I GSK 1282/22

I GSK 1282/22 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-07-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Apollo /przewodniczący sprawozdawca/
Henryk Wach
Monika Krzyżaniak
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
VIII SA/Wa 770/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-01-26
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Zawieszono postępowanie
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 2344
art. 144 ust. 1
Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo (spr.) Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia del. WSA Monika Krzyżaniak Protokolant asystent sędziego Marcin Bubiński po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 stycznia 2022 r. sygn. akt VIII SA/Wa 770/21 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia 14 czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania postanawia: zawiesić postępowanie.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 26 stycznia 2022 r. sygn. akt VIII SA/Wa 770/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę [...] (dalej określanych jako skarżący lub upadły i skarżąca) na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z 14 czerwca 2021 r. nr [...]w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku skutecznie wniósł skarżący.
Postanowieniem z 6 lutego 2024 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w Radomiu ogłosił upadłość skarżącego, jako osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej. Jednocześnie w pkt. 5 postanowienia wskazał, że postępowanie będzie prowadzone w trybie określonym w art. 4911 ust. 1 Prawa upadłościowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Postępowanie w sprawach upadłości konsumenckiej jest jednym z upadłościowych postępowań odrębnych, toczącym się według przepisów ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 2344 z późn. zm. - dalej "Pr. upadł."), regulujących upadłość obejmującą likwidację majątku upadłego, ze zmianami wynikającymi z art. 4911-49123, przy zastosowaniu dyrektywy przewidzianej w art. 4912 ust. 1.
Zgodnie z art. 4912 ust. 1 Pr. upadł. w sprawach nieuregulowanych w niniejszym tytule przepisy o postępowaniu upadłościowym stosuje się odpowiednio, z tym że przepisów art. 21, art. 25, art. 145, art. 151-155, art. 163, art. 164, art. 168 ust. 1-3 i 5, art. 176 ust. 2, art. 244, art. 245, art. 253-264, art. 307 ust. 1, art. 337-339, art. 343 ust. 1a, art. 346 ust. 2 i art. 347-356 oraz art. 358-366 nie stosuje się. Przepisy art. 13, art. 22a, art. 32 ust. 5, art. 36-40 i art. 43 stosuje się odpowiednio jedynie wówczas, gdy wniosek o ogłoszenie upadłości złożył wyłącznie wierzyciel. Przepis art. 361 stosuje się odpowiednio jedynie wówczas, gdy upadłość została ogłoszona wyłącznie na skutek uwzględnienia wniosku wierzyciela.
Z powyższej regulacji wynika, że realizacja uprawnień skarżącego, będącego upadłym, musi się odbywać z uwzględnieniem treści art. 144 ust. 1 Pr. upadł., zgodnie z którym po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu.
Reguła ta dotyczy zarówno postępowań wszczętych przed ogłoszeniem upadłości, jak i postępowań wszczętych po ogłoszeniu upadłości. Upadły pozostaje wprawdzie stroną postępowań w znaczeniu materialnoprawnym, lecz przyznanie legitymacji procesowej syndykowi powoduje, że upadły nie ma tej legitymacji do występowania w postępowaniu w charakterze strony w sprawach dotyczących masy upadłości. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z 13 lutego 2024 r. (I FSK 2199/23) wyjaśnił, że ogłoszenie upadłości skutkuje tym, że z jednej strony, upadły traci prawo do sprawowania zarządu, a z drugiej - z mocy prawa syndyk obejmuje majątek upadłego, którym zarządza i likwiduje go do czasu zakończenia postępowania upadłościowego (por. art. 173 Prawa upadłościowego). Prawidłowe sprawowanie zarządu masą upadłości nie byłoby możliwe bez jednoczesnego zapewnienia syndykowi możliwości występowania w postępowaniach sądowych i administracyjnych dotyczących masy upadłości. Z kolei w uzasadnieniu wyroku z 1 czerwca 2022 r. (III OSK 5034/21) NSA wskazał, że syndyk nie jest typowym zastępcą pośrednim upadłego, bowiem w przeciwieństwie do typowego zastępcy pośredniego staje się zastępcą z mocy samego prawa, niezależnie od woli upadłego, który nie ma również wpływu na zakończenie bytu prawnego zastępcy oraz podejmuje czynności, które wykraczają poza zakres kompetencji typowego zastępcy. Zastępstwo pośrednie określane jest mianem podstawienia procesowego, które polega na tym, że w procesie zamiast podmiotu będącego stroną w znaczeniu materialnym występuje jako strona w znaczeniu formalnym inny podmiot, eliminując przy tym w sposób pierwotny albo następczy, możliwość takiego wystąpienia przez stronę w znaczeniu materialnym.
W przypadku spraw dotyczących masy upadłości legitymację procesową ma tylko syndyk, który działa na rzecz upadłego, ale w imieniu własnym, co należy zakwalifikować jako podstawienie procesowe bezwzględne. W sytuacji tej legitymację procesową ma tylko podmiot podstawiony. Tym samym syndyk realizuje w procesie dotyczącym masy upadłościowej prawa upadłego w imieniu własnym, dochodząc prawa podmiotowego upadłego lub przeciwstawiając się żądaniom skierowanym do upadłego. Podobne stanowisko wyraził NSA w wyroku z 15 lipca 2020 r., I GSK 288/18).
Podkreślić także należy że w przypadku upadłości konsumenckiej nie ma zastosowania, w myśl art. 4912 ust. 2 Pr. upadł. norma art. 145 Pr. upadł., zgodnie z którą postępowanie sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne w sprawie wszczętej przeciwko upadłemu przed dniem ogłoszenia upadłości o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości, może być podjęte przeciwko syndykowi tylko w przypadku, gdy w postępowaniu upadłościowym wierzytelność ta po wyczerpaniu trybu określonego ustawą nie zostanie umieszczona na liście wierzytelności.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sprawa, której przedmiotem była ustalenie istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oraz ustalenie kwoty podlegającej zwrotowi jest sprawą dotyczącą masy upadłości. W ramach sprawy Sąd, kontrolując legalność decyzji , ocenia, czy organy administracji orzekające w sprawie prawidłowo ustaliły obowiązek skarżących w tym upadłego, zwrotu nienależnie otrzymanych płatności. Płatności, która obowiązek zwrotu, w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej, zostałby prawomocnie przesądzony. Zatem dług wynikający z decyzji mógłby obciążyć masę upadłości.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił stanowiska syndyka wyrażonego w piśmie z 23 lipca 2025 r., że postępowanie nie dotyczy masy upadłości. Zaś, wobec braku oświadczenia syndyka o wstąpieniu do sprawy, na podstawie art. 124 § 1 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jednolity Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) w związku z art. 144 i art. 4912 ust. 1 Pr. upadłościowego zawiesił postępowanie w sprawie.