I FSK 805/20

Naczelny Sąd Administracyjny2023-06-29
NSApodatkoweWysokansa
kontrola podatkowaprawo przedsiębiorcówsprzeciwniedopuszczalnośćNSAskarga kasacyjnapostępowanie administracyjneVAT

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną spółki, uznając za prawidłowe stanowisko sądu pierwszej instancji o niedopuszczalności sprzeciwu wobec kontroli podatkowej wszczętej bez zawiadomienia na podstawie art. 48 ust. 11 pkt 2 Prawa przedsiębiorców.

Spółka złożyła skargę kasacyjną od wyroku WSA, który oddalił jej skargę na postanowienie o niedopuszczalności sprzeciwu wobec kontroli podatkowej. Skarżąca zarzucała naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, w tym błędne ustalenia faktyczne i niezastosowanie przepisów dotyczących czasu trwania kontroli. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę, stwierdzając, że w sytuacji, gdy kontrola jest wszczęta na podstawie art. 48 ust. 11 pkt 2 Prawa przedsiębiorców, sprzeciw jest niedopuszczalny, a jego merytoryczne badanie wykracza poza zakres kontroli sądowej na tym etapie.

Przedmiotem skargi kasacyjnej spółki S. sp. z o.o. był wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił skargę spółki na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej o niedopuszczalności wniesienia sprzeciwu wobec kontroli podatkowej. Spółka zarzucała sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. i art. 151 P.p.s.a. poprzez nieuchylenie postanowienia organu, mimo błędnych ustaleń faktycznych i naruszenia przepisów k.p.a. oraz art. 59 ust. 16 Prawa przedsiębiorców. Podnosiła również naruszenie prawa materialnego, w tym art. 59 ust. 2 P.p. w zw. z art. 48 ust. 11 pkt 2 P.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że w sytuacji, gdy kontrola podatkowa jest wszczęta na podstawie art. 48 ust. 11 pkt 2 Prawa przedsiębiorców (tj. gdy jej przeprowadzenie jest niezbędne dla przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia), sprzeciw przedsiębiorcy jest niedopuszczalny zgodnie z art. 59 ust. 2 P.p. Sąd uznał, że badanie dopuszczalności sprzeciwu ma charakter formalny i nie obejmuje merytorycznej oceny zasadności zastosowania art. 48 ust. 11 pkt 2 P.p. ani zarzutów dotyczących czasu trwania kontroli. W konsekwencji, sąd pierwszej instancji prawidłowo oddalił skargę, a skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, sąd administracyjny na etapie kontroli postanowienia o niedopuszczalności sprzeciwu nie bada zasadności zastosowania art. 48 ust. 11 pkt 2 Prawa przedsiębiorców, gdyż badanie to ma charakter formalny i wstępny.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że stwierdzenie niedopuszczalności sprzeciwu jest rozstrzygnięciem procesowym, które wyklucza merytoryczne badanie sprawy. Organ podatkowy musi jedynie powołać się na odpowiedni przepis, a sąd weryfikuje jedynie formalną dopuszczalność sprzeciwu, nie wkraczając w meritum sprawy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (20)

Główne

p.p. art. 48 § ust. 11 pkt. 2

Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców

Zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli nie dokonuje się, gdy przeprowadzenie kontroli jest niezbędne dla przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia, przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego lub zabezpieczenia dowodów jego popełnienia.

p.p. art. 59 § ust. 2

Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców

Wniesienie sprzeciwu nie jest dopuszczalne, gdy organ powołuje się na przesłankę z art. 48 ust. 11 pkt. 2.

Pomocnicze

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Konstytucja RP art. 22

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

p.p. art. 55 § ust. 1 pkt. 3

Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców

p.p. art. 59 § ust. 16

Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców

k.p.a. art. 6

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 9

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 10

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

P.p.s.a. art. 188

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 185 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 203

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 204 § pkt. 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Niedopuszczalność sprzeciwu wobec kontroli podatkowej wszczętej bez zawiadomienia na podstawie art. 48 ust. 11 pkt 2 Prawa przedsiębiorców. Zakres kontroli sądowej postanowienia o niedopuszczalności sprzeciwu jest ograniczony do kwestii formalnych, nie obejmuje merytorycznego badania zasadności zastosowania przepisu uzasadniającego brak zawiadomienia.

Odrzucone argumenty

Naruszenie przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. i art. 151 P.p.s.a.) poprzez nieuchylenie postanowienia organu, mimo błędnych ustaleń faktycznych i naruszenia przepisów k.p.a. Naruszenie prawa materialnego (art. 59 ust. 2 p.p. w zw. z art. 48 ust. 11 pkt 2 p.p.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. Naruszenie art. 55 ust. 1 pkt 3 p.p. poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że nie mają zastosowania ograniczenia czasu trwania kontroli. Naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a. polegające na braku prawidłowego uzasadnienia rozstrzygnięcia przez sąd pierwszej instancji. Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. i art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 22 i art. 2 Konstytucji RP poprzez poparcie przez WSA wad organu, co stanowi nieuprawnione ograniczenie wolności gospodarczej.

Godne uwagi sformułowania

Wniesienie sprzeciwu nie jest dopuszczalne, gdy organ powołuje się na przedmiotową przesłankę. Rozstrzygnięcia polegające na stwierdzeniu niedopuszczalności środków zaskarżenia są rozstrzygnięciami o charakterze procesowym, wykluczającymi możliwość odniesienia się w nich również do kwestii merytorycznych. Weryfikacja dopuszczalności wniesienia sprzeciwu nie rozstrzyga władczo o prawach i obowiązkach strony.

Skład orzekający

Małgorzata Niezgódka - Medek

przewodniczący sprawozdawca

Arkadiusz Cudak

sędzia

Dominik Mączyński

sędzia del.

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów Prawa przedsiębiorców dotyczących dopuszczalności sprzeciwu wobec kontroli podatkowej wszczętej bez zawiadomienia na podstawie art. 48 ust. 11 pkt 2 P.p. oraz zakres kontroli sądowej w takich przypadkach."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, gdy organ powołuje się na przesłankę z art. 48 ust. 11 pkt 2 P.p. Nie rozstrzyga o merytorycznej zasadności samej kontroli, a jedynie o formalnej dopuszczalności sprzeciwu.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu kontroli podatkowych – możliwości sprzeciwu przedsiębiorcy, gdy kontrola jest wszczynana bez wcześniejszego zawiadomienia. Wyjaśnia granice proceduralne i zakres kontroli sądowej w takich sytuacjach, co jest istotne dla praktyków prawa podatkowego.

Kontrola podatkowa bez zawiadomienia? Kiedy sprzeciw przedsiębiorcy jest niedopuszczalny.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I FSK 805/20 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-06-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-06-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Arkadiusz Cudak
Dominik Mączyński
Małgorzata Niezgódka - Medek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatkowe postępowanie
Sygn. powiązane
VIII SA/Wa 783/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2019-12-30
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 646
art. 48 ust. 11 pkt. 2, art. 59 ust. 2
Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka-Medek (sprawozdawca), Sędzia NSA Arkadiusz Cudak, Sędzia WSA del. Dominik Mączyński, Protokolant Katarzyna Nowik, po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2023 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej S. sp. z o.o. z siedzibą w R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 grudnia 2019 r., sygn. akt VIII SA/Wa 783/19 w sprawie ze skargi S. sp. z o.o. z siedzibą w R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 18 lutego 2019 r., nr 1401-ICK1.4103.11.2019.ANF w przedmiocie niedopuszczalności wniesienia sprzeciwu 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od S. sp. z o.o. z siedzibą w R. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie kwotę 360 (trzysta sześćdziesiat) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi kasacyjnej S. sp. z o.o. z siedzibą w R., powoływanego dalej jako "skarżący", jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 grudnia 2019 r. sygn. akt VIII SA/Wa 783/19 W wyroku tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a." oddalił skargę skarżącego na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 18 lutego 2019 r. w przedmiocie niedopuszczalności wniesienia sprzeciwu (wyrok ten oraz orzeczenia sądów administracyjnych powołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
Skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, zaskarżył wyrok sądu pierwszej instancji w całości i zarzucił:
A. na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. oraz 151 P.p.s.a. poprzez nie uchylenie postanowienia i oddalenie skargi w całości, w sytuacji gdy postanowienie organu wydane zostało na podstawie błędnych ustaleń faktycznych dokonanych z naruszeniem art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 oraz art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 59 ust. 16 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (tj. Dz.U. z 2018 r. poz. 646 ze zm.), dalej: "p.p.") polegającym na:
a) braku prawidłowego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego przez organ i ustaleniu stanu faktycznego sprawy w oparciu o niepełny i wybiórczy materiał dowodowy;
b) pominięciu istotnych okoliczności sprawy i dokonaniu dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego;
c) zaniechaniu rozpatrzenia poszczególnych zarzutów strony wnoszonych w zażaleniu na postanowienie Naczelnika US zarówno co do ustaleń w zakresie stanu faktycznego, oceny dowodów i zastosowania przepisów prawa, a tym samym pozbawienia strony prawa do niezależnego rozstrzygania sprawy w dwóch instancjach.
konsekwencją czego jest całkowita sprzeczność ustaleń sądu pierwszej instancji z treścią materiału dowodowego i ze stanem faktycznym sprawy;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a w związku z art. 59 ust. 2 p.p. w zw. z art. 48 ust. 11 pkt. 2 p.p. poprzez nieuchylenie zaskarżanego postanowienia organu, podczas gdy postanowienie organu zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy;
3) art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a. polegające na braku prawidłowego uzasadnienia dokonanego przez sąd rozstrzygnięcia, gdzie sąd pierwszej instancji nie wskazał jaki stan faktyczny przyjmuje za podstawę rozstrzygnięcia, nie wskazał jakie okoliczności uzasadniały stosowanie art. 48 ust. 11 p.p. i w konsekwencji art. 59 ust. 2 p.p. i nie uzasadnił stanowiska dlaczego za chybione uważa podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania oraz prawa materialnego. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku uniemożliwia więc instancyjną kontrolę zasadności przesłanek, na których oparto zaskarżony wyrok, a zatem doszło do pominięcia istotnego elementu wyroku w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
4) art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. oraz 151 P.p.s.a. w zw. z art. 22 i art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r. Nr 78 poz. 483, poprzez nie uchylenie postanowienia i oddalenie skargi, a tym samym poparcie przez WSA wad popełnionych przez organ polegających na akceptacji możliwości wszczęcia kontroli podatkowej
bez zawiadomienia w oparciu tyko i wyłącznie o bezkrytyczne powołanie się na przepis art. 48 ust. 11 pkt 2 p.p. bez zbadania podstawy faktycznej możliwości jego zastosowania, co stanowiło nieuprawnione ograniczenia wolności gospodarczej i było sprzeczne z zasadami demokratycznego państwa prawnego.
B. na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
1) art. 59 ust. 2 p.p. w zw. z art. 48 ust. 11 pkt 2 p.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie że wniesienie sprzeciwu było niedopuszczalne, w sytuacji gdy nie zbadano istnienia przesłanek uznania sprzeciwu za niedopuszczalny, mimo że ze stanowiska spółki jednoznacznie wynikało, iż żadna okoliczność z art. 48 ust. 11 pkt 2 p.p. nie istniała, o czym świadczyły działania organów, fakt pouczenia o możliwości wniesienia sprzeciwu, rozpatrzenie tego sprzeciwu, a nadto okoliczności faktyczne sprawy oraz brak wykazania przez organy istnienia przesłanki do stosowania tego przepisu;
2) art. 55 ust. 1 pkt 3 p.p. poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że w przedmiotowej kontroli nie mają zastosowania ograniczenia czasu trwania wszystkich kontroli organu kontroli u przedsiębiorcy w jednym roku.
W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 P.p.s.a., względnie na mocy art. 185 § 1 P.p.s.a. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd pierwszej instancji. Nadto o orzeczenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych na podstawie art. 203 P.p.s.a. oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Organ wniósł odpowiedź na skargę kasacyjną, wnosząc o oddalenie skargi kasacyjnej. Na rozprawie w imieniu organu stawił się radca prawny, który wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Istotą problemu, przedstawionego w skardze kasacyjnej skarżącego, jest ustalenie, czy skarżącemu przysługiwało prawo wniesienia sprzeciwu wobec podjęcia
i wykonywania przez organ pierwszej instancji czynności kontrolnych, w sytuacji przeprowadzenia kontroli w oparciu o art. 48 ust. 11 pkt. 2 p.p. oraz określenie przesłanek, jakimi powinien kierować się organ pierwszej instancji, przy ustalaniu dopuszczalności wniesienia tego sprzeciwu.
Na wstępie należy odnieść się do chronologii sprawy z zastrzeżeniem, że te okoliczności nie zostały zakwestionowane w skardze kasacyjnej:
1) w dniu 14 grudnia 2018 r. została wszczęta wobec skarżącego przez organ pierwszej instancji kontrola podatkowa w zakresie prawidłowości rozliczenia podatku od towarów i usług za okres od 1 września 2016 r. do 31 marca 2017 r.,
2) Pismem z dnia 14 grudnia 2018 r. doręczonym tego samego dnia prezesowi zarządu skarżącego, organ poinformował, iż nie zawiadomiono skarżącego o zamiarze wszczęcia kontroli z uwagi na art. 48 ust. 11 pkt. 2 p.p.,
3) W dniu 22 stycznia 2019 r. spółka złożyła do organu pierwszej instancji wniosek o wyjaśnienie przyczyn niedokonania zawiadomienia o wszczęciu kontroli podatkowej,
4) W dniu 31 stycznia 2019 r. skarżący złożył do organu pierwszej instancji sprzeciw wobec podjęcia i prowadzenia czynności kontrolnych, wskazując na naruszenie art. 48 ust. 1 p.p. oraz art. 55 ust. 1 pkt. 3 p.p.,
5) Organ pierwszej instancji postanowieniem orzekł o kontynuowaniu czynności kontrolnych,
6) Postanowieniem z dnia 18 lutego 2019 r. organ uchylił postanowienie organu pierwszej instancji w całości i orzekł o niedopuszczalności sprzeciwu w oparciu o art. 48 ust. 1, ust. 11 pkt. 2, art. 59 ust. 1, 2, 7 i 16 p.p.,
7) Pismem z dnia 28 marca 2019 r. skarżący wniósł skargę na postanowienie organu z dnia 18 lutego 2019 r.,
8) Postanowieniem z dnia 20 maja 2019 r. w sprawie VIII SA/Wa 316/19 sąd pierwszej instancji skargę odrzucił,
9) Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 8 października 2019 r. o sygnaturze akt I FSK 1516/19 uchylił zaskarżone postanowienie, stwierdzając, że skarga w niniejszej sprawie przysługuje.
W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2019 r., wydanym w niniejszej sprawie, przesądzono więc, że skarżącemu przysługuje skarga na postanowienie w przedmiocie zażalenia na postanowienie wydane wskutek wniesienia sprzeciwu tj. niniejsza sprawa podlega kontroli sądów administracyjnych.
Sąd pierwszej instancji w skarżonym wyroku stwierdził, że art. 59 ust. 2 p.p. nie przewiduje możliwości wniesienia sprzeciwu z uwagi na wystąpienie przesłanki wskazanej w art. 48 ust. 11 pkt. 2 p.p. w związku z czym organ pierwszej instancji powinien stwierdzić niedopuszczalność sprzeciwu, nie zaś rozpatrywać sprawę na podstawie art. 59 ust. 9 p.p.
Stosownie do treści art. 48 ust. 11 pkt. 2 p.p. zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli nie dokonuje się, gdy przeprowadzenie kontroli jest niezbędne dla przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia, przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego lub zabezpieczenia dowodów jego popełnienia. Zgodnie z art. 59 ust. 2 p.p. wniesienie sprzeciwu nie jest dopuszczalne, gdy organ powołuje się na przedmiotową przesłankę.
Jak wskazano w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 maja 2022 r. sygn. akt I SA/Po 165/22 (orzeczenie prawomocne) niedopuszczalność sprzeciwu oznacza, że nie on jest badany, w związku z tym brak jest podstaw do jego merytorycznego rozpoznania. W stanie faktycznym wymienionej sprawy ocenie podlegało postanowienie o niedopuszczalności zażalenia na postanowienie o niedopuszczalności wniesienia sprzeciwu, gdy kontrola podatkowa była przeprowadzana w związku z okolicznościami, o których mowa w art. 48 ust. 11 pkt. 2 p.p. Zarzuty strony dotyczyły czasu trwania kontroli – art. 55 ust. 1 p.p. Sąd wskazał, że "ocenie Sądu podlegała jedynie prawidłowość czynności procesowej jaką było stwierdzenie niedopuszczalności zażalenia. Poza zakresem tej sprawy pozostawało natomiast odniesienie się do zarzutów merytorycznych dotyczących meritum sprawy będącej przedmiotem - w tym przypadku sprzeciwu. Zatem merytoryczne odniesienie się do argumentów skarżącego zawartych w (niedopuszczalnym) sprzeciwie, związanych ogólnie rzecz ujmując z prawidłowością czasu trwania kontroli, pozostaje poza kontrolą Sądu. Postawione w tym zakresie zarzuty są więc nieadekwatne do przedmiotu sprawy, a w konsekwencji chybione".
Rozstrzygnięcia polegające na stwierdzeniu niedopuszczalności środków zaskarżenia są rozstrzygnięciami o charakterze procesowym, wykluczającymi możliwość odniesienia się w nich również do kwestii merytorycznych. W tym zakresie należy powołać n.p. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 września 2021 r. sygn. akt I GSK 90/21, w którym wskazano, że "merytoryczne odniesienie się do argumentów strony zawartych w (niedopuszczalnym) sprzeciwie, związanych ogólnie rzecz ujmując z prawidłowością i rzetelnością ustaleń dotyczących obliczania/odprowadzania składek musiało pozostać poza rozważaniami Sądu I instancji. Postawione w tym zakresie zarzuty kasacyjne są więc nieadekwatne do przedmiotu sprawy, a w konsekwencji chybione".
Nadto należy się odwołać do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 maja 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 1263/16 (orzeczenie prawomocne). Przedmiotowy wyrok dotyczył, co na wstępie należy podkreślić, przepisów nieobowiązującej już ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2015 r. poz. 584 ze zm.), powoływanej dalej jako "s.d.g.", Niemniej powołane w nim art. 79 ust. 2 pkt. 2 s.d.g. oraz 84d s.d.g. posiadały taką samą treść jak obecnie obowiązujące odpowiednio art. 48 ust. 11 pkt. 2 p.p. tj. iż zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli nie dokonuje się w przypadku, gdy przeprowadzenie kontroli jest niezbędne dla przeciwdziałania popełnienia przestępstwa lub wykroczenia, przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego lub zabezpieczenia dowodów jego popełnienia oraz art. 59 ust. 2 p.p., wyłączający możliwość wniesienia sprzeciwu w powyższym wypadku (art. 79 ust. 2 pkt. 2 s.d.g. oraz art. 84 d s.d.g. obowiązywały w niezmienionej formie od 7 marca 2009 r. do dnia uchylenia s.d.g.). Brak jest wobec tego przeszkód do powoływania się na orzeczenia zapadłe na gruncie nieobowiązującej już s.d.g. W wyroku tym za niewłaściwe sąd uznał działanie organu drugiej instancji, w którym ten w następstwie niedopuszczalnego sprzeciwu badał sprawę merytorycznie stwierdzając jego "niezasadność". Wobec tego, skoro zakres działania organów podatkowych został ograniczony jedynie do stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia, sąd w ww. sprawie uznał również za nietrafne zarzuty dotyczące wad działania organów podatkowych, które z kolei nie mogły być kwestionowane w drodze niedopuszczalnego sprzeciwu.
Na gruncie poprzedniego, jak wykazano wyżej analogicznego stanu prawnego,
w wyroku Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 15 września 2016 r. sygn. akt I FSK 232/15 stwierdzono, że "nie przewiduje się żadnych rozwiązań prawnych, które umożliwiałyby przedsiębiorcy niedopuszczenie do przeprowadzenia kontroli ze
względu na nieprawdopodobieństwo wystąpienia okoliczności, na które powołuje się organ przystępujący do kontroli bez uprzedniego zawiadomienia o niej przedsiębiorcy". Nie oznacza to jednak, że organy podatkowe mogą działać niezgodnie z prawem, czuć się zwolnione z zachowania standardów kontroli podatkowej. Stosownie do treści art.
46 ust. 3 p. p. dowody przeprowadzone w toku kontroli przez organ kontroli z naruszeniem przepisów ustawy lub z naruszeniem innych przepisów prawa w zakresie kontroli działalności gospodarczej przedsiębiorcy, jeżeli miały istotny wpływ na wyniki kontroli, nie mogą stanowić dowodu w postępowaniu administracyjnym, podatkowym, karnym lub karnym skarbowym dotyczącym przedsiębiorcy. Przepisy art. 46 ust. 1 i 2 p.p. przewidują również możliwość domagania się odszkodowania przez przedsiębiorcę, który poniósł szkodę na skutek wykonywania czynności kontrolnych z naruszeniem przepisów prawa.
Odnosząc te rozważania do realiów niniejszej sprawy zauważyć należy, że zarzuty naruszenia prawa procesowego wskazane pod literą A pkt. 2 – 4 oraz prawa materialnego pod literą B. pkt. 1, zmierzają do wykazania, że organy podatkowe oraz sąd pierwszej instancji powinny odnieść się do tego, czy w niniejszej sprawie w ogóle zasadne było zastosowanie art. 48 ust. 11 p.p. Tymczasem na m.in. naruszenie art. 48 p.p. można powołać się, na podstawie art. 59 ust. 1 p.p., we wniesionym sprzeciwie. W przedmiotowej sprawie możliwość wniesienia sprzeciwu została jednak wyłączona expresis verbis na mocy art. 59 ust. 2 p.p. z uwagi na oparcie kontroli na podstawie art. 48 ust. 11 pkt. 2 p.p. Z powyższego wynika również, że art. 59 ust. 2 p.p. wyłącza badanie sprzeciwu wniesionego mimo jego niedopuszczalności również pod kątem zasadności zastosowania art. 48 ust. 11 pkt. 2 p.p. tj. czy rzeczywiście przeprowadzenie kontroli było niezbędne pod kątem przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia, przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego lub zabezpieczenia dowodów jego popełnienia. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do sytuacji, w której organ podatkowy musiałby, w postanowieniu o stwierdzeniu niedopuszczalności sprzeciwu, jednocześnie tłumaczyć popełnieniu jakiego przestępstwa pragnie przeciwdziałać i jakie miał ku temu przesłanki. Prowadziłoby do zatarcia różnicy pomiędzy rozpatrzeniem sprzeciwu, w którym organ mógłby oceniać przykładowo czy wszczęcie kontroli bez powiadomienia miało uzasadnienie w przepisach prawa i stanie faktycznym np. w razie wystąpienia zagrożenia zdrowia (tj. art. 48 ust. 11 pkt. 4 p.p.), a stwierdzeniem jego niedopuszczalności. Jednocześnie należy mieć na względzie, że organ stwierdzając dopuszczalność lub niedopuszczalność sprzeciwu powinien poddać ocenie jedynie przesłanki formalne, wstępne. W przypadku stwierdzenia niedopuszczalności sprzeciwu w oparciu o art. 59 ust. 2 p.p. oznacza to jedynie badanie, czy kontrola podatkowa została wszczęta z powołaniem na odpowiedni przepis, a więc jedynie w zakresie wstępnym i formalnym. Oznacza to też, że w takim przypadku kontrola nie może być przerwana na skutek działania strony. Jednak w żaden sposób nie prowadzi to do autorytatywnego rozstrzygnięcia o prawach i obowiązkach strony. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można przy tym, z braku możliwości wniesienia sprzeciwu co do przeprowadzenia kontroli, automatycznie wywodzić jej zgodności z prawem.
Mając na względzie powyższe rozważania za niezasadny należy uznać zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 59 ust. 2 p.p. w zw. z art. 48 ust. 11 pkt. 2 p.p. bowiem jak wskazano wyżej na etapie stwierdzenia dopuszczalności wniesienia sprzeciwu badaniu nie podlegało czy rzeczywiście istniała okoliczność określona w art. 48 ust. 11 pkt. 2 p.p. Z tego samego powodu nie doszło do naruszenia art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 59 ust. 2 p.p. w zw. z art. 48 ust. 11 pkt. 2 p.p. poprzez nieuchylenie skarżonego postanowienia. Następnie nie można podzielić zarzutu naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd pierwszej instancji poprawnie zweryfikował jakie okoliczności powinny podlegać ocenie organów a
sposób rozumowania sądu pierwszej instancji jest możliwy do prześledzenia w sposób umożliwiający kontrolę instancyjną. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela
również zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a. i art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 22 i art. 2 Konstytucji aby brak zbadania podstawy faktycznej możliwości zastosowania art. 48 ust. 11 pkt. 2 p.p. stanowił nieuprawnione ograniczenie wolności gospodarczej i był sprzeczny zasadami demokratycznego państwa prawnego. Weryfikacja dopuszczalności wniesienia sprzeciwu nie rozstrzyga władczo o prawach i obowiązkach strony. Również skarżący w uzasadnieniu nie wyjaśnił w jaki konkretnie sposób brak możliwości wniesienia sprzeciwu od wszczęcia kontroli miałby ograniczać jego wolność gospodarczą.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 55 ust. 1 pkt. 3 p.p. poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że w niniejszym przypadku nie mają zastosowania ograniczenia czasu trwania kontroli u przedsiębiorcy w jednym roku zauważyć należy, że art. 55 ust. 1 p.p. wskazuje na czas trwania kontroli u poszczególnych rodzajów przedsiębiorców. Jednak dla niniejszej sprawy nie ma w ogóle znaczenia czy skarżący jest mikro, małym, średnim, czy innym przedsiębiorcą, co co do zasady determinuje czas trwania kontroli u jednego przedsiębiorcy w roku kalendarzowym. Wobec ustalenia, że w niniejszej sprawie kontrola podatkowa została wszczęta w oparciu o art. 48 ust. 11 pkt. 2 p.p. to po pierwsze, przepis art. 55 ust. 2 pkt. 2 p.p. wprost wyłącza ograniczenie czasu trwania kontroli, a po drugie wobec tego kwestia ta nie powinna stanowić przedmiotu oceny na etapie stwierdzenia dopuszczalności sprzeciwu.
Niezasadny okazał się również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a. oraz art. 151 P.p.s.a. poprzez nie uchylenie postanowienia i oddalenie skargi w całości, w sytuacji gdy postanowienie organu wydane zostało na podstawie błędnych ustaleń faktycznych dokonanych z naruszeniem art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 oraz art. 10 k.p.a. w zw. z art. 59 ust. 16 p.p. Przepis art. 59 ust. 16 p.p. zawiera normę, że do postępowań
o których mowa w ust. 6, 7 i 9 w zakresie nieuregulowanym stosuje się przepisy k.p.a. Ustępy 6, 7 i 9 dotyczą zaś, ogólnie rzecz biorąc, rozpatrzenia sprzeciwu. Tym samym przepis art. 59 ust. 16 p.p. w ogóle nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż w niniejszej sprawie sprzeciw był w ogóle niedopuszczalny w oparciu o art. 59 ust. 2 p.p.
Mając powyższe na względzie, w braku usprawiedliwionych podstaw, skarga kasacyjna podlega oddaleniu.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt. 1 P.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 w zw. z § 14 ust. 1 pkt. 2 lit. c w zw. z § 14 ust. 1 pkt. 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.).
.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI