I FSK 741/12

Naczelny Sąd Administracyjny2013-04-09
NSApodatkoweWysokansa
podatek VATprzywrócenie terminuodwołaniedoręczeniepodróż służbowabrak winynależyta starannośćOrdynacja podatkowa

NSA oddalił skargę kasacyjną podatnika, uznając, że wyjazd w podróż służbową za granicę nie zwalnia z obowiązku dbania o odbiór korespondencji i nie stanowi przesłanki do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

Podatnik L.M. złożył skargę kasacyjną od wyroku WSA, który oddalił jego skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Podatnik argumentował, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy z powodu wyjazdu w podróż służbową do Niemiec w celu zakupu towarów. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, stwierdzając, że podróż służbowa, zwłaszcza gdy jest planowana i dotyczy celów zarobkowych, nie stanowi przeszkody nie do przezwyciężenia, a podatnik powinien był podjąć kroki w celu zapewnienia odbioru korespondencji.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej L.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił skargę podatnika na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w R. Decyzja organu pierwszej instancji, określająca zobowiązania podatkowe w VAT za lata 2007-2009, została zwrócona do nadawcy z powodu niepodjęcia jej przez adresata, mimo dwukrotnego awizowania. Podatnik wnioskował o przywrócenie terminu, twierdząc, że uchybienie nastąpiło bez jego winy, ponieważ w okresie od 2 lutego do 8 marca 2011 r. przebywał w Niemczech w celu zakupu przyczep samochodowych. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd uznał, że podróż służbowa, nawet długotrwała, nie stanowi przeszkody nie do przezwyciężenia, jeśli była planowana i związana z działalnością gospodarczą. Podkreślono, że podatnik, mając świadomość toczącego się postępowania i zbliżającego się terminu wydania decyzji, powinien był podjąć kroki w celu zapewnienia odbioru korespondencji, np. wskazując inny adres do doręczeń, informując organ o wyjeździe lub ustanawiając pełnomocnika. Niewypełnienie tych obowiązków świadczyło o winie podatnika, co najmniej w postaci niedbalstwa, uniemożliwiającej przywrócenie terminu. Sąd odrzucił zarzuty naruszenia prawa materialnego i procesowego, uznając, że zarówno organ, jak i sąd pierwszej instancji prawidłowo zastosowały przepisy Ordynacji podatkowej.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, wyjazd w podróż służbową, zwłaszcza gdy jest planowany i związany z działalnością gospodarczą, nie stanowi przeszkody nie do przezwyciężenia, a podatnik powinien podjąć kroki w celu zapewnienia odbioru korespondencji.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że podatnik, mając świadomość toczącego się postępowania i zbliżającego się terminu wydania decyzji, powinien był zapewnić możliwość odbioru korespondencji w czasie swojej nieobecności, np. poprzez wskazanie innego adresu, powiadomienie organu lub ustanowienie pełnomocnika. Niewypełnienie tych obowiązków świadczy o winie (niedbalstwie), co uniemożliwia przywrócenie terminu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (9)

Główne

O.p. art. 162 § 1 i 2

Ordynacja podatkowa

Przepisy dotyczące przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, wymagające uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminowi.

Dz.U. 1997 nr 137 poz 926

Ordynacja podatkowa

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

Pomocnicze

O.p. art. 163 § 1 i 2

Ordynacja podatkowa

P.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonego postanowienia w przypadku naruszenia przepisów postępowania.

P.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do oddalenia skargi, jeśli zarzuty są niezasadne.

P.p.s.a. art. 174

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy skargi kasacyjnej (naruszenie prawa materialnego lub przepisów postępowania).

P.p.s.a. art. 183 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Związanie NSA granicami skargi kasacyjnej.

P.p.s.a. art. 184

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 204 § 1 pkt 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do oddalenia skargi kasacyjnej.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Wyjazd w podróż służbową za granicę jako podstawa do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Naruszenie przepisów postępowania przez niewłaściwą ocenę stanu faktycznego i nieuzasadnione przyjęcie winy skarżącego. Błędne uznanie, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu.

