I FSK 759/13

Naczelny Sąd Administracyjny2014-04-29
NSApodatkoweWysokansa
VATzwolnienie podatkoweusługi finansoweinterpretacja podatkowapożyczka odwrotnaściąganie długówpośrednictwo finansoweNSA

NSA oddalił skargę kasacyjną Ministra Finansów, potwierdzając, że usługa finansowania polegająca na spłacie wierzyciela i ustanowieniu nowych warunków dla dłużnika może korzystać ze zwolnienia VAT.

Spółka N. M. Sp. z o.o. wniosła o interpretację podatkową dotyczącą zwolnienia z VAT usługi finansowania, polegającej na spłacie dotychczasowego wierzyciela i ustanowieniu nowych warunków dla dłużnika. Minister Finansów uznał tę usługę za ściąganie długów, podlegające opodatkowaniu. WSA uchylił tę interpretację, uznając usługę za pośrednictwo finansowe. NSA oddalił skargę kasacyjną Ministra Finansów, potwierdzając, że taka usługa może korzystać ze zwolnienia VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 38 i 40 U.p.t.u., podkreślając kompleksowość świadczenia i cel finansowania.

Sprawa dotyczyła interpretacji indywidualnej Ministra Finansów w przedmiocie podatku od towarów i usług (VAT). Spółka N. M. Sp. z o.o. zamierzała wprowadzić nową usługę określaną jako "pożyczka odwrotna", polegającą na spłaceniu dotychczasowego wierzyciela dłużnika, a następnie zawarciu z dłużnikiem porozumienia o nowych terminach spłaty i wynagrodzeniu. Spółka uważała, że taka usługa powinna być zwolniona z VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 38 U.p.t.u. Minister Finansów uznał jednak, że jest to usługa ściągania długów, wyłączona ze zwolnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił interpretację Ministra, uznając, że czynność ta stanowi usługę pośrednictwa finansowego, a nie ściąganie długów. Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) oddalił skargę kasacyjną Ministra Finansów. Sąd podkreślił, że zwolnienie z VAT obejmuje nie tylko tradycyjne kredyty i pożyczki, ale także inne formy finansowania, w tym obsługę długów. NSA zwrócił uwagę na kompleksowy charakter świadczenia, gdzie spłata wierzyciela i ustanowienie nowych warunków dla dłużnika tworzą nierozerwalną całość gospodarczą. Sąd uznał, że interpretacja Ministra była wadliwa, ponieważ nie uwzględniła w pełni stanu faktycznego przedstawionego przez spółkę i błędnie zakwalifikowała czynność jako usługę podlegającą opodatkowaniu, zamiast zwolnioną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, taka usługa może podlegać zwolnieniu z VAT, jeśli stanowi kompleksowe świadczenie finansowe, a nie usługę ściągania długów.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że przepis art. 43 ust. 1 pkt 38 i 40 U.p.t.u. obejmuje nie tylko tradycyjne kredyty i pożyczki, ale także inne formy finansowania, w tym obsługę długów. Kluczowe jest kompleksowe ujęcie świadczenia, które ma na celu zapewnienie finansowania dla beneficjenta.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (11)

Główne

u.p.t.u. art. 43 § 1

Ustawa o podatku od towarów i usług

Zwolnienie z VAT obejmuje usługi udzielania kredytów lub pożyczek pieniężnych oraz usługi pośrednictwa w ich świadczeniu, a także usługi w zakresie obsługi długów.

u.p.t.u. art. 43 § 1

Ustawa o podatku od towarów i usług

Wyłączenie ze zwolnienia dotyczy usług ściągania długów i faktoringu (art. 43 ust. 1 pkt 15).

u.p.t.u. art. 43 § 1

Ustawa o podatku od towarów i usług

Zwolnienie z VAT obejmuje usługi w zakresie obsługi długów (pkt 40).

Pomocnicze

k.c. art. 720

Kodeks cywilny

Definicja umowy pożyczki.

P.p.s.a. art. 174 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa zarzutu naruszenia prawa materialnego w skardze kasacyjnej.

P.p.s.a. art. 184

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzekania NSA w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej.

P.p.s.a. art. 204 § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzekania o kosztach postępowania kasacyjnego.

P.p.s.a. art. 209

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzekania o kosztach postępowania.

O.p. art. 14b § 1

Ustawa Ordynacja podatkowa

Wydawanie indywidualnych interpretacji przepisów prawa podatkowego.

O.p. art. 14b § 2

Ustawa Ordynacja podatkowa

Zakres wniosku o interpretację (stan faktyczny lub zdarzenia przyszłe).

O.p. art. 14b § 3

Ustawa Ordynacja podatkowa

Obowiązek wyczerpującego przedstawienia stanu faktycznego i własnego stanowiska we wniosku o interpretację.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Usługa finansowania polegająca na spłacie wierzyciela i ustanowieniu nowych warunków dla dłużnika jest kompleksowym świadczeniem, które może korzystać ze zwolnienia VAT. Interpretacja Ministra Finansów była wadliwa, ponieważ nie uwzględniła kompleksowego charakteru transakcji i błędnie zakwalifikowała ją jako usługę podlegającą opodatkowaniu. Przepisy U.p.t.u. dotyczące zwolnień usług finansowych powinny być interpretowane szeroko, zgodnie z celem dyrektyw UE.

Odrzucone argumenty

Usługa nabycia wierzytelności w celu spłaty dotychczasowego wierzyciela i ustanowienia nowych warunków dla dłużnika jest usługą ściągania długów, podlegającą opodatkowaniu VAT.

Godne uwagi sformułowania

usługa udzielania finansowania dla dłużnika z równoczesną spłatą dotychczasowego wierzyciela może stanowić czynność, która w zakresie wywieranych skutków będzie identyczna jak usługa kredytu/pożyczki Zastosowanie powołanych przepisów ustawy VAT nie sprowadza się bowiem sensu stricte do zapewniania finansowania jedynie w oparciu o umowę kredytu, bądź umowę pożyczki jedno świadczenie występuje w przypadku, gdy co najmniej dwa elementy albo co najmniej dwie czynności dokonane przez podatnika są ze sobą tak ściśle związane, że tworzą obiektywnie tylko jedno nierozerwalne świadczenie gospodarcze, którego rozdzielenie miałoby sztuczny charakter

Skład orzekający

Adam Bącal

przewodniczący

Barbara Wasilewska

sprawozdawca

Ewa Rojek

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zwolnienia z VAT usług finansowych, w szczególności nowych form finansowania i kompleksowości świadczeń."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i może wymagać analizy pod kątem podobnych, ale odmiennych konstrukcji prawnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy innowacyjnej usługi finansowej i jej opodatkowania VAT, co jest istotne dla firm działających w sektorze finansowym i doradczym.

Czy nowatorska usługa finansowa jest zwolniona z VAT? NSA wyjaśnia.

Sektor

finanse

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I FSK 759/13 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2014-04-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2013-04-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Adam Bącal /przewodniczący/
Barbara Wasilewska /sprawozdawca/
Ewa Rojek
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
6560
Hasła tematyczne
Interpretacje podatkowe
Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
I SA/Po 768/12 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2012-12-19
Skarżony organ
Minister Finansów
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2004 nr 54 poz 535
art. 41 ust. 1 pkt 38, art. 41 ust. 1 pkt 40
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Adam Bącal, Sędzia NSA Barbara Wasilewska (sprawozdawca), Sędzia WSA del. Ewa Rojek, , Protokolant Janusz Bielski, po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Ministra Finansów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 grudnia 2012 r. sygn. akt I SA/Po 768/12 w sprawie ze skargi N. M. Sp. z o. o. z siedzibą w P. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 15 maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Ministra Finansów na rzecz N. M. Sp. z o. o. z siedzibą w P. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
Wyrokiem z dnia 19 grudnia 2012 r., sygn. akt I SA/Po 768/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżoną przez N. sp. z o.o. w P. (zwanej dalej w skrócie "Spółką" bądź "stroną skarżącą") interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 15 maja 2012 r. przedmiocie podatku od towarów i usług.
Stan sprawy przedstawiony przez Sąd I instancji
Spółka we wniosku o udzielenie pisemnej interpretacji wskazała, że specjalizuje się w kompleksowej obsłudze podmiotów sektora prywatnego i publicznego, w tym poprzez dostarczanie różnego rodzaju usług, między innymi szeroko rozumianych usług doradztwa finansowego i biznesowego polegających na obsłudze procesów gospodarczych, organizowaniu i obsłudze procesu udzielania finansowania oraz dokonywaniu rozliczeń pomiędzy podmiotami w ramach obrotu gospodarczego. Spółka zamierza rozszerzyć zakres dotychczas prowadzonej działalności poprzez wprowadzenie do oferty nowej usługi określanej roboczo jako tzw. "pożyczka odwrotna". Konstrukcja produktu zakłada, że Spółka na podstawie odrębnie zawieranych umów z wierzycielem i dłużnikiem spłacałaby dotychczasowego wierzyciela po wartości nominalnej albo zbliżonej do nominalnej (co oznacza, że dotychczasowy wierzyciel zostaje zaspokojony w całości - co będzie regułą albo ewentualnie z niewielkim dyskontem), a równocześnie zawierałaby z podmiotem sektora ochrony zdrowia odrębne porozumienie co do spłaty długu z nowymi terminami, nowymi zasadami obsługi takiego długu i wielkością wynagrodzenia dla Spółki. Tym samym Spółka udzielałaby finansowania poprzez zastąpienie dotychczasowego wierzyciela oraz ustanowienie nowych terminów spłaty dla dłużnika. W ten sposób uzyskany zostanie identyczny efekt z innym produktem Spółki, w którym udziela on pożyczki, z której to pożyczki spłacany jest dotychczasowy wierzyciel. Dlatego też roboczo produkt ten został nazywany "pożyczka odwrotna", gdyż w tym produkcie następuje odwrócenie sekwencji zdarzeń, a sama konstrukcja umowy jest "lustrzanym odbiciem" umowy pożyczki w rozumieniu art. 720 ustawy Kodeks Cywilny udzielanej dłużnikowi, który zamierza spłacić swojego wierzyciela - różnica polega na odwróceniu zdarzeń, tj. uprzedniej spłacie dotychczasowego wierzyciela i równoczesnym zawarciu porozumienia z dłużnikiem. Wynagrodzenie dla finansującego oraz wszelkie elementy przedmiotowo istotne dla umowy pożyczki są zachowane w porozumieniu z dłużnikiem, które równocześnie determinuje sam fakt dojścia transakcji do skutku (porozumienie z dłużnikiem jest warunkiem przejęcia wierzytelności od dotychczasowego wierzyciela).
Spółka zadała pytanie: czy w świetle tak przedstawionego stanu przyszłego usługa jaka ma być świadczona przez wnioskodawcę polegająca na udzielaniu finansowania w postaci spłacenia dotychczasowego wierzyciela z równoczesnym podpisaniem porozumienia z dłużnikiem w przedmiocie ustanowienia nowych terminów spłaty długu oraz wynagrodzenia za udzielone finansowanie dłużnikowi podlega zwolnieniu z opodatkowania VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 38 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535 ze zm. – dalej: "U.p.t.u.")?.
Wnioskodawca wyraził pogląd, że umowy jakie zamierza zawierać w ramach nowouruchamianej działalności mają kreować przedmiotowo usługę finansowania, która klasyfikowana będzie jako usługa zwolniona z VAT na podstawie art. 43 ust.1 pkt 38 U.p.t.u.
W wydanej w dniu 15 maja 2012 r. interpretacji indywidualnej Minister Finansów, uznał stanowisko wnioskodawcy za nieprawidłowe.
W uzasadnieniu interpretacji organ stwierdził, że usługę świadczoną przez zainteresowanego polegającą na nabyciu na podstawie cesji wierzytelności własnej przysługującej cedentowi i uwolnieniu jego od obowiązku egzekwowania tych wierzytelności potraktować należy jako usługę ściągania długów, która w myśl art. 43 ust. 15 U.p.t.u. została wyłączona ze zwolnienia od podatku od towarów i usług. Zdaniem organu czynność polegająca na nabyciu przez wnioskodawcę wierzytelności własnej przysługującej cedentowi, spowoduje niewątpliwie "uwolnienie" cedenta od ciężaru egzekwowania wierzytelności i stanowi czynność odzyskiwania długów wyłączoną ze zwolnienia od podatku od towarów i usług. Koncepcja odzyskiwania długów nie zależy bowiem od sposobu, w jaki odzyskiwanie się odbywa, od tego na czyją rzecz dług zostaje ściągnięty ani od tego w jaki sposób zostaną pozyskane środki na finansowanie nabycia wierzytelności. Pojęcie odzyskiwania długów dotyczy jasno sprecyzowanych transakcji finansowych mających na celu uzyskanie zapłaty wierzytelności pieniężnej. Na poparcie stanowiska organ powołał pkt 77 i 78 wyroku w sprawie C-305/01.
Po bezskutecznym wezwaniu organu do usunięcia naruszenia prawa Spółka wniosła skargę. Zaskarżonej interpretacji strona skarżąca zarzuciła naruszenie:
– art. 43 ust. 1 ust. 38 U.p.t.u. oraz innych przepisów ustawy VAT,
– art. 14b i następnych ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 ze zm. – dalej: "O.p.").
Stawiając powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej interpretacji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej interpretacji.
Rozważania Sądu I instancji:
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu podzielił stanowisko skarżącej Spółki zawarte w złożonej skardze. W ocenie Sądu I instancji zarówno usługa "ściąganie długów", jak i "umowa faktoringu" nie występują w sytuacji opisanej w zdarzeniu przyszłym wskazanym przez Spółkę. Sąd przypomniał, że we wniosku wskazano, że wierzyciel nie jest zainteresowany wynajęciem egzekutora, który wyręczyłby go w ściąganiu długu (nie ma takiej konieczności ani potrzeby) nie potrzebuje również wcześniejszego finansowania w zamian za wynagrodzenie w postaci prowizji i odsetek/dyskonta. W ocenie Sądu Minister Finansów dokonał zatem wadliwej subsumpcji stanu faktycznego przedstawionego we wniosku, uznając, że przedmiotowa czynność nabycia wierzytelności stanowi usługę ściągania długu i jest opodatkowana stawką podstawową 23% VAT. W konsekwencji organ dokonał wadliwej wykładni art. 43 ust. 1 pkt 38 U.p.t.u.
Sąd podzielił pogląd zawarty w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 29 maja 2007 r. (sygn. I SA/Wr 208/07) Sąd wskazał, że (...) nabycie wierzytelności danej firmy w celu jej wykorzystania do operacji prawno-gospodarczych zaliczana jest do usług pośrednictwa finansowego. Usługa ta mieści się w grupowaniu PKWiU 65.23.10 "usługi pośrednictwa finansowego, gdzie indziej niesklasyfikowane". W konsekwencji fakt zakupu wierzytelności w celu odsprzedaży lub wyegzekwowania lub dalszej odsprzedaży, należy zakwalifikować jako usługę pośrednictwa finansowego na rzecz sprzedawcy wierzytelności własnej. Sprzedawca taki jest w opisanej sytuacji usługobiorcą on bowiem jest odbiorcą świadczenia ze strony nabywcy wierzytelności". Mając na uwadze powyższe przyjąć należy, iż poprzez dokonanie przez Ministra Finansów wykładni zwężającej przepisu art. 43 ust. 1 pkt 38 U.p.t.u. organ naruszył przepis prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
Sąd zaznaczył, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ winien dokonać także analizy w zakresie kwalifikacji przedmiotowej usługi, czy usługa taka będzie funkcjonowała w sposób kompleksowy jako zbiór określonych czynności i zdarzeń prawnych, czy też każde z tych zdarzeń funkcjonować będzie niezależnie.
Skarga kasacyjna
Pełnomocnik organu zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając mu na podstawie przewidzianej w art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a.") naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. przepisów art. 43 ust. 1 ust. 38 U.p.t.u., poprzez błędną wykładnię i niezasadne uznanie, że wskazana we wniosku o interpretację indywidualną usługa jaka ma być świadczona przez wnioskodawcę polegająca na udzielaniu finansowania w postaci spłacenia dotychczasowego wierzyciela z równoczesnym podpisaniem porozumienia z dłużnikiem w przedmiocie ustanowienia nowych terminów spłaty długu oraz wynagrodzenia za udzielone finansowanie dłużnikowi podlega zwolnieniu z opodatkowania VAT.
W oparciu o te zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, a ponadto zasądzenie od skarżącej na rzecz organu podatkowego kosztów postępowania według norm przepisanych.
Autor skargi kasacyjnej zaznaczył, że w pojęciu usług ściągania długów i faktoringu mieści się m.in. skup wierzytelności w celu ich windykacji we własnym zakresie lub odprzedaży. Usługa tego typu polegająca na "wyręczeniu" klienta z czynności zmierzających do odzyskania długu podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług bez możliwości skorzystania ze zwolnienia. W tak pojmowanej usłudze mieści się cywilnoprawna instytucja przelewu wierzytelności (cesji) polegająca na przeniesieniu wierzytelności z majątku dotychczasowego wierzyciela do majątku osoby trzeciej na mocy umowy zawartej między zbywcą wierzytelności (cedentem), a jej nabywcą (cesjonariuszem). Oznacza to, iż w takim przypadku nabywca wierzytelności świadczy na rzecz jej zbywcy usługę pośrednictwa finansowego, której celem jest uwolnienie sprzedawcy od ciężaru egzekwowania wierzytelności. Zdaniem organu ustawa o podatku od towarów i usług nie uzależnia opodatkowania usług faktoringu od rodzaju umowy zawartej pomiędzy stronami, co oznacza, że każdy typ faktoringu podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Faktoring na gruncie ustawy winien być traktowany analogicznie jak cesja wierzytelności. Istota rozróżnienia usług (obrotu wierzytelnościami, inkasa oraz faktoringu) sprowadza się do zapisów umów łączących strony przelewu wierzytelności, analizy ich treści oraz czynności faktycznych wynikających z tych umów. W każdym przypadku, gdy celem działania jest przejęcie wierzytelności (długu) innego podmiotu w celu wyegzekwowania (ściągnięcia długu) - usługę tę należy opodatkować także wówczas, gdy środkiem tego celu jest nabycie cudzej wierzytelności (z ryzykiem lub bez ryzyka wypłacalności dłużnika), która to czynność mieści się w kategorii szeroko pojętego pośrednictwa finansowego. Powyższe oznacza, że to od treści umowy i od dokonanych między stronami ustaleń zależeć będzie charakter umowy związanej z obsługą finansową. Umowa zawarta pomiędzy cedentem a cesjonariuszem polega w takim przypadku na przelewie wierzytelności z cedenta na cesjonariusza, który przejmuje wierzytelność w celu jej realizacji we własnym imieniu, powodując "uwolnienie" przedsiębiorcy (cedenta) od ciężaru egzekwowania wierzytelności.
Z powyższego wynika, że aktywność wierzyciela w dążeniu do podpisania umowy, która uwolni go od czynności zmierzających do odzyskania długu nie ma znaczenia dla uznania danej czynności za usługę. Tym samym brak zaangażowania wierzyciela nie jest warunkiem potwierdzającym lub wykluczającym, że wykonywane na linii Wnioskodawca - wierzyciel czynności można uznać lub nie za świadczenie usług. Jak już wcześniej wskazano kluczowe znaczenie ma fakt, że w przedmiotowej sprawie wierzyciel jest bezpośrednim beneficjentem świadczenia oraz to, że świadczonej usłudze odpowiada świadczenie wzajemne ze strony nabywcy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżony wyrok nie narusza prawa.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w odniesieniu do stanu faktycznego przedstawionego we wniosku o wydanie indywidualnej interpretacji prawa podatkowego, nieuzasadniony jest zarzut skargi kasacyjnej dotyczący błędnej wykładni art. 41 ust. 1 pkt 38 U.p.t.u.
Zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 38 U.p.t.u. zwolnione z opodatkowania są usługi udzielania kredytów lub pożyczek pieniężnych oraz usługi pośrednictwa w świadczeniu usług udzielania kredytów lub pożyczek pieniężnych, a także zarządzanie kredytami lub pożyczkami pieniężnymi przez kredytodawcę lub pożyczkodawcę. Przepis ten stanowi implementację art. 135 ust. 1 lit.b) Dyrektywy 2006/112/WE, który stanowi, że państwa członkowskie zwalniają transakcje udzielania kredytów i pośrednictwa kredytowego oraz zarządzania kredytami przez kredytodawcę.
Jednocześnie na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 40 U.p.t.u. zwalnia się z opodatkowania m.in. usługi w zakresie obsługi długów.
Dokonując wykładni tych przepisów należy mieć na uwadze, że usługa wynikająca z przedstawionego we wniosku o interpretację indywidualną udzielania finansowania dla dłużnika z równoczesną spłatą dotychczasowego wierzyciela może stanowić czynność, która w zakresie wywieranych skutków będzie identyczna jak usługa kredytu/pożyczki poprzez realizowany cel w postaci zapewnienia finansowania dla finalnego beneficjenta świadczonej usługi. Zastosowanie powołanych przepisów ustawy VAT nie sprowadza się bowiem sensu stricte do zapewniania finansowania jedynie w oparciu o umowę kredytu, bądź umowę pożyczki w rozumieniu przepisów ustawy Kodeks cywilny czy też przepisów prawa bankowego, ale również do tego rodzaju umów/usług, dla których udzielanie finansowania stanowi przedmiotowo istotny cel umowy. Jak wskazała Skarżąca we wniosku o interpretację po przeanalizowaniu orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyrok z 27 października 2011 r., w sprawie C-93/10 Finanzamt Essen-NordOst przeciwko GFKL Financial Services AG nie odnosi się do elementów istotnych dla usługi, którą Spółka ma zamiar wprowadzić do swojej oferty. Przedmiotem rozstrzygnięcia przez organ interpretacyjny winno być w istocie stwierdzenie, czy w świetle przedstawionego stanu faktycznego usługa jaka ma być świadczona przez wnioskodawcę, polegająca na udzielaniu finansowania w postaci spłacenia dotychczasowego wierzyciela z równoczesnym podpisaniem porozumienia z dłużnikiem w przedmiocie ustanowienia nowych terminów spłaty długu oraz wynagrodzenia za udzielone finansowanie, podlega zwolnieniu z opodatkowania podatkiem VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 38 oraz pkt 40 ustawy o VAT.
Jak zauważył Sąd I instancji odnosząc się do powołanego w podstawie przyjętego przez organ interpretacyjny rozstrzygnięcia art. 43 ust. 15 U.p.t.u. trzeba wskazać, że w przepisie tym zawarto listę usług finansowych, które są wyłączone ze zwolnienia. Jednym z wyjątków od zasady zwolnienia usług tego rodzaju z podatku VAT są usługi ściągania długów i faktoringu. Wskazać należy, że przepis art. 43 ust. 1 pkt 38 i 40 został wprowadzony do ustawy o VAT z dniem 1 stycznia 2011 r. Do końca 2010 r. usługi polegające na udzieleniu finansowania podlegały zwolnieniu na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 1 w związku z załącznikiem nr 4 poz. 3 do ustawy o VAT. Przedmiotowy załącznik został usunięty z ustawy, natomiast przewidziane w nim usługi zwolnione z podatku zostały implementowane bezpośrednio do art. 43 U.p.t.u. Jedną z takich usług zwolnionych z VAT jest finansowanie innych podmiotów, w tym w zakresie obsługi długów, przewidziane w przytoczonym art. 43 ust. 1 pkt 38 i pkt 40 U.p.t.u. Zgodnie z uzasadnieniem do projektu ustawy z dnia 29 października 2010 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług (Dz. U z 2010 r., nr 226, poz. 1476) nowelizującej ustawę o VAT w powyższym zakresie, przedmiotowa nowelizacja nie miała na celu ograniczenia zakresu dotychczasowych usług zwolnionych z opodatkowania VAT, a jedynie odejście od klasyfikowania usług na podstawie Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług. W konsekwencji, wprowadzenie zmian do ustawy o VAT od 1 stycznia 2011 r. nie powinno skutkować zmianą zakresu usług zwolnionych od tego podatku. Zdaniem Sądu organ, przy okazji dokonanej porządkowej zmiany przepisów ustawy o VAT polegającej na rezygnacji z enumeratywnie wymienionych w załączniku do ustawy zwolnionych usług nie powinien w ten sposób zawężać zakresu stosowania zwolnień podatkowych, w szczególności odnoszących się do "grupy usług finansowych, gdzie indziej niesklasyfikowanych".
Z wniosku o interpretację wynika, że Spółka udzielałaby finansowania poprzez zastąpienie dotychczasowego wierzyciela oraz ustanowienie nowych terminów spłaty dla dłużnika. Wierzyciel – dotychczasowy – jest podmiotem biernym nie zamierza egzekwować długu, prowadzić windykacji, ani nie sprzedaje wierzytelności. Istnieje ścisły związek pomiędzy spłatą dotychczasowego wierzyciela a umową finansowania dłużnika.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego opisane we wniosku o interpretację czynności, które zdaniem Skarżącej stanowią kompleksową usługę, Minister Finansów już z założenia potraktował jako odrębne umowy, z których każda funkcjonować będzie niezależnie.
W orzecznictwie TSUE utrwalone jest bowiem stanowisko, że każde świadczenie powinno być zwykle uznawane za odrębne i niezależne (vide np. orzeczenia TSUE w sprawach: C-41/04 z 27 października 2005 r. Levob Verzekeringen BV, OV Bank NV przeciwko Staatssecretaris van Finacien, C-572/07 z 11 czerwca 2009 r. RLRE Tellmer Property sro przeciwko Financni reditelstvi v Usti nad Labem, C-224/11 z 17 stycznia 2013 r. BGŻ Leasing sp. z o.o. W wyrokach tych wskazano też, że w pewnych okolicznościach formalnie odrębne świadczenia, które mogą być wykonywane oddzielnie, a zatem odpowiednio prowadzić do opodatkowania lub zwolnienia, należy uważać za jedną czynność, jeżeli nie są one od siebie niezależne. W wyrokach tych TSUE podał, powołując się przy tym na swoje wcześniejsze orzecznictwo, w jakich sytuacjach można mówić o kompleksowości świadczeń, stwierdzając, że jedno świadczenie występuje w przypadku, gdy co najmniej dwa elementy albo co najmniej dwie czynności dokonane przez podatnika są ze sobą tak ściśle związane, że tworzą obiektywnie tylko jedno nierozerwalne świadczenie gospodarcze, którego rozdzielenie miałoby sztuczny charakter. Zdaniem Trybunału jest tak również, jeżeli jeden lub kilka świadczeń należy uznać za świadczenie główne, natomiast pozostałe świadczenie lub świadczenia dodatkowe, traktowane z punktu widzenia podatkowego tak jak świadczenie główne. W szczególności świadczenie należy uznać za dodatkowe w stosunku do świadczenia głównego, jeżeli nie stanowi ono dla klienta celu samo w sobie, lecz służy skorzystaniu w jak najlepszy sposób ze świadczenia głównego. Według Trybunału z jednym świadczeniem mamy do czynienia zwłaszcza w przypadku, gdy kilka elementów powinno być uznanych za konstytutywne dla świadczenia głównego, podczas gdy przeciwnie, jedno lub więcej świadczeń powinno być postrzegane jako jedno lub więcej świadczeń pomocniczych dzielących los prawny świadczenia głównego.
Jak wynika z przywołanych orzeczeń o kompleksowości świadczeń można mówić, gdy: 1) co najmniej dwa elementy albo co najmniej dwie czynności dokonane przez podatnika są ze sobą tak ściśle związane, że tworzą obiektywnie tylko jedno nierozerwalne świadczenie gospodarcze, którego rozdzielenie miałoby sztuczny charakter, albo gdy 2) co najmniej jeden element stanowi świadczenie główne, podczas gdy przeciwnie, jedno lub więcej świadczeń jest postrzegane jako jedno lub więcej świadczeń pomocniczych dzielących los prawny świadczenia głównego. W wyroku powołanym wyżej w sprawie C-224/11 TSUE stwierdził, że w celu ustalenia, czy świadczenia stanowią kilka niezależnych świadczeń, czy jedno świadczenie należy poszukiwać elementów charakterystycznych dla rozpatrywanej transakcji. Należy brać przy tym pod uwagę ogół okoliczności, w jakich ma miejsce dana transakcja.
Z art. 14b § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j.: Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm., dalej jako "Ordynacja podatkowa") wynika, że minister właściwy do spraw finansów publicznych, na pisemny wniosek zainteresowanego, wydaje, w jego indywidualnej sprawie, pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego. Wniosek ten może dotyczyć zaistniałego stanu faktycznego lub zdarzeń przyszłych (art. 14b § 2). Składający wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej obowiązany jest do wyczerpującego przedstawienia zaistniałego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego oraz do przedstawienia własnego stanowiska w sprawie oceny prawnej tego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego (art. 14b § 3).
W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie wyrażany był pogląd, że w postępowaniu o wydanie indywidualnej interpretacji organ podatkowy nie może prowadzić żadnego postępowania dowodowego, co oznacza zakaz ingerencji w stan faktyczny zawarty we wniosku. To wnioskodawca ma obowiązek pełnego i wyczerpującego przedstawienia stanu faktycznego, a także odpowiada za to aby prawidłowo opisać czynności, które w jego przekonaniu składają się na usługę, będącą przedmiotem zapytania. Nie oznacza to jednak, aby organ podatkowy był zwolniony z obowiązku dokonania szczegółowej analizy wniosku i odniesienia się do wszystkich istotnych jego elementów.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpatrywanej sprawie organ podatkowy nie przeanalizował szczegółowo treści wniosku, ze szczególnym uwzględnieniem czynności, które składają się na planowaną usługę, lecz dokonał oceny stanowiska wnioskodawcy skupiając się na stwierdzeniu sformułowanym we wniosku, że Spółka zamierza zawierać odrębne umowy z wierzycielem i dłużnikiem. Interpretacja wydana przez Ministra Finansów nie uwzględnia stanu faktycznego przedstawionego przez Spółkę we wniosku, zaś uzasadnienie w części dotyczącej przejęcia wierzytelności jest sprzeczne z wyrokiem składu siedmiu sędziów NSA z dnia 19 marca 2012 r. w sprawie I FPS 5/11 w części dotyczącej wykładni art. 8 ust. 1 i art. 5 ust. 1 U.p.t.u. w świetle wyroku TSUE C 93/10, co do którego Spółka twierdzi, że nie ma on zastosowania w podanym stanie faktycznym. Takie działanie organu podatkowego uzasadniało uchylenie zaskarżonej indywidualnej interpretacji przez Sąd I instancji.
Nie zasługiwał na uwzględnienie sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego art. 43 ust. 1 pkt 38 U.p.t.u. Wobec niezasadności zarzutów skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Orzeczenie o kosztach postępowania wydano na podstawie art. 204 pkt 2 i art. 209 P.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI