I FSK 940/05

Naczelny Sąd Administracyjny2006-06-14
NSApodatkoweWysokansa
VATpodatek naliczonypodatek należnyodliczenie VATfakturarozporządzenieprawo materialnepostępowanie sądowe

NSA uchylił wyrok WSA, uznając, że posiadanie przez nabywcę faktury z kopią u sprzedawcy, który nie odprowadził podatku, nie pozbawia prawa do odliczenia VAT, jeśli sprzedawca posiada kopię faktury.

Sprawa dotyczyła prawa spółki cywilnej do odliczenia podatku VAT naliczonego z faktury, której sprzedawca nie wykazał w deklaracji i nie odprowadził podatku, ale posiadał jej kopię. Sąd pierwszej instancji oddalił skargę, opierając się na interpretacji przepisów rozporządzenia Ministra Finansów. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że kluczowe jest posiadanie przez sprzedawcę kopii faktury, a nie fakt jej faktycznego odprowadzenia przez sprzedawcę, jeśli nabywca posiada oryginał.

Przedmiotem skargi kasacyjnej spółki cywilnej "L." było prawo do odliczenia podatku VAT naliczonego za luty 2001 r. Spółka otrzymała fakturę od firmy Grzegorza G. za usługi, jednak sprzedawca nie złożył deklaracji VAT-7 za ten okres i nie odprowadził należnego podatku. Organ podatkowy i Izba Skarbowa odmówiły spółce prawa do odliczenia, powołując się na § 50 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z 22 grudnia 1999 r., który stanowił, że faktura niepotwierdzona kopią u sprzedawcy nie może być podstawą do odliczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu utrzymał w mocy decyzję organów, wskazując, że choć spółka posiadała oryginał faktury, to sprzedawca nie odprowadził podatku, a § 50 ust. 6 rozporządzenia nie miał zastosowania, gdyż sprzedawca nie wykazał sprzedaży w deklaracji. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, uchylił wyrok WSA. Sąd podkreślił, że kluczowe znaczenie ma posiadanie przez sprzedawcę kopii faktury, a nie fakt jej faktycznego odprowadzenia przez sprzedawcę. NSA uznał, że § 50 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia dotyczy sytuacji, gdy sprzedawca nie posiada kopii faktury, a nie sytuacji, gdy sprzedawca nie odprowadził podatku. Sąd odwołał się do własnego orzecznictwa oraz orzecznictwa WSA, wskazując, że niezapłacenie podatku przez wystawcę faktury nie pozbawia nabywcy prawa do odliczenia, jeśli sprzedawca posiada kopię faktury. NSA nie podzielił poglądu Trybunału Konstytucyjnego z 1998 r. w tej kwestii. W konsekwencji, NSA uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, nabywca może odliczyć podatek VAT naliczony, jeśli posiada oryginał faktury, a sprzedawca posiada jej kopię, nawet jeśli sprzedawca nie odprowadził podatku należnego.

Uzasadnienie

NSA uznał, że kluczowe dla prawa do odliczenia VAT jest posiadanie przez sprzedawcę kopii faktury, a nie fakt jej faktycznego odprowadzenia przez sprzedawcę. Przepisy rozporządzenia Ministra Finansów nie uzależniają prawa do odliczenia od zapłaty podatku przez sprzedawcę, a jedynie od posiadania przez niego kopii faktury.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (9)

Główne

Dz.U. 1999 nr 109 poz 1245 art. 50 § ust. 4 pkt 2

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 1999 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym

Nabywca traci prawo do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony wynikający z faktury, jeżeli sprzedawca nie posiada jej kopii. Jednakże, jeśli sprzedawca posiada kopię faktury, prawo do odliczenia nie jest automatycznie wyłączone, nawet jeśli sprzedawca nie odprowadził podatku.

Pomocnicze

Dz.U. 1999 nr 109 poz 1245 art. 50 § ust. 6

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 1999 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym

Przepis ten stanowi odstępstwo od zasady z ust. 4 pkt 2, ale nie może być stosowany samodzielnie i nie dotyczy sytuacji, gdy sprzedawca posiada kopię faktury.

Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270 art. 185 § par. 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dz.U. nr 153 poz. 1270 art. 183 § par. 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dz.U. nr 153 poz. 1270 art. 174

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dz.U. nr 153 poz. 1270 art. 183 § par. 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dz.U. nr 153 poz. 1270 art. 203 § pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dz.U. 1999 nr 109 poz 1245 art. 19

Ustawa o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym

Dz.U. 1999 nr 109 poz 1245 art. 27 § ust. 4 i ust. 6

Ustawa o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym

Argumenty

Skuteczne argumenty

Posiadanie przez nabywcę oryginału faktury, której sprzedawca posiada kopię, jest wystarczające do odliczenia VAT, nawet jeśli sprzedawca nie odprowadził podatku. Niewłaściwe zastosowanie § 50 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów przez WSA, gdyż przepis ten dotyczy sytuacji braku kopii faktury u sprzedawcy, a nie braku zapłaty podatku.

Odrzucone argumenty

Sprzedawca nie odprowadził podatku należnego od faktury, co zgodnie z interpretacją organów i WSA, pozbawia nabywcę prawa do odliczenia VAT. Zastosowanie § 50 ust. 6 rozporządzenia jako podstawy do odmowy odliczenia, mimo że sprzedawca posiadał kopię faktury.

Godne uwagi sformułowania

Naczelny Sąd Administracyjny podziela poglądy wyrażone w cytowanych orzeczeniach. Niezapłacenie podatku wykazanego w fakturze przez jej wystawcę nie ma decydującego wpływu na możliwość obniżenia przez nabywcę towaru /usługi/ podatku należnego o podatek naliczony wykazany w tej fakturze. W przepisach regulujących opodatkowanie podatkiem od towarów i usług brak było natomiast jakiegokolwiek przepisu, który uzależniałby prawo podatnika do pomniejszenia podatku należnego o podatek naliczony [...] od dokonania zapłaty podatku przez sprzedawcę towaru bądź usługi.

Skład orzekający

Janusz Zubrzycki

przewodniczący

Małgorzata Niezgódka - Medek

członek

Tomasz Kolanowski

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Prawo do odliczenia VAT naliczonego w sytuacji, gdy sprzedawca nie odprowadził podatku, ale posiada kopię faktury."

Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego obowiązującego w 2001 r. i interpretacji przepisów rozporządzenia Ministra Finansów z 1999 r. Obecne przepisy mogą być inne.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu podatkowego związanego z odliczaniem VAT i stanowi ważny precedens dla podatników, wyjaśniając kluczowe zasady interpretacji przepisów.

Czy brak zapłaty VAT przez sprzedawcę pozbawia Cię prawa do odliczenia? NSA wyjaśnia!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I FSK 940/05 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2006-06-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-09-26
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Janusz Zubrzycki /przewodniczący/
Małgorzata Niezgódka - Medek
Tomasz Kolanowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
I SA/Po 406/03 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2005-04-05
Skarżony organ
Izba Skarbowa
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 1999 nr 109 poz 1245
par. 50 ust. 4 pkt 2, par. 50 ust. 6
Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 1999 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 185 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Janusz Zubrzycki Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka – Medek Sędzia WSA del. Tomasz Kolanowski (spr.) Protokolant Iga Szymańska-Wnęk po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2006 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Jadwigi K., Andrzeja K., Emila W. s.c. "L." w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 kwietnia 2005 r. sygn. akt I SA/Po 406/03 w sprawie ze skargi Jadwigi K., Andrzeja K., Emila W. s.c. "L." w G. na decyzję Izby Skarbowej w Z. Ośrodek Zamiejscowy w G. z dnia 3 lutego 2003 r. (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty 2001 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Z. na rzecz Jadwigi K., Andrzeja K., Emila W. s.c. "L." w G. kwotę 872 zł /osiemset siedemdziesiąt dwa złote/ tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi kasacyjnej spółki cywilnej "L." w G. jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 kwietnia 2005 r., 406/03. W wyroku tym Sąd, po rozpoznaniu skargi Jadwigi K., Andrzeja K., Emilii W. s.c. "L." w G. na decyzję Izby Skarbowej w Z. - Ośrodek Zamiejscowy w G. z dnia 3 lutego 3003 r., którą utrzymano w mocy decyzję Urzędu Skarbowego w G. z dnia 18 października 2002 r., w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiąc luty 2001 r., oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/.
W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji w pierwszej kolejności przedstawił stan sprawy. Wskazał, że Urząd Skarbowy w G. decyzją z dnia 18 października 2002 r., na podstawie m.in. art. 19 ust. 1 i art. 27 ust. 4 i ust. 6 ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym /Dz.U. nr 11 poz. 50 ze zm./ oraz par. 50 ust. 4 pkt 2 oraz ust. 6 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym /Dz.U. nr 109 poz. 1245 ze zm./ określił spółce cywilnej "L." w G. w podatku od towarów i usług za miesiąc luty 2001 r.: kwotę do zwrotu na rachunek bankowy podatnika - 24.614 zł, zaległość podatkowa w wysokości - 4.782 zł, kwotę różnicy podatku do przeniesienia na następny miesiąc - "0" zł, odsetki za zwłokę na dzień wydania decyzji - 2.221,60 zł. W uzasadnieniu decyzji, organ podatkowy stwierdził, że za luty 2001 r. podatnik ten obniżył podatek należny o podatek naliczony wynikający z faktury z dnia 28 lutego 2001 r. (...) wystawionej przez PUH Grzegorz G. w D. za wykonanie opinii i usług akwizycyjnych w styczniu i lutym 2001 r., w sytuacji gdy nie złożył on deklaracji VAT-7 za luty 2001 r. i nie odprowadził podatku należnego od tej faktury. Mając na względzie orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 czerwca 1998 r., U 9/97, Urząd Skarbowy stwierdził, że skoro wystawca faktury nie zapłacił określonego w niej podatku należnego, zgodnie z par. 50 ust. 4 i ust. 6 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 1999 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym /Dz.U. nr 109 poz. 1245 ze zm./ nabywca tej faktury, czyli spółka cywilna "L." nie mogła obniżyć podatku należnego o kwotę 5.229 zł podatku należnego określanego w ww. fakturze wystawionej przez Grzegorza G. W związku z tym organ podatkowy o kwotę tę podwyższył wysokość zadeklarowanego przez spółkę podatku należnego obniżając równocześnie wysokość podatku naliczonego i nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym. Na podstawie art. 27 ust. 6 ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym ustalono spółce dodatkowe zobowiązanie podatkowe o wysokości 30 % zawyżonego podatku naliczonego. Izba Skarbowa w Z., po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia 3 lutego 2003 r. utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy, po uzupełnieniu postępowania dowodowego w zakresie wnioskowanym przez spółkę, stwierdził, że zasadnie organ I instancji rozpatrzył sprawę na podstawie par. 50 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 1999 r., a nie na podstawie par. 50 ust. 4 pkt 1 lit. "a" jak sugerowała strona w odwołaniu. Przeprowadzona u Grzegorza G. kontrola wykazała, że posiada on kopię faktury wystawionej spółce "L." jednakże nie złożył deklaracji VAT-7 za miesiąc luty 2001 r., w której ująłby sprzedaż na rzecz spółki, a także nie zapłacił podatku należnego wynikającego z wystawionej faktury (...) z dnia 28 lutego 2001 r. W tej sytuacji, skoro podatek od tej faktury nie został odprowadzony do Urzędu Skarbowego, spółka "L." nie może go, jako podatku naliczonego, odliczyć od podatku należnego, bez względu na to, że wystawca faktury posiada jej kopie. W zaistniałej sytuacji stanowisko Urzędu Skarbowego było więc uzasadnione przepisami par. 50 ust. 4 pkt 2 i ust. 6 ww. rozporządzenia Ministra finansów z 22 grudnia 1999 r.
