I FZ 148/24

I FZ 148/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-02-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Sylwester Golec /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Przywrócenie terminu
Sygn. powiązane
I SA/Po 113/23 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2024-02-27
I FZ 147/24 - Postanowienie NSA z 2025-02-28
I FZ 166/25 - Postanowienie NSA z 2025-11-04
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 85, art. 86 § 1, art. 87 § 1 i § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Sylwester Golec po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G. sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 maja 2024 r., sygn. akt I SA/Po 113/23 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu w sprawie ze skargi G. sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 15 grudnia 2022 r. nr 3001-IOV-11.4103.15.2022 w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od maja 2015 r. do lipca 2015 r. i od października 2015 r. do sierpnia 2016 r. postanawia: oddalić zażalenie
Uzasadnienie
Postanowieniem z 10 maja 2024 r., sygn. akt I SA/Po 113/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej: P.p.s.a., odmówił G. sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w P. (dalej skarżąca spółka) przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie pisemnego uzasadnienia wyroku z 27 lutego 2024 r., sygn. akt I SA/Po 113/23.
Skarżąca spółka złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie pisemnego uzasadnienia ww. wyroku. We wniosku wskazała, że rok 2024 był rokiem przestępnym. Co oznacza, że miesiąc luty 2024 r. miał 29, a nie tak jak zwykle (w trzech poprzednich latach) 28 dni. W związku z powyższym zdaniem spółki doszło do swoistego "przesunięcia" upływu 7-dniowego terminu, który w trzech poprzednich latach upływałby 6 marca na dzień 5 marca. Okoliczność ta spowodowała uchybienie terminowi do łożenia wniosku o sporządzenie pisemnego uzasadnienia wyroku o jeden dzień. Ze względu na to, że rok przestępny występuje raz na 4 lata należy uznać, że w niniejszej sprawie do uchybienia doszło z powodu okoliczności nadzwyczajnej, przy braku winy strony skarżącej. Ponadto spółka podkreśliła, że ograniczenie jej prawa do sądu ze względu na przekroczenie w warunkach nadzwyczajnych (rok przestępny) o jeden dzień terminu do wniesienia uzasadnienia od wyroku pierwszej instancji jest ewidentnie nieproporcjonalne w zakresie celu regulacji z art. 141 § 2 P.p.s.a. Co więcej, odmowa przywrócenia spółce terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku wydanego w ramach pierwszej instancji sądowoadministracyjnej, narusza normy zarówno polskiej Konstytucji, jak i ratyfikowanych przez Polskę umów międzynarodowych w postaci Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz Traktatu o Unii Europejskiej.
Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie sąd pierwszej instancji przywołując art. 85, art. 86 § 1 i art. 87 § 1 i 2 P.p.s.a. omówił instytucję przywrócenia terminu i stwierdził, że skarżąca spółka nie wykazała przesłanek, które uprawdopodabniałyby brak jej winy w uchybieniu terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie pisemnego uzasadnienia wyroku. Zdaniem sądu podana przez reprezentującego ją pełnomocnika okoliczność wadliwego obliczenia terminu do złożenia przedmiotowego wniosku ze względu na fakt, że rok 2024 jest rokiem przestępnym, do takowych przesłanek nie należy. Sąd zwrócił uwagę na fakt, iż kalendarz gregoriański, który wprowadził rok przestępny, zastąpił obowiązujący wcześniej kalendarz juliański już w 1582 r. Tym samym podany przez pełnomocnika błąd przy obliczaniu terminu nie stanowił w ocenie sądu okoliczności uprawdopodabniającej brak winy w uchybieniu terminu. Ponadto sąd zaznaczył, że wniosek o uzasadnienie wyroku datowany jest na 5 marca 2024 r. – czyli w terminie otwartym do jego wniesienia, ale złożony został już po tym terminie. Sąd zaakcentował, iż art. 86 § 1 P.p.s.a. mówi o braku winy w uchybieniu terminowi, a nie o tym o ile ustawowy termin został przekroczony. Dlatego podnoszona przez pełnomocnika spółki okoliczność przekroczenia terminu tylko o jeden dzień nie ma znaczenia dla oceny braku winy strony skarżącej w uchybieniu terminowi.
Sąd pierwszej instancji odnosząc się do argumentacji, że brak przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, powoduje dla strony skarżącej ujemne skutki w zakresie postępowania sądowego, bowiem pozbawia ją możności zapoznania się ze stanowiskiem sądu oraz z przyjętymi przez skład orzekający motywami zapadłego rozstrzygnięcia, jak również zamyka jej drogę sądową w zakresie możności zakwestionowania wydanego orzeczenia wskazał, że pełnomocnik skarżącej spółki miał świadomość tego, iż zainicjował postępowanie sądowe i był zobowiązany do podejmowania czynności procesowych z nim związanych. Fakt, że pełnomocnik złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku po terminie świadczy o braku należytej staranności. W sytuacjach, gdy od prawidłowego dokonania danej czynności zależy dalszy bieg powierzonej pełnomocnikowi sprawy, zasadnym jest wymaganie od tego pełnomocnika maksimum staranności.
W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka zarzuciła naruszenie art. 86 § 1 w związku z art. 141 § 2 P.p.s.a. w związku z art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284) oraz art. 31 ust. 3 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483) poprzez odmówienie jej przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie pisemnego uzasadnienia wyroku ze względu na rzekomą winę spółki w zakresie przedłożenia koniecznego w tym zakresie wniosku jeden dzień po ustawowym terminie, co miało miejsce w trakcie roku przestępnego, w którym miesiąc luty (na przełomie którego biegł termin do wniesienia wniosku) miał 29 a nie 28 dni, co spowodowało "przesunięcie" ostatecznego terminu (daty upływu terminu) do wniesienia wniosku na 5 marca 2024 r. z 6 marca 2024 r., a tym samym naruszenie również wynikającej z art. 5 ust. 4 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz.U. z 2004 r. poz. 864) zasady proporcjonalności poprzez uniemożliwienie wniesienia skarżącej skutecznego środka zaskarżenia, ze względu na marginalne naruszenie wymogów ustawowych spowodowanych zjawiskiem mającym miejsce raz na 4 lata.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 86 § 1 P.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Natomiast z brzmienia art. 87 § 1 i § 2 P.p.s.a., wynika, że pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Powołane przepisy wskazują, że warunkiem skuteczności wniosku o przywrócenie uchybionego terminu jest łączne spełnienie przesłanek ustanowionych w przepisach art. 86 i art. 87 P.p.s.a., tj.: uprawdopodobnienie przez stronę braku winy w uchybieniu terminu (art. 86 § 1 i art. 87 § 2), spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony (art. 86 § 2), dochowanie terminu do złożenia wniosku (art. 87 § 1) oraz dopełnienie uchybionej czynności (art. 87 § 4). Brak spełnienia jednej z tych przesłanek uniemożliwia przywrócenie terminu. Skoro art. 87 § 2 P.p.s.a. stanowi, że we wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy po stronie zainteresowanego przywróceniem terminu, to należy uznać, że jakikolwiek stopień zawinienia strony w uchybieniu terminu (nawet lekkie niedbalstwo) powoduje niedopuszczalność jego przywrócenia. Przywrócenie terminu jest dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony, okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie.
Należy podkreślić, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i jest stosowana w sytuacjach gdy strona, z przyczyn niezależnych od niej, którym w żaden sposób nie mogła zaradzić, nie dopełniła czynności procesowej w stosownym terminie. W przypadku zaś, gdy strona reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika, to brak jego winy jest warunkiem przywrócenia terminu przez sąd, bowiem to na nim spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Ponadto w odniesieniu do osób, które z racji wykonywanego zawodu występują jako pełnomocnicy stron, należy przyjąć, że osoby te są zobowiązane do szczególnej staranności przy wykonywaniu powierzonego zlecenia, a zatem ocena czy osoby te dochowały reguł starannego działania winna być dokonywana w oparciu o odpowiednio wysokie kryteria. Osoby te zobowiązane są bowiem do zachowania podwyższonej staranności, jakiej można wymagać od profesjonalnych uczestników obrotu prawnego. Pełnomocnik reprezentujący stronę ma obowiązek działania w imieniu i na jej rzecz z równą starannością, tak jakby działał na własną rzecz. Na profesjonalnym pełnomocniku ciąży niewątpliwie obowiązek dochowania należytej staranności wymaganej od profesjonalisty i taki też miernik należy przyjąć jako wzorzec oceny zawinienia w przekroczeniu terminu do dokonania czynności procesowej, w kontekście przesłanek przewidzianych w art. 86 § 1 i art. 87 § 2 P.p.s.a.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego trafnie sąd pierwszej instancji uznał, że zawarte we wniosku o przywrócenie terminu argumenty nie uprawdopodabniają braku winy pełnomocnika w uchybieniu terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Ani wniosek skarżącej spółki o przywrócenie terminu, ani też zażalenie nie wskazują na to, aby przeszkoda w dochowaniu terminu nie mogła być przezwyciężona przy dołożeniu minimum wysiłku i dbałości o prawidłowość dokonanej czynności. Od profesjonalnego pełnomocnika należy wymagać należytej staranności, w obliczaniu terminu do dokonania określonej czynności procesowej. Mając na uwadze, iż w niniejszej sprawie pełnomocnik profesjonalny był obecny na rozprawie, podczas której podano termin publikacji orzeczenia, to obliczenie terminu o którym mowa w art. 140 § 2 P.p.s.a. jak słusznie zauważył sąd pierwszej instancji, nie stanowi czynności tak skomplikowanej by mogła ona powodować trudności. Niewątpliwie obliczanie terminu do dokonania czynności odbywa się na podstawie ogólnie dostępnych kalendarzy, a fakt występowania roku przestępnego nie jest żadnym novum. Uznanie przez sąd pierwszej instancji, że profesjonalny pełnomocnik ma obowiązek znać obowiązujący w Polsce kalendarz jest z oczywistych względów zasadne. Występowanie przy mierzeniu czasu tzw. roku przestępnego jest okolicznością powszechnie znaną, która jest przekazywana na etapie edukacji podstawowej. W tej sytuacji twierdzenie, że dla osoby legitymującej się wyższym wykształceniem okoliczność ta stanowi utrudnienie wynikające z sytuacji nadzwyczajnej jest pozbawione realnych podstaw.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela również twierdzenia sądu pierwszej instancji, iż nie może zostać uznana za przyczynę usprawiedliwiającą uchybienie terminu okoliczność, że zaniedbanie skarżącej w postaci złożenia wniosku o sporządzenia uzasadnienia wyroku nastąpiło jeden dzień po ustawowym terminie. Okoliczność ta nie ma znaczenia dla oceny braku winy strony uchybiającej terminowi.
Odnosząc się do podnoszonej w zażaleniu argumentacji dotyczącej ograniczenia spółce prawa do sądu, wyjaśnić trzeba, iż odmowa przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie jest naruszeniem konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Obowiązek dopełnienia wymagań formalnych przez stronę, które nie są nadmierne i służą celom postępowania sądowego, nie może być postrzegany jako ograniczenie prawa do sądu. Uprawnienia procesowe i konstytucyjne stron postępowania sądowego, w tym naczelna zasada prawa do sądu zawarta w art. 45 ust. 1 Konstytucji, na którą składa się m.in. prawo dostępu do sądu, nie ma charakteru absolutnego i może podlegać prawnie przewidzianym ograniczeniom, w tym nałożeniu na strony obowiązku dokonywania określonych czynności w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym w określonej formie i terminach. Nie sposób przy tym uznać aby sąd naruszył godności jednostki, stosując obowiązujące przepisy w zakresie dokonania określonych czynności procesowych w terminie i konsekwencji wynikających dla strony w przypadku jego niedochowania. Tego rodzaju warunki realizacji prawa do sądu służą dobru wymiaru sprawiedliwości. Co więcej, przy terminowym dochowaniu wymogów formalnych pism procesowych prawo jednostki do sądu może być w pełni realizowane.
W świetle powyższego należy stwierdzić, że sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że skarżąca spółka nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W tym stanie rzeczy zgodnie z treścią art. 86 § 1 P.p.s.a. prawidłowa była odmowa przez sąd pierwszej instancji przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.