I FZ 154/25

I FZ 154/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-09-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-08-12
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Sylwester Marciniak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Skarżony organ
Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
220 § 1 i 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 45 ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak, po rozpoznaniu w dniu 30 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "V." sp. k. w R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 20 marca 2025 r. sygn. akt I SA/Rz 58/24 odrzucające skargę "V." sp. k. w R. na decyzję Naczelnika Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu z dnia 24 listopada 2023 r. nr 408000-408000-COP-2.4103.76.2023 w przedmiocie określenia podatku od towarów i usług za 2017 r. postanawia 1) uchylić zaskarżone postanowienie, 2) zwrócić "V." sp. k. w R. od Skarbu Państwa (z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie) kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem nienależnie pobranego wpisu od zażalenia. Sylwester Marciniak Sędzia NSA
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 marca 2025 r., sygn. akt I SA/Rz 58/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (dalej: sąd pierwszej instancji) odrzucił skargę "V." sp. k. w R. (dalej: skarżąca lub spółka) w sprawie ze skargi spółki na decyzję Naczelnika Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu z dnia 24 listopada 2023 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za 2017 r.
W uzasadnieniu postanowienia sąd pierwszej instancji wskazał, że spółce – na mocy postanowienia z dnia 6 maja 2024 r. przyznano prawo pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 2 000 zł, odmówiono jej natomiast przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Postanowieniem z dnia 4 listopada 2024 r. referendarz sądowy odmówił zmiany prawomocnego postanowienia z dnia 6 maja 2024 r. Spółka została w dniu 3 grudnia 2024 r. wezwana do uiszczenia prawomocnego wpisu od skargi pod rygorem jej odrzucenia. W związku z kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 28 stycznia 2025 r. odmówił zmiany postanowienia z dnia 6 maja 2024 r., a postanowienie referendarza w tym względzie sąd pierwszej instancji utrzymał w mocy w postanowieniu z dnia 24 lutego 2025 r. Postanowienie z dnia 24 lutego 2025 r. zostało doręczone spółce w dniu 12 marca 2025 r. Wpis od skargi nie został uiszczony, a tym samym zaszły przesłanki do odrzucenia skargi na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.).
Spółka zaskarżyła wskazane wyżej postanowienie, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 220 § 3 i art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. przez ich zastosowanie. Zdaniem spółki postanowienie jest niezasadne z uwagi na wadliwą ocenę okoliczności faktycznych dotyczących stanu majątkowego spółki. Mając to na względzie, spółka wniosła o ponowną analizę złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, a w konsekwencji zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienie spółki od obowiązku uiszczenia przedmiotowej opłaty w całości. Zdaniem spółki istotne jest to, że na podstawie tych samych informacji otrzymywała ona zwolnienie od kosztów sądowych. Dotychczasowy sposób procedowania w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy spółka odczytuje jako próbę zniweczenia możliwości sądowej kontroli zaskarżanych czynności.
Organ podatkowy nie skorzystał z możliwości wniesienia odpowiedzi na zażalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zaskarżone postanowienie należy uchylić.
W pierwszej kolejności trzeba zwrócić uwagę, że argumenty zażalenia nie mogą przemawiać za brakiem zgodności zaskarżonego postanowienia z prawem. Autor zażalenia zdaje się uważać, że na etapie kwestionowania odrzucenia skargi z powodu nieuiszczenia wpisu sądowego można domagać się (po raz kolejny) zwolnienia z kosztów sądowych. Wymaga w związku z tym podkreślenia, że okoliczność powodów nieprzyznania prawa pomocy, podobnie jak sama sytuacja materialna skarżącej, nie ma żadnego znaczenia dla oceny, czy postanowienie o odrzuceniu skargi odpowiada prawu. Postanowienie takie nie ma na celu rozważania, czy powinno być przyznane prawo pomocy, w konsekwencji również przy analizie zasadności tego postanowienia kwestia ta jest bez znaczenia. Stąd twierdzenia spółki o konieczności ponownej analizy wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych i jej przekonanie o zasadności zwolnienia skarżącej od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w całości, nie mają żadnego wpływu na wynik postępowania zażaleniowego.
Potrzeba uchylenia zaskarżonego postanowienia wynika z art. 220 § 1 i 3 p.p.s.a. intepretowanych w kontekście zasady prawa do sądu z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. W świetle art. 220 § 1 i 3 p.p.s.a., w przypadku, gdy od skargi nie został uiszczony wpis, przewodniczący wzywa skarżącego do uiszczenia tej opłaty w terminie siedmiu dni od doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. W badanej sprawie nie ulega wątpliwości, że spółka została wezwana do uiszczenia wpisu od skargi, jak również to, że wpis nie został uiszczony, stąd formalnie przesłanka do odrzucenia skargi została spełniona. Jednakże wymaga podkreślenia, że dla adresata wezwania do uiszczenia wpisu rygor odrzucenia skargi powinien być czytelny i jednoznaczny, tj. podmiot wzywany nie powinien mieć żadnych wątpliwości, że rygor ten zostanie w przypadku niewykonania wezwania zastosowany. W sytuacji, gdy wcześniejsze czynności sądu podejmowane w tym względzie mogą wywoływać uzasadnione przekonanie, że rygor nie zostanie zastosowany, należy uznać, że zastosowanie tego rygoru bez dodatkowego – wyraźnego i niepozostawiającego wątpliwości – poinformowania skarżącej, że rygor będzie zastosowany, jeśli wezwanie nie zostanie w ściśle określonym terminie wypełnione i żadne inne działanie strony (np. złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy) tego nie zmieni, może skutkować naruszeniem prawa do sądu.
Z taką sytuacją mamy do czynienia w sprawie.
Pierwsze wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi zostało do spółki wystosowane na podstawie zarządzenia z dnia 13 lutego 2024 r. i dotyczyło kwoty 17 148 zł. W odpowiedzi na to wezwanie spółka złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy, w związku z czym rygor odrzucenia nie został zastosowany, gdyż nadano bieg temu wnioskowi.
Z uwagi na częściowe zwolnienie spółki z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi (ponad kwotę 2 000 zł), spółka została – na podstawie zarządzenia z dnia 2 sierpnia 2024 r. – ponownie wezwana do uiszczenia wpisu od skargi, tym razem w kwocie 2 000 zł. Również w odpowiedzi na to wezwanie spółka wniosła o przyznanie jej prawa pomocy. Wnioskowi nadano bieg.
Po prawomocnej odmowie zmiany postanowienia referendarza sądowego wezwano – na podstawie zarządzenia z dnia 3 grudnia 2024 r. – komplementariusza spółki do wykonania prawomocnego zarządzenia z dnia 2 sierpnia 2024 r. Ponownie spółka wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, po raz kolejny też wnioskowi nadano bieg.
Po ponownej prawomocnej odmowie (w postanowieniu z dnia 24 lutego 2025 r., sygn. akt I SPP/Rz 155/24) zmiany postanowienia częściowo uwzględniającego pierwszy wniosek spółki, sąd - nie wzywając już o nic spółki – odrzucił skargę.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sytuacja, w której spółka trzykrotnie reagowała na otrzymanie wezwania do uiszczenia wpisu (za każdy razem kierowanego pod rygorem odrzucenia skargi) wniesieniem o przyznanie prawa pomocy i za każdym razem wniosek ten był przyjmowany i procedowany, mogła oczekiwać, że zostanie jej w sposób jasny zakomunikowany moment, w którym sąd zrealizuje rygor niezależnie od dalszych wniosków w przedmiocie prawa pomocy. Sąd pierwszej instancji niewątpliwie mógł wywołać swoimi czynnościami u skarżącej usprawiedliwione przekonanie, że po zakończeniu kolejnego postępowania w przedmiocie prawa pomocy spółka otrzyma wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, którego doręczenie rozpocznie bieg do wykonania tej czynności. Odrzucenie skargi bez żadnego dodatkowego wezwania w tym względzie należy uznać za naruszające konstytucyjne prawo spółki do sądu, sąd w istocie bowiem bez ostrzeżenia zmienił swoje dotychczasowe zachowanie, nie dając skarżącej ostatniej szansy na zastosowanie się do wezwania.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sytuacji, gdy sąd pierwszej instancji nie odrzucił skargi spółki z uwagi na nieuiszczenie wpisu w terminie zakreślonym w wezwaniu z dnia 3 grudnia 2024 r., który upłynął w dniu 17 grudnia 2024 r. (wezwanie doręczono komplementariuszowi spółki w dniu 10 grudnia 2024 r.), bezpośrednio po upływie tego terminu, zamiast tego nadając bieg procesowy kolejnemu wnioskowi o przyznanie prawa pomocy, odrzucenie skargi ponad trzy miesiące później, bez jednoznacznego zakomunikowania spółce, że rygor zostanie zastosowany, jeśli wpis nie zostanie uiszczony – już bez odrębnego wezwania – w określonym terminie liczonym od doręczenia odpisu postanowienia z dnia 24 lutego 2025 r., sygn. akt I SPP/Rz 155/24 (ewentualnie wystosowania odrębnego wezwania w tym względzie z precyzyjnie wskazanym terminem i rygorem), narusza prawo spółki do sądu. Zastosowanie art. 220 § 3 p.p.s.a. w opisanym przypadku jest nie do pogodzenia z art. 45 ust 1 Konstytucji RP, a w konsekwencji nie może być zaakceptowane.
Ze wskazanych przyczyn, działając na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie.
Przed ponownym rozważeniem, czy zachodzą przesłanki do odrzucenia skargi, sąd pierwszej instancji będzie zobowiązany do zapewnienia skarżącej ostatniej możliwości uiszczenia wpisu od skargi w badanej sprawie, a wezwanie kierowane do spółki w tym względzie powinno jednoznacznie zakomunikować, że ewentualne wniesienie o prawo pomocy nie będzie miało wpływu na bieg terminu do uiszczenia opłaty.
O zwrocie wpisu od zażalenia, jako opłaty nienależnie pobranej, orzeczono na podstawie art. 225 w zw. z art. 220 § 4 p.p.s.a.
Sylwester Marciniak
Sędzia NSA
-----------------------
4