Decyzję, Jadwiga K., Andrzej K. i Emilia W. wspólnicy spółki cywilnej "L." zaskarżyli do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie decyzji I instancji jako wydanych z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. par. 50 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 1999 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, przez jego błędną interpretację i bezpodstawne zastosowanie w sprawie. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, który przejął sprawę do rozpoznania stwierdził, że strona skarżąca kwestionuje zaskarżone rozstrzygnięcie jako niezgodne z brzmieniem par. 50 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z 22 grudnia 1999 r. Ustosunkowując się do stanowiska skargi, Sąd zauważył, że z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy wynika, iż kontrahent spółki "L." Grzegorza G. nie odprowadził podatku należnego od wystawionej skarżącej faktury dokumentującej świadczone na jej rzecz usługi. Z brzmienia powołanego przepisu wynika, że podatnik traci prawo do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony wynikający z faktury, której kopii wystawca faktury nie posiada. Sąd I instancji stwierdził, że gdyby ograniczyć się jedynie do treści omawianego par. 50 ust. 4 pkt 2 powołanego rozporządzenia, wówczas można by przyjąć, że na jego podstawie organ podatkowy nie mógł zasadnie zakwestionować dokonanego przez spółkę obliczenia kwoty 5.229 zł, z tytułu podatku naliczonego w fakturze wystawionej przez Grzegorza G. od podatku należnego za luty 2001 r. Strona skarżąca pominęła jednak w swej argumentacji przepis ust. 6 par. 50 powołanego rozporządzenia, z którego wynika, że ust. 4 pkt 2 par. 50 nie stosuje się w sytuacji, gdy wystawca faktury, mimo nie posiadania jej kopii, uwzględnił wykazaną w niej sprzedaż i podatek należny w deklaracji dla podatku od towarów i usług. Innymi słowy nabywca faktury, spółka cywilna "L.", która posiadała oryginał faktury wystawionej przez Grzegorza G., mogłaby odliczyć od podatku należnego podatek naliczony wykazany w tej fakturze, pod warunkiem, że Grzegorz G. w złożonej deklaracji VAT-7 za luty 2001 r. wykazał sprzedaż i podatek należny od faktury wystawionej spółce cywilnej skarżących. Sąd I instancji powołał orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 czerwca 1998 r. U 9/97, cytując fragment jego uzasadnienia, z którego wynika, że obniżenie kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług jest co prawda prawem podatnika lecz uwarunkowane jest koniecznością uiszczenia przez poprzedniego podatnika /sprzedawcę/ podatku we wcześniejszej fazie produkcji lub redystrybucji. W rozpatrywanej sprawie warunek ten nie został spełniony, wobec czego spółka "L." nie mogła skutecznie obniżyć podatku należnego o kwotę podatku, który nie został wcześniej zapłacony przez usługodawcę. W przeciwnym wypadku zaistniałaby bowiem sytuacja taka, jak gdyby sprzedaż określonych usług nie podlegała podatkowi u sprzedawcy, co pozostawałoby w sprzeczności z przepisami ustawy o podatku od towarów i usług, a ponadto w związku z tym, nabywca faktury mógłby uzyskać nieuzasadnioną "premię podatkową" w postaci prawa do odliczenia podatku naliczonego, który faktycznie nie miałby takiego charakteru, skoro u sprzedawcy nie stanowił on podatku należnego.
W skardze kasacyjnej pełnomocnik strony wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego:
- par. 50 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 1999 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym /Dz.U. nr 109 poz. 1245 ze zm./ - przez niewłaściwe zastosowanie go w niniejszej sprawie, polegające na zastosowaniu do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy, według którego nabywca posiadał oryginał faktury VAT potwierdzony kopią u wystawcy, niewłaściwej normy prawnej, dotyczącej sytuacji, w której nabywca posiada fakturę VAT nie potwierdzoną kopią u wystawcy;
- par. 50 ust. 6 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 1999 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym /Dz.U. nr 109 poz. 1245 ze zm./ - przez błędną jego wykładnię, z której wynika, że skarżący, mimo posiadania oryginału faktury VAT potwierdzonej kopią u wystawcy, miałby prawo odliczyć od podatku należnego podatek naliczony wykazany w tej fakturze, dopiero po spełnieniu dodatkowego warunku, że wystawca w złożonej deklaracji VAT-7 za luty 2001 r. wykazał sprzedaż i podatek należny od tej faktury i podatek ten zapłacił.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, pełnomocnik skarżącej wskazał, że treść przepisu par. 50 ust. 4 pkt 2 powołanego rozporządzenia jednoznacznie wskazuje, że może on mieć zastosowanie wyłącznie wtedy, gdy nabywca posiada fakturę korygującą nie potwierdzoną kopią u sprzedawcy. Tymczasem w niniejszej sprawie sytuacja taka nie występuje i jest to bezsporne, gdyż Grzegorz G. posiadał kopię faktury wystawionej skarżącej spółce.
Ponadto, zdaniem pełnomocnika skarżącej, nie może w sprawie znaleźć zastosowania par. 50 ust. 6 powołanego rozporządzenia. Przepis ten "łagodzi" skutki sytuacji, w której nabywca posiada fakturę nie potwierdzoną u sprzedawcy, uznając za dopuszczalne odliczenie przez nabywcę podatku naliczonego, gdy wystawca faktury uwzględnił wykazaną w niej sprzedaż i podatek należny w swojej deklaracji VAT. W niniejszej sprawie taki stan faktyczny nie występuje. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu bezpodstawnie zarzucił stronie nie uwzględnienie w swojej argumentacji przepisu par. 50 ust. 6 rozporządzenia, jednocześnie według skarżącej, dokonał błędnej interpretacji tego przepisu.
Autor skargi kasacyjnej odniósł się także do przytoczonego przez Sąd I instancji uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 czerwca 1998 r., U 9/97. Wskazał na poglądy doktryny oraz orzecznictwa sądowego, które krytycznie odniosły się do stanowiska wyrażonego w uzasadnieniu cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu swojego stanowiska stwierdził ponownie, że wobec faktycznego posiadania przez sprzedawcę tylko kopii faktury i jej nie wykazania w deklaracji oraz nie zapłacenia podatku, nie może mieć miejsce uzyskanie przez nabywcę prawa do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług, gdyż nabywcy przysługiwałoby prawo odliczenia podatku naliczonego, który faktycznie nie miałby takiego charakteru, skoro u sprzedawcy nie stanowił podatku należnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Zgodnie z art. 183 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/, zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Bierze jednak pod uwagę nieważność postępowania, która w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 par. 2 p.p.s.a., to Sąd związany był granicami skargi kasacyjnej.
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1/ naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2/ naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Autor skargi powinien wskazać na konkretne, naruszone przez Sąd zaskarżanym orzeczeniem przepisy prawa materialnego i procesowego.
Prawidłowe wskazanie podstaw kasacji jest zasadniczym elementem konstytucyjnym skargi kasacyjnej, właściwym tylko dla niej i nie ulegającym sanacji. Zgodnie z art. 183 cytowanej ustawy, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach kasacji. Władny jest zatem badać sprawę tylko z punktu widzenia podstaw kasacji. Z powyższego wynika, że brak elementów konstrukcyjnych skargi kasacyjnej, takich jak m.in. prawidłowe wskazanie jej podstaw, uniemożliwia jej merytoryczne rozpoznanie.
Oznacza to, że NSA nie może z własnej inicjatywy podjąć żadnych badań w celu ustalenia innych - poza przedstawionymi w skardze kasacyjnej - wad zaskarżonego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego lub postępowania przed tym sądem i musi skoncentrować swoją uwagę wyłącznie na weryfikacji zarzutów sformułowanych przez skarżącego /J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, str. 259/.
W tym kontekście szczególnie istotne jest prawidłowe sformułowanie podstaw skargi kasacyjnej, gdyż wyznacza ona zakres merytorycznej kontroli zaskarżonego orzeczenia przez sąd II instancji. Wskazanie nieodpowiednich podstaw skutkuje brakiem możliwości dokonania oceny prawidłowości wydanego w I instancji rozstrzygnięcia. W takich przypadkach skarga kasacyjna, jeżeli nie ma podstaw do jej odrzucenia, podlega oddaleniu.
W rozpatrywanej sprawie strona skarżąca rozstrzygnięciu sądu I instancji zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie par. 50 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 1999 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym /Dz.U. nr 109 poz. 1245 ze zm./, oraz błędną wykładnię par. 50 ust. 6 cytowanego rozporządzenia.
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że stan faktyczny w niniejszej sprawie jest bezsporny. Wynika z niego, że skarżąca, będąca nabywcą usługi posiada fakturę potwierdzoną kopią u sprzedawcy, który nie złożył jednak deklaracji podatkowej i nie odprowadził podatku należnego.
Zgodnie z par. 50 ust. 4 pkt 2 cytowanego rozporządzenia, w przypadku gdy nabywca posiada fakturę nie potwierdzoną kopią u sprzedawcy, faktura ta nie stanowi podstawy do obniżenia podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego. Z kolei w myśl par. 50 ust. 6 tego rozporządzenia, przepisu ust. 4 pkt 2 nie stosuje się w przypadku, gdy wystawca faktury uwzględnił wykazaną w niej sprzedaż i podatek należny w deklaracji dla podatku od towarów i usług.
Z zestawienia treści par. 50 ust. 4 pkt 2 z par. 50 ust. 6 cytowanego rozporządzenia Ministra Finansów, wynika że par. 50 ust. 6 stanowi odstępstwo od zasady wyrażonej w par. 50 ust. 4 pkt 2, zgodnie z którą brak kopii faktury u sprzedawcy skutkuje utratą prawa do odliczenia podatku naliczonego z niej wynikającego. Zastosowanie par. 50 ust. 6 jest możliwe dopiero wówczas, gdy będziemy mieli do czynienia z sytuacją faktyczną braku kopii faktury u sprzedawcy. W związku z tym przepis ten /par. 50 ust. 6/ nie może stanowić samoistnej podstawy do pozbawienia podatnika prawa do odliczenia podatku naliczonego.
Jak słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 czerwca 2002 r., I SA/Łd 953/00 - ONSA 2003 Nr 3 poz. 98, niezapłacenie podatku wykazanego w fakturze przez jej wystawcę nie ma decydującego wpływu na możliwość obniżenia przez nabywcę towaru /usługi/ podatku należnego o podatek naliczony wykazany w tej fakturze. W sytuacji przewidzianej w par. 54 ust. 4 pkt 2 i ust. 9 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 grudnia 1997 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym /Dz.U. nr 156 poz. 1024 ze zm./ istotne jest jedynie to, czy faktura, którą ma nabywca, jest potwierdzona kopią znajdującą się u sprzedawcy, a zatem - czy wystawca faktury przechowuje jej kopię /par. 56 powyższego rozporządzenia/ i może ją przedstawić na żądanie organów skarbowych, a jeśli w dokumentacji prowadzonej przez wystawcę faktury nie ma jej kopii - czy uwzględnił w deklaracji podatkowej wykazane w tej fakturze sprzedaż i podatek należny. Orzeczenie powyższe dotyczy stanu prawnego pod rządami rozporządzenia z 1997 r., jednak zachowało ono swoją aktualność również w stanie prawnym obejmującym okres obowiązywania rozporządzenia z 1999 r. z uwagi na jednobrzmiącą treść przywołanych przepisów. Podobne stanowisko zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który w wyroku z dnia 14 marca 2005 r., III SA/Wa 1428/04 - Lex nr 164477, stwierdził, że z przepisu par. 50 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia z dnia 22 grudnia 1999 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, nie można jednak wywodzić wniosku, że nieuiszczenie podatku przez sprzedawcę skutkuje niemożliwością odliczenia podatku naliczonego, nawet jeżeli sprzedawca posiada fakturę. Tylko w przepisie zamieszczonym w akcie o randze ustawy mogą być ustanowione - wyraźnie - nowe ciężary "materialne", które sprowadzają się do odbierania kontrahentom prawa do pomniejszania podatku należnego o podatek zawarty w cenie, mimo że podatnicy w całości ponieśli ciężar świadczenia zawartego w fakturze w zakresie, w jakim kształtowało cenę, za jaką nabyli towar. Naczelny Sąd Administracyjny podziela poglądy wyrażone w cytowanych orzeczeniach.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew stanowisku zaprezentowanym w zaskarżonym wyroku, z przepisu par. 50 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 1999 r., nie wynika bowiem aby brak zapłaty podatku przez sprzedawcę skutkował brakiem możliwości odliczenia podatku naliczonego w sytuacji gdy sprzedawca posiada fakturę. Z powołanego przepisu jednoznacznie wynika, że tylko w przypadku gdy sprzedawca nie posiada faktury, nabywca nie może dokonać obniżenia podatku naliczonego z niej wynikającego. W przepisach regulujących opodatkowanie podatkiem od towarów i usług brak było natomiast jakiegokolwiek przepisu, który uzależniałby prawo podatnika do pomniejszenia podatku należnego o podatek naliczony /art. 19 ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym/, od dokonania zapłaty podatku przez sprzedawcę towaru bądź usługi. Przepisem tym nie był par. 50 ust. 6 cytowanego rozporządzenia, który jak słusznie zauważył autor skargi kasacyjnej, "łagodzi" skutki sytuacji, w której nabywca posiada fakturę nie potwierdzoną u sprzedawcy, uznając za dopuszczalne odliczenie przez nabywcę podatku naliczonego, gdy wystawca faktury uwzględnił wykazaną w niej sprzedaż i podatek należny w swojej deklaracji VAT. Ponadto w rozpoznawanej sprawie, sprzedawca posiadał kopię faktury, w związku z czym przepis par. 50 ust. 6 cytowanego rozporządzenia, nie znajdował zastosowania.
Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela poglądu wyrażonego we fragmencie uzasadnienie Trybunału Konstytucyjnego z 16 czerwca 1998 r., U 9/97, którym Sąd nie jest związany.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie z art. 185 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji, a o kosztach na podstawie art. 203 pkt 1 tej ustawy.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI