I FSK 818/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie dotyczącej próby wznowienia postępowania podatkowego na podstawie rzekomo sfałszowanych protokołów przesłuchania, uznając brak wystarczających dowodów na oczywistość fałszerstwa.
Skarga kasacyjna dotyczyła odmowy wznowienia postępowania podatkowego, które miało być oparte na sfałszowanych protokołach przesłuchania. Sąd pierwszej instancji oraz Naczelny Sąd Administracyjny uznały, że skarżący nie wykazał oczywistości fałszerstwa ani potrzeby wznowienia postępowania dla ochrony interesu publicznego. NSA podkreślił, że instytucja wznowienia postępowania jest wyjątkiem od zasady trwałości decyzji ostatecznej i wymaga spełnienia ścisłych przesłanek, a w tym przypadku brak było dowodów na oczywiste fałszerstwo, które można by stwierdzić bez dodatkowego postępowania.
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej A. P. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję Dyrektora IAS w Warszawie odmawiającą uchylenia ostatecznej decyzji podatkowej z 2013 r. w podatku VAT. Podstawą wniosku o wznowienie postępowania było rzekome sfałszowanie protokołu przesłuchania A. P. z 2016 r. Skarżący twierdził, że protokół został sporządzony nierzetelnie, a zeznania sfałszowane. Organy podatkowe i WSA uznały, że nie wystąpiła przesłanka sfałszowania dowodu w rozumieniu art. 240 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, a nawet jeśli fałszerstwo byłoby oczywiste, nie wykazano potrzeby wznowienia postępowania dla ochrony interesu publicznego (art. 240 § 2 Ordynacji podatkowej). Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, podzielił stanowisko WSA. Podkreślił, że instytucja wznowienia postępowania jest wyjątkiem od zasady trwałości decyzji ostatecznej i wymaga ścisłego spełnienia przesłanek. NSA stwierdził, że skarżący nie wykazał oczywistości fałszerstwa, a stwierdzenie takiego fałszerstwa wymagałoby dodatkowych dowodów lub postępowania karnego, co nie jest rolą postępowania wznowieniowego. Sąd odrzucił również zarzut naruszenia art. 170 PPSA dotyczący związania mocą orzeczenia, wskazując, że WSA prawidłowo uwzględnił wcześniejsze orzeczenie w podobnej sprawie. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 PPSA również został oddalony, uznając uzasadnienie wyroku WSA za wystarczające. W konsekwencji NSA oddalił skargę kasacyjną.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, w przypadku braku oczywistości fałszerstwa lub popełnienia przestępstwa, wznowienie postępowania na podstawie art. 240 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej wymaga dodatkowego uzasadnienia, że jest ono niezbędne dla ochrony interesu publicznego, czego skarżący nie wykazał.
Uzasadnienie
NSA podkreślił, że instytucja wznowienia postępowania jest wyjątkiem od zasady trwałości decyzji ostatecznej. Wymaga ścisłego spełnienia przesłanek, a zarzut sfałszowania dowodu musi być albo oczywisty, albo wymagać wykazania potrzeby wznowienia dla ochrony interesu publicznego. W tej sprawie brak było dowodów na oczywistość fałszerstwa, które można by stwierdzić bez dodatkowego postępowania.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (6)
Główne
Ordynacja podatkowa art. 240 § 1 pkt 1
Ordynacja podatkowa
Przesłanka do wznowienia postępowania, gdy dowody, na podstawie których wydano decyzję, okazały się fałszywe.
Ordynacja podatkowa art. 240 § 2
Ordynacja podatkowa
Wyjątek od zasady, że fałszerstwo musi być stwierdzone prawomocnym wyrokiem; wznowienie możliwe, gdy fałszerstwo lub popełnienie przestępstwa jest oczywiste i niezbędne dla ochrony interesu publicznego.
Pomocnicze
Ordynacja podatkowa art. 128
Ordynacja podatkowa
Zasada trwałości decyzji ostatecznej.
PPSA art. 141 § 4
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Wymogi dotyczące uzasadnienia wyroku sądu administracyjnego.
PPSA art. 170
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zasada mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia.
PPSA art. 184
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa prawna oddalenia skargi kasacyjnej.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Zarzut naruszenia art. 240 § 1 pkt 1 i § 2 Ordynacji podatkowej poprzez odmowę zastosowania, mimo że doszło do zafałszowania dowodu w postaci protokołów przesłuchania. Zarzut naruszenia art. 170 PPSA poprzez błędne uznanie przez Sąd I instancji, że jest związany wyrokiem WSA w Warszawie w sprawie III SA/Wa 3734/16. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 PPSA poprzez brak należytego uzasadnienia zaskarżonego wyroku.
Godne uwagi sformułowania
Instytucja wznowienia postępowania stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznej. W ramach postępowania wznowieniowego organy nie przeprowadzają postępowania dowodowego tak jak w postępowaniu wymiarowym, a jedynie zmierzają do usunięcia wad postępowania, które ujawniły się po tym, jak decyzja stała się ostateczna. Kognicja organów, a za nimi sądów administracyjnych w ramach postępowania o wznowienie postępowania jest dużo węższa i ogranicza się do sprawdzenia, czy powołane przez skarżącego okoliczności mieszczą się w przesłankach, o których mowa w art. 240 § 1 Ordynacji podatkowej. Oczywistość fałszerstwa i oczywistość popełnienia przestępstwa, o której mowa w art. 240 § 2 Ordynacji podatkowej musi być możliwa do stwierdzenia bez przeprowadzania dodatkowych dowodów, jawna, widoczna gołym okiem.
Skład orzekający
Hieronim Sęk
przewodniczący
Arkadiusz Cudak
członek
Maja Chodacka
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanek wznowienia postępowania podatkowego w przypadku zarzutu sfałszowania dowodu, zwłaszcza w kontekście 'oczywistości' fałszerstwa i potrzeby ochrony interesu publicznego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wniosku o wznowienie postępowania i zarzutu sfałszowania protokołu przesłuchania. Wymaga analizy kontekstu konkretnej sprawy i dowodów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii proceduralnej w prawie podatkowym – możliwości wznowienia postępowania na podstawie zarzutu sfałszowania dowodu. Choć nie zawiera nietypowych faktów, stanowi przykład stosowania przez sądy zasady trwałości decyzji ostatecznej i rygorystycznych przesłanek wznowienia.
“Czy sfałszowany protokół przesłuchania zawsze otwiera drogę do wznowienia postępowania podatkowego?”
Sektor
finanse
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI FSK 818/24 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2024-09-26 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-05-08 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Arkadiusz Cudak Hieronim Sęk /przewodniczący/ Maja Chodacka /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6110 Podatek od towarów i usług Hasła tematyczne Podatek od towarów i usług Sygn. powiązane III SA/Wa 1525/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-11-16 Skarżony organ Dyrektor Izby Administracji Skarbowej Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2021 poz 1540 art. 204 par. 1 pkt 1, art. 204 par. 2 Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Dz.U. 2023 poz 1634 art. 141 par. 4, art. 170, art. 210 par. 1 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Hieronim Sęk, Sędzia NSA Arkadiusz Cudak, Sędzia WSA del. Maja Chodacka (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 26 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 listopada 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 1525/23 w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 27 kwietnia 2023 r., nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji w podatku od towarów i usług za marzec i kwiecień 2013 r. oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie 1. Wyrok Sądu pierwszej instancji. 1.1. Wyrokiem z 16 listopada 2023r., sygn. akt III SA/Wa 1525/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 27 kwietnia 2023r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji w podatku od towarów i usług za marzec i kwiecień 2013r. Wymieniony wyrok oraz pozostałe orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w niniejszym uzasadnieniu publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego: http://orzeczenia.nsa.gov.pl. 1.2. Z uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji wynika, że skarżący pismem z 18 stycznia 2018r. wystąpił do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego wydaniem decyzji ostatecznej z 26 września 2016r. Jako podstawę wznowienia wskazano art. 240 § 1 pkt 1 ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa ( Dz. U. z 2023r. poz. 2383 ze zm., dalej: "Ordynacja podatkowa"). Skarżący zarzucił organowi podatkowemu, że wydając ostateczną decyzję oparł on swoje rozstrzygnięcie na protokole z przesłuchania A. P. z 11 lutego 2016r. nr [...], [...], [...], [...], który został sporządzony w sposób nierzetelny – zawierał sfałszowane zeznania. Według pełnomocnika skarżącego, protokół przesłuchania, znajdujący się w aktach sprawy jest identyczny jak drugi protokół sporządzony tego samego dnia, ale w ramach innego toczącego się postępowania. Zestawiając oba te dokumenty pełnomocnik wywiódł, że przesłuchujący go pracownik organu, aby skrócić czas przesłuchania wykreował albo w najlepszym razie przepisał zeznania przesłuchiwanego nie bacząc na obowiązek wiernego i dosłownego przytoczenia jego wypowiedzi. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie decyzją z 24 lutego 2023r. odmówił uchylenia ostatecznej decyzji z 26 września 2016r. uznając, że w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła przesłanka sfałszowania dowodów, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne. Po rozpoznaniu odwołania strony, zaskarżoną decyzją z 27 kwietnia 2023r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ wskazał, że w aktach sprawy znajduje się tylko jeden protokół przesłuchania podatnika dotyczący prowadzonej przez niego działalności w latach 2012-2013. Brak jest drugiego protokołu, na który we wniosku powołuje się pełnomocnik strony tj. nr [...], [...], [...], [...]. W ocenie organu, protokół stanowiący materiał dowodowy sporządzony został zgodnie z przepisami prawa, zawiera wszelkie niezbędne elementy: własnoręczną adnotację, że został odczytany osobiście osobie przesłuchiwanej, podpis strony na końcu oraz na każdej stronie protokołu. 1.3. Skarżący, nie zgadzając się z decyzją organu, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę. W ocenie Sądu pierwszej instancji organ odwoławczy prawidłowo rozstrzygnął o odmowe uchylenia ostatecznej decyzji w postępowaniu wznowieniowym. Sąd stanął na stanowisku, że powołując się na przesłankę z art. 240 § 2 Ordynacji podatkowej nie wystarczy wykazać oczywistości fałszerstwa, czy popełnienia przestępstwa, ale należy dodatkowo uzasadnić, że wznowienie postępowania przed wydaniem orzeczenia przez sąd jest niezbędne dla ochrony interesu publicznego. W niniejszej sprawie skarżący takich okoliczności nie przedstawił. 1.4. Mając na uwadze zgromadzone w toku postępowania okoliczności faktyczne sprawy, Sąd pierwszej instancji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022r., poz. 329 ze zm., dalej: "ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi") orzekł o oddaleniu skargi. 2. Skarga kasacyjna i odpowiedź na skargę kasacyjną. 2.1. Skarżący, nie zgadzając się z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wniósł skargę kasacyjną zaskarżając wyrok sądu w całości. W ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zarzucono naruszenie przepisów prawa procesowego, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 240 § 1 pkt 1 w zw. z art. 240 § 2 oraz art. 245 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez odmowę jego zastosowania, pomimo że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynikało, że wystąpiły podstawy do uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej, albowiem doszło do zafałszowania wskazanego przez stronę dowodu w postaci protokołów przesłuchania, które w dodatku miało charakter oczywisty; b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 170 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 240 § 1 pkt 1 w zw. z art. 240 § 2 oraz art. 245 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez odmowę jego zastosowania, na skutek błędnego uznania przez Sąd I instancji, że jest on związany wyrokiem WSA w Warszawie w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 3734/16 wydanym w trybie zwykłym ze skargi strony, co konsekwencji doprowadziło do oddalenia skargi i błędnego uznania, że zafałszowanie wskazanego przez stronę dowodu w postaci protokołów przesłuchania nie ma charakteru oczywistego i tym samym nie wystąpiły podstawy do uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej; c) art. 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez brak należytego uzasadnienia zaskarżonego wyroku, które nie obejmuje odniesienia się do zarzutu naruszenia art. 122 i art. 187 Ordynacji podatkowej, zarzutu naruszenia art. 122, art. 187, art. 191 Ordynacji podatkowej oraz zarzutu naruszenia art. 127 Ordynacji podatkowej - pkt 2 ppkt b] - d] petitum skargi do WSA. Naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem w takiej sytuacji strona nie ma możliwości zweryfikowania procesu myślowego, który doprowadził Sąd I instancji do wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia, a zatem realnie pozbawiona została możliwości obrony swoich praw. 2.2. Powołując się na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. 2.3. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie nie skorzystał z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 3.1. Na wstępie należy podnieść, że z uwagi na zrzeczenie się rozprawy przez pełnomocnika skarżącego oraz wobec braku sprzeciwu organu, rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym w trybie art. 182 § 2 i § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. 3.2. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 183 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, chyba, że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarga kasacyjna zostałam zatem zbadana według reguł związania zarzutami w niej zawartymi. W tym zakresie okazała się niezasadna i dlatego podlega oddaleniu. 3.3. W niniejszej sprawie przedmiotem sporu – zakreślonym zarzutami rozpatrywanej skargi kasacyjnej – pozostaje to, czy powoływane przez skarżącego we wniosku o wznowienie postępowania okoliczności spełniają przesłanki z art. 240 § 1 pkt 1 oraz art. 240 § 2 Ordynacji podatkowej. Na wstępie wspomnieć należy, że instytucja wznowienia postępowania stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznej wyrażonej w art. 128 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którą decyzje, od których nie służy odwołanie w postępowaniu podatkowym, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana decyzji, stwierdzenie nieważności oraz wznowienie postępowania mogą nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w niniejszej ustawie oraz w ustawach podatkowych. Zasada ta ma służyć pewności obrotu prawnego. Możliwość podważenia decyzji ostatecznej narusza ład systemu prawnego, gdyż stanowi odstępstwo od zasady dwuinstancyjności postępowania oraz stabilności decyzji ostatecznych (art. 127 i art. 128 Ordynacji podatkowej). Z powyższego założenia ogólnego, odnoszącego się do rodzaju decyzji poddanej sądowej kontroli legalności oraz z treści art. 128 Ordynacji podatkowej wynika, że tylko wyraźnie określone przyczyny, stanowiące o najdalej idących wadliwościach decyzji lub poprzedzającego ją postępowania, mogą prowadzić do wzruszenia decyzji ostatecznej. W ramach postępowania wznowieniowego organy nie przeprowadzają postępowania dowodowego tak jak w postępowaniu wymiarowym, a jedynie zmierzają do usunięcia wad postępowania, które ujawniły się po tym, jak decyzja stała się ostateczna. Należy podkreślić, że rolą postępowania wznowieniowego nie jest dokonanie kolejnej, całościowej kontroli prawidłowości przeprowadzonego postępowania dowodowego. Taka kontrola może mieć miejsce tylko i wyłącznie w ramach zwykłego postępowania instancyjnego, tj. w wyniku badania odwołania, a potem skargi. Przedmiotem postępowania wznowieniowego nie jest ponowne rozpoznanie sprawy we wszystkich jej aspektach, a jedynie zbadanie, czy zaszły wyjątkowe okoliczności, ściśle wyliczone w art. 240 § 1 Ordynacji podatkowej. Kognicja organów, a za nimi sądów administracyjnych w ramach postępowania o wznowienie postępowania jest dużo węższa i ogranicza się do sprawdzenia, czy powołane przez skarżącego okoliczności mieszczą się w przesłankach, o których mowa w art. 240 § 1 pkt Ordynacji podatkowej. 3.4. Zarzuty skargi kasacyjne zostały oparte na podstawie z art. 174 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. naruszeniu przepisów postępowania, których uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący kasacyjnie w uzasadnieniu skargi zmierza do wykazania, że zarówno organy podatkowe jak i Sąd pierwszej instancji odmówiły zastosowania art. 240 § 1 pkt 1 w zw. z art. 240 § 2 Ordynacji podatkowej pomimo, że w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie znajdują się podstawy do uchylenie lub zmiany zaskarżonej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że brak jest w skardze kasacyjnej powołania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 245 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, jako przepisu, na którego podstawie organ odmówił uchylenia decyzji ostatecznych, a Sąd rozstrzygnięcie to zaakceptował. Sprawa dotarła bowiem do odmowy uchylenia decyzji ostatecznych po wznowieniu postępowania, nie jest jej przedmiotem etap wcześniejszy, czyli samo wznowienie postępowania. 3.5. Toczące się postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym dotyczy wniosku z 18 stycznia 2018r. o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 26 września 2016r., w którym zarzucono oparcie rozstrzygnięcia o dowody, które zostały sfałszowane. Jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji w kwestii fałszywości dowodu powinny wypowiadać się właściwe sądy, co oznacza, że musi ona zostać stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu karnego. Co istotne, kasator nie podnosi w rozpoznawanym środku zaskarżenia zarzutu błędnej wykładni wskazanych przepisów. Tym samym nie podważa powyższej interpretacji dokonanej przez Sąd pierwszej instancji. Co więcej sam skarżący w treści uzasadnienia wskazuje, że brak jest orzeczenia sądu karnego potwierdzającego podejrzenia podatnika. Skarżący uważa, że w jego sprawie mamy do czynienia z wyjątkiem wskazanym wprost w art. 240 § 2 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym jeżeli sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa jest oczywiste, postępowanie z przyczyn określonych w § 1 pkt 1 lub 2 może być wznowione również przed wydaniem przez sąd orzeczenia stwierdzającego sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa. Naczelny Sąd Administracyjny podziela w pełni stanowisko Sądu pierwszej instancji, że w tym wypadku nie wystarczy wykazać oczywistości fałszu (czego skutecznie nie uczyniono w niniejszej sprawie), czy popełnienia przestępstwa, lecz ponadto trzeba uzasadnić, że wznowienie postępowania przed wydaniem orzeczenia przez sąd jest niezbędne do ochrony interesu publicznego, czego całkowicie zabrakło w argumentacji skarżącego. Ponadto korzystanie z tego wyjątku wymaga zachowania dużej ostrożności, aby nie doprowadzić do sytuacji, w której po zakończeniu postępowania wznowionego zapadnie wyrok sądu wykluczający fałszywość dowodu lub popełnienie przestępstwa. Stąd też oczywistość fałszerstwa i oczywistość popełnienia przestępstwa, o której mowa w art. 240 § 2 Ordynacji podatkowej musi być możliwa do stwierdzenia bez przeprowadzania dodatkowych dowodów, jawna, widoczna gołym okiem. Jak słusznie ocenił Sąd pierwszej instancji, taka sytuacja w sprawie nie miała miejsca. Organy podatkowe obu instancji rozpatrujące wcześniej sprawę podatkową miały bowiem na uwadze, że jednym z dowodów w owej sprawie stanowił protokół przesłuchania z 11 lutego 2016r. nr [...], [...], [...], [...], natomiast w materiale dowodowym nie było drugiego protokołu, który przywołuje skarżący. Zatem stwierdzenie oczywistego fałszerstwa dowodu bez konieczności przeprowadzenia dodatkowych dowodów, czy nawet bez konieczności przeprowadzenia postępowania karnego jest niemożliwe. 3.6. Strona skarżąca zarzuciła wyrokowi Sądu pierwszej instancji naruszenie art. 170 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Pełnomocnik skarżącego w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazał, że powyższy przepis dotyczy wyłącznie sentencji, a nie uzasadnienia wyroku. Sąd pierwszej instancji bowiem odniósł się do zapadłego w postępowaniu zwykłym wyroku zapadłego w sprawie III SA/Wa 3734/16, w który odniesiono się do kwestii sfałszowania dowodu. Pełnomocnik skarżącego uznał, że sentencja wyroku w sprawie III SA/Wa 3734/16 brzmiała "oddala skargę", a więc nie odnosiła się do kwestii zafałszowania protokołów przesłuchania i mimo, że zagadnienie to zostało poruszone w treści uzasadnienia wyroku, to samo uzasadnienie nie może mieć tu charakteru przesądzającego. Z takim stanowiskiem pełnomocnika nie sposób się zgodzić. Zgodnie z art. 170 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 31 stycznia 2020r. w sprawie o sygn. akt II FSK 795/18: "Istotą mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu jest obowiązek wymienionych podmiotów wzięcia pod uwagę zarówno faktu istnienia w obrocie prawnym, jak i treści prawomocnego orzeczenia. Związanie to stanowi pozytywny aspekt prawomocności materialnej, dzięki któremu orzeczenie staje się wiążące dla innych sądów i podmiotów. Dlatego też dokonana uprzednio przez sąd administracyjny ocena zgodności z prawem aktu z zakresu administracji publicznej nie może podlegać dalszej weryfikacji prawnej przez inne sądy i organy, lecz winna zostać przyjęta w taki sposób, jak orzekł sąd w prawomocnym orzeczeniu. Dlatego też ilekroć ocena prawna, wyrażona w prawomocnym orzeczeniu sądu administracyjnego, ma jakiekolwiek znaczenie dla oceny zgodności z prawem innego aktu administracji publicznej, badanego przez sąd administracyjny, sąd ten obowiązany jest uznać i uwzględnić to wcześniejsze prawomocne orzeczenie. Istotą zasady "związania oceną prawną" jest to, że dotyczy wykładni prawa materialnego, jak i procesowego oraz braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu istotnych okoliczności stanu faktycznego". Skutkiem zasady mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia jest to, że przesądzenie we wcześniejszym wyroku kwestii o charakterze prejudycjalnym oznacza, że w późniejszym postępowaniu ta kwestia nie może być już w ogóle badana. Zachodzi tu zatem ograniczenie dowodzenia faktów objętych orzeczeniem prejudycjalnym, a nie tylko ograniczenie określonego środka dowodowego (por. wyrok Sądu Najwyższego z 12 lipca 2002r., sygn. akt V CKN 1110/00, LEX nr 74492; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 lipca 2019r., sygn. akt II FSK 2625/17). Sąd pierwszej instancji zasadnie zatem wskazał na str. 6 uzasadnienia, że niezależnie od tego, czy Sąd rozpoznający sprawę podziela pogląd wyrażony we wcześniejszym wyroku to, właśnie zgodnie z art. 170, jest tym stanowiskiem związany. 3.7. Odnosząc się do ostatniego zarzutu, naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie art. 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że przepis ten może być podstawą uwzględnienia skargi kasacyjnej, gdy uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się wojewódzki sąd administracyjny, podejmując zaskarżone orzeczenie, a wada ta nie pozwala na kontrolę instancyjną orzeczenia, lub brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu albo gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia (por. uchwałę NSA z 15 lutego 2010r., sygn. akt II FPS 8/09 oraz wyroki NSA: z 28 września 2010r., sygn. akt I OSK 1605/09, z 19 marca 2012r., sygn. akt. II GSK 85/11; z 9 czerwca 2017r., sygn. akt II GSK 502/17). Oznacza to, że orzeczenie wojewódzkiego sądu administracyjnego nie będzie się poddawało takiej kontroli w przypadku braku wymaganych prawem części (np. nieprzedstawienia stanu sprawy, czy też niewskazania lub niewyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia), a także wówczas, gdy będą one co prawda obecne, niemniej obejmować będą treści podane w sposób niejasny, czy też nielogiczny, uniemożliwiający jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego i prawnego, stanowiącego podstawę kontrolowanego orzeczenia sądu (por. wyrok NSA z 12 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2338/13). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi i standardy, o których stanowi art. 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przedstawiono w nim stan faktyczny sprawy, zrelacjonowano sformułowane w skardze zarzuty i odniesiono się do każdego z nich. Sąd pierwszej instancji w sposób logiczny i wyczerpujący przedstawił też argumenty świadczące o braku podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Z motywów wyroku wynika tok rozumowania Sądu pierwszej instancji, pozwalający jednoznacznie ustalić przesłanki, jakimi kierował się WSA w Warszawie podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie i tym samym wyrok poddaje się kontroli instancyjnej (por. wyroki NSA z 25 listopada 2010r., sygn. akt I GSK 1215/09, z 24 lutego 2015r., sygn. akt II OSK 1761/13, z 7 kwietnia 2017r., sygn. akt I GSK 816/15). 3.8. Reasumując Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że wbrew temu co zarzuca się w skardze kasacyjnej nie doszło w kontrolowanej sprawie do błędnej wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa procesowego. Uznając zatem, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania nie orzeczono z uwagi na brak ku temu podstaw faktycznych i prawnych (brak czynności, z którymi wiąże się zwrot kosztów oraz brak wniosku w tym przedmiocie złożonego na podstawie art. 209 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Arkadiusz Cudak Hieronim Sęk Maja Chodacka Sędzia NSA Sędzia NSA Sędzia WSA (del.)
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI