I FZ 10/26

I FZ 10/26 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-03-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-01-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Ryszard Pęk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
I SA/Gl 243/24 - Postanowienie WSA w Gliwicach z 2025-11-24
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 143
art. art. 124 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Pęk po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji z siedzibą w Ł. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 listopada 2025 r., sygn. akt I SA/Gl 243/24 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi B. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji z siedzibą w Ł. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 13 grudnia 2023 r. nr 2401-IOV1.4103.377.2021.IK UNP:2401-23-253395 w przedmiocie podatek od towarów i usług za wrzesień 2015 r. postanawia oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
1. Postanowieniem z 24 listopada 2025 r., sygn. akt I SA/Gl 243/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę B. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji z siedzibą w Ł. (dalej skarżąca spółka) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień 2015 r.
2. Z akt sprawy wynika, że rozpoznając wniosek skarżącej spółki zawarty w skardze o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od wpisu sądowego, postanowieniem z 9 września 2024 r., sygn. akt I SPP/Gl 73/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z 18 lipca 2024 r. odmawiające przyznania skarżącej spółce prawa pomocy.
3. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 15 września 2025 r. wezwano skarżącą spółkę do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi.
4. Pomimo skutecznego doręczenia powyższego wezwania skarżącej spółce 30 września 2025 r., wpis sądowy od skargi nie został uiszczony. Powyższe skutkowało odrzuceniem przez Sąd pierwszej instancji w świetle art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm., dalej ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) skargi.
5. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca spółka wnosząc o jego uchylenie w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie:
5.1. art. 124 § 1 pkt 1 oraz art. 124 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przez jego niezastosowanie i w konsekwencji uznanie za skuteczne szeregu czynności prowadzonych w toku postępowania, włącznie z prowadzoną procedurą rozpoznania wniosku o zwolnienie od kosztów, w sytuacji gdy zgodnie ze wskazanymi przepisami zawieszenie postępowania miało skutek od dnia śmierci członka zarządu;
5.2. art. 220 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przez jego niewłaściwą wykładnię objawiającą się przyjęciem, że sąd może odrzucić skargę w sytuacji nieprawidłowego rozpatrzenia (wskutek braku zawieszenia postępowania) wniosku o zwolnienie od wpisu sądowego złożonego przez spółkę.
Uzasadniając zażalenie, skarżąca spółka podniosła, że w niniejszej sprawie nie powinno dojść do wezwania jej do uzupełnienia wpisu, ani do odrzucenia skargi, albowiem w sprawie zaistniała wcześniejsza okoliczność, która zobowiązywała sąd do zawieszenia postępowania z urzędu, tj. zaistnienie braku w organach osoby prawnej, które uniemożliwiały jej działanie. Wskutek tego, w ocenie skarżącej spółce nie doszło do prawidłowego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie od wpisu sądowego, a zatem brak jest także podstaw merytorycznych na tym etapie do odrzucenia skargi.
6. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
6.1. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
6.2. W punkcie wyjścia odnotować należy, że zgodnie z treścią art. 220 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W razie stwierdzenia braków formalnych pisma, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania (odrzucenia skargi, skargi kasacyjnej, zażalenia, skargi o wznowienie postępowania) uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu terminu do uzupełnienia braków pisma, przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania. Jeśli zaś pismem tym jest skarga, skarga kasacyjna, zażalenie, skarga o wznowienie postępowania – podlega ona odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
6.3. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych zdarzeniem, które zwalnia stronę od obowiązku uiszczenia wpisu jest złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W taki przypadku, po zakończeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy w sposób niekorzystny dla skarżącej spółka, skarżąca spółka wzywana jest do uiszczenia wpisu sądowego. Ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wywołuje już jednak skutków suspensywnych (por. m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 18 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 159/09, z 24 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 444/10, z 28 maja 2010 r., sygn. akt II FSK 1003/10, z 26 stycznia 2015 r., sygn. akt II OSK 66/15, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.nsa.gov.pl – dalej CBOSA).
6.4. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że postępowanie w przedmiocie przyznania skarżącej spółce prawa pomocy zakończyło się 9 września 2024 r., tj. w dacie wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowienia utrzymującego w mocy postanowienie referendarza sądowego z 18 lipca 2024 r. odmawiające przyznania skarżącej spółce prawa pomocy.
Odrzucenie skargi przez Sąd pierwszej instancji nastąpiło natomiast po tym jak skarżąca spółka został wezwana do uiszczenia wpisu od skargi. W dacie tego wezwania postanowienie o rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy było prawomocne, co oznaczało obowiązek wezwania skarżącej spółki do uiszczenia wymaganego wpisu od skargi i obowiązek jego zapłaty w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 58/05 ONSAiWSA 2005, nr 6, poz. 118). Skarżąca spółka, pomimo skutecznego doręczenia 30 września 2025 r. wezwania, nie uiściła prawem wymaganego wpisu od skargi.
6.5. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny prawidłowe jest rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji odrzucające nieopłaconą skargę. Działanie Sądu pierwszej instancji znajduje bowiem umocowanie w treści art. 220 § 1 i 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W rozpoznawanym obecnie zażaleniu skarżąca podkreśla, że postanowieniem z 14 października 2024 r., sygn. akt I SA/Gl 243/24, Sąd pierwszej instancji zawiesił postępowanie sądowe zainicjowane jej skargą na podstawie art. 124 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z powzięciem informacji o śmierci prezesa zarządu spółki. Podnosi, że w myśl art. 124 § 2 zdanie pierwsze ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zawieszenie postępowania wywołuje skutki prawne od dnia zdarzenia, które je spowodowało (w rozpoznawanej sprawie od dnia śmierci prezesa zarządu spółki). W konsekwencji czynności sądu podjęte po śmierci jedynego członka zarządu spółki (tj. rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy, wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi), skutkujące odrzuceniem skargi, należało uznać za bezzasadne i wymagające powtórzenia.
6.6. Naczelny Sąd Administracyjny, odnosząc się do tej argumentacji, zauważa, że istotnie postanowieniem z 14 października 2024 r. Sąd pierwszej instancji zawiesił postępowania w sprawie z uwagi na brak w składzie organów spółki, uniemożliwiający jej działanie (będący następstwem śmierci jedynego członka zarządu spółki), a postanowienie to, na podstawie art. 124 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wywołało skutek od 30 stycznia 2024r. (data śmierci prezesa zarządu spółki).
Zgodnie z art. 127 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi podczas zawieszenia postępowania sąd nie podejmuje żadnych czynności z wyjątkiem tych, które mają na celu podjęcie postępowania albo wstrzymanie wykonania aktu lub czynności. Czynności podejmowane przez strony, a niedotyczące tych przedmiotów, wywołują skutki dopiero od dnia podjęcia postepowania.
W doktrynie i orzecznictwie podkreśla się, że przywołany przepis zakazuje podejmowania przez sąd administracyjny czynności w ramach postępowania rozpoznawczego. Skutkiem tej regulacji jest stwierdzenie, że żaden sąd nie może w czasie zawieszenia postępowania podejmować czynności, które zmierzałyby do rozpoznania sprawy sądowoadministracyjnej, a więc dawałyby podstawę do wydania wyroku. Tylko w takim zakresie należy widzieć treść analizowanego przepisu. Reguły w nim wyrażonej nie można przenosić na inne postępowania, które toczyć się mogą przy okazji rozpoznania skargi. Do takich postępowań należy zaliczyć sprawę przyznania prawa pomocy (vide Z. Czarnik, Glosa do postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 października 2009 r., sygn. akt I OPP 52/09, OSP 2010, nr 7-8, s. 72).
6.7. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 9 października 2009 r., sygn. akt I OPP 52/09, zawieszenie postępowania nie stoi na przeszkodzie rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podejmowanie czynności zmierzających do podjęcia zawieszonego postępowania (art. 127 par. 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) dotyczy nie tylko sądu, lecz także stron postępowania współdziałających z sądem, a zatem strona ma prawo korzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika przy podejmowaniu tych czynności.
Taką ocenę powyższej kwestii podzieli również Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 24 lutego 2026 r., sygn. akt I FZ 8/26, jak również z 5 marca 2026r., sygn. akt I FZ 9/26 wydanym po rozpoznaniu zażalenia skarżącego wniesionego w analogicznej sprawie.
6.8. Zauważyć również należy, że w niniejszej sprawie pierwotne wezwanie skarżącej spółki do uiszczenia wpisu sądowego od skargi (z 9 września 2024 r., dokonane w okresie, kiedy w składzie zarządu skarżącej występowały braki uniemożliwiające jej działanie, zostało ponowione już po podjęciu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zawieszonego postępowania (vide zarządzenie przewodniczącej wydziału z 15 września 2025 r., k. 103).
6.8. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił jak w sentencji.
-----------------------
5