I FSK 935/20

Naczelny Sąd Administracyjny2024-03-15
NSApodatkoweWysokansa
VATdostawa nieruchomościzwolnienie podatkowerezygnacja ze zwolnieniaskarga kasacyjnaprawo unijnezasada proporcjonalnościfaktura korygującatermin przedawnienia

NSA oddalił skargę kasacyjną spółki w sprawie opodatkowania dostawy nieruchomości, uznając rezygnację ze zwolnienia VAT za skuteczną.

Spółka zaskarżyła wyrok WSA, kwestionując skuteczność rezygnacji ze zwolnienia od VAT przy dostawie nieruchomości. Skarżąca argumentowała, że oświadczenie o rezygnacji nie było wyraźne i złożono je po terminie. NSA oddalił skargę, uznając, że strony skutecznie zrezygnowały ze zwolnienia, co potwierdzają dokumenty i deklaracje podatkowe, a późniejsza próba korekty była bezskuteczna.

Sprawa dotyczyła skuteczności rezygnacji ze zwolnienia od podatku od towarów i usług (VAT) przy dostawie nieruchomości, która miała miejsce 9 sierpnia 2010 r. Skarżąca spółka R. sp. z o.o. i W. sp. k. kwestionowała wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który oddalił jej skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Spółka argumentowała, że nie złożyła skutecznego oświadczenia o rezygnacji ze zwolnienia przed dokonaniem dostawy, a wskazanie ceny netto i VAT w akcie notarialnym nie jest jednoznacznym oświadczeniem woli. Podnosiła również kwestie związane z prawem unijnym i zasadą proporcjonalności. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd uznał, że strony transakcji skutecznie zrezygnowały ze zwolnienia od VAT, co potwierdzają zgodne oświadczenie z 6 sierpnia 2010 r., akt notarialny oraz wykazanie podatku w deklaracji VAT-7K za III kwartał 2010 r. NSA podkreślił, że późniejsza próba korekty faktury i deklaracji VAT po upływie terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego była bezskuteczna. Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania ani prawa materialnego, a także odmówił wystąpienia z pytaniem prejudycjalnym do TSUE, uznając, że przepisy, których dotyczyło pytanie, nie miały zastosowania w sprawie.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Tak, wskazanie w akcie notarialnym ceny wraz z podatkiem VAT, wraz z innymi okolicznościami, może świadczyć o woli stron rezygnacji ze zwolnienia, zwłaszcza gdy towarzyszy temu złożenie oświadczenia o rezygnacji i wykazanie podatku w deklaracji.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że wszystkie okoliczności sprawy, w tym zgodne oświadczenie o rezygnacji ze zwolnienia, treść aktu notarialnego oraz wykazanie podatku w deklaracji, wskazują na wolę stron opodatkowania dostawy nieruchomości, a nie jej zwolnienia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (21)

Główne

u.p.t.u. art. 43 § ust. 10 pkt 2

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

Strony mogą zrezygnować ze zwolnienia podatkowego w dniu transakcji poprzez zawarcie odpowiednich zapisów w akcie notarialnym.

u.p.t.u. art. 43 § ust. 1 pkt 10

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

Dotyczy zwolnienia od podatku dostaw budynków, budowli lub ich części.

p.p.s.a. art. 184

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.p.t.u. art. 29 § ust. 4a

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

Przepis nie znalazł zastosowania w sprawie, ponieważ dostawa została uznana za opodatkowaną.

u.p.t.u. art. 29 § ust. 4c

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

Przepis nie znalazł zastosowania w sprawie, ponieważ dostawa została uznana za opodatkowaną.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

o.p. art. 122

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa

o.p. art. 187 § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa

o.p. art. 191

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa

o.p. art. 124

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa

o.p. art. 210 § § 4

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa

o.p. art. 121 § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.p.e.a. art. 22 § § 1

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

o.p. art. 70 § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa

p.p.s.a. art. 204 § pkt 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

rozp. Min. Spraw. z 22.10.2015 art. 14 § ust. 1 pkt 2 lit. a

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

rozp. Min. Spraw. z 22.10.2015 art. 14 § ust. 1 pkt 1 lit. a

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

rozp. Min. Spraw. z 22.10.2015 art. 2 § pkt 7

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Skuteczność rezygnacji ze zwolnienia od VAT przy dostawie nieruchomości, potwierdzona zgodnym oświadczeniem, aktem notarialnym i wykazaniem podatku w deklaracji. Brak możliwości skutecznej korekty deklaracji VAT po upływie terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Polskie przepisy dotyczące rezygnacji ze zwolnienia od VAT są zgodne z prawem unijnym i zasadą proporcjonalności.

Odrzucone argumenty

Nieskuteczność oświadczenia o rezygnacji ze zwolnienia od VAT z uwagi na brak jego wyraźnego charakteru i złożenie po terminie. Naruszenie przepisów postępowania przez organy podatkowe i WSA (m.in. art. 122, 187, 191, 124, 210, 121 o.p., art. 145, 151 p.p.s.a.). Naruszenie prawa materialnego, tj. art. 43 ust. 10 pkt 2 u.p.t.u. poprzez nieprawidłowe zastosowanie. Naruszenie art. 29 ust. 4a w zw. z art. 29 ust. 4c u.p.t.u.

Godne uwagi sformułowania

oświadczenie o rezygnacji ze zwolnienia nie powinno być dorozumiane, lecz wyraźne i jednoznaczne wykładnia zgodna z prawem Unii Europejskiej nie może stanowić podstawy do dokonywania wykładni prawa krajowego contra legem wszystkie okoliczności wskazują, że strony zamierzały opodatkować dostawę i godziły się na wynikające z tego skutki podatkowe korygując fakturę po upływie terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego [...] skarżąca wykluczyła w istocie możliwość dokonania korekty rozliczenia tego podatku po stronie nabywcy

Skład orzekający

Dominik Mączyński

sprawozdawca

Marek Olejnik

przewodniczący

Sylwester Golec

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie skuteczności rezygnacji ze zwolnienia od VAT przy dostawie nieruchomości, gdy strony zgodnie złożyły oświadczenie i wykazały podatek w deklaracji, nawet jeśli akt notarialny nie zawierał jednoznacznego zapisu o rezygnacji. Podkreślenie bezskuteczności korekty po terminie przedawnienia."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i stanu prawnego obowiązującego w 2010 r. Interpretacja przepisów o rezygnacji ze zwolnienia może ewoluować.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia podatkowego związanego z obrotem nieruchomościami i interpretacją przepisów o VAT. Pokazuje, jak istotne jest prawidłowe dokumentowanie transakcji i przestrzeganie terminów.

VAT od nieruchomości: Kiedy rezygnacja ze zwolnienia jest skuteczna, a kiedy próba korekty jest spóźniona?

Dane finansowe

WPS: 5 000 000 PLN

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I FSK 935/20 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-03-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-07-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dominik Mączyński /sprawozdawca/
Marek Olejnik /przewodniczący/
Sylwester Golec
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatkowe postępowanie
Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
I SA/Łd 639/19 - Wyrok WSA w Łodzi z 2020-02-26
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 361
art. 43 ust. 10
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Olejnik, Sędzia NSA Sylwester Golec, Sędzia WSA (del.) Dominik Mączyński (spr.), Protokolant Marek Kleszczyński, po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej R. sp. z o.o. i W. sp. k. w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 26 lutego 2020 r. sygn. akt I SA/Łd 639/19 w sprawie ze skargi R. sp. z o.o. i W. sp. k. w G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 27 czerwca 2019 r. nr UNP: 1001-19-046463 1001-IOV3.4103.1.2019.5.U26.MW w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za III kwartał 2010 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od R. sp. z o.o. i W. sp. k. w G. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi kwotę 8.100 (słownie: osiem tysięcy sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
1. Skarga kasacyjna.
1.1. R. sp. z o.o. sp.k., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, pismem z dnia 10 czerwca 2020 r., wniosła skargę od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 26 lutego 2020 r. , I SA/Łd 639/19. Wyrokiem tym Sąd oddalił skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 27 czerwca 2019 r. w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług zobowiązania podatkowego za III kwartał 2010 r.
1.2. Wyrok Sądu pierwszej instancji zaskarżono w całości, zarzucając mu:
I. Naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 122 w zw. z art. 187 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 900 ze zm.) poprzez oddalenie skargi, podczas gdy skarga winna zostać uwzględniona, a zaskarżona decyzja uchylona w całości wobec uchylenia się przez organ II instancji od obowiązku podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy;
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 191 Ordynacji podatkowej poprzez oddalenie skargi, podczas gdy skarga winna zostać uwzględniona, a zaskarżona decyzja uchylona w całości wobec przekroczenia przez organ II instancji granic swobodnej oceny dowodów, która przybrała w niniejszej sprawie postać oceny dowolnej zwłaszcza poprzez:
a) uznanie, że sam fakt wskazania w akcie notarialnym ceny netto i wartości podatku od towaru i usług świadczy o woli rezygnacji stron ze zwolnienia dostawy z opodatkowania, podczas gdy jest to wniosek zbyt daleko idący, bowiem oświadczenie o rezygnacji z ww. zwolnienia nie powinno być dorozumiane, lecz wyraźne i jednoznaczne, a z całą pewnością wskazanie w akcie notarialnym ceny wraz z podatkiem VAT tych cech nie spełnia;
b) uwzględnienie w ocenie prawnej sprawy okoliczności, iż druga strona transakcji, w razie przyznania Spółce prawa korekty zobowiązania za III kw. 2010 r., pozbawiona zostałaby możliwości skorygowania podatku naliczonego, podczas gdy okoliczność ta jest bez znaczenia dla prawidłowej oceny prawnej niniejszej sprawy;
c) uwzględnienie w ocenie prawnej sprawy intencji Spółki, podczas gdy te są w niniejszej sprawie bez znaczenia, bowiem organ winien dążyć do ustalenia prawnej podstawy do dokonania korekty, nie zaś do oceny intencji jakie towarzyszyły Spółce;
3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 124 w zw. z art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej poprzez oddalenie skargi, podczas gdy skarga winna zostać uwzględniona, a zaskarżona decyzja uchylona w całości wobec braku wskazania w uzasadnieniu decyzji organu II instancji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, którym dał wiarę oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności;
4. a w konsekwencji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez oddalenie skargi, podczas gdy skarga winna zostać uwzględniona, a zaskarżona decyzja uchylona w całości wobec prowadzenie postępowania podatkowego przez organy podatkowe w sposób podważający zaufanie obywateli do organów podatkowych;
5. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak odniesienia się przez Sąd I instancji do zarzutów skargi dotyczących naruszenia przez organy podatkowe art. 29 ust. 4a w zw. z art. 29 ust. 4c ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz. U. z 2004 r., nr 54, poz. 535 ze zm.; dalej: ustawy o PTU),
II. Naruszenie prawa materialnego, tj.:
1. art. 43 ust. 10 pkt 2 ustawy o PTU poprzez nieprawidłowe jego zastosowanie skutkujące przyjęciem, że strony dokonały wyboru opodatkowania transakcji, podczas gdy strony transakcji nie złożyły skutecznie oświadczenia o rezygnacji ze zwolnienia przed dniem dokonania dostawy, w konsekwencji czego nie doszło do skutecznej rezygnacji ze zwolnienia, o którym mowa w powołanym przepisie;
2. art. 29 ust. 4a w zw. z art. 29 ust. 4c ustawy o PTU poprzez jego zastosowanie, podczas gdy w niniejszej sprawie transakcja już w momencie jej zawarcia korzystała ze zwolnienia, w związku z czym nie powinna być opodatkowana, a co za tym idzie skutki podatkowe transakcji winny znaleźć odzwierciedlenie w okresie rozliczeniowym, w którym dokonano transakcji, tj. w III kwartale 2010 r.
1.3. Mając na uwadze powyższe zarzuty, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz o zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.
1.4. Ponadto wniesiono o wystąpienie do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w trybie art. 267 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej z następującym pytaniem prejudycjalnym: Czy zasada proporcjonalności, zasada neutralności podatku od wartości dodanej lub art. 90 ust. 1 dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej sprzeciwiają się przepisom prawa krajowego interpretowanym w ten sposób, że korekta niezasadnie wykazanego VAT wskutek błędnego (dokonanego w dobrej wierze, tj. niestanowiącego oszustwa) opodatkowania transakcji zamiast zastosowania zwolnienia powinna być dokonywana w rozliczeniu za okres, w którym kontrahent podatnika otrzymał fakturę korygującą, a nie w rozliczeniu za okres, w którym błędnie wykazano VAT do zapłaty?
2. Odpowiedź na skargę kasacyjną.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, pismem z dnia 8 lipca 2020 r., stanowiącym odpowiedź na skargę kasacyjną, wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie od Skarżącej na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi zwrotu kosztów zastępstwa procesowego radcy prawnego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
3. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
4.1. W sprawie poddanej sądowej kontroli w tym postępowaniu kwestią sporną jest to, czy w zakresie dostawy z dnia 9 sierpnia 2010 r. nastąpiła skuteczna rezygnacja ze zwolnienia, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 10 w zw. z art. 43 ust. 10 pkt 2 ustawy o PTU w brzmieniu obowiązującym w dacie dokonania dostawy.
4.2. Z niebudzących wątpliwości okoliczności faktycznych sprawy wynika, że 9 sierpnia 2010 r., na podstawie aktu notarialnego [...] skarżąca sprzedała E. Sp. z o.o. z siedzibą w Ł. przy ul. [...] prawo użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...] wraz z własnością znajdujących się na niej budynków i budowli, za łączną cenę 5.000.000 zł netto. Wydanie przedmiotu sprzedaży nastąpiło 9 sierpnia 2010 r. przed podpisaniem aktu notarialnego. Tego samego dnia obydwie strony transakcji złożyły w Pierwszym Urzędzie Skarbowym Łódź-Górna oświadczenie z 6 sierpnia 2010 r. o rezygnacji na podstawie art. 43 ust. 10 ustawy o podatku od towarów i usług ze zwolnienia z podatku VAT przysługującego z tytułu opisanej transakcji sprzedaży. Transakcja została udokumentowana fakturą VAT nr [...] z 9 sierpnia 2010 r., w której skarżąca wykazała dostawę towarów w kwocie netto 5.000.000 zł oraz podatek należny ze stawką 22% w wysokości 1.100.000 zł. Kwoty wynikające z tej faktury zostały także ujęte w deklaracji VAT-7K za III kwartał 2010 r., złożonej przez skarżącą 25 października 2010 r. w Urzędzie Skarbowym w Zgierzu. Podatek nie został przez skarżącą uiszczony. W konsekwencji Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego Łódź-Bałuty wszczął wobec Spółki postępowanie egzekucyjne i wystawił tytuł wykonawczy nr: SM 6/5238/10. Z akt sprawy wynika, że organ ten prowadzi wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne z nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...] w trybie art. 22 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2018 r. poz. 1314 ze. zm.). Skuteczny środek egzekucyjny w postaci zajęcia tej nieruchomości zastosowano 7 lipca 2015 r., a zawiadomienie o zajęciu doręczono skarżącej 30 lipca 2015 r. Następnie, 5 października 2017 r. skarżąca wystawiła fakturę korygującą nr [...] na wartość netto 5.000.000 zł, wykazując transakcję sprzedaży jako zwolnioną z podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy o podatku od towarów i usług. Faktura korygująca została doręczona nabywcy 23 listopada 2017 r., jednak została ona odesłana wystawcy z informacją, że nie została przez niego zaakceptowana ani podpisana. W dniu 23 lipca 2018 r. skarżąca złożyła korektę deklaracji VAT-7k za III kwartał 2010 r. wykazując wyżej wskazaną transakcję jako zwolnioną z podatku. W konsekwencji w dniu 23 sierpnia 2018 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Zgierzu wszczął wobec skarżącej postępowanie podatkowe w zakresie podatku od towarów i usług za III kwartał 2010 r.
5.1. W skardze kasacyjnej skarżąca dąży do wykazania, że strony transakcji nie złożyły skutecznie oświadczenia o rezygnacji ze zwolnienia przed dniem dokonania dostawy, w konsekwencji czego nie doszło do skutecznej rezygnacji ze zwolnienia. W rezultacie organy winny traktować tę dostawę jako zwolnioną z opodatkowania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej argumentowano, że strony transakcji złożyły oświadczenia o rezygnacji ze zwolnienia w dniu dokonania dostawy, a zatem wbrew brzmieniu art. 43 ust. 10 pkt 2 ustawy o PTU zgodne oświadczenie stron o wyborze opodatkowania nie zostało złożone przed dokonaniem dostawy. W rezultacie nie mogło wywołać określonego w ustawie skutku. Ponadto podniesiono, że wykładnia i stosowanie art. 43 ust. 10 ustawy o PTU jest zagadnieniem związanym z prawem Unii Europejskiej. Przepis ten stanowi bowiem transpozycję art. 137 ust. 1 i 2 dyrektywy 112. W zakresie, w jakim sprawa dotyczy prawa Unii Europejskiej, zadaniem sądu krajowego jest zapewnienie rozstrzygnięcia zgodnego z prawem unijnym. Instrumentem, który powinien być w pierwszej kolejności wykorzystany do osiągnięcia tego celu jest wykładnia prounijna. Jak wielokrotnie podkreślił Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, zasada wykładni zgodnej z prawem Unii Europejskiej nie może stanowić podstawy do dokonywania wykładni prawa krajowego contra legem. Taka interpretacja art. 43 ust. 10 ustawy o PTU, której skutkiem byłoby pominięcie jasnego i bezwarunkowego terminu na dokonanie rezygnacji ze zwolnienia z VAT stanowiłaby niedopuszczalną wykładnię contra legem przepisu prawa krajowego. W tej sytuacji zasada wykładni zgodnej nie może być więc zastosowana.
5.2. Stanowisko skarżącej nie zasługuje jednak na aprobatę. Rację ma bowiem Sąd pierwszej instancji, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym art. 43 ust. 10 pkt ustawy o PTU powinien być interpretowany w ten sposób, że strony transakcji mogą także zrezygnować ze zwolnienia podatkowego w dniu transakcji poprzez zawarcie odpowiednich zapisów w akcie notarialnym (por. wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2023 r., I FSK 404/20 i powołane tam orzecznictwo).
5.3. Trafnie spostrzegł jednak Autor skargi kasacyjnej, że pogląd ten ma swoje źródło w zasadzie proporcjonalności określonej w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, z której wynika nakaz badania, czy środki, które wprowadza w życie, są właściwe do osiągnięcia wyznaczonego celu oraz, czy nie wykraczają poza to, co niezbędne do jego osiągnięcia. Zgodnie tą zasadą legalność środków nakładających wymogi formalne na przedsiębiorców uzależniona jest od tego, że środki te będą właściwe i konieczne dla realizacji celów, do których zmierza zgodnie z prawem dana regulacja, przy czym jeżeli istnieje możliwość wyboru spośród wielu właściwych środków, należy stosować najmniej restrykcyjne oraz czuwać nad tym, aby nałożone ciężary nie były nadmierne w stosunku do zamierzonych celów. W rezultacie nie jest zgodne z zasadą proporcjonalności takie rozumienie art. 43 ust. 10 ustawy o PTU w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej interpretacji, które wyklucza możliwość rezygnacji ze zwolnienia opodatkowania i wybór opodatkowania dostawy budynku, budowli lub ich części w treści aktu notarialnego mającego za przedmiot dostawę tej nieruchomości.
5.4. Niemniej nie oznacza to, wbrew twierdzeniom kasatora, że zaprezentowana wykładnia stanowi niedopuszczalną wykładnię contra legem przepisu prawa krajowego.
5.5. Po pierwsze, podkreślenia wymaga, że wbrew twierdzeniom skarżącej art. 43 ust. 10 pkt 2 ustawy o PTU, nie stanowi nieprawidłowej transpozycji dyrektywy 112. Zgodnie z art. 135 lit. j dyrektywy 112, państwa członkowskie zwalniają z podatku dostawy budynków lub ich części oraz związanego z nimi gruntu, inne niż dostawy, o których mowa w art. 12 ust. 1 lit. a (tzw. okazjonalnego podatnika). Natomiast zgodnie z art. 137 pkt 1 lit. b tej dyrektywy państwa członkowskie mogą przyznać podatnikom prawo wyboru opodatkowania dostaw budynków lub ich części oraz związanego z nimi gruntu innych niż dostawy dokonywane przez tzw. okazjonalnego podatnika. Państwa członkowskie określają szczegółowe zasady korzystania z prawa wyboru opodatkowania. Państwa członkowskie mogą ograniczyć zakres tego prawa wyboru (art. 137 ust. 2 Dyrektywy 112). Z przywołanych przepisów prawa unijnego wynika zatem, że państwo członkowskie może przyznać podatnikom prawo wyboru opodatkowania zwolnionych z podatku transakcji dotyczących nieruchomości (budynków lub ich części), określając szczegółowe zasady wyboru prawa opodatkowania, jak również mając możliwości ograniczenia tego prawa, co oznacza, że to państwom członkowskim pozostawiono tzw. margines implementacyjny w zakresie uregulowania opodatkowania dostaw budynków i lokali. Dyrektywa 112 nie określała zatem warunków rezygnacji ze zwolnienia z opodatkowania, które zostały błędnie recypowane na grunt prawa krajowego, ale stwarzała uprawnienie po stronie państw do członkowskich do wdrożenia takiego mechanizmu z poszanowaniem zasad prawa unijnego. Zakres warunków nakładanych przez państwa członkowskie został zatem powiązany z art. 273 dyrektywy 112, który stanowi, że państwa członkowskie mogą nałożyć inne obowiązki, jakie uznają za niezbędne dla zapewnienia prawidłowego poboru VAT i zapobieżenia oszustwom podatkowym, pod warunkiem równego traktowania transakcji krajowych i transakcji dokonywanych między państwami członkowskim przez podatników oraz pod warunkiem, że obowiązki te, w wymianie handlowej między państwami członkowskimi, nie będą prowadzić do powstania formalności związanych z przekraczaniem granic. Możliwość powyższa nie może zostać wykorzystana do nałożenia dodatkowych obowiązków związanych z fakturowaniem poza obowiązkami, które zostały określone w rozdziale 3. W świetle powołanych regulacji nie można zatem zasadnie wywodzić, że organy powołały się na wadliwie implementowany przepis prawa krajowego, wywodząc z tego skutek niekorzystny dla podatnika, gdyż żaden z przepisów dyrektywy 112 nie stawił wzorca normatywnego dla wdrożenia art. 43 ust. 10 pkt 2 ustawy o PTU.
5.6. Po drugie, nawet gdyby uznać, że argumentacja przedstawiona przez skarżącą zasługuje na uwzględnienie i że należy dokonać wykładni przepisu krajowego wyłączenie w oparciu o dyrektywy wykładni językowej z pomięciem dyrektyw wykładni prounijnej i pominięciem zasady proporcjonalności – z czym Sąd rozpoznający sprawę się nie zgadza – podkreślenia wymaga, że z niespornych okoliczności faktycznych sprawy nie wynikają jakiekolwiek przesłanki pozwalające na uznanie, że wolą stron było zwolnienie dostawy z opodatkowania. Przeciwnie, wszystkie okoliczności wskazują, że strony zamierzały opodatkować dostawę i godziły się na wynikające z tego skutki podatkowe. Świadczy o tym w szczególności treść zgodnego oświadczenia z dnia 6 sierpnia 2010 r. o rezygnacji ze zwolnienia dostawy z opodatkowania podatkiem od towarów i usług, treść zawartego aktu notarialnego oraz wykazanie podatku przez obie strony dostawy w deklaracjach podatkowych. Raz jeszcze wskazać bowiem należy, że wydanie przedmiotu dostawy nastąpiło 9 sierpnia 2010 r. Tego samego dnia sporządzono akt notarialny oraz złożone zostało oświadczenie z 6 sierpnia 2010 r. o rezygnacji na podstawie art. 43 ust. 10 ustawy o podatku od towarów i usług ze zwolnienia z podatku VAT przysługującego z tytułu opisanej transakcji sprzedaży. Transakcja została udokumentowana fakturą VAT nr [...] z 9 sierpnia 2010 r., w której skarżąca wykazała dostawę towarów w kwocie netto 5.000.000 zł oraz podatek należny ze stawką 22% w wysokości 1.100.000 zł. Kwoty wynikające z tej faktury zostały także ujęte w deklaracji VAT-7K za III kwartał 2010 r., złożonej przez skarżącą 25 października 2010 r. w Urzędzie Skarbowym w Zgierzu. Dopiero w dniu 5 października 2017 r., a więc upływie terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego określonego w art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej, skarżąca wystawiła fakturę korygującą nr [...] na wartość netto 5.000.000 zł, wykazując transakcję sprzedaży jako zwolnioną z podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy o PTU. Faktura korygująca została doręczona nabywcy 23 listopada 2017 r., jednak została ona odesłana wystawcy z informacją, że nie została przez niego zaakceptowana ani podpisana. W dniu 23 lipca 2018 r. skarżąca złożyła korektę deklaracji VAT-7k za III kwartał 2010 r. wykazując wyżej wskazaną transakcję jako zwolnioną z podatku. Należy zaznaczyć, że korygując fakturę po upływie terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego wynikającego z dokonanej dostawy, skarżąca wykluczyła w istocie możliwość dokonania korekty rozliczenia tego podatku po stronie nabywcy.
5.7. W świetle przedstawionych wyjaśnień, prawidłowo stwierdził Sąd pierwszej instancji, że skarżąca skutecznie zrezygnowała ze zwolnienia z opodatkowania. Taka interpretacja powyższego przepisu nie oznacza zastąpienia regulacji krajowej przepisem unijnym, bo żaden przepis unijny nie reguluje momentu dokonania rezygnacji ze zwolnienia. Nie zasługują zatem na uwzględnienie podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 122 w zw. z art. 187 § 1 w zw. z art. 191 w zw. z art. 124 w zw. z art. 210 § 4 w zw. z art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej.
5.8. Chybione są również zarzuty naruszenia art. 43 ust. 10 pkt 2 ustawy o PTU. Wbrew twierdzeniom skarżącej organy i Sąd pierwszej dokonały prawidłowej wykładni tego przepisu i właściwie zastosowały go w okolicznościach faktycznych sprawy. Organy i Sąd pierwszej instancji nie naruszyły także art. 29 ust. 4a w zw. z art. 29 ust. 4c ustawy o PTU, gdyż przepisy te nie znalazły zastosowania w sprawie. Potrzeba rozważenia zastosowania tych przepisów wystąpiłaby dopiero w przypadku uznania, że sporna dostawa była zwolniona z opodatkowania, podczas gdy za prawidłowe uznano stanowisko o opodatkowaniu dostawy. Z tego powodu nie jest również zasady zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak odniesienia się przez Sąd I instancji do zarzutów skargi dotyczących naruszenia przez organy podatkowe art. 29 ust. 4a w zw. z art. 29 ust. 4c ustawy o PTU. Ze względu na to, że przepisy te nie znajdują zastosowania w sprawie nie było potrzeby, by Sąd pierwszej instancji odniósł się do nich w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.
5.9. Z powyższych powodów Sąd nie znalazł uzasadnienia dla uwzględnienia wniosku skarżącej o wystąpienie do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w trybie art. 267 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej z pytaniem prejudycjalnym, którego treść zaproponowano w skardze kasacyjnej. Wątpliwość, która została przedstawiona w treści pytania odnosiła się bowiem do interpretacji art. 90 ust. 1 dyrektywy 112 w kontekście brzmienia art. 29 ust. 4a w zw. z art. 29 ust. 4c ustawy o PTU, a więc przepisów nieznajdujących zastosowania w sprawie. Tymczasem przesłanki dopuszczalności pytania prawnego do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej zostały określone w art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Są one następujące: pytanie prawne musi dotyczyć wykładni lub/i ważności przepisów prawa wspólnotowego, kwestia wykładni lub/i obowiązywania prawa wspólnotowego została podniesiona przed sądem lub trybunałem państwa członkowskiego oraz rozstrzygnięcie tej kwestii jest niezbędne do wydania przez sąd lub trybunał orzeczenia. Z użytego w art. 267 TFUE pojęcia "niezbędne" należy wnioskować, że ostatnio wymieniona przesłanka nie zachodzi w sytuacjach, gdy odpowiedź na pytanie prawne w żaden sposób nie wpłynie na wynik sprawy lub gdy wykładnia prawa wspólnotowego nie ma odniesienia do istoty sprawy lub przedmiotu skargi.
6. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny – uznając, że skarga kasacyjna nie dostarcza uzasadnionych podstaw do uwzględnienia zawartych w niej żądań, działając na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. – Dz. U. z 2023 r., poz. 259) – orzekł, jak w sentencji wyroku.
7. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. - Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).
Sędzia WSA (del.) Sędzia NSA Sędzia NSA
Dominik Mączyński Marek Olejnik Sylwester Golec

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI