I FSK 765/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną R. K. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę podatnika na decyzję Dyrektora IAS w Warszawie. Sprawa dotyczyła podatku od towarów i usług za okres od stycznia do października 2014 r. Organy podatkowe zakwestionowały rozliczenia VAT skarżącego, uznając go za ogniwo w obrocie karuzelowym sprzętem elektronicznym, pełniąc rolę "bufora". Stwierdzono, że skarżący nie prowadził faktycznej działalności gospodarczej, a jego działania były związane z oszustwem podatkowym. W konsekwencji odmówiono mu prawa do odliczenia podatku naliczonego i określono podatek do zapłaty na podstawie art. 108 ust. 1 u.p.t.u. Sąd pierwszej instancji oddalił skargę, podzielając ustalenia organów i uznając, że sporne faktury tworzyły iluzję obrotu gospodarczego, a skarżący wiedział lub powinien był wiedzieć o udziale w oszustwie. Sąd podkreślił, że oszukańczych transakcji nie można przedefiniować, lecz należy je odseparować od systemu VAT. Skarżący w skardze kasacyjnej zarzucił naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, w tym wadliwe sporządzenie uzasadnienia wyroku, błędną ocenę dowodów i niezastosowanie prawa unijnego. NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając, że skarżący nie wykazał istotnych uchybień proceduralnych ani naruszenia prawa materialnego. Sąd podkreślił, że ustalenia faktyczne sprawy, w tym wiedza skarżącego o udziale w oszustwie, są wiążące dla NSA. Potwierdzono, że transakcje były fikcyjne, a skarżący działał w warunkach braku należytej staranności, co uzasadniało odmowę prawa do odliczenia VAT i zastosowanie art. 108 ust. 1 u.p.t.u. Sąd odwołał się do orzecznictwa TSUE, w tym postanowienia w sprawie C-108/20, które potwierdza możliwość odmowy prawa do odliczenia VAT w przypadku udziału w oszustwie, nawet jeśli podatnik nie brał w nim czynnego udziału, ale wiedział lub powinien był wiedzieć o jego istnieniu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej NSA i TSUE w zakresie odpowiedzialności podatnika za udział w oszustwach karuzelowych VAT, nawet przy braku czynnego udziału w przestępstwie, jeśli istniała wiedza lub możliwość takiej wiedzy.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji oszustwa karuzelowego w obrocie sprzętem elektronicznym, ale jego zasady mogą być stosowane do innych branż i rodzajów oszustw podatkowych.
Zagadnienia prawne (3)
Czy podatnik, który nabył towary w ramach łańcucha dostaw, w którym miało miejsce oszustwo podatkowe typu karuzelowego, może zachować prawo do odliczenia podatku naliczonego, jeśli wiedział lub powinien był wiedzieć o udziale w oszustwie, ale nie brał w nim czynnego udziału?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, podatnik nie może zachować prawa do odliczenia podatku naliczonego, jeśli wiedział lub powinien był wiedzieć o udziale w oszustwie podatkowym, nawet jeśli nie brał w nim czynnego udziału. Samo nabycie towarów w takich okolicznościach jest traktowane jako udział w oszustwie.
Uzasadnienie
NSA, powołując się na orzecznictwo TSUE (C-108/20), stwierdził, że wiedza podatnika o udziale w oszustwie lub możliwość takiej wiedzy przy zachowaniu należytej staranności, jest wystarczająca do odmowy prawa do odliczenia VAT. Podkreślono, że celem systemu VAT jest zwalczanie oszustw, a podatnik uczestniczący w oszukańczym łańcuchu, nawet biernie, staje się współsprawcą.
Czy w przypadku stwierdzenia udziału podatnika w oszustwie podatkowym typu karuzelowego, uzasadnione jest zastosowanie art. 108 ust. 1 u.p.t.u. nakładającego obowiązek zapłaty podatku wykazanego na fakturze, nawet jeśli faktura dokumentuje obrót towarem?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, art. 108 ust. 1 u.p.t.u. ma zastosowanie, gdy podatnik wiedział lub powinien był wiedzieć, że transakcja wiąże się z oszustwem podatkowym, a faktura dokumentuje czynność, która nie zaistniała lub jedynie stwarza pozory dostawy towarów w ramach oszukańczego łańcucha.
Uzasadnienie
NSA potwierdził, że art. 108 ust. 1 u.p.t.u. ma zastosowanie, gdy podatnik świadomie uczestniczy w oszukańczym schemacie, a transakcje, nawet jeśli towarzyszy im obrót towarowy, pozostają poza systemem VAT, ponieważ ich celem jest uzyskanie korzyści podatkowej, a nie rzeczywisty obrót gospodarczy.
Czy ocena należytej staranności podatnika powinna uwzględniać całokształt okoliczności transakcji, w tym relacje z bezpośrednimi kontrahentami i powierzchowność weryfikacji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, ocena należytej staranności powinna uwzględniać całokształt okoliczności, w tym relacje z kontrahentami, wartość transakcji, brak zabezpieczeń, powierzchowność weryfikacji oraz wiedzę o istnieniu "znikających podatników" w łańcuchu dostaw.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że skarżący nie dochował należytej staranności, dokonując wielomilionowych transakcji z nieznanymi podmiotami bez zabezpieczeń, a jego weryfikacja była czysto formalna. Brak obaw przed ryzykiem finansowym oraz nawiązywanie relacji gospodarczych w warunkach sztucznie zaaranżowanych transakcji świadczyły o braku należytej staranności.
Przepisy (8)
Główne
u.p.t.u. art. 88 § 3a pkt 4 lit. a
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
u.p.t.u. art. 108 § 1
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.u.s.a. art. 1 § 1 i 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
u.p.t.u. art. 86 § 1
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
u.p.t.u. art. 5 § 1
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
u.p.t.u. art. 7 § 1
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
o.p. art. 191
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Argumenty
Skuteczne argumenty
Uczestnictwo podatnika w karuzeli podatkowej, nawet bierne, uzasadnia odmowę prawa do odliczenia VAT. • Wiedza podatnika o udziale w oszustwie lub możliwość takiej wiedzy przy zachowaniu należytej staranności jest wystarczająca do odmowy prawa do odliczenia. • Art. 108 ust. 1 u.p.t.u. ma zastosowanie, gdy faktura dokumentuje fikcyjną transakcję w ramach oszukańczego łańcucha. • Należyta staranność podatnika powinna być oceniana na podstawie całokształtu okoliczności, a nie tylko formalnej weryfikacji.
Odrzucone argumenty
Sąd pierwszej instancji wadliwie sporządził uzasadnienie wyroku. • Organy podatkowe i sąd dokonały błędnej oceny dowodów, pomijając istotne okoliczności. • Transakcje skarżącego były faktyczne i nie można ich odseparować od wcześniejszych etapów obrotu. • Skarżący działał w dobrej wierze i dochował należytej staranności. • Zastosowanie art. 108 ust. 1 u.p.t.u. jest nieuzasadnione. • Naruszenie prawa unijnego i zasad proporcjonalności oraz neutralności VAT.
Godne uwagi sformułowania
skarżący był ogniwem obrotu karuzelowego sprzętem elektronicznym, pełniąc w tym obrocie przede wszystkim rolę "bufora" • sporne faktury miały tworzyć jedynie iluzję obrotu gospodarczego • okoliczności wystawiania spornych faktur pozwalały przyjąć, że skarżący wiedział lub powinien był wiedzieć, że uczestnicząc w obrocie towarem bierze udział w oszustwie podatkowym typu karuzelowego • oszukańczych transakcji nie da się przedefiniować tak, by stanowiły transakcje opodatkowane w ramach systemu VAT – należy je od tego systemu odseparować • działania skarżącego odbywały się w warunkach sztucznie zaaranżowanych, cechowała je pewność dojścia do skutku przy braku ryzyka ekonomicznego i celu gospodarczego • towar był jedynie nośnikiem VAT, a celem architektury fakturowania było uzyskiwanie zwrotu podatku niezapłaconego na wcześniejszych etapach fakturowania • podatnik, który wiedział lub powinien był wiedzieć, że poprzez nabycie uczestniczy w transakcji związanej z oszustwem, podaje jego sprawcom pomocną dłoń i staje się współsprawcą tego oszustwa
Skład orzekający
Sylwester Marciniak
przewodniczący sprawozdawca
Sylwester Golec
członek
Mariusz Golecki
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej NSA i TSUE w zakresie odpowiedzialności podatnika za udział w oszustwach karuzelowych VAT, nawet przy braku czynnego udziału w przestępstwie, jeśli istniała wiedza lub możliwość takiej wiedzy."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji oszustwa karuzelowego w obrocie sprzętem elektronicznym, ale jego zasady mogą być stosowane do innych branż i rodzajów oszustw podatkowych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu oszustw karuzelowych VAT, pokazując, jak sądy interpretują odpowiedzialność podatników i jakie dowody są kluczowe w takich sprawach. Jest to ważny precedens dla firm działających w branży.
“Oszustwo VAT: Czy Twoja firma może stracić prawo do odliczenia, nawet jeśli nie brała czynnego udziału w przestępstwie?”
Sektor
elektronika
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.