I FSK 895/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA uchylił wyrok WSA, oddalił skargę podatnika i zasądził zwrot kosztów, uznając brak należytej staranności przy odliczaniu VAT od nieuczciwych kontrahentów.
Sprawa dotyczyła prawa podatnika do odliczenia podatku VAT naliczonego od faktur dokumentujących nabycie palet, które organy podatkowe uznały za nierzeczywiste transakcje od nieuczciwych dostawców. Sąd pierwszej instancji uchylił decyzję organu, uznając brak wystarczających dowodów na nierzetelność transakcji i nadmiernie rygorystyczne podejście organów. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA, oddalił skargę podatnika, stwierdzając brak należytej staranności przy weryfikacji kontrahentów i uznając, że podatnik nie działał w dobrej wierze, co uniemożliwiało odliczenie VAT.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej od wyroku WSA w Warszawie, który uchylił decyzję organu podatkowego w sprawie podatku od towarów i usług. Spór dotyczył prawa podatnika do odliczenia podatku naliczonego wynikającego z faktur wystawionych przez firmy 4. Sp. z o.o. i Z. Sp. z o.o., które organy podatkowe uznały za nierzeczywiste transakcje od podmiotów działających w ramach oszustwa podatkowego. Sąd pierwszej instancji uchylił decyzję organu, kwestionując sposób prowadzenia postępowania i ocenę dowodów przez organy, a także uznając, że zarzuty dotyczące braku dobrej wiary podatnika były nieprzekonujące. Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za uzasadnioną. Sąd podkreślił, że organy podatkowe wykazały, iż dostawcy nie mogli świadczyć usług wyszczególnionych na fakturach, a podatnik nie wykazał należycie, że towar pochodził od wskazanych podmiotów. NSA uznał, że podatnik nie dochował należytej staranności kupieckiej, nie weryfikował kontrahentów, a transakcje nawiązano z inicjatywy dostawców. Sąd odwołał się do orzecznictwa TSUE w zakresie dobrej wiary i zwalczania oszustw podatkowych, wskazując, że podatnik mógł być świadomy ryzyka związanego z niesformalizowanymi transakcjami. W konsekwencji NSA uchylił wyrok WSA, oddalił skargę podatnika i zasądził zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, podatnik nie dochował należytej staranności kupieckiej, nie weryfikował kontrahentów i nie działał w dobrej wierze, co uniemożliwia odliczenie podatku naliczonego.
Uzasadnienie
Podatnik nie podjął żadnych prób weryfikacji dostawców, transakcje nawiązano z inicjatywy kontrahentów, a podatnik nie wykazał, skąd pochodził towar ani czy dostawcy posiadali odpowiednią infrastrukturę. Brak formalizacji relacji i kontroli kontrahentów, w kontekście ostrzeżeń o oszustwach karuzelowych, świadczy o braku należytej staranności.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (9)
Główne
u.p.t.u. art. 86 § ust. 1
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
Prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego.
u.p.t.u. art. 86 § ust. 2
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
Warunki powstania prawa do odliczenia podatku naliczonego.
u.p.t.u. art. 88 § ust. 3a
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
Okoliczności wyłączające prawo do obniżenia kwoty podatku należnego lub zwrotu różnicy podatku.
u.p.t.u. art. 88 § ust. 3a
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
lit. a - faktury stwierdzające czynności, które nie zostały dokonane.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
o.p. art. 122
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
o.p. art. 187 § § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
o.p. art. 191
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organy podatkowe wykazały, że dostawcy nie mogli świadczyć usług wyszczególnionych na fakturach. Podatnik nie wykazał należycie, że towar faktycznie pochodził od podmiotów wskazanych jako wystawcy spornych faktur. Podatnik nie dochował należytej staranności kupieckiej, nie weryfikował kontrahentów i nie działał w dobrej wierze. Ryzyko związane z niesformalizowanymi transakcjami i ostrzeżenia o oszustwach karuzelowych były znane.
Odrzucone argumenty
Sąd pierwszej instancji uznał, że organy podatkowe nie wyjaśniły wystarczająco kwestii rzeczywistości dostaw. Sąd pierwszej instancji uznał, że zarzuty dotyczące braku dobrej wiary Skarżącego są nieprzekonujące i nadmiernie rygorystyczne.
Godne uwagi sformułowania
nie wykazał należycie, by towar ten faktycznie pochodził od podmiotów wskazanych jako wystawcy spornych faktur nie można twierdzić, że działał w dobrej wierze nie dawały podstaw do twierdzenia o zachowaniu przez Skarżącego kryteriów 'sumienności kupieckiej' brak aktywności Skarżącego w zakresie weryfikacji kontrahentów uzasadniał przyjęcie tezy o braku należytej staranności
Skład orzekający
Arkadiusz Cudak
przewodniczący
Dominik Mączyński
członek
Marek Kołaczek
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie prawa do odliczenia VAT w kontekście należytej staranności, dobrej wiary i ryzyka oszustw podatkowych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i może wymagać uwzględnienia indywidualnych okoliczności każdej sprawy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu odliczania VAT od nieuczciwych kontrahentów i podkreśla znaczenie należytej staranności, co jest kluczowe dla wielu przedsiębiorców.
“Czy Twoja firma jest bezpieczna przed oszustwami VAT? NSA wyjaśnia, co to znaczy 'należyta staranność'.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI FSK 895/25 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2025-11-06 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2025-06-07 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Arkadiusz Cudak /przewodniczący/ Dominik Mączyński Marek Kołaczek /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6110 Podatek od towarów i usług Hasła tematyczne Podatek od towarów i usług Sygn. powiązane III SA/Wa 2035/24 - Wyrok WSA w Warszawie z 2025-02-28 Skarżony organ Dyrektor Izby Administracji Skarbowej Treść wyniku Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2024 poz 935 art. 188 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.) Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Arkadiusz Cudak, Sędzia NSA Marek Kołaczek (sprawozdawca), Sędzia WSA del. Dominik Mączyński, po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 lutego 2025 r., sygn. akt III SA/Wa 2035/24 w sprawie ze skargi J.S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 24 lipca 2024 r., nr 1401-IOV-5.4103.66.2024.5.DP w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2019 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) oddala skargę, 3) zasądza od J.S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie kwotę 6.540 (słownie: sześć tysięcy pięćset czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie 1. Wyrok Sądu pierwszej instancji. 1.1. Zaskarżonym wyrokiem z 28 lutego 2025 r., sygn. akt III SA/Wa 2035/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi J.S. (dalej: Skarżący, Podatnik) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej: Organ drugiej instancji, DIAS) z 24 lipca 2024 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2019 r., uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził od DIAS na rzecz Skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego. 1.2. Sąd pierwszej instancji przedstawił następujący stan faktyczny sprawy. Naczelnik Mazowieckiego Urzędu Celno-Skarbowego w Warszawie (dalej: NUCS) decyzją z 23 maja 2024 r. określił Skarżącemu, prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą S., kwoty zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do maja 2019 r., lipiec 2019 r. i miesiące od września do grudnia 2019 r., kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za styczeń i czerwiec 2019 r. i umorzył postępowanie za sierpień 2019 r. DIAS ww. decyzją z 24 lipca 2024 r. utrzymał w mocy ww. decyzję NUCS z 23 maja 2024 r. Organy podatkowe stanęły na stanowisku, że w świetle art. 86 ust. 1, ust. 2 pkt 1 lit. a i art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2025 r. poz. 775 ze zm., dalej: u.p.t.u.) Skarżący dokonał nieuprawnionego obniżenia podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wynikającego z faktur dokumentujących transakcje nabycia palet i elementów drewnianych od 4. Sp. z o.o. i Z. Sp. z o.o. Faktury VAT wystawione przez te podmioty nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego, ponieważ nie dokumentują rzeczywistych zdarzeń gospodarczych, a Skarżący nie zachował należytej staranności przy wyborze kontrahentów. 1.3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym wyrokiem uchylił decyzję DIAS. W uzasadnieniu wskazał, że skarga jest zasadna. Wyjaśnił, że strony spierają się o prawo Skarżącego do odliczenia podatku naliczonego wykazanego w fakturach VAT wystawionych przez 4. Sp. z o.o. i Z. Sp. z o.o. Organy podatkowe nie kwestionują, że Skarżący nabył i sprzedał towar (palety), ale uważają, że towar ten nie mógł pochodzić od wystawców faktur, ponieważ ci nie prowadzili rzeczywistej działalności gospodarczej. Wskazał, że kurs obrany przez organy podatkowe jest problematyczny z dwóch powodów. Po pierwsze, organy podatkowe nie wyjaśniają, dlaczego uważają dostawy fakturowane przez te podmioty za realne. Sąd powołując się na zeznania P.W. stwierdził, iż wynika z nich, że w pewnej mierze 4. Sp. z o.o. i Z. Sp. z o.o. rzeczywiście dysponowały towarami. Natomiast organy podatkowe nie pogłębiły tego wątku. Po drugie rozważania dotyczące braku dobrej wiary Skarżącego są nieprzekonujące. Z jednej strony rzeczywiście nie prowadził on żadnej pogłębionej weryfikacji kontrahentów i rzeczywiście przesłuchiwany w charakterze strony nie dostarczył w pełni wysyconego szczegółem obrazu współpracy z 4. Sp. z o.o. i Z. Sp. z o.o., a z drugiej strony podczas przesłuchania przytoczył jednak istotne okoliczności tej współpracy, m.in. powołał się na znajomość z P.W., a okoliczności te dobrze wpisują się w model jego działalności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie podziela zarzutów i ocen, że Skarżący "nie sporządzał pisemnych umów regulujących współpracę z dostawcami towarów oraz nie ustalał tak istotnych kwestii, jak warunki dostawy towarów, prawa i obowiązki stron, czy warunki reklamacji. Nie sporządzano również pisemnych zamówień ani protokołów odbioru towarów" (s. 33 zaskarżonej decyzji), że nie przejawiał "zachowań rynkowych (...), polegających na podejmowaniu inicjatywy w pozyskiwaniu kontrahentów", gdyż "[w] normalnych warunkach rynkowych podmiot gospodarczy wyszukuje kontrahentów, dokonuje wyboru najbardziej korzystnej oferty w celu maksymalizacji zysków", a w sprawie "Strona takiej inicjatywy nie podejmowała, poprzestając na zawieraniu transakcji z podmiotem, który sam się do niej zgłosił" (tamże), czy też, że "[n]ie przedstawił pisemnych zamówień, protokołów odbioru, ani korespondencji handlowej dokumentującej przedmiotowe transakcje" (s. 36 zaskarżonej decyzji). Wyjaśnił, że zarzuty te i oceny są nadmiernie rygorystyczne i oderwane od realiów rynkowych. Sąd uważa za znaczące to, że za okresy objęte zaskarżoną decyzją Skarżący zasadniczo deklarował podatek do zapłaty w znacznych wartościach. Jego rozliczenie w VAT wypadało się zasadniczo in plus – co sugeruje, że nie korzystał z "fabryki faktur". 2. Skarga kasacyjna. 2.1. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiódł DIAS. 2.1.1. Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.), zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a u.p.t.u., poprzez jego niezastosowanie, pomimo że okoliczności sprawy uzasadniały stanowisko organów podatkowych, że faktury stwierdzały czynności, które nie zostały dokonane i jako takie nie mogą stanowić podstawy obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku VAT w nich naliczonego. 2.1.2. Na podstawie art. 174 pkt 2 zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj.: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w powiązaniu z art. 3 § 1 p.p.s.a i art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 122 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111 ze zm., dalej o.p.), art. 187 § 1 o.p., art. 191 o.p., poprzez dokonanie nieprawidłowej kontroli decyzji i w konsekwencji niezasadne jej uchylenie, na skutek wadliwego przyjęcia przez Sąd, że w obecnym stanie sprawy w oparciu o zgromadzony dotychczas materiał dowodowy organ bezpodstawnie przyjął, że Skarżący nie był w dobrej wierze wobec oszustwa podatkowego, jak również że formułowane wobec Skarżącego zarzuty i oceny są nadmiernie rygorystyczne i oderwane od realiów rynkowych, podczas gdy prawidłowa ocena całokształtu materiału dowodowego, w szczególności brak jakiejkolwiek weryfikacji kontrahentów przez Skarżącego uzasadnia stanowisko organu podatkowego, że Skarżącemu nie przysługuje prawo do odliczenia podatku naliczonego wynikającego z zakwestionowanych faktur, co doprowadziło Sąd do błędnego uznania, że Organ drugiej instancji w sposób wadliwy przeprowadził postępowanie i dokonał błędnej oceny zebranego materiału dowodowego; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w powiązaniu z art. 3 § 1 p.p.s.a i art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 122 o.p., art. 187 § 1 o.p., art. 191 o.p., poprzez dokonanie nieprawidłowej kontroli decyzji i w konsekwencji niezasadne jej uchylenie poprzez wadliwą ocenę ustalonego stanu faktycznego i w konsekwencji niezasadne uchylenie decyzji, poprzez uznanie przez Sąd, że Organ drugiej instancji nie wyjaśnił, czy dostawy towarów (palet drewnianych) dokumentowane spornymi fakturami VAT miały rzeczywiście miejsce, podczas gdy organy nie kwestionowały, że Skarżący dysponował towarem, którym handlował, jednakże nie wykazał należycie, by towar ten faktycznie pochodził od podmiotów wskazanych jako wystawcy spornych faktur, a tym samy nie doszło do naruszenia przez Organ drugiej instancji przepisów postępowania, a zebrany w sprawie materiał dowodowy został oceniony w sposób prawidłowy. 2.2. W konsekwencji w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu, względnie o jego uchylenie i rozpoznanie skargi, a także o zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. 2.3. Podatnik w odpowiedzi na skargę kasacyjną DIAS wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3.1. Skarga kasacyjna jest uzasadniona. 3.2. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego, wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takiego rodzaju przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. 3.3. W niniejszej sprawie spornym zagadnieniem jest odpowiedź na pytanie, czy w świetle zgromadzonych w sprawie ustaleń faktycznych organy podatkowe miały podstawę zakwestionować prawo Skarżącego do odliczenia podatku naliczonego wynikającego z faktur wystawionych przez 4. Sp. z o.o. oraz Z. Sp. z o.o. dokumentujących transakcje nabycia palet i elementów drewnianych, a w szczególności czy Skarżący dołożył należytej staranności kupieckiej przy ich realizacji. 3.4. Sąd pierwszej instancji odnosząc się do tych transakcji uznał, analizując wyjaśnienia Skarżącego oraz zeznania P.W., że organy podatkowe "nie pogłębiły wątku" czy zakwestionowane transakcje dokumentowały rzeczywiste dostawy, czy były to faktury sensu stricto puste. Ta kwestia, zdaniem Sądu pierwszej instancji, nie została wyjaśniona; organy podatkowe nie wyczerpały przy tym możliwości dowodowych. Mogły wszak przesłuchać osoby związane z 4. Sp. z o.o. i Z. Sp. z o.o. na potrzeby postępowania podatkowego w sprawie Skarżącego i konkretnie na okoliczność współpracy ze Skarżącym. Wysiłku tego jednak zaniechały. 3.5. Analiza decyzji Organu drugiej instancji prowadzi zaś do wniosku, że organy podatkowe organy podatkowe nie kwestionowały, że Skarżący dysponował towarem, którym handlował, jednakże nie wykazał należycie, by towar ten faktycznie pochodził od podmiotów wskazanych jako wystawcy spornych faktur. Organy wykazały, że okoliczności funkcjonowania dostawców Skarżącego, zarówno bezpośrednich, tj. 4. oraz Z., jak i pośrednich, tj. A., P., C., S. (dostawcy 4.), G. (dostawcy Z.) wskazują, że wystawione przez nich faktury nie dokumentują rzeczywistych transakcji gospodarczych. Tym samym Skarżący dokonał spornych transakcji z kontrahentami działającymi w ramach oszustwa podatkowego. Organy podatkowe wykazały, że 4. oraz Z. nie mogły świadczyć usług wyszczególnionych na kwestionowanych fakturach. Obrazu tego nie zmieniają przytoczone przez Sąd zeznania P.W., że: część dostaw (z Ukrainy) była prawdziwa, ale w 95% była to "lewizna". 3.6. W tych okolicznościach za słuszny należało uznać zarzut opisany w pkt 2 skargi kasacyjnej, albowiem organy nie kwestionowały, że Skarżący dysponował towarem, którym handlował, jednakże nie wykazał należycie, by towar ten faktycznie pochodził od podmiotów wskazanych jako wystawcy spornych faktur, a tym samy nie doszło do naruszenia przez Organ drugiej instancji przepisów postępowania, a zebrany w sprawie materiał dowodowy został oceniony w sposób prawidłowy. 3.7. Odnośnie kwestii dochowania należytej staranności Sąd pierwszej instancji uznał natomiast, że rozważania DIAS dotyczące braku dobrej wiary Skarżącego są nieprzekonujące. Sąd przyznał, że z jednej strony - rzeczywiście nie prowadził on żadnej pogłębionej weryfikacji kontrahentów i rzeczywiście przesłuchiwany w charakterze strony nie dostarczył w pełni wysyconego szczegółem obrazu współpracy z 4. Sp. z o.o. i Z. Sp. z o.o., zaś z drugiej strony - podczas przesłuchania przytoczył jednak istotne okoliczności tej współpracy, m.in. powołał się na znajomość z P.W., a okoliczności te dobrze wpisują się w model jego działalności. Świadczą o tym wyjaśnienia złożone w sprawie przez D. M.C. - podmiot, którego dostawy na rzecz Skarżącego nie są kwestionowane (k. 183-184 akt adm.). Kontrahent ten wskazywał na to m.in., że zawarł ze Skarżącym umowę ustną (co nie przeszkadza im współpracować od 2009 r.), że Skarżący składał zamówienia telefonicznie lub "ewentualnie" osobiście przy negocjacjach "w firmie", że "oferta D. M.C. nie jest nigdzie reprezentowana ponieważ [jego] firma ma sprawdzonych i rzetelnych odbiorców z którymi od wielu lat współpracuje". To obrazuje, że model współpracy Skarżącego - ze względu na branżę, w której działa - jest dość prosty; zasadniczo nie zakłada i zakładać nie musi drobiazgowej formalizacji relacji i kontroli kontrahentów. Z tej perspektywy okoliczności współpracy Skarżącego z 4. Sp. z o.o. i Z. Sp. z o.o. jawią się jako typowe. 3.8. W kontekście takiego stanowiska należy przypomnieć, że przy transakcjach nabycia, w których kwestionowana jest ich poprawność podmiotowa zasadnicze znaczenie dla zachowania prawa do odliczenia podatku naliczonego z nich wynikającego jest pozostawanie nabywcy w tzw. dobrej wierze, które to pojęcie nie ma wprost odzwierciedlenia w przepisach prawa podatkowego ale zostało wypracowane przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Pojęcie to, doprecyzowane w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w zakresie VAT (zob. wyroki TSUE: z 12 stycznia 2006 r. w sprawach połączonych O. i in., C-354/03, C-355/03 i C-484/03, ECLI:EU:C:2006:16; z 6 lipca 2006 r., w sprawach połączonych K. i R., C-439/04 oraz C-440/04, ECLI:EU:C:2006:446; z 12 czerwca 2012 r. w sprawach połączonych M. i D., C-80/11 i C-142/11, ECLI:EU:C:2012:373; z 6 grudnia 2012 r. w sprawie B., C-285/11, ECLI:EU:C:2012:774) wyznacza wyjątek umożliwiający podatnikowi na realizację prawa do odliczenia podatku naliczonego w sytuacji, w której transakcja, mająca stanowić podstawę prawa do odliczenia, wiązała się z przestępstwem popełnionym przez dostawcę lub inny podmiot działający na wcześniejszym etapie obrotu. Jednocześnie jednak Trybunał konsekwentnie wyraża stanowisko, że zwalczanie oszustw, unikania opodatkowania i ewentualnych nadużyć, jest celem uznanym i wspieranym przez dyrektywę VAT, a podmioty prawa nie mogą powoływać się na normy prawa Unii w celach nieuczciwych (oszustwa) lub stanowiących nadużycie (zob. w szczególności wyroki: z 12 maja 1998 r. w sprawie C-367/96, R. str. I-2843, pkt 20; z 23 marca 2000 r. w sprawie C-373/97, R. str. I-1705, pkt 33, oraz z 3 marca 2005 r. w sprawie C-32/03, z 21 lutego 2006 r. w sprawie C-255/02 i in., pkt 71, z 6 lipca 2006 r. C-439/04 i C 440/04 pkt 54). 3.9. Organ drugiej instancji zwrócił natomiast uwagę na to, że Skarżący zapytany o obowiązujące w jego firmie procedury weryfikacji kontrahentów pod względem ich rzetelnego wywiązywania się z obowiązków podatkowych podczas nawiązywania współpracy i warunki, jakie powinien spełniać kontrahent przed rozpoczęciem z nim współpracy odpowiedział, że nie było bezpośredniej weryfikacji dostawców, jeżeli ktoś wystawiał faktury, był dla niego wiarygodny. Zapytany o okoliczności nawiązania współpracy z 4. i Z. wyjaśnił, że nastąpiło to z inicjatywy tych podmiotów, będących firmami pośredniczącymi, konkretnie z inicjatywy P.W. Nie ma pojęcia, czy firmy te miały odpowiednie doświadczenie, odpowiednia infrastrukturę techniczna niezbędna do dokonywania dostaw towarów widniejących na fakturach, ani jak długo istniały na rynku. Obie firmy reprezentował P.W., z którym Skarżący kontaktował się raz na jakiś czas, telefonicznie bądź maiIowo, sporadycznie osobiście. Skarżący nie wie, skąd miały towar. Skarżący nie podejmował również żadnych działań mających na celu ustalenie, czy źródło pochodzenia nabywanych towarów jest legalne. Skarżący nie działał rynkowo, nie podejmował inicjatywy w pozyskiwaniu kontrahentów, poprzestając na zawieraniu transakcji z podmiotem, który sam się do niego zgłosił, nie podejmując w dodatku praktycznie żadnych działań weryfikacyjnych. 3.10. Uwzględniając powyższe okoliczności należy zgodzić się z Organem drugiej instancji, że w sytuacji, gdy Skarżący nie podejmował żadnych prób dotyczących weryfikacji dostawców nie można twierdzić, że działał w dobrej wierze. Zebrane dowody nie dawały podstaw do twierdzenia o zachowaniu przez Skarżącego kryteriów "sumienności kupieckiej", zgodnie z którymi należyta staranność wymagana przy uwzględnieniu zawodowego charakteru prowadzonej działalności, uzasadnia zwiększone oczekiwania co do umiejętności, wiedzy, skrupulatności i rzetelności, zapobiegliwości i zdolności przewidywania. Należy zgodzić się z DIAS, że w tym zakresie argumentacja Sądu, że oceny organów podatkowych są nadmiernie rygorystyczne i oderwane od realiów rynkowych należy uznać za chybione. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Organ drugiej instancji słusznie zwrócił uwagę, że w publikacjach prasowych już w latach 2013-2015 pojawiały się artykuły dotyczące przestępstw karuzelowych, a Ministerstwo Finansów już pod koniec 2014 r. wystosowało list ostrzegawczy dotyczący tego typu oszustwa (zamieszczony również na stronie internetowej Ministerstwa Finansów). Skarżący mógł zdawać sobie sprawę z ryzyka, jakie towarzyszyło transakcjom w obrocie gospodarczym, zwłaszcza tak niesformalizowanym jak w rozpatrywanej sprawie. Nie stanowi żadnego argumentu, że okoliczności zakwestionowanych transakcji nie odbiegały od okoliczności transakcji zawieranych z innych podmiotem, których organy nie kwestionowały. 3.11. Z tych przyczyn słusznym również okazał się zarzut opisany w pkt 1 skargi kasacyjnej. 3.12. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że podjęcie rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie przez DIAS zostało poprzedzone przeprowadzeniem szczegółowego postępowania wyjaśniającego, w efekcie którego w wyczerpujący sposób ustalono okoliczności faktyczne sprawy, dokonano ich oceny z poszanowaniem reguł swobodnej lecz nie dowolnej oceny dowodów, a następnie dokonano prawidłowej subsumpcji tak ustalonego stanu faktycznego do obowiązujących przepisów prawa, wbrew odmiennemu stanowisku Sądu I instancji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Organ drugiej instancji wykazał należycie, że brak aktywności Skarżącego w zakresie weryfikacji kontrahentów uzasadniał przyjęcie tezy o braku należytej staranności w relacjach z kontrahentami, a tym samym - o słuszności zakwestionowania przez organy podatkowe, na podstawie art. 86 ust. 1, ust. 2 pkt 1 lit. a) i art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a) u.p.t.u., prawa Skarżącego do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wynikającego z faktur dokumentujących transakcje nabycia w okresie od stycznia do lipca i od września do grudnia 2019 r. palet i elementów drewnianych wystawionych na rzecz Skarżącego przez podmioty: 4. Sp. z o.o. oraz Z. Sp. z o.o. 3.13. Biorąc pod uwagę powyższe Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok. Jednocześnie uznając sprawę za dostatecznie wyjaśnioną na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. 3.14. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 w związku § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w związku z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265). Dominik Mączyński Arkadiusz Cudak Marek Kołaczek sędzia WSA (del.) sędzia NSA sędzia NSA
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI