I FSK 912/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny uznał, że odszkodowanie za konieczność rozbiórki części budynku, wypłacone na podstawie specustawy drogowej, nie podlega opodatkowaniu VAT, ponieważ nie stanowi świadczenia usługi.
Spółka P. S.A. wniosła o interpretację indywidualną w sprawie opodatkowania VAT odszkodowania za część budynku przeznaczoną do rozbiórki w związku z inwestycją drogową. Spółka uważała, że odszkodowanie nie podlega VAT. Dyrektor KIS uznał je za wynagrodzenie za usługę polegającą na braku możliwości korzystania z nieruchomości. WSA uchylił interpretację, a NSA oddalił skargę kasacyjną organu, potwierdzając, że odszkodowanie za zniszczenie lub konieczność rozbiórki rzeczy nie jest świadczeniem usług w rozumieniu ustawy o VAT, gdyż brak jest bezpośredniej korzyści dla podmiotu płacącego.
Sprawa dotyczyła opodatkowania podatkiem od towarów i usług odszkodowania, które spółka P. S.A. miała otrzymać w związku z koniecznością rozbiórki części budynku znajdującego się na działce pozostającej w jej użytkowaniu wieczystym. Rozbiórka była niezbędna z uwagi na realizację inwestycji drogowej, która spowodowała utratę części budynku i uniemożliwiła samodzielne funkcjonowanie pozostałej części. Spółka uważała, że otrzymane odszkodowanie nie podlega opodatkowaniu VAT. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej zinterpretował jednak odszkodowanie jako wynagrodzenie za usługę polegającą na braku możliwości korzystania z nieruchomości, podlegającą opodatkowaniu VAT. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę spółki za zasadną i uchylił interpretację organu, argumentując, że odszkodowanie za zniszczenie rzeczy lub doprowadzenie jej do stanu bezużyteczności nie jest świadczeniem usługi, a jedynie cywilnoprawnym obowiązkiem naprawienia szkody. Naczelny Sąd Administracyjny, oddalając skargę kasacyjną Dyrektora KIS, potwierdził stanowisko WSA. Sąd podkreślił, że dla opodatkowania VAT świadczenia usług konieczne jest istnienie bezpośredniego związku między świadczoną usługą a otrzymanym świadczeniem wzajemnym, a także konkretna korzyść dla usługobiorcy. W przypadku odszkodowania za zniszczenie rzeczy, podmiot wypłacający odszkodowanie nie odnosi żadnej własnej korzyści z faktu, że rzecz już nie istnieje lub nie nadaje się do użycia. NSA odrzucił również zarzut naruszenia przepisów postępowania dotyczący sposobu sformułowania podstawy skargi kasacyjnej.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, odszkodowanie to nie podlega opodatkowaniu VAT.
Uzasadnienie
Otrzymane odszkodowanie stanowi rekompensatę za utratę wartości rzeczy lub konieczność jej zniszczenia, a nie wynagrodzenie za świadczenie usługi. Brak jest bezpośredniej korzyści dla podmiotu wypłacającego odszkodowanie z faktu zniszczenia rzeczy.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (6)
Główne
u.p.t.u. art. 8 § 1
Ustawa o podatku od towarów i usług
Przez odpłatne świadczenie usług podlegające opodatkowaniu VAT rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów, w tym również zobowiązanie do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji. Opodatkowaniu podlega jedynie takie zaniechanie czynności lub tolerowanie stanów, które wykonywane jest w ramach umowy zobowiązaniowej, a jedna ze stron transakcji uznana jest za bezpośredniego beneficjenta usługi.
u.p.t.u. art. 5 § 1
Ustawa o podatku od towarów i usług
Opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlegają odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług.
Pomocnicze
specustawa drogowa art. 13 § 3
Ustawa o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych
Przepis ten stanowi podstawę prawną do wypłaty odszkodowania za utratę prawa użytkowania wieczystego lub nabycia części nieruchomości (tzw. resztówki), która nie nadaje się do prawidłowego wykonania, lub żądania odszkodowania stanowiącego równowartość utraconej wartości nieruchomości.
P.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa prawna uchylenia zaskarżonej interpretacji przez WSA.
P.p.s.a. art. 184
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa prawna oddalenia skargi kasacyjnej przez NSA.
P.p.s.a. art. 57a
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dotyczy podstawy skargi kasacyjnej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Odszkodowanie za zniszczenie lub konieczność rozbiórki rzeczy nie stanowi świadczenia usług w rozumieniu VAT. Brak bezpośredniej korzyści dla podmiotu wypłacającego odszkodowanie. Odszkodowanie jest cywilnoprawną formą naprawienia szkody, a nie wynagrodzeniem za usługę.
Odrzucone argumenty
Odszkodowanie za brak możliwości korzystania z nieruchomości stanowi wynagrodzenie za usługę polegającą na powstrzymaniu się od korzystania z rzeczy, podlegającą opodatkowaniu VAT.
Godne uwagi sformułowania
Pokrywający wartość tej rzeczy (byłej rzeczy – w razie zupełnego zniszczenia) nie odnosi bowiem żadnej własnej korzyści z faktu, że rzecz już nie istnieje lub nie nadaje się do użycia. Nie mamy w sprawie do czynienia ani z odpłatną dostawą towaru (art. 7 ust. 1 ustawy), ani ze świadczeniem usługi (art. 8 ust. 1 ustawy).
Skład orzekający
Izabela Najda-Ossowska
przewodniczący
Janusz Zubrzycki
sprawozdawca
Elżbieta Olechniewicz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie, że odszkodowania związane z utratą lub zniszczeniem mienia, wynikające z przepisów prawa (np. specustaw), nie podlegają opodatkowaniu VAT jako świadczenie usług, jeśli brak jest bezpośredniej korzyści dla podmiotu wypłacającego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznych sytuacji, gdzie odszkodowanie jest bezpośrednią konsekwencją zniszczenia lub konieczności rozbiórki rzeczy, a nie zapłatą za faktyczne świadczenie usługi lub zaniechanie przynoszące korzyść.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego zagadnienia VAT w kontekście odszkodowań, które często bywa mylone ze świadczeniem usług. Wyrok NSA jasno rozgranicza te pojęcia, co jest cenne dla praktyków.
“Odszkodowanie za rozbiórkę budynku nie zawsze oznacza VAT. NSA wyjaśnia, kiedy brak świadczenia usługi.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI FSK 912/22 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2025-07-01 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-06-10 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Elżbieta Olechniewicz Izabela Najda-Ossowska /przewodniczący/ Janusz Zubrzycki /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6110 Podatek od towarów i usług 6560 Sygn. powiązane III SA/Wa 1057/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-12-15 Skarżony organ Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca Sędzia NSA Izabela Najda-Ossowska, Sędzia NSA Janusz Zubrzycki (spr.), Sędzia WSA (del.) Elżbieta Olechniewicz, Protokolant Kamil Klatt, po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2021 r. sygn. akt III SA/Wa 1057/21 w sprawie ze skargi P. S.A. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 4 marca 2021 r. nr 0114-KDIP1-1.4012.806.2020.1.RR w przedmiocie podatku od towarów i usług oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie 1. Wyrok Sądu pierwszej instancji. 1.1. Zaskarżonym wyrokiem z 15 grudnia 2021 r. (sygn. akt III SA/Wa 1057/21), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA, Sąd pierwszej instancji), uwzględnił skargę P. S.A. z siedzibą w W. (dalej: spółka, skarżąca, wnioskodawca) na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (dalej: Dyrektor KIS, organ interpretacyjny) z 4 marca 2021 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług i w punkcie pierwszym uchylił zaskarżoną interpretację indywidualną oraz w punkcie drugim rozstrzygnął o kosztach postępowania sądowego (opisany wyrok i powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń CBOSA). 1.2. Skarżąca złożyła wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej przepisów prawa podatkowego w zakresie opodatkowania odszkodowania, które zostanie wypłacone w związku z koniecznością rozbiórki części budynku znajdującego się na działce pozostającej w użytkowaniu wieczystym spółki. We wniosku przedstawiono następujący stan faktyczny: wnioskodawca jest spółką akcyjną, opodatkowaną na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej podatkiem dochodowym od osób prawnych od całości osiąganych dochodów. Rok podatkowy spółki jest tożsamy z rokiem kalendarzowym. Spółka jest zarejestrowanym polskim podatnikiem VAT czynnym. Jedynym akcjonariuszem spółki jest Skarb Państwa (100% udział w kapitale zakładowym). Zgodnie ze statutem P. S.A. przedmiot działalności spółki obejmuje m.in.: wynajem i zarządzanie nieruchomościami własnymi lub dzierżawionymi (PKD 68.20.Z); kupno i sprzedaż nieruchomości na własny rachunek (PKD 68.10.Z); zarządzanie nieruchomościami wykonywane na zalecenie (PKD 68.32.Z); pośrednictwo w obrocie nieruchomościami (PKD 68.31.Z). Spółka powstała w 2001 r. w ramach restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego P. Spółka odgrywa dominującą rolę w Grupie P. poprzez nadzorowanie i koordynowanie działań pozostałych spółek, tj. prowadzi działalność m.in. w zakresie zarządzania posiadanym majątkiem. Spółka zarządza i administruje kilkudziesięcioma tysiącami nieruchomości mieszkalnych i niemieszkalnych oraz jest właścicielem ogromnej bazy nieruchomości na terenie kraju (tj. m.in. dworców oraz terenów wokół nich). W ramach prowadzonej działalności spółka prowadzi działania sprzedażowe mające na celu zbycie nieruchomości niewykorzystywanych komercyjnie lub nieprzynoszących wymiernych korzyści finansowych, kontynuuje proces uwłaszczania na gruntach przeznaczonych do zbycia oraz prowadzi działania polegające na przygotowaniu części nieruchomości do wniesienia aportem do spółek zależnych. W związku z decyzją wydaną przez Prezydenta Miasta L., udzielającą zezwolenia na realizację inwestycji drogowej, jedna z działek będących w użytkowaniu wieczystym P. S.A. (działka 28/7) wraz ze znajdującą się na niej zabudową przeszła - za odszkodowaniem - na własność Gminy L. Jednym z elementów ww. zabudowy jest budynek posadowiony w części (54,3%) na działce objętej decyzją, a w pozostałej części (45,7%) na działce sąsiedniej, pozostającej w użytkowaniu wieczystym spółki (i nie objętej ww. decyzją) - działka 28/8 (dalej: budynek). W związku z realizacją planowanej inwestycji część budynku ulegnie całkowitemu zniszczeniu. Jednocześnie jednak na skutek tych działań pozostała część tego budynku (znajdująca się na działce pozostającej we władaniu P. S.A.) nie będzie w stanie samodzielnie funkcjonować. Co za tym idzie - konieczne będzie dokonanie całkowitej rozbiórki tego budynku. Zgodnie natomiast z ww. decyzją nałożono na wnioskodawcę obowiązek rozbiórki istniejących obiektów budowlanych nieprzewidzianych do dalszego użytkowania (pkt X.8 Określenie obowiązku rozbiórki istniejących obiektów budowlanych nieprzewidzianych do dalszego użytkowania). Spółka podała, że z tytułu utraty prawa użytkowania wieczystego działki objętej decyzją oraz znajdującej się na niej zabudowy (w tym budynku w części 54,3%, drugiego budynku oraz utwardzonego placu) na rzecz P. S.A. wypłacone zostanie odszkodowanie ustalone w wydanej odrębnie decyzji odszkodowawczej. W zakresie natomiast budynku w części 45,7% znajdującej się na działce pozostającej w użytkowaniu wieczystym strony, spółka również zamierza wystąpić o wypłatę odszkodowania. Odszkodowanie to zostanie wypłacone na podstawie podpisanego przez strony (P. S.A. i Gmina L.) protokołu z rokowań, a jego wysokość zostanie ustalona na podstawie oszacowania dokonanego przez rzeczoznawcę majątkowego w operacie szacunkowym. Wnioskodawca zamierza wystąpić o wypłatę odszkodowania za część budynku znajdującą się na działce, będącego w jego użytkowaniu wieczystym, która na skutek zniszczenia części budynku znajdującej się na działce objętej decyzją nie będzie mogła funkcjonować samodzielnie - na podstawie art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1474 ze zm., dalej: specustawa drogowa). Skarżąca podała, że jej wątpliwości budzi natomiast kwestia sposobu opodatkowania odszkodowania dotyczącego budynku w części znajdującej się na działce pozostającej w użytkowaniu wieczystym P. S.A. W związku z powyższym opisem zadano następujące pytanie: "Czy w przedstawionym powyżej stanie faktycznym, odszkodowanie, które zostanie wypłacone na rzecz Spółki w związku z koniecznością rozbiórki części Budynku znajdującego się na działce pozostającej w użytkowaniu wieczystym Spółki podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług?". Zdaniem wnioskodawcy odszkodowanie, które w przedstawionym stanie faktycznym zostanie wypłacone na rzecz P. S.A., należy uznać za wyłączone spod zakresu opodatkowania podatkiem od towarów i usług. 1.3. W indywidualnej interpretacji przepisów prawa podatkowego z 4 marca 2021 r. organ interpretacyjny uznał stanowisko wnioskodawcy za nieprawidłowe. Dyrektor KIS wskazał, że wątpliwości spółki budzi kwestia sposobu opodatkowania odszkodowania dotyczącego budynku w części znajdującej się na działce pozostającej w użytkowaniu wieczystym spółki. W ocenie organu interpretacyjnego, na gruncie ustawy o VAT ustalanie statusu wypłacanego odszkodowania, jako podlegającego bądź nie opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, należy oceniać w kontekście związku z konkretnym świadczeniem. Jak wyjaśnił organ interpretacyjny, w przedmiotowej sprawie odszkodowanie, które zostanie wypłacone wnioskodawcy, związane jest z brakiem możliwości korzystania z nieruchomości, gdyż pozostała część budynku nie będzie w stanie samodzielnie funkcjonować i konieczne będzie dokonanie całkowitej rozbiórki tego budynku. Dyrektor KIS wskazał, że tym samym wnioskodawca w omawianej sprawie nie ma możliwości korzystania części budynku, który po rozbiórce jego drugiej części (wywłaszczonej) konstrukcyjnie nie będzie się nadawał do samodzielnego funkcjonowania. Jednakże, z drugiej strony, wnioskodawca zostanie wynagrodzony w postaci wypłaconego odszkodowania. Odnosząc rozważania dotyczące odszkodowania za brak możliwości korzystania z budynku w części znajdującej się na działce pozostającej w użytkowaniu wieczystym P. S.A., organ interpretacyjny uznał, że w przedmiotowej sprawie wynagrodzenie wypłacone wnioskodawcy związane jest w istocie z brakiem możliwości korzystania z tej część budynku znajdującej się na działce będącej w użytkowaniu wieczystym spółki, która na skutek zniszczenia części budynku znajdującej się na działce objętej decyzją nie będzie mogła funkcjonować samodzielnie. W konsekwencji zatem przekazane wnioskodawcy środki pieniężne w postaci odszkodowania, w ocenie Dyrektora KIS, należy uznać za wynagrodzenie za świadczenie przez wnioskodawcę usługi opodatkowanej podatkiem VAT, gdyż otrzymane przez wnioskodawcę środki pieniężne dotyczą nieruchomości związanej z prowadzoną przez wnioskodawcę działalnością gospodarczą i pełnią funkcję wynagrodzenia za świadczoną usługę, co wpisuje się w normę art. 8 ust. 1 u.p.t.u., czyniąc tego rodzaju usługę faktycznie odpłatną. Tym samym, zdaniem organu interpretacyjnego, otrzymane wynagrodzenie w postaci odszkodowania, które zostanie wypłacone na rzecz spółki w związku z koniecznością rozbiórki części budynku znajdującego się na działce pozostającej w użytkowaniu wieczystym spółki, mieści się w katalogu czynności wymienionych w art. 5 ust. 1 pkt 1 u.p.t.u. i tym samym podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. 1.4. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarga na wyżej opisaną interpretację indywidualną zasługiwała na uwzględnienie. Sąd podał bowiem, że z opisu stanu faktycznego sprawy wynikało jasno, że otrzymana przez spółkę kwota zostanie wypłacona jako odszkodowanie za utratę przez część budynku jakiegokolwiek znaczenia gospodarczego i za konieczność rozbiórki tej części budynku. Podstawą prawną wypłaty tego odszkodowania będzie, jak wynikało dalej z wniosku, art. 13 ust. 3 ustawy drogowej. Przepis ten literalnie wskazuje co prawda, że zarządca drogi jest zobowiązany do nabycia części nieruchomości (tzw. resztówki), która nie nadaje się do prawidłowego wykonania, ale ze stanu faktycznego sprawy wynika, że zamiast wykupienia nieruchomości uprawniony (tu – skarżąca) może żądać wypłaty odszkodowania, stanowiącego równowartość utraconej wartości nieruchomości. Żądanie takie ma charakter cywilistyczny. Nie można w ocenie Sądu przyjąć, że spółka świadczy tu usługę ograniczenia się w możliwości korzystania z budynku. Taka konstrukcja, jaką prezentuje organ (i to raczej dopiero w odpowiedzi na skargę, niż w samej interpretacji – dopiero w odpowiedzi na skargę Dyrektor KIS wprost nazwał tę rzekomą usługę jako powstrzymywanie się od korzystania z rzeczy), prowadziłaby do wniosku, że cywilne odszkodowanie za zniszczenie rzeczy lub doprowadzenie jej do stanu bezużyteczności jest zawsze zapłatą za usługę powstrzymania się (ograniczenia, rezygnacji) z korzystania przez właściciela z rzeczy. To z kolei wskazywałoby, że dla takiego "usługobiorcy" jakąś cenną wartością, za którą gotowy jest on uiścić "usługodawcy" (właścicielowi lub - w razie zniszczenia rzeczy – byłemu właścicielowi) zapłatę (cenę) w rozumieniu art. 29a ustawy, jest samo pozbawienie właściciela własności tej rzeczy wskutek zniszczenia lub doprowadzenie jej do stanu wspomnianej bezużyteczności. Zdaniem Sądu, nie sposób tymczasem upatrywać w takim skutku jakiejkolwiek usługi ze strony właściciela oraz korzyści dla rzekomego usługobiorcy. Dla przyjęcia, że zaszedł przypadek, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy, konieczne byłoby stwierdzenie istnienia po stronie uiszczającego zapłatę konkretnej korzyści ze świadczonej usługi. Jeśli jednak sprawca szkody w postaci zniszczenia rzeczy lub podmiot ustawowo odpowiedzialny za takie zniszczenie pokrywa wartość tej szkody, to mamy do czynienia z wypłatą odszkodowania, a nie ze stosunkiem gospodarczym, tj. opodatkowanym świadczeniem usług. Pokrywający wartość tej rzeczy (byłej rzeczy – w razie zupełnego zniszczenia) nie odnosi bowiem żadnej własnej korzyści z faktu, że rzecz już nie istnieje lub nie nadaje się do użycia. Spółka trafnie więc odnotowała w piśmie z 31 maja 2021 r., że organ dokonał zdecydowanie nazbyt szerokiej wykładni pojęcia "usługa". Z tego względu Sąd podzielił ocenę skarżącej, że otrzymane odszkodowanie nie rodzi żadnej relacji usługodawca - usługobiorca. Nie mamy w sprawie do czynienia ani z odpłatną dostawą towaru (art. 7 ust. 1 u.p.t.u.), ani ze świadczeniem usługi (art. 8 ust. 1 u.p.t.u.). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. Nr 718 ze zm.; dalej: P.p.s.a.), Sąd pierwszej instancji uchylił zaskarżoną interpretację. 2. Skarga kasacyjna. 2.1. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji wywiódł Dyrektor KIS, który zaskarżył ten wyrok w całości i sformułował zarzuty naruszenia: I. przepisów prawa materialnego tj.: art. 8 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2021 r. poz. 685 z późn. zm.; dalej: u.p.t.u.) poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że wypłacone odszkodowanie na podstawie art. 13 ust. 3 specustawy drogowej, nie stanowi usługi opodatkowanej podatkiem VAT, II. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik postępowania tj.: art. 57a P.p.s.a. poprzez samoistne określenie podstawy skargi. Mając na uwadze wyżej opisane naruszenia, Dyrektor KIS wniósł o uchylenie wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy oraz zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. 2.2. Spółka nie złożyła odpowiedzi na skargę kasacyjną organu. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. 3.1. Chybiony jest zarzut naruszenia art. 8 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt. 1 u.p.t.u. poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że wypłacone odszkodowanie na podstawie art. 13 ust. 3 specustawy drogowej nie stanowi usługi opodatkowanej podatkiem VAT. 3.2. W zaskarżonej interpretacji organ uznał, że odnośnie "odszkodowania za brak możliwości korzystania z budynku w części znajdującej się na działce pozostającej na użytkowaniu wieczystym P. S.A., należy uznać, że w przedmiotowej sprawie wynagrodzenie wypłacone Wnioskodawcy związane jest w istocie z brakiem możliwości korzystania z tej część budynku znajdującej się na działce będącej w użytkowaniu wieczystym Spółki - która na skutek zniszczenia części budynku znajdującej się na działce objętej decyzją nie będzie mogła funkcjonować samodzielnie. W konsekwencji zatem przekazane Wnioskodawcy środki pieniężne w postaci odszkodowania należy uznać za wynagrodzenie za świadczenie przez Wnioskodawcę usługi opodatkowanej podatkiem VAT, gdyż otrzymane przez Wnioskodawcę środki pieniężne dotyczą nieruchomości związanej z prowadzoną przez Wnioskodawcę działalnością gospodarczą i pełnią funkcję wynagrodzenia za świadczoną usługę, co wpisuje się w normę art. 8 ust. 1 ustawy o VAT, czyniąc tego rodzaju usługę faktycznie odpłatną." Tym samym w przedmiotowej interpretacji organ uznał, że usługa jaką świadczy wnioskodawca na rzecz Gminy Miasta L. polega na braku "możliwości korzystania z tej część budynku znajdującej się na działce będącej w użytkowaniu wieczystym spółki - która na skutek zniszczenia części budynku znajdującej się na działce objętej decyzją nie będzie mogła funkcjonować samodzielnie." 3.3. W skardze kasacyjnej organ powtórzył tę frazę stwierdzając, że przedmiotowe odszkodowanie "pełni funkcję wynagrodzenia za świadczoną usługę w postaci braku możliwości korzystania z tej części budynku znajdującej się na działce będącej w jego użytkowaniu wieczystym, która na skutek zniszczenia części budynku znajdującej się na części nieruchomości wywłaszczonej nie może samodzielnie funkcjonować." 3.4. Stosownie do art. 8 ust. 1 u.p.t.u., przez odpłatne świadczenie usług podlegające opodatkowaniu VAT, rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów, w tym również: 1) przeniesienie praw do wartości niematerialnych i prawnych, bez względu na formę w jakiej dokonano czynności prawnej; 2) zobowiązanie do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji; 3) świadczenie usług zgodnie z nakazem organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w jego imieniu lub nakazem wynikającym z mocy prawa. Świadczenie usług nie może mieć miejsca bez ustalenia konsumenta, tj. podmiotu będącego beneficjentem danej usługi (K. Kosakowska, [w:] VI Dyrektywa VAT, pod red. K. Sachsa, op. cit., s. 132). 3.5. Organ w ramach skargi kasacyjnej zarzuca naruszenie art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy, w którym wskazano, że świadczenie usług nie obejmuje tylko działań podatnika, lecz także zobowiązania do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji. Nie każde jednak zaniechanie czynności lub znoszenie stanów uważane jest za świadczenie usług podlegające opodatkowaniu VAT. Opodatkowaniu bowiem podlega jedynie takie zaniechanie czynności lub tolerowanie stanów, które wykonywane jest w ramach umowy zobowiązaniowej, a jedna ze stron transakcji uznana jest za bezpośredniego beneficjenta usługi (K. Kosakowska, [w:] VI Dyrektywa VAT, pod red. K. Sachsa, op. cit., s. 131). Wnioski takie wynikają m.in. z orzecznictwa ETS (obecnie TSUE), w którym stwierdzono, np. że zaniechanie produkcji mleka w zamian za rządowe odszkodowanie nie stanowi świadczenia usług za wynagrodzeniem, gdyż w takim przypadku Państwo nie pełni roli konsumenta, gdyż działa w interesie Wspólnoty w celu prawidłowego działania rynku produktów rolnych (sprawa C-215/94 pomiędzy Jurgen Mohr a Finanzamt Bad Segeberg Niemcy). Świadczenie usług nie może mieć natomiast miejsca bez ustalenia konsumenta, tj. podmiotu będącego beneficjentem danej usługi. Tak więc zobowiązanie do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji w zamian za np. subsydia czy odszkodowania podlega opodatkowaniu, gdy tego rodzaju zaniechania lub znoszenia stanów przez podatnika powodują uzyskanie bezpośredniej korzyści przez wynagradzającego (płacącego). Jeżeli tego rodzaju sytuacje zaniechania działań lub tolerowania stanów nie przynoszą bezpośredniej korzyści podmiotowi płacącemu za ich trwanie – nie podlegają podatkowi. 3.6. W pełni zatem trafnie stwierdził Sąd pierwszej instancji, że dla przyjęcia, że zaszedł przypadek, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy, konieczne byłoby stwierdzenie istnienia po stronie uiszczającego zapłatę konkretnej korzyści ze świadczonej usługi. Jeśli jednak sprawca szkody w postaci zniszczenia rzeczy lub podmiot ustawowo odpowiedzialny za takie zniszczenie pokrywa wartość tej szkody, to mamy do czynienia z wypłatą odszkodowania, a nie ze stosunkiem gospodarczym, tj. opodatkowanym świadczeniem usług. Pokrywający wartość tej rzeczy (byłej rzeczy – w razie zupełnego zniszczenia) nie odnosi bowiem żadnej własnej korzyści z faktu, że rzecz już nie istnieje lub nie nadaje się do użycia. 3.7. Za bez znaczenia dla wyniku sprawy pozostaje przy tym twierdzenie organu, że "zarządca drogi jest wzbogacony, gdyż zmuszony będzie jedynie do zapłaty odszkodowania, które jest w sposób oczywisty niższe niż gdyby musiał wykupić pozostałą część nieruchomości nie przejętą decyzją o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej", gdyż stanowisko to nie przystaje w ogóle do twierdzenia organu, że przedmiotowe odszkodowanie "pełni funkcję wynagrodzenia za świadczoną usługę w postaci braku możliwości korzystania z tej części budynku znajdującej się na działce będącej w jego użytkowaniu wieczystym". Uwzględnić bowiem należy, że dla opodatkowania usługi musi istnieć bezpośredni związek pomiędzy świadczoną usługą a otrzymanym świadczeniem wzajemnym, w ten sposób, że zapłacone kwoty stanowią rzeczywiste wynagrodzenie za wyodrębnioną usługę świadczoną w ramach stosunku prawnego, w którym dochodzi do wymiany świadczeń wzajemnych (zob. wyroki z dnia 8 marca 1988 r. w sprawie 102/86 Apple and Pear Development Council, Rec. str. 1443, pkt 11, 12 i 16; z dnia 3 marca 1994 r. w sprawie C-16/93 Tolsma, Rec. str. I-743, pkt 14; z dnia 21 marca 2002 r. w sprawie C-174/00 Kennemer Golf, Rec. str. I-3293, pkt 39, oraz z dnia 23 marca 2006 r. w sprawie C-210/04 FCE Bank, Zb.Orz. str. I-2803, pkt 34). Tymczasem z argumentacji organu trudno wywieść, na czym konkretnie miałoby polegać świadczenie usługi przez Wnioskodawcę, jaką konkretną korzyść z tej usługi miałaby Gmina Miasto L. i jaki zachodzi bezpośredni związek między usługą wnioskodawcy a zapłaconym wynagrodzeniem. 3.8. Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 57a P.p.s.a., z uwagi na to, że skarżąca w sposób ogólny odwołała się bowiem do art. 8 ust. 1 u.p.t.u. (co zdaniem organu jest niewystarczające, gdyż skarżąca powinna wskazać konkretny punkt), a Sąd stwierdził, że chodziło o art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.t.u. NSA zauważa, że organ w zaskarżonej interpretacji również jedynie wskazał na art. 8 ust. 1 u.p.t.u. (bez wskazania punktu tego ustępu) stwierdzając, że "przekazane Wnioskodawcy środki pieniężne w postaci odszkodowania należy uznać za wynagrodzenie za świadczenie przez Wnioskodawcę usługi opodatkowanej podatkiem VAT, gdyż otrzymane przez Wnioskodawcę środki pieniężne dotyczą nieruchomości związanej z prowadzoną przez Wnioskodawcę działalnością gospodarczą i pełnią funkcję wynagrodzenia za świadczoną usługę, co wpisuje się w normę art. 8 ust. 1 ustawy o VAT, czyniąc tego rodzaju usługę faktycznie odpłatną". Skarżąca zatem prawidłowo, stosownie do normy przywołanej przez organ w interpretacji zaskarżyła naruszenie "art. 8 ust. 1" u.p.t.u., a Sąd trafnie w wyroku stwierdził, że otrzymane odszkodowanie nie rodzi żadnej relacji usługodawca – usługobiorca, w związku z tym w sprawie nie mamy do czynienia ani z odpłatną dostawą towaru (art. 7 ust. 1 ustawy), ani ze świadczeniem usługi (art. 8 ust. 1 ustawy). 3.9. W tym stanie rzeczy skarga kasacyjna organu jako oczywiście niezasadna podlega oddaleniu na podstawie art. 184 P.p.s.a. Janusz Zubrzycki Izabela Najda-Ossowska Elżbieta Olechniewicz Sędzia NSA Sędzia NSA Sędzia WSA (del.)
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI