I FSK 806/20
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną spółki w sprawie niedopuszczalności sprzeciwu wobec kontroli podatkowej wszczętej bez zawiadomienia na podstawie art. 48 ust. 11 pkt 2 Prawa przedsiębiorców.
Spółka złożyła skargę kasacyjną od wyroku WSA, który oddalił jej skargę na postanowienie organu o niedopuszczalności sprzeciwu wobec kontroli podatkowej. Kontrola została wszczęta bez zawiadomienia na podstawie art. 48 ust. 11 pkt 2 Prawa przedsiębiorców (P.p.), który wyłącza możliwość wniesienia sprzeciwu. NSA uznał, że sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, iż w sytuacji niedopuszczalności sprzeciwu, organ nie miał obowiązku merytorycznego badania zarzutów spółki, a jedynie formalnego stwierdzenia niedopuszczalności.
Przedmiotem skargi kasacyjnej była kwestia dopuszczalności wniesienia sprzeciwu przez przedsiębiorcę wobec czynności kontrolnych wszczętych bez uprzedniego zawiadomienia, gdy organ powołuje się na przesłankę z art. 48 ust. 11 pkt 2 Prawa przedsiębiorców (P.p.), tj. konieczność przeciwdziałania przestępstwu lub zabezpieczenia dowodów. Spółka zarzucała naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, twierdząc, że sąd pierwszej instancji oraz organ błędnie uznały sprzeciw za niedopuszczalny, nie badając zasadności zastosowania art. 48 ust. 11 pkt 2 P.p. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, podkreślając, że przepis art. 59 ust. 2 P.p. wprost wyłącza dopuszczalność sprzeciwu w sytuacji, gdy organ powołuje się na przesłankę z art. 48 ust. 11 pkt 2 P.p. Sąd wskazał, że na etapie stwierdzania niedopuszczalności sprzeciwu nie bada się merytorycznej zasadności zastosowania tej przesłanki, a jedynie formalne podstawy. Weryfikacja ta nie rozstrzyga ostatecznie o prawach i obowiązkach strony, a ewentualne naruszenia przepisów kontroli mogą być dochodzone na innych ścieżkach prawnych. NSA odrzucił również zarzuty dotyczące naruszenia przepisów o czasie trwania kontroli oraz przepisów k.p.a. w zw. z art. 59 ust. 16 P.p., uznając je za nieadekwatne do przedmiotu sprawy.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, sąd administracyjny bada jedynie formalne podstawy do stwierdzenia niedopuszczalności sprzeciwu na podstawie art. 59 ust. 2 P.p. Merytoryczna zasadność zastosowania art. 48 ust. 11 pkt 2 P.p. nie podlega ocenie na etapie badania dopuszczalności sprzeciwu.
Uzasadnienie
Przepis art. 59 ust. 2 P.p. wprost wyłącza dopuszczalność sprzeciwu, gdy organ powołuje się na przesłankę z art. 48 ust. 11 pkt 2 P.p. Na tym etapie bada się jedynie formalne podstawy, a nie merytoryczną zasadność zastosowania przepisu. Weryfikacja dopuszczalności sprzeciwu nie rozstrzyga ostatecznie o prawach i obowiązkach strony.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (16)
Główne
p.p. art. 48 § ust. 11 pkt. 2
Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców
Przepis ten stanowi podstawę do wszczęcia kontroli bez zawiadomienia, gdy jest to niezbędne dla przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia, przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego lub zabezpieczenia dowodów jego popełnienia.
p.p. art. 59 § ust. 2
Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców
Wniesienie sprzeciwu wobec podjęcia i wykonywania czynności kontrolnych nie jest dopuszczalne, gdy organ powołuje się na przesłankę z art. 48 ust. 11 pkt 2 P.p.
Pomocnicze
p.p. art. 55 § ust. 1 pkt. 3
Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców
Dotyczy ograniczeń czasu trwania kontroli u przedsiębiorcy w jednym roku. Sąd uznał, że nie ma zastosowania w sytuacji, gdy kontrola jest wszczęta na podstawie art. 48 ust. 11 pkt 2 P.p.
P.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 141 § § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 134 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Konstytucja RP art. 22
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
k.p.a.
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
P.p.s.a. art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 185 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 203
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 204 § pkt. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 205 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych
Argumenty
Odrzucone argumenty
Naruszenie przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. oraz 151 P.p.s.a.) poprzez nieuchylenie postanowienia i oddalenie skargi w sytuacji błędnych ustaleń faktycznych i naruszenia k.p.a. Naruszenie przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 59 ust. 2 p.p. w zw. z art. 48 ust. 11 pkt. 2 p.p.) poprzez nieuchylenie postanowienia mimo naruszenia prawa materialnego. Naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a. polegające na braku prawidłowego uzasadnienia wyroku przez sąd pierwszej instancji. Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. oraz art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 22 i art. 2 Konstytucji RP poprzez nieuchylenie postanowienia i oddalenie skargi, co stanowiło nieuprawnione ograniczenie wolności gospodarczej. Naruszenie prawa materialnego (art. 59 ust. 2 p.p. w zw. z art. 48 ust. 11 pkt 2 p.p.) poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie niedopuszczalności sprzeciwu bez zbadania przesłanek. Naruszenie art. 55 ust. 1 pkt 3 p.p. poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że ograniczenia czasu trwania kontroli nie mają zastosowania.
Godne uwagi sformułowania
Wniesienie sprzeciwu nie jest dopuszczalne, gdy organ powołuje się na przedmiotową przesłankę (art. 48 ust. 11 pkt. 2 p.p.). Rozstrzygnięcia polegające na stwierdzeniu niedopuszczalności środków zaskarżenia są rozstrzygnięciami o charakterze procesowym, wykluczającymi możliwość odniesienia się w nich również do kwestii merytorycznych. Weryfikacja dopuszczalności wniesienia sprzeciwu nie rozstrzyga władczo o prawach i obowiązkach strony. Na etapie stwierdzenia dopuszczalności lub niedopuszczalności sprzeciwu organ powinien poddać ocenie jedynie przesłanki formalne, wstępne.
Skład orzekający
Małgorzata Niezgódka - Medek
przewodniczący sprawozdawca
Arkadiusz Cudak
sędzia
Dominik Mączyński
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów Prawa przedsiębiorców dotyczących wszczęcia kontroli bez zawiadomienia i dopuszczalności sprzeciwu przedsiębiorcy, a także zakres kontroli sądowej w takich przypadkach."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z art. 48 ust. 11 pkt 2 P.p. i może wymagać analizy w kontekście innych przepisów P.p. dotyczących kontroli.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego aspektu kontroli przedsiębiorców – możliwości wszczęcia kontroli bez zawiadomienia i prawa przedsiębiorcy do sprzeciwu. Interpretacja NSA jest kluczowa dla zrozumienia granic tych uprawnień.
“Kontrola bez zapowiedzi: Kiedy przedsiębiorca może wnieść sprzeciw?”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI FSK 806/20 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2023-06-29 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2020-06-25 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Arkadiusz Cudak Dominik Mączyński Małgorzata Niezgódka - Medek /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6110 Podatek od towarów i usług Hasła tematyczne Podatkowe postępowanie Sygn. powiązane VIII SA/Wa 784/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2019-12-30 Skarżony organ Dyrektor Izby Administracji Skarbowej Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2018 poz 646 art. 48 ust. 11 pkt. 2, art. 59 ust. 2, art. 55 ust. 1 pkt. 3 Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka-Medek (sprawozdawca), Sędzia NSA Arkadiusz Cudak, Sędzia WSA del. Dominik Mączyński, Protokolant Katarzyna Nowik, po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2023 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej S. sp. z o.o. z siedzibą w R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 grudnia 2019 r., sygn. akt VIII SA/Wa 784/19 w sprawie ze skargi S. sp. z o.o. z siedzibą w R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 18 lutego 2019 r., nr 1401-ICK1.4103.12.2019.ANF w przedmiocie niedopuszczalności wniesienia sprzeciwu 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od S. sp. z o.o. z siedzibą w R. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie Przedmiotem skargi kasacyjnej S. sp. z o.o. z siedzibą w R., powoływanego dalej jako "skarżący", jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 grudnia 2019 r. w sprawie VIII SA/Wa 784/19. W wyroku tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a." oddalił skargę skarżącego na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 18 lutego 2019 r. w przedmiocie niedopuszczalności wniesienia sprzeciwu (wyrok ten oraz orzeczenia sądów administracyjnych powołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, zaskarżył wyrok sądu pierwszej instancji w całości i zarzucił: A. na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. oraz 151 P.p.s.a. poprzez nie uchylenie postanowienia i oddalenie skargi w całości, w sytuacji gdy postanowienie organu wydane zostało na podstawie błędnych ustaleń faktycznych dokonanych z naruszeniem art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 oraz art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 59 ust. 16 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 2018 r. poz. 646 ze zm.), dalej: "p.p.") polegającym na: a) braku prawidłowego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego przez organ i ustaleniu stanu faktycznego sprawy w oparciu o niepełny i wybiórczy materiał dowodowy; b) pominięciu istotnych okoliczności sprawy i dokonaniu dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego; c) zaniechaniu rozpatrzenia poszczególnych zarzutów strony wnoszonych w zażaleniu na postanowienie Naczelnika US zarówno co do ustaleń w zakresie stanu faktycznego, oceny dowodów i zastosowania przepisów prawa, a tym samym pozbawienia strony prawa do niezależnego rozstrzygania sprawy w dwóch instancjach. konsekwencją czego jest całkowita sprzeczność ustaleń sądu pierwszej instancji z treścią materiału dowodowego i ze stanem faktycznym sprawy; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a w związku z art. 59 ust. 2 p.p. w zw. z art. 48 ust. 11 pkt. 2 p.p. poprzez nieuchylenie zaskarżanego postanowienia organu, podczas gdy postanowienie organu zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy; 3) art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a. polegające na braku prawidłowego uzasadnienia dokonanego przez sąd rozstrzygnięcia, gdzie sąd pierwszej instancji nie wskazał jaki stan faktyczny przyjmuje za podstawę rozstrzygnięcia, nie wskazał jakie okoliczności uzasadniały stosowanie art. 48 ust. 11 p.p. i w konsekwencji art. 59 ust. 2 p.p. i nie uzasadnił stanowiska dlaczego za chybione uważa podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania oraz prawa materialnego. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku uniemożliwia więc instancyjną kontrolę zasadności przesłanek, na których oparto zaskarżony wyrok, a zatem doszło do pominięcia istotnego elementu wyroku w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 4) art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. oraz 151 P.p.s.a. w zw. z art. 22 i art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r. Nr 78 poz. 483), poprzez nie uchylenie postanowienia i oddalenie skargi, a tym samym poparcie przez WSA wad popełnionych przez organ polegających na akceptacji możliwości wszczęcia kontroli podatkowej bez zawiadomienia w oparciu tyko i wyłącznie o bezkrytyczne powołanie się na przepis art. 48 ust. 11 pkt 2 p.p. bez zbadania podstawy faktycznej możliwości jego zastosowania, co stanowiło nieuprawnione ograniczenia wolności gospodarczej i było sprzeczne z zasadami demokratycznego państwa prawnego. B. na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: 1) art. 59 ust. 2 p.p. w zw. z art. 48 ust. 11 pkt 2 p.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie że wniesienie sprzeciwu było niedopuszczalne, w sytuacji gdy nie zbadano istnienia przesłanek uznania sprzeciwu za niedopuszczalny, mimo że ze stanowiska spółki jednoznacznie wynikało, iż żadna okoliczność z art. 48 ust. 11 pkt 2 p.p. nie istniała, o czym świadczyły działania organów, fakt pouczenia o możliwości wniesienia sprzeciwu, rozpatrzenie tego sprzeciwu, a nadto okoliczności faktyczne sprawy oraz brak wykazania przez organy istnienia przesłanki do stosowania tego przepisu; 2) art. 55 ust. 1 pkt 3 p.p. poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że w przedmiotowej kontroli nie mają zastosowania ograniczenia czasu trwania wszystkich kontroli organu kontroli u przedsiębiorcy w jednym roku. W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 P.p.s.a., względnie na mocy art. 185 § 1 P.p.s.a. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd pierwszej instancji. Nadto o orzeczenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych na podstawie art. 203 P.p.s.a. oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. Organ wniósł odpowiedź na skargę kasacyjną, wnosząc o oddalenie skargi kasacyjnej. Na rozprawie w imieniu organu stawił się radca prawny, który wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Istotą problemu, przedstawionego w skardze kasacyjnej skarżącego, jest ustalenie, czy skarżącemu przysługiwało prawo wniesienia sprzeciwu wobec podjęcia i wykonywania przez organ pierwszej instancji czynności kontrolnych, w sytuacji przeprowadzenia kontroli w oparciu o art. 48 ust. 11 pkt. 2 p.p. oraz określenie przesłanek, jakimi powinien kierować się organ pierwszej instancji, przy ustalaniu dopuszczalności wniesienia tego sprzeciwu. Na wstępie należy odnieść się do chronologii sprawy z zastrzeżeniem, że te okoliczności nie zostały zakwestionowane w skardze kasacyjnej: 1) w dniu 14 grudnia 2018 r. została wszczęta wobec skarżącego przez organ pierwszej instancji kontrola podatkowa w zakresie prawidłowości rozliczenia podatku od towarów i usług za okres od 1 lipca 2017 r. do 31 października 2018 r., 2) Pismem z dnia 14 grudnia 2018 r. doręczonym tego samego dnia prezesowi zarządu skarżącego, organ poinformował, iż nie zawiadomiono skarżącego o zamiarze wszczęcia kontroli z uwagi na art. 48 ust. 11 pkt. 2 p.p., 3) W dniu 22 stycznia 2019 r. spółka złożyła do organu pierwszej instancji wniosek o wyjaśnienie przyczyn niedokonania zawiadomienia o wszczęciu kontroli podatkowej, 4) W dniu 31 stycznia 2019 r. skarżący złożył do organu pierwszej instancji sprzeciw wobec podjęcia i prowadzenia czynności kontrolnych, wskazując na naruszenie art. 48 ust. 1 p.p. oraz art. 55 ust. 1 pkt. 3 p.p., 5) Organ pierwszej instancji postanowieniem z dnia 5 lutego 2019 r. orzekł o kontynuowaniu czynności kontrolnych, 6) Postanowieniem z dnia 18 lutego 2019 r. organ uchylił postanowienie organu pierwszej instancji w całości i orzekł o niedopuszczalności sprzeciwu w oparciu o art. 48 ust. 1, ust. 11 pkt. 2, art. 59 ust. 1, 2, 7 i 16 p.p., 7) Pismem z dnia 28 marca 2019 r. skarżący wniósł skargę na postanowienie organu z dnia 18 lutego 2019 r., 8) Postanowieniem z dnia 20 maja 2019 r. w sprawie VIII SA/Wa 324/19 sąd pierwszej instancji skargę odrzucił, 9) Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 8 października 2019 r. o sygnaturze akt I FSK 1486/19 uchylił zaskarżone postanowienie, stwierdzając, że skarga w niniejszej sprawie przysługuje. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2019 r., wydanym w niniejszej sprawie, przesądzono więc, że skarżącemu przysługuje skarga na postanowienie w przedmiocie zażalenia na postanowienie wydane wskutek wniesienia sprzeciwu tj. niniejsza sprawa podlega kontroli sądów administracyjnych. Sąd pierwszej instancji w skarżonym wyroku stwierdził, że art. 59 ust. 2 p.p. nie przewiduje możliwości wniesienia sprzeciwu z uwagi na wystąpienie przesłanki wskazanej w art. 48 ust. 11 pkt. 2 p.p. w związku z czym organ pierwszej instancji powinien stwierdzić niedopuszczalność sprzeciwu, nie zaś rozpatrywać sprawę na podstawie art. 59 ust. 9 p.p. Stosownie do treści art. 48 ust. 11 pkt. 2 p.p. zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli nie dokonuje się, gdy przeprowadzenie kontroli jest niezbędne dla przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia, przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego lub zabezpieczenia dowodów jego popełnienia. Zgodnie z art. 59 ust. 2 p.p. wniesienie sprzeciwu nie jest dopuszczalne, gdy organ powołuje się na przedmiotową przesłankę. Jak wskazano w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 maja 2022 r. sygn. akt I SA/Po 165/22 (orzeczenie prawomocne) niedopuszczalność sprzeciwu oznacza, że nie on jest badany, w związku z tym brak jest podstaw do jego merytorycznego rozpoznania. W stanie faktycznym wymienionej sprawy ocenie podlegało postanowienie o niedopuszczalności zażalenia na postanowienie o niedopuszczalności wniesienia sprzeciwu, gdy kontrola podatkowa była przeprowadzana w związku z okolicznościami, o których mowa w art. 48 ust. 11 pkt. 2 p.p. Zarzuty strony dotyczyły czasu trwania kontroli – art. 55 ust. 1 p.p. Sąd wskazał, że "ocenie Sądu podlegała jedynie prawidłowość czynności procesowej jaką było stwierdzenie niedopuszczalności zażalenia. Poza zakresem tej sprawy pozostawało natomiast odniesienie się do zarzutów merytorycznych dotyczących meritum sprawy będącej przedmiotem - w tym przypadku sprzeciwu. Zatem merytoryczne odniesienie się do argumentów skarżącego zawartych w (niedopuszczalnym) sprzeciwie, związanych ogólnie rzecz ujmując z prawidłowością czasu trwania kontroli, pozostaje poza kontrolą Sądu. Postawione w tym zakresie zarzuty są więc nieadekwatne do przedmiotu sprawy, a w konsekwencji chybione". Rozstrzygnięcia polegające na stwierdzeniu niedopuszczalności środków zaskarżenia są rozstrzygnięciami o charakterze procesowym, wykluczającymi możliwość odniesienia się w nich również do kwestii merytorycznych. W tym zakresie należy powołać n.p. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 września 2021 r. sygn. akt I GSK 90/21, w którym wskazano, że "merytoryczne odniesienie się do argumentów strony zawartych w (niedopuszczalnym) sprzeciwie, związanych ogólnie rzecz ujmując z prawidłowością i rzetelnością ustaleń dotyczących obliczania/odprowadzania składek musiało pozostać poza rozważaniami Sądu I instancji. Postawione w tym zakresie zarzuty kasacyjne są więc nieadekwatne do przedmiotu sprawy, a w konsekwencji chybione". Nadto należy się odwołać do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 maja 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 1263/16 (orzeczenie prawomocne). Przedmiotowy wyrok dotyczył, co na wstępie należy podkreślić, przepisów nieobowiązującej już ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2015 r. poz. 584 ze zm.), powoływanej dalej jako "s.d.g.", Niemniej powołane w nim art. 79 ust. 2 pkt. 2 s.d.g. oraz 84d s.d.g. posiadały taką samą treść jak obecnie obowiązujące odpowiednio art. 48 ust. 11 pkt. 2 p.p. tj. iż zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli nie dokonuje się w przypadku, gdy przeprowadzenie kontroli jest niezbędne dla przeciwdziałania popełnienia przestępstwa lub wykroczenia, przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego lub zabezpieczenia dowodów jego popełnienia oraz art. 59 ust. 2 p.p., wyłączający możliwość wniesienia sprzeciwu w powyższym wypadku (art. 79 ust. 2 pkt. 2 s.d.g. oraz art. 84 d s.d.g. obowiązywały w niezmienionej formie od 7 marca 2009 r. do dnia uchylenia s.d.g.). Brak jest wobec tego przeszkód do powoływania się na orzeczenia zapadłe na gruncie nieobowiązującej już s.d.g. W wyroku tym za niewłaściwe sąd uznał działanie organu drugiej instancji, w którym ten w następstwie niedopuszczalnego sprzeciwu badał sprawę merytorycznie stwierdzając jego "niezasadność". Wobec tego, skoro zakres działania organów podatkowych został ograniczony jedynie do stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia, sąd w ww. sprawie uznał również za nietrafne zarzuty dotyczące wad działania organów podatkowych, które z kolei nie mogły być kwestionowane w drodze niedopuszczalnego sprzeciwu. Na gruncie poprzedniego, jak wykazano wyżej analogicznego stanu prawnego, w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2016 r. sygn. akt I FSK 232/15 stwierdzono, że "nie przewiduje się żadnych rozwiązań prawnych, które umożliwiałyby przedsiębiorcy niedopuszczenie do przeprowadzenia kontroli ze względu na nieprawdopodobieństwo wystąpienia okoliczności, na które powołuje się organ przystępujący do kontroli bez uprzedniego zawiadomienia o niej przedsiębiorcy". Nie oznacza to jednak, że organy podatkowe mogą działać niezgodnie z prawem, czuć się zwolnione z zachowania standardów kontroli podatkowej. Stosownie do treści art. 46 ust. 3 p. p. dowody przeprowadzone w toku kontroli przez organ kontroli z naruszeniem przepisów ustawy lub z naruszeniem innych przepisów prawa w zakresie kontroli działalności gospodarczej przedsiębiorcy, jeżeli miały istotny wpływ na wyniki kontroli, nie mogą stanowić dowodu w postępowaniu administracyjnym, podatkowym, karnym lub karnym skarbowym dotyczącym przedsiębiorcy. Przepisy art. 46 ust. 1 i 2 p.p. przewidują również możliwość domagania się odszkodowania przez przedsiębiorcę, który poniósł szkodę na skutek wykonywania czynności kontrolnych z naruszeniem przepisów prawa. Odnosząc te rozważania do realiów niniejszej sprawy zauważyć należy, że zarzuty naruszenia prawa procesowego wskazane pod literą A pkt. 2 – 4 oraz prawa materialnego pod literą B. pkt. 1, zmierzają do wykazania, że organy podatkowe oraz sąd pierwszej instancji powinny odnieść się do tego, czy w niniejszej sprawie w ogóle zasadne było zastosowanie art. 48 ust. 11 p.p. Tymczasem na m.in. naruszenie art. 48 p.p. można powołać się, na podstawie art. 59 ust. 1 p.p., we wniesionym sprzeciwie. W przedmiotowej sprawie możliwość wniesienia sprzeciwu została jednak wyłączona expresis verbis na mocy art. 59 ust. 2 p.p. z uwagi na oparcie kontroli na podstawie art. 48 ust. 11 pkt. 2 p.p. Z powyższego wynika również, że art. 59 ust. 2 p.p. wyłącza badanie sprzeciwu wniesionego mimo jego niedopuszczalności również pod kątem zasadności zastosowania art. 48 ust. 11 pkt. 2 p.p. tj. czy rzeczywiście przeprowadzenie kontroli było niezbędne pod kątem przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia, przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego lub zabezpieczenia dowodów jego popełnienia. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do sytuacji, w której organ podatkowy musiałby, w postanowieniu o stwierdzeniu niedopuszczalności sprzeciwu, jednocześnie tłumaczyć popełnieniu jakiego przestępstwa pragnie przeciwdziałać i jakie miał ku temu przesłanki. Prowadziłoby do zatarcia różnicy pomiędzy rozpatrzeniem sprzeciwu, w którym organ mógłby oceniać przykładowo czy wszczęcie kontroli bez powiadomienia miało uzasadnienie w przepisach prawa i stanie faktycznym np. w razie wystąpienia zagrożenia zdrowia (tj. art. 48 ust. 11 pkt. 4 p.p.), a stwierdzeniem jego niedopuszczalności. Jednocześnie należy mieć na względzie, że organ stwierdzając dopuszczalność lub niedopuszczalność sprzeciwu powinien poddać ocenie jedynie przesłanki formalne, wstępne. W przypadku stwierdzenia niedopuszczalności sprzeciwu w oparciu o art. 59 ust. 2 p.p. oznacza to jedynie badanie, czy kontrola podatkowa została wszczęta z powołaniem na odpowiedni przepis, a więc jedynie w zakresie wstępnym i formalnym. Oznacza to też, że w takim przypadku kontrola nie może być przerwana na skutek działania strony. Jednak w żaden sposób nie prowadzi to do autorytatywnego rozstrzygnięcia o prawach i obowiązkach strony. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można przy tym, z braku możliwości wniesienia sprzeciwu co do przeprowadzenia kontroli, automatycznie wywodzić jej zgodności z prawem. Mając na względzie powyższe rozważania za niezasadny należy uznać zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 59 ust. 2 p.p. w zw. z art. 48 ust. 11 pkt. 2 p.p. bowiem jak wskazano wyżej na etapie stwierdzenia dopuszczalności wniesienia sprzeciwu badaniu nie podlegało czy rzeczywiście istniała okoliczność określona w art. 48 ust. 11 pkt. 2 p.p. Z tego samego powodu nie doszło do naruszenia art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 59 ust. 2 p.p. w zw. z art. 48 ust. 11 pkt. 2 p.p. poprzez nieuchylenie skarżonego postanowienia. Następnie nie można podzielić zarzutu naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd pierwszej instancji poprawnie zweryfikował jakie okoliczności powinny podlegać ocenie organów a sposób rozumowania sądu pierwszej instancji jest możliwy do prześledzenia w sposób umożliwiający kontrolę instancyjną. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela również zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a. i art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 22 i art. 2 Konstytucji aby brak zbadania podstawy faktycznej możliwości zastosowania art. 48 ust. 11 pkt. 2 p.p. stanowił nieuprawnione ograniczenie wolności gospodarczej i był sprzeczny zasadami demokratycznego państwa prawnego. Weryfikacja dopuszczalności wniesienia sprzeciwu nie rozstrzyga władczo o prawach i obowiązkach strony. Również skarżący w uzasadnieniu nie wyjaśnił w jaki konkretnie sposób brak możliwości wniesienia sprzeciwu od wszczęcia kontroli miałby ograniczać jego wolność gospodarczą. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 55 ust. 1 pkt. 3 p.p. poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że w niniejszym przypadku nie mają zastosowania ograniczenia czasu trwania kontroli u przedsiębiorcy w jednym roku zauważyć należy, że art. 55 ust. 1 p.p. wskazuje na czas trwania kontroli u poszczególnych rodzajów przedsiębiorców. Jednak dla niniejszej sprawy nie ma w ogóle znaczenia czy skarżący jest mikro, małym, średnim, czy innym przedsiębiorcą, co co do zasady determinuje czas trwania kontroli u jednego przedsiębiorcy w roku kalendarzowym. Wobec ustalenia, że w niniejszej sprawie kontrola podatkowa została wszczęta w oparciu o art. 48 ust. 11 pkt. 2 p.p. to po pierwsze, przepis art. 55 ust. 2 pkt. 2 p.p. wprost wyłącza ograniczenie czasu trwania kontroli, a po drugie wobec tego kwestia ta nie powinna stanowić przedmiotu oceny na etapie stwierdzenia dopuszczalności sprzeciwu. Niezasadny okazał się również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a. oraz art. 151 P.p.s.a. poprzez nie uchylenie postanowienia i oddalenie skargi w całości, w sytuacji gdy postanowienie organu wydane zostało na podstawie błędnych ustaleń faktycznych dokonanych z naruszeniem art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 oraz art. 10 k.p.a. w zw. z art. 59 ust. 16 p.p. Przepis art. 59 ust. 16 p.p. zawiera normę, że do postępowań o których mowa w ust. 6, 7 i 9 w zakresie nieuregulowanym stosuje się przepisy k.p.a. Ustępy 6, 7 i 9 dotyczą zaś, ogólnie rzecz biorąc, rozpatrzenia sprzeciwu. Tym samym przepis art. 59 ust. 16 p.p. w ogóle nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż w niniejszej sprawie sprzeciw był w ogóle niedopuszczalny w oparciu o art. 59 ust. 2 p.p. Mając powyższe na względzie, w braku usprawiedliwionych podstaw, skarga kasacyjna podlega oddaleniu. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt. 1 P.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 w zw. z § 14 ust. 1 pkt. 2 lit. c w zw. z § 14 ust. 1 pkt. 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.). Dominik Mączyński Małgorzata Niezgódka-Medek Arkadiusz Cudak .
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI