praw w efekcie nie ustalając stanu faktycznego w sprawie legitymizując działanie osób do tego nie upoważnionych;
14. brak etycznego zachowania sędzi w kontaktach z przedstawicielami Strony próbujących wyjaśnić kwestie administracyjne w prowadzonych sprawach poprzez prowadzenie rozmów telefonicznym świadczących o poczuciu wyższości względem obywatela. Traktowanie przedstawicieli Strony (Prokurenta) w sposób grubiański, drwiący i wykazując rzekome posiadanie przez niego deficytów intelektualnych;
15. brak etycznego zachowania sędzi w kontaktach z przedstawicielami Strony, przypominający bardziej stosunek aroganckiego przedstawiciela aparatu władzy wykonawczej niż przedstawiciela stanu sędziowskiego rozumiejącego jego rolę w systemie demokratycznego państwa prawa;
W ocenie Skarżącej wszystkie te kwestie, obszernie zreferowane w uzasadnieniu zażalenia, miały znaczący wpływ na przebieg sprawy.
W konsekwencji Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i wyłączenie sędziego K. W. z rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Wskazać należy, że przepisy p.p.s.a. różnicują zasady wyłączenia sędziego w zależności od charakteru przesłanek, które mają stanowić podstawę tego wyłączenia.
Sędzia z mocy samej ustawy wyłączony jest w sprawach, w których wystąpią przesłanki wyliczone enumeratywnie w art. 18 p.p.s.a. Katalog tych przesłanek jest zamknięty i nie może być interpretowany rozszerzająco. Jest to związane z doniosłością skutków prawnych orzekania przez sędziego wyłączonego z mocy ustawy (nieważność postępowania sądowoadministracyjnego).
Natomiast na podstawie art. 19 p.p.s.a. sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Powyższy przepis odnosi się zatem do sytuacji, w której konkretne okoliczności danego postępowania przemawiają za uznaniem, że w rozpatrywanej sprawie możliwe jest zagrożenie bezstronności i obiektywizmu orzekania. Wniosek o wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. powinien odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. O wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości.
W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że nie wystarcza do zastosowania wskazanego przepisu występowanie u strony podejrzenia, co do braku bezstronności sędziego, czy subiektywne przekonanie strony, co do negatywnego nastawienia sędziego do strony (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 stycznia 2018 r., sygn. akt II OSK 538/17; postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 15 marca 2016 r., sygn. akt I OZ 203/16, oraz z 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 40/15). Konieczność odniesienia względnych przesłanek wyłączenia sędziego do okoliczności danej sprawy sądowoadministracyjnej podkreślił też Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 1917/18 (CBOSA), gdzie wskazał, że wątpliwości co do bezstronności sędziego, w rozumieniu art. 19 P.p.s.a., muszą być każdorazowo odnoszone do konkretnego sędziego w konkretnej sprawie, natomiast inne podstawy wyłączenia sędziego z mocy prawa enumeratywnie wymienia art. 18 p.p.s.a.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Skarżąca - domagając się wyłączenia sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu K. W. - wywodziła we wniosku, że ww. sędzia złożyła podpis pod listą poparcia sędziego - kandydata do KRS (sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach T.K.), który to kandydat został następnie wybrany do tego gremium przez Sejm Rzeczpospolitej Polskiej. Takie działanie sędziego K. W. Skarżąca oceniła jako nieetyczne i stanowiące przesłankę uprawdopodabniającą brak bezstronności i niezawisłości sędziego wobec władzy wykonawczej.
W istocie zatem z faktu złożenia przez sędziego K. W. podpisu pod listą poparcia kandydata do KRS Skarżąca wyprowadziła wniosek, że skutkuje to uzasadnioną wątpliwością co do bezstronności ww. sędziego w każdej sprawie, w której stroną będzie organ władzy państwowej. W złożonym wniosku o wyłączenie ww. sędziego brak jest jednak jakiegokolwiek odniesienia się przez Skarżącą do realiów konkretnej sprawy (dotyczącej skargi na decyzję organu w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2017 r.) i wykazania, że w tej sprawie zachodzą okoliczności uzasadniające wyłączenie sędziego K. W. od jej rozpoznawania ze względu na wątpliwości co do jej bezstronności.
Niezależnie jednak od tego, zgodnie z art. 11a ust. 2 pkt 2 ustawy o KRS, podmiotem uprawnionym do zgłoszenia kandydata na członka KRS jest grupa co najmniej dwudziestu pięciu sędziów, z wyłączeniem sędziów w stanie spoczynku. Tego rodzaju poparcie dokonywane jest niepublicznie i nie wymaga jakiegokolwiek uzasadnienia. W konsekwencji z samego faktu udzielenia przez sędziego innemu sędziemu poparcia jako kandydatowi do KRS nie wynika, w oparciu o jakie przesłanki akt ten został dokonany.
Z tych też względów, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy zgodzić się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że sama okoliczność podpisania przez sędziego listy poparcia kandydata do KRS, nie może stanowić okoliczności wywołującej uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego udzielającego poparcia w konkretnej sprawie w rozumieniu art. 19 p.p.s.a. Jednocześnie bez wpływu na ocenę zaskarżonego postanowienia pozostają powoływane przez Skarżącą orzeczenia dotyczące statusu prawnego sędziów powołanych do pełnienia urzędu w procedurze z udziałem KRS w jej aktualnym kształcie, nie mają one bowiem związku z przedmiotem postępowania, jako że sędzia K. W. nie została powołana na stanowisko sędziowskie w okolicznościach opisywanych przez Skarżącą we wniosku i w zażaleniu.
Odnośnie co do zarzutów Skarżącej, jakoby sędzia K. W. systematycznie i notorycznie faworyzowała stronę administracji Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji o braku wykazania przez Spółkę jakiegokolwiek powiązania tej argumentacji z realiami sprawy sądowoadministracyjnej, w której złożyła ona wniosek o wyłączenie sędziego.
Reasumując zaskarżone postanowienie tutejszy Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł powodów ku jego uchyleniu. Przedmiotowe orzeczenie w sposób rzeczowy odnosi się do istoty sprawy, prawidłowo rekonstruując normę z art. 19 p.p.s.a. i podkreślając, że okoliczności mogące wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego muszą być każdorazowo odniesione do toczącego się postępowania. Tryb wyłączenia sędziego na wniosek strony z art. 19 p.p.s.a. nie może stanowi mechanizmu kwestionowania spełniania przez sędziego wymogów bezstronności i niezawisłości in abstracto, w stosunku do nieokreślonego katalogu sprawy, a do tego de facto zmierzał pierwotny wniosek. Omawiane postępowanie nie może służyć za środek do oceny etycznej danych zachowań sędziego niezwiązanych z rozpoznawaną sprawą, a właściwym do tego trybem mogłoby być ewentualne postępowanie dyscyplinarne lub procedura uregulowana w art. 5a p.p.s.a. Jednocześnie warto wskazać w tej kwestii na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 kwietnia 2023 r., sygn. I FPS 3/22, w której wskazano, że "Zakres przedmiotowy normy art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259) nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492)".
Końcowo należy wyjaśnić, że uzasadnienie niniejszego orzeczenia oparte zostało na motywach przedstawionych przez NSA w postanowieniu o sygn. akt I FZ 249/22, w którym Sąd wypowiadał się w sprawie Skarżącej w analogicznym stanie faktycznym i prawnym.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.