I FSK 908/22

Naczelny Sąd Administracyjny2022-09-30
NSApodatkoweWysokansa
podatek od towarów i usługVATzabezpieczenie zobowiązaniapostępowanie podatkowekontrola podatkowauzasadniona obawamajątek podatnikaNSA

NSA oddalił skargę kasacyjną organu, uznając, że organy podatkowe nie wykazały wystarczająco uzasadnionej obawy niewykonania zobowiązania podatkowego, nie analizując sytuacji majątkowej podatnika.

Organ podatkowy wniósł skargę kasacyjną od wyroku WSA, który uchylił decyzje o określeniu przybliżonej kwoty zobowiązania VAT i zabezpieczeniu jej na majątku podatnika. NSA oddalił skargę, podzielając stanowisko WSA, że organy nie wykazały uzasadnionej obawy niewykonania zobowiązania, ponieważ nie przeprowadziły analizy majątkowej podatnika ani nie wezwały go do złożenia oświadczenia o stanie majątkowym.

Przedmiotem skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie był wyrok WSA w Warszawie, który uchylił decyzje organów podatkowych dotyczące określenia przybliżonej kwoty zobowiązania w podatku od towarów i usług za sierpień, wrzesień i grudzień 2015 r. oraz zabezpieczenia tej kwoty na majątku podatnika. Organy podatkowe argumentowały, że istnieje uzasadniona obawa niewykonania zobowiązania, wskazując na prowadzenie przez podatnika niezgłoszonej działalności gospodarczej w zakresie handlu samochodami i pośrednictwa w sprowadzaniu pojazdów, a także na niskie dochody. Sąd pierwszej instancji uznał jednak, że organy nie wykazały wystarczająco tej obawy, ponieważ nie dokonały analizy zasobów majątkowych i finansowych skarżącego, ani nie wezwały go do złożenia oświadczenia o stanie majątkowym. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną organu, podzielając stanowisko WSA. Sąd podkreślił, że samo uprawdopodobnienie faktu prowadzenia niezgłoszonej działalności nie jest wystarczające do zastosowania zabezpieczenia, a kluczowe jest wykazanie uzasadnionej obawy niewykonania zobowiązania, co wymaga analizy sytuacji majątkowej podatnika.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, samo uprawdopodobnienie faktu prowadzenia niezgłoszonej działalności nie jest wystarczające. Kluczowe jest wykazanie uzasadnionej obawy niewykonania zobowiązania, co wymaga analizy sytuacji majątkowej podatnika.

Uzasadnienie

NSA podzielił stanowisko WSA, że organy podatkowe nie wykazały uzasadnionej obawy niewykonania zobowiązania, ponieważ nie przeprowadziły analizy majątkowej podatnika ani nie wezwały go do złożenia oświadczenia o stanie majątkowym, co jest niezbędne do oceny, czy brak zabezpieczenia może pozbawić wierzyciela publicznego zaspokojenia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (15)

Główne

O.p. art. 33 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

O.p. art. 33 § 2

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

O.p. art. 33 § 4

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Pomocnicze

P.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 141 § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

O.p. art. 121

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

O.p. art. 122

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

O.p. art. 187

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

O.p. art. 191

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

O.p. art. 210 § 4

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

O.p. art. 39 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

P.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 183 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 189

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy podatkowe nie wykazały uzasadnionej obawy niewykonania zobowiązania podatkowego, ponieważ nie przeprowadziły analizy majątkowej podatnika. Brak wezwania podatnika do złożenia oświadczenia o stanie majątkowym na urzędowym formularzu stanowi naruszenie przepisów postępowania.

Odrzucone argumenty

Zarzuty organu dotyczące naruszenia przez WSA przepisów prawa materialnego i postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie wyroku WSA.

Godne uwagi sformułowania

Uzasadniona obawa, że zobowiązanie podatkowe nie zostanie wykonane Analiza zasobów majątkowych i finansowych skarżącego Brak odniesienia się do sytuacji majątkowej skarżącego uniemożliwia twierdzenie, że zaistniały okoliczności, które mogą udaremnić lub utrudnić egzekucję.

Skład orzekający

Małgorzata Niezgódka - Medek

przewodniczący sprawozdawca

Arkadiusz Cudak

sędzia

Agnieszka Jakimowicz

sędzia (del.)

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanek uzasadniających zabezpieczenie zobowiązania podatkowego, w szczególności wymogu analizy majątkowej podatnika."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zabezpieczenia zobowiązania podatkowego w toku postępowania podatkowego lub kontroli.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest przestrzeganie procedur przez organy podatkowe, nawet w kontekście zabezpieczenia należności. Podkreśla potrzebę indywidualnej oceny sytuacji majątkowej podatnika.

Czy organ podatkowy może zabezpieczyć Twój majątek bez analizy Twojej sytuacji finansowej?

Sektor

finanse

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I FSK 908/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-09-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Jakimowicz
Arkadiusz Cudak
Małgorzata Niezgódka - Medek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatkowe postępowanie
Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
III SA/Wa 1241/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-01-21
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 900
art. 33 par. 1, art. 33 par. 2 pkt 2, art. 33 par. 4 pkt 2
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka-Medek (spr.), Sędzia NSA Arkadiusz Cudak, Sędzia WSA (del.) Agnieszka Jakimowicz, , po rozpoznaniu w dniu 30 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 stycznia 2022 r. sygn. akt III SA/Wa 1241/21 w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 22 marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie określenia przybliżonej kwoty zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług za sierpień, wrzesień i grudzień 2015 r. i zabezpieczenie ich na majątku podatnika oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej
w Warszawie jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 21 stycznia 2022 r., III SA/Wa 1241/21. W orzeczeniu tym Sąd pierwszej instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako: "P.p.s.a.", uchylił zaskarżoną przez M. M. (dalej: "skarżący") decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej
w Warszawie z 22 marca 2021 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w Mławie z 12 marca 2020 r., wydane w przedmiocie określenia przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego w podatku od towarów
i usług za sierpień, wrzesień i grudzień 2015 r. oraz zabezpieczenia jej na majątku podatnika (pełny tekst uzasadnienia orzeczenia dostępny jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/, dalej: "CBOSA").
Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że w dniu 28 lutego 2020 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Mławie wszczął kontrolę podatkową u skarżącego w zakresie zasadności zwrotu podatku od towarów i usług za sierpień-wrzesień oraz grudzień 2015 r. Decyzją z 12 marca 2020 r. organ ten określił skarżącemu przybliżoną kwotę zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za sierpień - wrzesień oraz grudzień 2015 r. w wysokości 108 081 zł wraz z odsetkami za zwłokę obliczonymi na dzień wydania decyzji o zabezpieczeniu w łącznej wysokości 54 836 zł oraz dokonał zabezpieczenia ww. zobowiązania podatkowego na majątku skarżącego.
Rozpatrując złożone odwołanie, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
w Warszawie, decyzją z 22 marca 2021 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy wskazał, że z informacji zgromadzonych przez organ pierwszej instancji wynika, że skarżący w okresie 1 maja 2002 r.- 13 lutego 2006 r. prowadził działalność gospodarczą opodatkowaną podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych oraz podatkiem od towarów i usług. Ostatnim zeznaniem rocznym złożonym przez skarżącego był PIT-36 za 2005 r., natomiast ostatnia deklaracja dla podatku od towarów i usług dotyczyła października 2005 r.
W późniejszych latach nie wpływały żadne deklaracje i zeznania rozliczające podatek z dochodów z działalności gospodarczej bądź przychodów osobistych.
Według Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie, rodzaj i charakter uchybień stwierdzonych podczas kontroli podatkowej wskazują, że skarżący prowadził niezgłoszoną działalność gospodarczą w zakresie handlu samochodami
i pośrednictwa w sprowadzaniu pojazdów z zagranicy, a dochód uzyskany
z powyższego pozostawał nierozliczony ze Skarbem Państwa. Organ odwoławczy uznał, że istnieje uzasadniona obawa, iż przyszłe zobowiązanie podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2015 r.
w przybliżonej wysokości 108 081 zł wraz z kwotą odsetek za zwłokę w wysokości
54 836 zł może nie zostać przez skarżącego wykonane.
Sąd pierwszej instancji uwzględniając skargę strony uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, organy obu instancji, niedostatecznie wykazały zaistnienie uzasadnionej obawy, że zobowiązanie skarżącego w podatku od towarów i usług nie zostanie wykonane. Z zaskarżonej do Sądu pierwszej instancji decyzji nie wynika, aby organy dokonały analizy zasobów majątkowych i finansowych skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważył, że w aktach sprawy znajdują się wydruki z ksiąg wieczystych, w których skarżący widnieje jako właściciel/współwłaściciel nieruchomości/lokali stanowiących odrębną nieruchomość. Nieruchomości te nie są, jak wynika z akt sprawy, obciążone hipoteką.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, że organy obu instancji nie wskazały w swoich rozstrzygnięciach, iż skarżący posiada nieruchomości, których wartość być może pozwoliłaby na pokrycie ewentualnych przyszłych zobowiązań. Przede wszystkim jednak z akt sprawy nie wynika, aby wzywano skarżącego do złożenia oświadczenia o stanie majątkowym na urzędowym formularzu (druku ORD-HZ).
Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że brak odniesienia się przez organy podatkowe do sytuacji majątkowej skarżącego uniemożliwia twierdzenie, że zaistniały okoliczności, które mogą udaremnić lub utrudnić egzekucję. Powyższe spowodowało naruszenie w sprawie przepisów postępowania, tj. art. 121, art. 122, art. 187, art. 191, art. 210 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r., poz. 900 ze zm.), powoływanej dalej jako: "O.p.", w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Od powyższego orzeczenia organ wniósł skargę kasacyjną, domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a także zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:
I. prawa materialnego, tj.:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w zw. z art. 33 § 1, § 2 pkt 2, § 4 pkt 2 O.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na wadliwej odmowie zastosowania ww. przepisów O.p. z powodu uznania, że nie została wykazana przesłanka uzasadnionej obawy, że zobowiązanie nie zostanie wykonane;
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w zw. z art. 33 § 1 O.p. poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że przesłanka uzasadnionej obawy, że zobowiązanie nie zostanie wykazane, której ziszczenie uzasadnia wydanie decyzji o zabezpieczeniu, wiąże się wyłącznie sytuacją majątkową podatnika, a także że - w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy - wymagała analizy sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego oraz wykazania, że kondycja finansowa skarżącego świadczy o tym, że przyszła egzekucja zobowiązania podatkowego będzie utrudniona bądź daremna;
II. przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 121 § 1, 122, 187 § 1, 191, 210 § 4 O.p. w zw. z art. 33 § 1 O.p. poprzez uznanie, że: a) decyzja wydana została z naruszeniem reguł ww. postępowania, podczas gdy organ podatkowy nie dopuścił się naruszenia przepisów postępowania na tyle istotnego, aby mogło mieć ono wpływ na wynik sprawy; b) dokonane przez organy ustalenia nie dają podstaw do przyjęcia, iż została wykazana przesłanka uzasadnionej obawy, że zobowiązanie nie zostanie wykonane;
2. art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie wyroku wskutek sformułowania błędnych wskazań odnośnie do dalszego postępowania.
Skarżący nie skorzystał z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 P.p.s.a. (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 grudnia 2009 r., II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 40).
Stosownie do art. 33 § 1 O.p. zobowiązanie podatkowe przed terminem płatności może być zabezpieczone na majątku podatnika, (...) jeżeli zachodzi uzasadniona obawa, że nie zostanie ono wykonane, a w szczególności gdy podatnik trwale nie uiszcza wymagalnych zobowiązań o charakterze publicznoprawnym lub dokonuje czynności polegających na zbywaniu majątku, które mogą utrudnić lub udaremnić egzekucję. (...). Zabezpieczenia w okolicznościach wymienionych w § 1 można dokonać również w toku postępowania podatkowego lub kontroli podatkowej, przed wydaniem decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego (art. 33 § 2 pkt 2 O.p.). W przypadku, o którym mowa w § 2 pkt 2, zabezpieczeniu, z zastrzeżeniem art. 54 § 1 pkt 1, podlega również kwota odsetek za zwłokę należnych od zobowiązania na dzień wydania decyzji o zabezpieczeniu (art. 33 § 3 O.p.). W przypadku, o którym mowa w § 2, organ podatkowy na podstawie posiadanych danych co do wysokości podstawy opodatkowania określa w decyzji o zabezpieczeniu: przybliżoną kwotę zobowiązania podatkowego oraz kwotę odsetek za zwłokę należnych od tego zobowiązania na dzień wydania decyzji o zabezpieczeniu, jeżeli zabezpieczenie następuje przed wydaniem decyzji, o której mowa w § 2 pkt 2 (art. 33 § 4 pkt 2 O.p.).
Celem postępowania zmierzającego do wydania decyzji o zabezpieczeniu jest ustalenie, czy istnieją przesłanki zabezpieczenia, a w przypadku zabezpieczenia dokonywanego w trybie art. 33 § 2 O.p., także określenie przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego, które ma być zabezpieczone. Samo wydanie decyzji zabezpieczającej ma charakter uznaniowy - organ ocenia istnienie ustawowych przesłanek oraz odnosi kwotę zaległości do sytuacji finansowej podatnika (jego aktualnych dochodów i stanu majątkowego); te działania organu mogą (ale nie muszą) uprawdopodobnić nieściągalność zobowiązania (zaległości) - zob. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z 20 grudnia 2005 r., SK 68/03, publ. OTK ZU nr 11/A/2005, poz. 138 i z 8 października 2013 r., SK 40/12, publ. OTK-A 2013/7/97.
W postępowaniu dotyczącym zabezpieczenia należności podatkowych organy mogą wykazywać ziszczenie się przesłanek ustawowych zabezpieczenia przy użyciu wszelkich dostępnych i możliwych środków, a także w oparciu o wszelkie okoliczności faktyczne uprawdopodobniające możliwość niewykonania zobowiązania podatkowego, przy czym nie można mówić w tym przypadku o klasycznym postępowaniu dowodowym i tradycyjnych dowodach. Ocenę, czy istnieje obawa niewykonania zobowiązania w konkretnym wypadku pozostawiono do uznania właściwego w sprawie organu. Uznanie to nie może oznaczać dowolności działania, lecz powinno być oparte na całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych. Nie może ono być domyślne, ale powinno być uprawdopodobnione w sposób jasny i czytelny dla podatnika (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 listopada 2015 r., II FSK 2725/13, CBOSA).
Nie ulega też wątpliwości, że główną przesłanką wydania decyzji o zabezpieczeniu wykonania zobowiązania podatkowego w trybie art. 33 § 1 i 2 O.p. jest uzasadniona obawa, że zobowiązanie podatkowe nie zostanie wykonane. Ustawodawca nie wyjaśnił jednak, co należy rozumieć przez "uzasadnioną obawę, że zobowiązanie podatkowe nie zostanie wykonane". Wskazał jedynie dwie szczegółowe przesłanki, które mogą taką obawę uzasadniać, a mianowicie gdy "podatnik trwale nie uiszcza wymagalnych zobowiązań o charakterze publicznoprawnym" lub "dokonuje czynności polegających na zbywaniu majątku, które mogą utrudnić lub udaremnić egzekucję". Jednakże przesłanki te mają charakter jedynie przykładowy.
Uwzględniając powyższe należy stwierdzić, że w sprawie nie doszło do naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. oraz art. 121 § 1, art.122, art. 187 § 1, art. 191 oraz art. 210 § 4 O.p. Mając na uwadze powyższe zarzuty, a także ich uzasadnienie należy stwierdzić, że materiał zebrany przez organ podatkowy nie był wystarczający dla wydania decyzji o zabezpieczeniu, co prawidłowo stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w zaskarżonym wyroku.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji zgodnie z prawem, nie naruszając art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., zakwestionował stanowisko organów, że wykazane okoliczności dawały podstawy do zastosowania art. 33 § 1 i 2 O.p. W rozpoznawanej sprawie obawę niewykonania zobowiązania organy uzasadniały m.in. okolicznością, że skarżący prowadził niezgłoszoną działalność gospodarczą w zakresie handlu samochodami i pośrednictwo w sprowadzaniu pojazdów z zagranicy. Wskazywano także na niskie dochody skarżącego. Argumentacja organów obu instancji - co do istnienia przesłanek zabezpieczenia i w związku z tym źródła uzasadnionej obawy niewykonania zobowiązania - zbudowana została na podstawie przywołanych wyżej ustaleń poczynionych w postępowaniu kontrolnym co do nierzetelności skarżącego w związku z niezgłoszoną działalnością gospodarczą w zakresie handlu samochodami.
Z zaprezentowanym powyżej stanowiskiem organów podatkowych nie zgodził się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. W ocenie Sądu pierwszej instancji oznaczałoby to, że do zastosowania na podstawie art. 33 § 1 i 2 pkt 2 O.p. zabezpieczenia wykonania zobowiązania podatkowego podatnika wystarczyłoby samo uprawdopodobnienie faktu, że podatnik wykonywał niezgłoszoną działalność. Pogląd Sądu pierwszej instancji, że do zastosowania tego przepisu wskazana okoliczność nie wystarczy Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela. Jak podano przykładowo w wyroku NSA z 13 kwietnia 2021 r., I FSK 1140/19, CBOSA, ustalenia w zakresie ewentualnych nieprawidłowości związanych z przyjęciem do rozliczenia nierzetelnych faktur VAT nie mogą stanowić głównego argumentu przemawiającego za zaistnieniem przesłanki uzasadnionej obawy niewykonania zobowiązania podatkowego w rozumieniu art. 33 § 1 O.p. Takie stanowisko de facto oznaczałoby, że do zastosowania na podstawie art. 33 § 1 i 2 pkt 2 O.p. zabezpieczenia wykonania zobowiązania podatkowego podatnika wystarczyłoby samo uprawdopodobnienie faktu, że podatnik dokonał zaewidencjonowania faktur niemających potwierdzenia w zdarzeniach rzeczywistych. Tymczasem głównym celem wydania decyzji o zabezpieczeniu jest stworzenie gwarancji skuteczności przyszłej egzekucji obowiązku podatkowego, w sytuacji gdy zostanie wykazana uzasadniona obawa niewykonania zobowiązania podatkowego, co wymaga uprawdopodobnienia, że podatnik - z uwagi na swój stan majątkowy - nie będzie w stanie uiścić należnego podatku.
Określona w art. 33 § 1 O.p. przesłanka do wydania decyzji o zabezpieczeniu wykonania zobowiązania podatkowego, jaką jest uzasadniona obawa, że zobowiązanie podatkowe nie zostanie wykonane, ma miejsce wówczas, gdy organ podatkowy wykaże, że majątek podatnika, w kontekście przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego, z uwzględnieniem ewentualnych odsetek za zwłokę, jest w takiej kondycji, lub - w wyniku działań podatnika - może być w takiej kondycji, że brak zabezpieczenia może pozbawić wierzyciela publicznego, jakim jest organ podatkowy, zaspokojenia należnych od podatnika zobowiązań podatkowych – tak m.in. w wyroku NSA z 15 kwietnia 2021 r., I FSK 1485/19, CBOSA. Organy podatkowe mogą za pomocą wszelkich okoliczności i dowodów wykazywać, że istnieje groźba niewykonania zobowiązania podatkowego w przyszłości, przy czym uzasadniona obawa musi istnieć w chwili rozstrzygania w przedmiocie zabezpieczenia.
Naczelny Sąd Administracyjny akceptuje stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrażone w zaskarżonym wyroku, zgodnie z którym organy obu instancji procedując w spornej materii niedostatecznie wykazały zaistnienia uzasadnionej obawy, że zobowiązanie nie zostanie wykonane. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w zaskarżonej decyzji Dyrektora izby Administracji Skarbowej w Warszawie oraz w decyzji organu pierwszej instancji organy nie dokonały analizy zasobów majątkowych i finansowych skarżącego. Przykładowo, w aktach sprawy znajdują się informacje o posiadaniu przez skarżącego majątku zarówno ruchomego, jak i nieruchomego (wydruki z ksiąg wieczystych, wedle których skarżący widnieje jako właściciel/współwłaściciel nieruchomości/lokali stanowiących odrębną nieruchomość), przy czym brak oceny czy i w jakim stopniu majątek ten mógłby posłużyć do pokrycia przyszłych zobowiązań. Przede wszystkim jednak, jak zasadnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, z akt sprawy nie wynika, aby wzywano skarżącego do złożenia oświadczenia o stanie majątkowym na urzędowym formularzu (druku ORD-HZ). Taki obowiązek spoczywał na organach na mocy art. 39 § 1 O.p. Brak odniesienia się Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie oraz Naczelnika Urzędu Skarbowego w Mławie do sytuacji majątkowej skarżącego uniemożliwia twierdzenie, że zaistniały okoliczności, które mogą udaremnić lub utrudnić egzekucję. Powyższe spowodowało naruszenie w sprawie przepisów postępowania, tj. art. 121, art. 122, art. 187, art. 191, art. 210 § 4 O.p. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co zgodnie z prawem dostrzegł Sąd pierwszej instancji argumentując, że sposób działania organów w niniejszej sprawie stanowi niewątpliwie o naruszeniu zasady prawdy obiektywnej (art. 122 O.p.) i zupełności postępowania podatkowego (art. 187 O.p.), gdyż materiał dowodowy nie został należycie zebrany i oceniony, co prowadzi również do naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów określonej w art. 191 O.p.
Nie zasługiwał na uwzględnienie również zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 P.p.s.a. polegający, w opinii Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie, na wadliwym uzasadnieniu wyroku wskutek sformułowania błędnych wskazań odnośnie do dalszego postępowania, które – w ocenie organu – były konsekwencją naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów prawa materialnego i postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (str. 6 skargi kasacyjnej).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wszystkie wymogi określone w art. 141 § 4 P.p.s.a. Zasadnie przy tym, stwierdzając naruszenie przez organy podatkowe przepisów prawa materialnego (art. 33 § 1, § 2 pkt 2, § 4 pkt 2 O.p.) oraz prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną przez skarżącego decyzję Dyrektora izby Administracji Skarbowej w Warszawie oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w Mławie udzielając wskazań co do dalszego postępowania.
Końcowo wskazać należy, że fakt powołania się przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie w skardze kasacyjnej na prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 grudnia 2021 r., III SA/Wa 1240/21, którym oddalono skargę skarżącego na decyzję wydaną w przedmiocie określenia przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2015 r. wraz z odsetkami za zwłokę nie mógł odnieść zamierzonego przez organ skutku. Brak uzasadnienia w sprawie III SA/Wa 1240/21 (z Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych wynika, że skarżący nie wniósł o sporządzenie uzasadnienia tego wyroku) nie pozwala na odniesienie się do argumentacji organu podatkowego o identycznym stanie faktycznym, a także tożsamych rozstrzygnięciach organów w tych sprawach.
Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
s. A. Jakimowicz s. M. Niezgódka – Medek s. A. Cudak

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI