I FSK 873/21

Naczelny Sąd Administracyjny2025-02-26
NSApodatkoweŚredniansa
udział w postępowaniuinteres społecznyorganizacja społecznaochrona praw podatnikaOrdynacja podatkowaVATskarga kasacyjnaNSAWSA

Podsumowanie

NSA uchylił wyrok WSA i oddalił skargę fundacji na odmowę dopuszczenia do postępowania podatkowego, uznając, że ogólne cele statutowe fundacji nie uzasadniały jej udziału w indywidualnej sprawie podatkowej.

Fundacja P. domagała się dopuszczenia do postępowania podatkowego dotyczącego spółki F. S.A. na podstawie art. 133a Ordynacji podatkowej, powołując się na swoje cele statutowe dotyczące ochrony praw podatników. WSA uznał, że interes społeczny uzasadniał jej udział. NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że ogólne cele fundacji nie były wystarczającym uzasadnieniem do jej dopuszczenia do postępowania w indywidualnej sprawie podatkowej, zwłaszcza gdy spółka była reprezentowana przez profesjonalnych pełnomocników.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej od wyroku WSA w Gliwicach, który uchylił postanowienie organu odmawiające dopuszczenia Fundacji P. do udziału w postępowaniu podatkowym dotyczącym VAT spółki F. S.A. Fundacja argumentowała, że jej cele statutowe, obejmujące wspieranie ochrony praw podatnika i współpracę między interesariuszami, uzasadniają jej udział na podstawie art. 133a Ordynacji podatkowej. WSA przychylił się do tego stanowiska, uznając, że pojęcie 'interes społeczny' nie powinno być ograniczane i że udział fundacji mógł przyczynić się do lepszego wyjaśnienia sprawy, zwłaszcza w kontekście ochrony wolności działalności gospodarczej. NSA jednak uchylił wyrok WSA. Sąd kasacyjny uznał, że ogólne cele statutowe fundacji, polegające na identyfikowaniu i eliminowaniu nieprawidłowości w systemie podatkowym poprzez współpracę różnych podmiotów, nie były wystarczającym uzasadnieniem do jej dopuszczenia do udziału w indywidualnym postępowaniu podatkowym dotyczącym konkretnego podatnika. NSA podkreślił, że fundacja nie wykazała, w jaki sposób jej bezpośredni udział w tej konkretnej sprawie byłby niezbędny do realizacji jej celów, zwłaszcza że spółka była reprezentowana przez profesjonalnych pełnomocników. W konsekwencji NSA oddalił skargę fundacji.

Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.

Sprawdź

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, ogólne cele statutowe organizacji społecznej nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do jej dopuszczenia do udziału w indywidualnym postępowaniu podatkowym, jeśli nie wykaże ona konkretnego związku między tymi celami a specyfiką danej sprawy oraz nie udowodni, że jej udział jest niezbędny do realizacji tych celów.

Uzasadnienie

NSA uznał, że cele fundacji miały charakter ogólny i nie wykazała ona, w jaki sposób jej udział w konkretnej sprawie podatkowej spółki F. S.A. byłby niezbędny do ich realizacji, zwłaszcza że spółka była profesjonalnie reprezentowana. Udział w postępowaniu nie był bezpośrednio powiązany z identyfikowaniem ogólnych zagrożeń dla praworządności.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (13)

Główne

O.p. art. 133a § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Sąd kasacyjny uznał, że art. 133a § 1 O.p. nie może być interpretowany w sposób rozszerzający, jeśli organizacja nie wykaże konkretnego uzasadnienia swojego udziału w indywidualnej sprawie podatkowej.

Pomocnicze

u.p.t.u. art. 88 § ust. 3a pkt 4 lit. a

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Naruszenie tego przepisu przez WSA było podstawą uchylenia wyroku przez NSA.

P.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Niezastosowanie tego przepisu przez WSA było zarzutem skargi kasacyjnej.

P.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zarzut wydania wyroku niewykonalnego.

P.p.s.a. art. 188

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia wyroku przez NSA.

P.p.s.a. art. 203 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzeczenia o kosztach.

P.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzeczenia o kosztach.

P.p.s.a. art. 209

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzeczenia o kosztach.

Prawo o prokuraturze art. 2

Ustawa z dnia 28 stycznia 2016 r. Prawo o prokuraturze

Prawo o prokuraturze

Ustawa z dnia 28 stycznia 2016 r. Prawo o prokuraturze

Wspomniana w kontekście ochrony praworządności.

u.f. art. 1

Ustawa o fundacjach

Wspomniana w kontekście celu statutowego fundacji.

Konstytucja RP art. 20

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Wolność działalności gospodarczej jako fundament ustroju.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Ogólne cele statutowe fundacji nie uzasadniają jej dopuszczenia do udziału w indywidualnym postępowaniu podatkowym. Fundacja nie wykazała, w jaki sposób jej udział w konkretnej sprawie był niezbędny do realizacji jej celów. Spółka była reprezentowana przez profesjonalnych pełnomocników, co zapewniało jej ochronę prawną.

Odrzucone argumenty

Interes społeczny uzasadnia dopuszczenie fundacji do postępowania (argument WSA). Udział fundacji może przyczynić się do lepszego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

Godne uwagi sformułowania

Cele statutowe fundacji miały charakter ogólny. Nie wykazała, że jej udział w postępowaniu podatkowym dotyczącym innego podmiotu jest tą najwłaściwszą formą działania fundacji prowadzącą do realizacji tego celu. Udział skarżącej fundacji w tym postępowaniu nie był celowy z uwagi na ewentualną potrzebę uzyskania informacji o zagrożeniach praworządności.

Skład orzekający

Małgorzata Niezgódka - Medek

przewodniczący

Sylwester Golec

sprawozdawca

Hieronim Sęk

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 133a Ordynacji podatkowej w kontekście dopuszczania organizacji społecznych do udziału w postępowaniach podatkowych, gdzie kluczowe jest wykazanie konkretnego interesu i związku z celami statutowymi."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której organizacja powołuje się na ogólne cele statutowe. Może być mniej miarodajne w przypadkach, gdy organizacja wykaże bardziej bezpośredni i konkretny związek z przedmiotem postępowania.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego w prawie podatkowym – możliwości udziału organizacji społecznych w postępowaniach. Pokazuje, jak sądy oceniają przesłanki dopuszczenia takich podmiotów, co jest istotne dla praktyków.

Czy fundacja może wejść do gry w indywidualnej sprawie podatkowej? NSA stawia granice.

Agent AI dla prawników

Masz pytanie dotyczące tej sprawy?

Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.

Wyszukiwanie w 1,4 mln orzeczeń SN, NSA i sądów powszechnych
Dogłębna analiza z powołaniem na źródła
Zadawaj pytania uzupełniające — jak rozmowa z ekspertem

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

I FSK 873/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-05-11
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Hieronim Sęk
Małgorzata Niezgódka - Medek /przewodniczący/
Sylwester Golec /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatkowe postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Gl 621/20 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2020-11-04
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 900
art.133a § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka-Medek, Sędzia NSA Hieronim Sęk, Sędzia NSA Sylwester Golec (sprawozdawca), Protokolant Katarzyna Nowik, po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 listopada 2020 r., sygn. akt I SA/Gl 621/20 w sprawie ze skargi Fundacji P. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 14 lutego 2020 r. nr 2401-IOA2.4103.1.2020.DWI UNP:2401-20-034093 w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu podatkowym dotyczącym podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od czerwca 2013 r. do marca 2014 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) oddala skargę, 3) zasądza od Fundacji P. w W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 4 listopada 2020 r., sygn. akt I SA/Gl 621/20 uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (Dyrektor IAS) z 14 lutego 2020 r., którym utrzymano w mocy postanowienie tego organu odmawiające dopuszczenia F. w W. (dalej skarżąca fundacja) do udziału w postępowaniu podatkowym dotyczącym podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od czerwca 2013 r. do marca 2014 r.
2. Sąd przyjął następujące okoliczności za podstawę do wydania wyroku:
Pismem z 4 września 2019 r. skarżąca fundacja, powołując się na art. 133a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2019 r. poz. 900 ze zm.; dalej: O.p.), złożyła wniosek o dopuszczenie jej do udziału w charakterze uczestnika postępowania prowadzonego przez Dyrektora IAS w sprawie odwołania od decyzji Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w W. z dnia 13 czerwca 2018 r. nr [...], [...] wydanej w stosunku do F. S.A. w restrukturyzacji (dalej – spółka) w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od czerwca 2013 r. do marca 2014 r.
W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż przystąpienie skarżącej fundacji do wskazanego postępowania służyć ma realizacji celu, dla którego została ona ustanowiona. Zgodnie bowiem z § 5 statutu fundacji celem tym jest wspieranie działań na rzecz ochrony praw podatnika, rozwijanie w tym obszarze współpracy między interesariuszami: organami administracji rządowej i samorządowej, organizacjami przedsiębiorców, ośrodkami naukowymi i biurem Rzecznika Praw Obywatelskich. Zaznaczono przy tym, że to właśnie cel fundacji - o którym mowa w art. 1 ustawy o fundacjach i który podlega obowiązkowemu ujawnieniu w Krajowym Rejestrze Sądowym - jest kluczowy dla oceny zasadności dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu na podstawie art. 133a § 1 O.p.
Ponadto podkreślono, iż zgodnie z aktualnym statutem fundacji - "Fundacja realizuje swoje cele przez (...) 10) uczestniczenie na prawach strony w postępowaniach przed organami Krajowej Administracji Skarbowej na podstawie art. 133a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, a także występowanie z żądaniem wszczęcia postępowania lub dopuszczenia Fundacji do udziału w postępowaniu na podstawie art. 133a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa". W uzasadnieniu wniosku wskazano, że skarżąca fundacja koncentruje się na realizacji i ochronie interesów podatników (jako świadomych obywateli) oraz na działaniach poprawiających warunki funkcjonowania systemu podatkowego w Polsce, wypełniając również rolę społecznego amicus curiae.
Według fundacji jej udział w postępowaniu dotyczącym ww. spółki ma istotne znaczenie ogólne, gdyż sprawa ta ma duże znaczenie nie tylko dla stron postępowania, ale posiada także znacznie szerszy wymiar, bowiem dotyczy sposobu dokonywania wykładni prawa zgodnie z orzecznictwem TSUE a także stosowania przez organy podatkowe prawa w sposób uwzględniający realia prowadzenia działalności gospodarczej i rzeczywiste możliwości w zakresie dokonywania przez podatników weryfikacji ich kontrahentów, co rzutuje na bezpieczeństwo obrotu prawnego w Polsce i zaufania do państwa.
W załączeniu do wniosku przekazano zgodę zarządu spółki F. na dopuszczenie fundacji na prawach strony do prowadzonego przez organ odwoławczy postępowania podatkowego. Pismem z dnia 4 września 2019 r. dodatkowo złożono zgodę zarządcy sanacyjnego ww. spółki na udział fundacji w tym postępowaniu.
Po rozpatrzeniu wniosku fundacji, Dyrektor IAS postanowieniem z dnia 29 listopada 2019 r. odmówił dopuszczenia fundacji do udziału w postępowaniu. Po rozpoznaniu zażalenia od tego postanowienia, organ postanowieniem z 14 lutego 2010 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Zdaniem organu, fundacja w złożonym wniosku nie wykazała potrzeby ochrony obiektywnie istniejącego interesu publicznego, a także nie wskazała jak realnie jest w stanie bronić interesu publicznego poprzez jej udział w postępowaniu podatkowym dotyczącym rozliczeń podatkowych spółki. Według organu, nie jest wystarczające posłużenie się przez fundację ogólnikowymi stwierdzeniami, bez wskazania konkretnych okoliczności zarówno faktycznych, jak i prawnych, które mogą świadczyć o tym, że jej udział w postępowaniu podatkowym uzasadniony jest interesem społecznym. Dyrektor IAS wskazał te, że spółka nie została pozbawiona należytej ochrony jej praw w prowadzonym postępowaniu odwoławczym, gdyż była i jest reprezentowana przez profesjonalnych pełnomocników. Ponadto w sprawie toczy się postępowanie prokuratorskie pod sygnaturą akt [...]. Zgodnie z natomiast z art. 2 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. Prawo o prokuraturze (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 740) prokuratura stoi na straży praworządności. Gwarancją praworządności jest także możliwość kontroli prawidłowości prowadzonych postępowań oraz wydawanych przez organy rozstrzygnięć przez sąd administracyjny.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia dodano również, że organy podatkowe rozpoznając sprawy uwzględniają orzecznictwo sądów, w tym także orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, mając na uwadze zawsze stan faktyczny sprawy, realia prowadzenia działalności gospodarczej przez podatników i ich rzeczywiste możliwości w zakresie dokonywania weryfikacji kontrahentów, przy wykorzystaniu metodyki dotyczącej oceny dochowania należytej staranności przez nabywców towarów w transakcjach krajowych, sporządzonej przez Ministerstwo Finansów, na którą powołuje się także strona skarżąca, a która również uwzględnia orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
3. W uzasadnieniu wyroku sąd zawarł ocenę prawną, według której porównanie zakresu celów statutowych fundacji i sposobu ich realizacji z przedmiotem postępowania podatkowego, który dotyczy określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług, pozwalał na przyjęcie występowania między nimi zgodności. Oznacza to, że dopuszczenie skarżącej fundacji do postępowania uzasadnione było jej celami statutowymi. Sąd stwierdził, że użyte w art. 133a § 1 O.p. pojęcie "interes społeczny" nie powinno być ograniczane tylko do interesu samej organizacji społecznej, lecz powinno służyć ochronie wartości wspólnych dla większej liczby podmiotów. Aby organizacja społeczna została dopuszczona do udziału w danym postępowaniu na prawach strony powinna wskazać takie okoliczności, które będą świadczyły o tym, że jej udział w tym postępowaniu jest zasadny, bo zachodzą wątpliwości co do pewnego rodzaju okoliczności i jej udział może dodatkowo zagwarantować, że te okoliczności zostaną prawidłowo wyjaśnione (wyrok NSA z dnia 5 listopada 2014 r. sygn. akt II OSK 985/13, Lex nr 1657872). Tym samym organizacja społeczna winna wykazać, że dysponuje wiedzą merytoryczną w kwestiach objętych swoimi celami statutowymi, ale i rozeznaniem w sprawie, w której ma zamiar uczestniczyć.
W wyroku wskazano, że pojęcie interesu publicznego niewątpliwie należy do pojęć nieostrych, gdyż nie istnieje definicja legalna tego pojęcia. Jego odkodowanie wymaga odniesienia się do wartości akceptowanych przez ustawodawcę, których normatywne ujęcie ma służyć ochronie "dobra wspólnego". Identyfikując to pojęcie w kontekście niniejszej sprawy stwierdzić należało, zdaniem sądu, że wartością chronioną, która również determinuje pojęcie interesu publicznego jest wolność działalności gospodarczej, o której mowa w art. 20 Konstytucji RP, stanowiąca fundament ustroju gospodarczego Rzeczypospolitej Polskiej. Zarówno w interesie konkretnego przedsiębiorcy jak i w interesie publicznym - jak wskazuje Fundacja - jest prowadzenie przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej w sposób swobodny, zgodny z prawem, wolny od utrudnień i komplikacji, nieznajdujących oparcia w przepisach prawnych. Niewątpliwie więc w interesie publicznym jest dogłębne wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy podatkowej, w której pojawił się problem tzw. "pustych" - nierzetelnych faktur. Orzeczenie kończące taką sprawę podatkową winno być wydane w oparciu o kompleksowo zebrany materiał dowodowy, który zostanie wyczerpująco oceniony. Skutkiem orzeczenia wydanego w takiej sprawie może być konieczność zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej z powodów finansowych. Organizacja społeczna, której celem jest ochrona interesów podatników, ale jednocześnie też podnoszenie kultury prawnej podatników (co przekłada się na rzetelne działanie przedsiębiorców w obrocie gospodarczym) jest podmiotem, który z jednej strony, może przyczynić się do sprawnego wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy podatkowej; z drugiej strony - może pomóc przedsiębiorcy w przedstawieniu w postępowaniu okoliczności mających znaczenie dla ochrony jego interesu. Dodać należy także, że Fundacja jest właściwie przygotowana do realizacji celów statutowych, o czym świadczy jej udział w procesach wydawania uchwał przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Sąd uznał, że udział w postępowaniu profesjonalnego pełnomocnika, jak również możliwość poddania decyzji kontroli sądowej, nie może stanowić o podstawie do odmowy dopuszczenia organizacji społecznej do postępowania. Ograniczenia tego rodzaju nie sposób wywieść z art. 133a O.p. Wprowadzenie do Ordynacji podatkowej instytucji uregulowanej w art. 133a O.p. – jak wskazuje się w doktrynie – ma na celu zagwarantowanie lepszej ochrony praw stron i ich wsparcie w toku tych postępowań, a także ma umożliwić poddanie kontroli społecznej działań organów administracji skarbowej (zob. Piotr Pietrasz. Leonard Etel – red. Art. 133a. W: Ordynacja podatkowa. Komentarz aktualizowany. System Informacji Prawnej LEX, 2020).
Mając na względzie te konstatacje sąd pierwszej uznał, że fundacja wykazała w stopniu dostatecznym, że jej cele statutowe i interes społeczny uzasadniają dopuszczenie fundacji do udziału w toczącym się postępowaniu odwoławczym dotyczącym zobowiązań podatkowych spółki F. W tym stanie rzeczy sąd uznał, że w związku z błędną oceną przesłanki interesu publicznego, organ odwoławczy naruszył art. 133a § 1 O.p. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
4. Skarga kasacyjna.
Od wyroku skargę kasacyjną wniósł Dyrektor IAS, który na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.; dalej: P.p.s.a.) zarzucił sądowi pierwszej instancji naruszenie:
- art. 133a § 1 O.p. przez dokonanie niewłaściwej wykładni pojęcia interes publiczny prowadzącej do nieuzasadnionego rozszerzenia jego zastosowania w stosunku do sytuacji, w których działania organów podatkowych mają na celu zwalczanie oszustw podatkowych;
- art. 133a § 1 O.p. w związku z art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a) ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz. U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054 ze zm.) poprzez wywiedzenie istnienia w sprawie interesu publicznego z potrzeby właściwej wykładni tego przepisu, podczas gdy w rzeczywistości zakres i znacznie tego przepisu są jasne i ustalone w orzecznictwie sądowym a stosowanie tego przepisu odbywa się z uwzględnieniem wykładni prawa zawartej w orzeczeniach TSUE.
Na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. organ zarzucił sądowi pierwszej instancji naruszenie:
- art. 120 w zw. z art. 121 § 1 O.p. przez uznanie wystąpienia zasadności dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu podatkowym, w którym wykazano udział podatnika w oszustwie podatkowym związanym wyłudzeniem podatku VAT,
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez zastosowanie tego przepisu w sprawie w sytuacji, gdy brak było przesłanki interesu publicznego przemawiającego za dopuszczaniem skarżącej fundacji do udziału w postępowaniu podatkowym i nie wskazano jakie okoliczności faktyczne w sprawie mogłyby zostać wyjaśnione, gdyby organizacja brała udział w postępowaniu podatkowym,
- art. 151 P.p.s.a. przez jego niezastosowanie w sprawie i art. 153 P.p.s.a przez wydanie wyroku niewykonalnego w chwili jego wydania z uwagi na zakończenie postępowania podatkowego.
W związku z tak sformułowanymi zarzutami organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i umorzenie postępowania sądowego na podstawie art. 189 § 1 w zw. z art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. z uwagi na zakończenie postępowania podatkowego lub o uchylenie zaskarżonego wyroku na podstawie art. 188 P.p.s.a i oddalenie skargi. Na wypadek braku możliwości uwzględnienia tych wniosków organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd pierwszej instancji. Organ wniósł też o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania i o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Uczestnik postępowania – F. S.A. złożyła odpowiedź na skargę kasacyjną, w której wniosła o oddalenia skargi kasacyjnej.
5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
5.1. Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu sprawy na rozprawie (art. 181 § 1 P.p.s.a.), w granicach wyznaczonych jej zarzutami i wnioskami (art. 183 § 1 w zw. z art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 176 P.p.s.a.) stwierdził, że skarga kasacyjna jest zasadna.
5.2. Naczelny Sąd Administracyjny w rozpoznanej sprawie uznał, że wskazane przez skarżącą fundację jej cele statutowe nie uzasadniały twierdzenia, że udział fundacji w postępowaniu dotyczącym zobowiązań podatkowych spółki F. służyłby realizacji tych celów oraz był uzasadniony interesem społecznym. W rozpoznanej sprawie w stosunku do spółki F. toczyło się postępowanie wymiarowe dotyczące jej zobowiązań w podatku od towarów i usług. Skarżąca fundacja we wniosku o dopuszczanie do udziału postępowania wskazała na jej cele statutowe, które mają charakter ogólny. Celem statutowym wskazanym przez fundację, jako uzasadnienie wniosku było "wspieranie działań na rzecz ochrony praw podatnika, rozwijanie w tym obszarze współpracy miedzy interesariuszami: organami administracji rządowej i samorządowej, organizacjami przedsiębiorców, ośrodkami naukowymi i biurem rzecznika prawa obywatelskich". Z tak sformułowanych celów działalności fundacji należy wywodzić, że założeniem przyświecającym jej działalności jest podejmowanie działań o charakterze ogólnym mającym na celu prawa ogółu podatników. Z powołanego sformułowania celów fundacji oraz z treści pism, jakie były przez nią składane w niniejszej sprawie wynika, że skarżąca fundacja swoimi działaniami zmierza do eliminowania nieprawidłowości, jakie mogą występować w postępowaniach podatkowych prowadzonych w stosunku do podatników. Cel ten zamierza osiągnąć poprzez rozwijanie współpracy pomiędzy wskazanymi powyżej podmiotami publicznymi to jest: organami administracji rządowej i samorządowej, organizacjami przedsiębiorców, ośrodkami naukowymi i Biurem Rzecznika Praw obywatelskich. Z tak ogólnie sformułowanych celów statutowych nie da wywieść się uzasadnionego wniosku, że cele te mogą być zrealizowane poprzez dopuszczenie fundacji do udziału w postępowaniu podatkowym dotyczącym innego podmiotu będącego podmiotem prywatnym i podatnikiem podatku VAT. Rozważenie tak zakreślonego celu i udziału fundacji w postępowaniu podatkowym dotyczycącym innego podmiotu, jako środka realizacji tego celu, nie daje podstaw do sformułowania jednoznacznych wniosków przemawiających w sposób zdecydowany za uznaniem, że przez udział skarżącej fundacji w tym postępowaniu w charakterze strony, cel ten może być realizowany w stopniu większym, niż mógłby być zrealizowany bez tego udziału przy korzystaniu tylko z informacji o tym postępowaniu, które by były uzyskane od samej spółki F. Wskazane powyżej określenie celów statutowych uzasadnia twierdzenie, że fundacja zmierza do eliminacji ze sfery publicznej mogących się pojawiać zagrożeń dla praw podatnika. Osiągnięcie tego celu ma następować przez rozwijanie w współpracy pomiędzy powołanymi powyżej podmiotami. Z treści wniosku oraz ze statutu fundacji nie wynika, jakie konkretnie miałyby to być zagrożenia oraz w jaki sposób współpraca wskazanych podmiotów miałyby eliminować te zagrożenia. W toku całego postępowania skarżąca fundacja nie wykazała też racji przemawiających za uznaniem, że tylko jej bezpośredni udział na prawach strony w postępowaniu podatkowym dotyczącym innego podatnika jest tą najwłaściwszą formą działania fundacji prowadzącą do realizacji tego celu. Jeżeli, jak zdaje się to wynikać z treści pism składnych w niniejszej sprawie, skarżąca fundacja poprzez swoją działalność statutową dąży do identyfikowania nieprawidłowości w działaniu organów podatkowych, które związane mogą być z interpretowaniem i stosowaniem prawa podatkowego przez organy podatkowe i do prowadzenia działalności mającej na celu ich eliminowanie poprzez współdziałanie wskazanych powyżej podmiotów publicznych, to udział fundacji w postępowaniu podatkowym nie jest niezbędny lub głęboko uzasadniony jako środek realizacji tego celu. Cel ten mający polegać na identyfikowaniu problemów mogący stanowić zagrożenie dla praworządności i informowanie o tym podmiotów publicznych oraz inicjowanie współpracy w celu eliminacji tych nieprawidłowości, może być skutecznie osiągnięty bez udziału fundacji w konkretnych postępowaniach podatkowych. Cel ten może być osiągnięty przez propagowanie działalności fundacji wśród podatników, wzywanie ich do zgłaszania nieprawidłowości występujących w sprawach związanych z podatkami, analizowanie przez fundację wagi i skali tych problemów i inicjowanie współpracy wskazanych powyżej podmiotów w celu usunięcia źródeł tych nieprawidłowości.
5.3. Mając na uwadze wskazane powyżej cele statutowe fundacji należało stwierdzić, że sam zapis statutu fundacji, według którego cele te fundacja realizuje poprzez udział w postępowaniach podatkowych dotyczących innych podatników nie mógł zmienić powyższej oceny możliwości realizacji tych celów przez udział w postępowaniu prowadzonym w sprawie indywidualnej konkretnego podatnika. Przyjęty przez fundację sposób jej działania nie mógł zmienić powyższej oceny jej celów statutowych, jako działań o charakterze ogólnym zmierzających do identyfikowania zagrożeń prawnych i podejmowania działań w celu ich eliminowania.
5.4. W świetle określonych powyżej celów statutowych fundacji nie miał znaczenia, ciążący na organie podatkowym prowadzącym postępowanie podatkowe w stosunku do spółki F. S.A., obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, na który powołał się sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku. Wskazana w tym wyroku możliwość przyczynienia się fundacji do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, nie ma żadnego związku ze wskazanymi powyżej celami statutowymi. Skoro fundacja jako swój główny cel postawiła sobie identyfikowanie w skali ogólnej zagrożeń dla praworządności i ich eliminowanie poprzez organizowanie współpracy wymienionych powyżej: organów administracji, organizacji przedsiębiorców, instytucji naukowych i Rzecznika Praw Obywatelskich, poprzez zwalczanie przyczyn ogólnych tych nieprawidłowości, to wskazane przez sąd wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy podatkowej powołanej spółki w celu wydania rozstrzygnięcia w postępowaniu podatkowym jest kwestią niepowiązaną z bezpośrednią realizacją wskazanych celów fundacji. Udział skarżącej fundacji w tym postępowaniu nie był celowy z uwagi na ewentualną potrzebę uzyskania informacji o zagrożeniach praworządności, które mogłyby się pojawić na gruncie tego postępowania. Informacji tych mogła skarżącej fundacji udzielić ww. spółka.
5.5. W świetle powyższych wniosków nie mogło zostać uznane za całkowicie dowolne i pozbawione realnego związku ze sprawą wskazanie przez organ, że spółka F. w postępowaniu podatkowym korzystała z pomocy prawnej profesjonalnych pełnomocników. Okoliczność ta była istotna w kontekście konieczności odniesienia się przez organ do możliwości realizacji celów statutowych fundacji przez jej udział w postępowaniu podatkowym dotyczącym spółki F., gdyż dzięki reprezentowaniu w tym postępowaniu przez profesjonalnych pełnomocników spółka F. miała ułatwioną możliwość identyfikowania ewentualnych nieprawidłowości mogących mieć wydźwięk ogólny na tle określonych rodzajów spraw dotyczących podatku VAT i informowania o tym skarżącej fundacji.
5.6. W świetle powyższych wniosków należało stwierdzić, że odmówienie skarżącej spółce dopuszczenia do udziału w postępowaniu podatkowym dotyczącym zobowiązań podatkowych F. S.A. nie naruszało art. 133a § 1 P.p.s.a. Dlatego zasadny okazał się podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez sąd przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 133a § 1 O.p.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za zasadną i uznając sprawę za dostatecznie wyjaśnioną na podstawie art. 188 i art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę. O kosztach postępowania kasacyjnego, na które złożył się wpis od skargi kasacyjnej -100 zł i koszty zastępstwa procesowego – 480 zł, orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2, art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a.
|Sędzia NSA | Sędzia NSA |Sędzia NSA |
|Sylwester Golec | Małgorzata Niezgódka-Medek |Hieronim Sęk |

Nie znalazłeś odpowiedzi?

Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.

Rozpocznij analizę