I FZ 148/25

I FZ 148/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-08-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-08-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Artur Mudrecki /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Koszty postępowania
Sygn. powiązane
I SA/Wr 275/25 - Postanowienie WSA we Wrocławiu z 2025-06-04
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 239 par 1 pkt 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Artur Mudrecki po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia F. sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie reprezentowanej przez kuratora adw. A. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 4 czerwca 2025 r., sygn. akt I SA/Wr 275/25 o odrzuceniu skargi F. sp. z o. o. z siedzibą w W. reprezentowanej przez kuratora adw. A. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 3 lutego 2025 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
1. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 25 kwietnia 2025 r., sygn. akt I SA/Wr 275/25, wydanym na podstawie art. 220 § 1 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej P.p.s.a.), wezwano kuratora strony skarżącej, do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Odpis zarządzenia doręczono kuratorowi 8 maja 2025 r.
2. Pismem z 15 maja 2025 r. (nadanym tego samego dnia) kurator, powołując się na dyspozycję art. 124 § 1 pkt 5 P.p.s.a. wniósł o przedstawienie przez Sąd pytania Trybunałowi Konstytucyjnemu o zgodność art. 239 § 1 pkt 3 P.p.s.a. w zakresie, w jakim różnicuje sytuację kuratora wyznaczonego przez sąd orzekający w danej sprawie lub sąd opiekuńczy dla danej sprawy z sytuacją kuratora wyznaczonego przez sąd rejestrowy dla prowadzenia spraw osoby prawnej obejmujących występowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub sądami administracyjnymi z art. 32 ust. 1 i ust. 2, art. 45 ust. 1, art. 64 ust. 3 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Kurator wniósł jednocześnie o zawieszenie postępowania do czasu wypowiedzenia się przed TK w przedmiocie tego pytania.
3. Wobec nieuiszczenia przez kuratora ww. opłaty sądowej Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na podstawie art. 220 § 3 P.p.s.a., postanowieniem z 4 czerwca 2025 r., sygn. akt I SA/Wr 275/25 skargę odrzucił.
W odniesieniu do argumentacji kuratora wyrażonej w piśmie z 15 maja 2025 r. Sąd stwierdził, że na aktualnym etapie postępowania, rozważanie ewentualnego zawieszenia postępowania nie jest możliwe, gdyż postępowanie to nie zostało skutecznie wszczęte. Z kolei ograniczenie ustawowego zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych tylko do kuratorów strony wyznaczonych przez sąd orzekający lub przez sąd opiekuńczy (art. 239 § 1 pkt 3 P.p.s.a) nie stanowi naruszenia prawa do sądu, nie jest przejawem dyskryminacji, ani nie narusza prawa własności kuratora. Trudno było w niniejszej sprawie dopatrywać się wątpliwości co do konstytucyjności art. 239 § 1 pkt 3 P.p.s.a. szczególnie, że jedną z instytucji, która na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego zapewnia gwarancję prawa do sądu, jest instytucja prawa pomocy, z którego niewątpliwie mogą skorzystać podmioty, które nie zostały z mocy ustawy zwolnione z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych.
4. W zażaleniu na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 4 czerwca 2025 r., sygn. akt I SA/Wr 275/25 kurator strony Skarżącej wniósł o: - uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; - przedstawienie TK pytania o zgodność art. 239 § 1 pkt 3 P.p.s.a. w zakresie w jakim różnicuje sytuację kuratora wyznaczonego przez sąd orzekający w danej sprawie lub sąd opiekuńczy dla danej sprawy z sytuacją kuratora wyznaczonego przez sąd rejestrowy dla prowadzenia spraw osoby prawnej obejmujących występowanie przed WSA lub sądami administracyjnymi z art. 32 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1, art. 64 ust. 3 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP; - zawieszenie postępowania do czasu wypowiedzenia się przez TK w przedmiocie oczekiwanego pytania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie: art. 239 § 1 pkt 3 P.p.s.a. przez zobowiązanie kuratora do uiszczenia wpisu, w sytuacji gdy z przepisu tego wynika zwolnienie kuratora z obowiązku uiszczenia wpisu; - art. 124 § 1 pkt 5 P.p.s.a. przez brak zwrócenia się z pytaniem prawnym do TK w przedmiocie zgodności z ustawą zasadniczą art. 239 § 1 pkt 3 P.p.s.a. i nie zawieszenie postępowania, w sytuacji gdy niekonstytucyjność wskazanego przepisu jest wysoce prawdopodobna; - art. 220 § 3 P.p.s.a. przez odrzucenie skargi z powodu jej nieopłacenia, w sytuacji gdy przepis zobowiązujący kuratora osoby prawnej do uiszczenia wpisu budzi poważne wątpliwości natury konstytucyjnej.
5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
5.1. Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.
5.2. Zgodnie z art. 220 § 1 P.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata; w przypadku nieopłaconej skargi przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem jej odrzucenia uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Stosownie zaś do § 3 tego artykułu skarga, od której pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd.
5.3. Kurator strony skarżącej wadliwie powołuje się na art. 239 § 1 pkt 3 P.p.s.a. - zgodnie z którym nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych kurator strony wyznaczony przez sąd orzekający lub przez sąd opiekuńczy dla danej sprawy - jako mający mieć zastosowanie do przypadku niniejszej sprawy. Choć już Sąd pierwszej instancji prawidłowo wyjaśnił znaczenie wskazanego przepisu, to wobec zapatrywań zażalenia dodać należy, że jakiekolwiek zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Zgodnie z nią strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zwolnienie z obowiązku ponoszenia tego rodzaju kosztów w postępowaniu sądowoadministracyjnym może wynikać bezpośrednio z ustawy (art. 239 § 1 pkt 1-3 P.p.s.a.) albo z orzeczenia sądowego wydawanego na wniosek strony postępowania składany w przedmiocie przyznania prawa pomocy (art. 239 § 1 pkt 4 P.p.s.a.). W myśl art. 239 § 1 pkt 3 P.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych kurator strony wyznaczony przez sąd orzekający lub przez sąd opiekuńczy dla danej sprawy. Przepis ten, jako wyjątek, należy interpretować ściśle.
5.4. Skoro zatem odnosi się on do kuratorów strony wyznaczonych przez sąd orzekający stosownie do art. 30 i art. 78-81 P.p.s.a. lub sąd opiekuńczy na podstawie art. 31 P.p.s.a., to nie można zawartego w nim zwolnienia rozszerzać na inne podmioty, w tym na kuratorów ustanowionych w innych postępowaniach przez inne sądy. Stanowisko takie prezentowane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych (vide postanowienia NSA: 31 października 2024 r., sygn. akt I FZ 228/24; 25 marca 2024 r., sygn. akt I FZ 2/24; 6 grudnia 2023 r., sygn. akt I FZ 315/23; 5 maja 2023 r., sygn. akt I FZ 108/23; z 31 maja 2023 r., sygn. akt I GZ 131/23; z 6 grudnia 2023 r., sygn. akt I FZ 316/23; 28 lutego 2022 r., sygn. akt I FZ 292/21).
5.5. W świetle dokumentów dołączonych do akt sprawy, tj. postanowienia SR z 14 stycznia 2025 r., sygn. akt [...][...], dla strony skarżącej (będącej spółką z o.o.) został ustanowiony - z wniosku Naczelnika [...] Urzędu Celno Skarbowego we W. - kurator m.in. do podejmowania wszelkich niezbędnych czynności w postępowaniach toczących się przed sądami administracyjnymi. Oznacza to, że kurator Spółki nie został powołany ani przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na podstawie art. 30 i art. 78-81 P.p.s.a., ani przez sąd opiekuńczy w myśl art. 31 P.p.s.a. W konsekwencji uznanie, że kurator działający w sprawie ze skargi Spółki nie jest kuratorem, o którym mowa w art. 239 § 1 pkt 3 P.p.s.a., prowadzić musiało do wniosku, że nie jest on zwolniony ex lege od ponoszenia kosztów sądowych.
5.6. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela wątpliwości wyrażonych w zażaleniu odnośnie do niekonstytucyjności art. 239 § 1 pkt 3 P.p.s.a., zwłaszcza na tle zasady prawa do sądu, wyrażonej w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.
Podobnie bowiem, jak w przywołanych wyżej orzeczeniach (zob. pkt 5.4), NSA uważa, że prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego, bowiem jego realizacja uzależniona jest od spełnienia szeregu wymogów, jak np. terminowość składania pism procesowych, uiszczanie opłat sądowych, czy sporządzenie pisma przez zawodowego pełnomocnika. Wymogi te służą zaś pełnej realizacji wskazanej gwarancji konstytucyjnej. To, że nie każdy kurator jest zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym, nie odbiera stronie tej gwarancji. Jeżeli Spółka reprezentowana przez kuratora z uwagi na swoją sytuację oczekuje zwolnienia od kosztów sądowych, może poddać pod rozwagę złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (art. 246 P.p.s.a.). Podmioty, które nie są zwolnione ex lege od kosztów sądowych, mogą bowiem skorzystać ze zwolnienia na podstawie art. 239 § 1 pkt 4 P.p.s.a.
5.7. Nie znajdując zatem podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ab initio w związku z art. 197 § 1 i § 2 orzekł jak w sentencji.