Godne uwagi sformułowania

uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania wymaga uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej (a więc zamierzonego działania sprzecznego z regułą lub regułami postępowania, bądź na powstrzymaniu się od działania mimo obowiązku czynnego zachowania), ale także jej lżejszej postaci – niedbalstwa, przez które należy rozumieć niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy. Za niedbalstwo należy z kolei rozumieć niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy. Jakiekolwiek zaś niedbalstwo zainteresowanego w zasadzie uniemożliwia przywrócenie terminu. o braku winy można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku było niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, tj. że strona nie mogła tej przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, a przy tym powstała ona w czasie biegu terminu do dokonania czynności procesowej. Trudno sobie bowiem wyobrazić, że przedsiębiorca który należycie dba o swoje interesy, może przez ponad miesiąc być nieosiągalnym w kraju w ten sposób, że nie będzie do niego docierała żadna korespondencja.

Skład orzekający

Janusz Zubrzycki

przewodniczący

Marek Kołaczek

sprawozdawca

Sylwester Marciniak

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'braku winy' w kontekście przywrócenia terminu w postępowaniu podatkowym, zwłaszcza w sytuacji podróży służbowych i konieczności dbania o odbiór korespondencji."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji podatnika prowadzącego działalność gospodarczą i podróżującego za granicę. Może być mniej bezpośrednio stosowalne do osób fizycznych nieprowadzących działalności.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa ilustruje ważną zasadę dotyczącą odpowiedzialności podatnika za odbiór korespondencji i konsekwencji zaniedbania, co jest istotne dla wielu przedsiębiorców.

Podróż służbowa za granicę nie usprawiedliwia braku odbioru decyzji podatkowej – co musisz wiedzieć, by nie stracić terminu!

Dane finansowe

WPS: 120 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I FSK 741/12 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2013-04-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2012-05-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Janusz Zubrzycki /przewodniczący/
Marek Kołaczek /sprawozdawca/
Sylwester Marciniak
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatkowe postępowanie
Sygn. powiązane
VIII SA/Wa 967/11 - Wyrok WSA w Warszawie z 2012-01-31
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
art. 162 par. 1 i 2
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zubrzycki, Sędzia NSA Marek Kołaczek (sprawozdawca), Sędzia NSA Sylwester Marciniak, Protokolant Dariusz Rosiak, po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2013 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej L.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 stycznia 2012 r. sygn. akt VIII SA/Wa 967/11 w sprawie ze skargi L.M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 29 lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od L.M.na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w W. kwotę 120 zł (słownie: sto dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
1. Wyrok Sądu pierwszej instancji oraz przedstawiony przez ten Sąd przebieg postępowania przed organami podatkowymi.
1.1. Wyrokiem z dnia 31 stycznia 2012 r., sygn. akt VIII SA/Wa 967/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę L. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 29 lipca 2011 r., wydane wobec strony w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.
1.2. Przedstawiając stan faktyczny sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że zaskarżonym rozstrzygnięciem Dyrektor Izby Skarbowej w W., działając na podstawie art. 162 § 1, 2 i 3 oraz art. 163 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, ze zm. dalej również jako: "Ordynacja podatkowa" lub "O.p."), odmówił podatnikowi przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w R. z dnia 27 stycznia 2011 r. – określającej skarżącemu zobowiązania podatkowe w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2007 r., 2008 r. i 2009 r., z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Przedmiotowa decyzja pomimo dwukrotnego awizowania przesyłki (w dniach 3 i 10 lutego 2011 r.), nie została podjęta przez adresata i w konsekwencji w dniu 18 lutego 2011 r. zwrócona do nadawcy (organu podatkowego).
1.3. W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu podatnik oświadczył, iż uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Wskazał, iż prowadzi firmę zajmującą się sprzedażą przyczep samochodowych, w które zaopatruje się na terenie całej Unii Europejskiej, stąd jego częste wyjazdy w celu znalezienia i zakupu towaru. W okresie od 2 lutego 2011 r. do 8 marca 2011 r. przebywał w tym celu na terenie Niemiec. Po powrocie niezwłocznie skontaktował się (telefonicznie) z organem podatkowym i dowiedział się o doręczeniu decyzji w sposób zastępczy. Podniósł, iż okoliczność wyjazdu potwierdza delegacja służbowa na ww. okres z poświadczeniem pobytu przez kontrahentów niemieckich, co spełnia określony w art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej warunek uprawdopodobnienia przez podatnika, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy.
1.4. Odnosząc się do wniosku strony Dyrektor Izby Skarbowej w W. ocenił, że pobyt podatnika w okresie od 2 lutego 2011 r. do 8 marca 2011 r. w podróży służbowej na terytorium Niemiec nie uprawdopodabnia, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez jego winy. Wyjazd w delegację służbową co do zasady, nie stanowi przesłanki uzasadniającej brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Nie jest to bowiem czynność, której nie można przewidzieć, z reguły wyjazd taki jest wcześniej planowany. Zdaniem organu nie można też uznać, iż długi pobyt w delegacji jest czynnością nagłą. Skoro bowiem podróż służbowa strony miała na celu zakup przyczep samochodowych, a to wymagało szeregu spotkań z kontrahentami, to tym samym miała ona charakter szczegółowy i planowany.
2. Skarga do Sądu pierwszej instancji.
2.1. Nie godząc się powyższym postanowieniem podatnik wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniósł o uchylenie rozstrzygnięcia organu odwoławczego. Zdaniem skarżącego zawarte w uzasadnieniu rozstrzygnięcia organu domniemanie, że mógł przewidzieć termin wyjazdu, uznać należy za nieprawdziwe. Wyjaśnił, że w towary zaopatruje się na sporadycznie odbywających się aukcjach, w nieustalonych wcześniej terminach. Niemieccy kontrahenci dzwonią bowiem do niego w ostatniej chwili i wtedy szybko wyjeżdża po towar. Tylko taka metoda gwarantuje mu zakupy w atrakcyjnej cenie i uzyskanie dochodu przez firmę. Zamiast domniemywać w tej sprawie organ odwoławczy powinien zażądać od strony wyjaśnień przed wydaniem postanowienia. Natomiast zaniechanie w tym zakresie skutkowało naruszeniem art. 121 - 123 Ordynacji podatkowej.
2.2. W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wyjaśnił przy tym, iż strona została poinformowana, iż termin rozpatrzenia sprawy upływa 28 stycznia 2011 r. Dysponując taką wiedzą skarżący, należycie dbający o swoje interesy winien przewidzieć, że skoro toczy się wobec niego postępowanie i znany jest termin rozstrzygnięcia, to może otrzymać korespondencję, która będzie wymagała jego aktywności.
3. Uzasadnienie rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji.
3.1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za niezasadną.
3.2. Dokonując wykładni art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej - będącego materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonego postanowienia, Sąd pierwszej instancji zgodził się z organem, że przesłanki niedotrzymania terminu muszą istnieć obiektywnie i muszą stanowić przeszkodę nie do przezwyciężenia. Taką przeszkodą może być siła wyższa, np. powódź, odcięcie od świata na skutek ataku ostrej zimy oraz niektóre zdarzenia losowe, np. przerwy w komunikacji, poważny wypadek samochodowy, związany z hospitalizowaniem w ostatnich dniach upływu terminu. Sąd zauważył przy tym, iż uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania wymaga uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej (a więc zamierzonego działania sprzecznego z regułą lub regułami postępowania, bądź na powstrzymaniu się od działania mimo obowiązku czynnego zachowania), ale także jej lżejszej postaci – niedbalstwa, przez które należy rozumieć niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy.
3.3. W ocenie Sądu, organ skarbowy prawidłowo ustalił, iż powoływana przez skarżącego jako przyczyna uchybienia terminu do wniesienia odwołania podróż służbowa, nie mogła być uznana za sytuację nagłą, nieprzewidywalną, a zatem taką przeszkodę w terminowym dopełnieniu określonej czynności procesowej, której strona nie mogła przewidzieć. Organ słusznie podkreślił, że sam wyjazd w delegację na dłuższy okres z zasady jest wcześniej planowany, a więc czas wyjazdu oraz długość pobytu są znane z wyprzedzeniem, tym bardziej, że wskazywany jako cel wyjazdu służbowego zakup towarów wymagał szeregu spotkań z kontrahentami, a więc także uzgodnienia ich terminów. W takiej sytuacji, nie może wyłączać zawinienia fakt czasowego przebywania zainteresowanego poza miejscem stałego zamieszkania, jeżeli doszło w tym czasie do skutecznego doręczenia zaskarżonej decyzji (por. wyrok NSA z 5 września 2002 r., sygn. akt I SA/Ka 1313/01, LEX nr 75179; wyrok NSA z 19 września 2000 r., sygn. akt I SA 1072/00, LEX nr 55307).
3.4. Według Sądu trafnie również organ zauważył, że w dacie wyjazdu w podróż służbową skarżący miał świadomość o toczącym się względem niego postępowaniu, w którym to zresztą aktywnie uczestniczył. Skarżący był bowiem powiadomiony postanowieniami organu pierwszej instancji z 20 i 22 grudnia 2010 r. (doręczonymi 10 stycznia 2011 r. - k. 80 - 83, tom XI akt administracyjnych) o przewidywanym terminie załatwienia sprawy, tj. 28 stycznia 2011 r. oraz o prawie do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Z prawa tego skarżący skorzystał wnosząc 17 stycznia 2011 r. wyjaśnienia w sprawie. Dlatego też, okoliczność, że skarżący posiadał wiedzę o zbliżającym się terminie zakończenia postępowania Sąd pierwszej instancji uznał za bezsprzeczną. Za niezasadny tym samym WSA w Warszawie uznał zarzut podatnika, że o fakcie zakończenia postępowania podatkowego i zamiarze wydania decyzji nie został przez organ pierwszej instancji zawiadomiony.
3.5. W tej sytuacji, Sąd zgodził się z organem odwoławczym, że skarżący dysponując wiedzą zarówno o samym toczącym się postępowaniu, jak i zbliżającym się jego zakończeniu oraz mając na uwadze fakt swojej dłuższej nieobecności w miejscu zamieszkania, chcąc należycie dbać o swoje interesy, winien zapewnić możliwość doręczania mu korespondencji w czasie nieobecności. Niewątpliwie mógł bowiem przewidzieć, że będzie kierowana do niego korespondencja w toczącej się sprawie, w tym także może nastąpić zakończenie postępowania poprzez wydanie decyzji. Skarżący dochowując należytej staranności, jak również z samej ostrożności procesowej, wiedząc, że wyjeżdża na kilka tygodni mógł przecież wskazać na ten czas inny adres do doręczeń na który mogłaby być kierowana korespondencja, powiadomić organ skarbowy o konieczności wyjazdu i w związku z tym wnosić o prolongatę terminu wydania decyzji, czy chociażby ustanowić swojego pełnomocnika w sprawie.
3.6. W ocenie Sądu, skoro skarżący nie uczynił powyższego, tj. nie podjął stosownych kroków w celu zabezpieczenia swoich interesów, niewątpliwie dopuścił się winy co najmniej w jej lżejszej postaci, tj. niedbalstwa.
4. Skarga kasacyjna.
4.1. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem podatnik, działając za pośrednictwem pełnomocnika - adwokata – wywiódł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną. Zaskarżając w niej w całości orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucił naruszenie w nim:
1) przepisów postępowania, poprzez niewłaściwą ocenę stanu faktycznego (błąd w ustaleniach faktycznych), w tym między innymi nieuzasadnione przyjęcie, że uchybienie terminu nastąpiło z winy skarżącego;
2) przepisów prawa materialnego - art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej, polegające na błędnym uznaniu, iż skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu na usunięcie braków we wniosku nastąpiło bez jego winy;
3) przepisów postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej również jako "P.p.s.a."), poprzez oddalenie skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, w sytuacji gdy zaskarżone postanowienie winno zostać uchylone jako wydane z naruszeniem art. 162 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej.
W uzasadnieniu wniesionego środka zaskarżenia strona zgłosiła zarzut, że Sąd pierwszej instancji zaakceptował pobieżny i lakoniczny sposób oceny przez organ nie spełnienia przesłanek z art. 162 O.p. i nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy art. 122 O.p. Zdaniem podatnika organ odwoławczy i Sąd oceniając zebrany materiał dowodowy i okoliczności z niego wynikające przekroczyli granicę swobodnej oceny dowodów, o której stanowi Ordynacja podatkowa. Błędnie przyjęli, że skarżący, który przebywał w pracy za granicą nie uprawdopodobnił, że nie mógł odebrać korespondencji i wnieść odwołania we właściwym terminie. Naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż mogło prowadzić do uwzględnienia wniosku. Według twierdzeń strony brak jej winy w zakresie wniesienia odwołania z przekroczeniem terminu określonego w przepisach Ordynacji podatkowej, wynika z fizycznej niemożliwości odbioru korespondencji z urzędu pocztowego w R. Strona podniosła także, że zaistniała sytuacja jest zawinieniem organu. Skarżący nie był w stanie skupiać się na postępowaniach organu ze względy na długość ich trwania w tym wypadku prawie 2 lata. Podatnik nie zgodził się też z argumentacją, że wyjazd w delegację był planowany. Jak podał specyfika jego zajęcia nie pozwala na potwierdzenie tej tezy. W branży bowiem, w której prowadzi działalność gospodarczą wyjazdy w delegacje nie są planowane, wiąże się to z terminami aukcji, w których uczestniczy.
Mając na uwadze powyższe w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku przy orzeczeniu o kosztach postępowania, według norm przepisanych.
5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna z braku usprawiedliwionych podstaw podlega oddaleniu.
5.1. Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Oznacza to, że poza przypadkami wymienionymi w art. 183 § 2 P.p.s.a., które w rozpoznawanej sprawie nie występują, Sąd II instancji związany jest granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy z punktu widzenia stanu prawnego, który legł u podstaw zaskarżonego orzeczenia. Ocenia jedynie zasadność zarzutów sformułowanych przez samego autora skargi kasacyjnej.
5.2. W niniejszej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu wskazanych w art. 174 P.p.s.a. podstawach kasacyjnych. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny zazwyczaj rozpoznaje jako pierwsze zarzuty naruszenia przepisów postępowania.
5.3. Za pozbawiony jakichkolwiek podstaw uznać należy zarzut opisany w punkcie 1. Skargi kasacyjnej (poprzez niewłaściwą ocenę stanu faktycznego – błąd w ustaleniach faktycznych, w tym między innymi nieuzasadnione przyjęcie, że uchybienie terminu nastąpiło z winny skarżącego) z tych przede wszystkim względów, że nie wskazano żadnego naruszonego przez Sąd pierwszej instancji przepisu postępowania.
5.4. Z uwagi na konstrukcję zarzutu naruszenia przepisów postępowania opisanego w punkcie 3. skargi kasacyjnej, który to zarzut powiązany jest z kwestią oceny, czy skarżący uprawdopodobnił okoliczność, że nie ponosi winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania w świetle art. 162 § 1 i 2 O.p., ocena skuteczności tego zarzutu musi zostać dokonana po rozpoznaniu zarzutu opisanego w punkcie 2.
5.5. Przechodząc zatem do zarzutu wskazanego w skardze kasacyjnej jako zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego – art. 162 § 1 O.p. polegającym na błędnym uznaniu, iż skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu do usunięcia braków we wniosku nastąpiło bez jego winny, wskazać należy przede wszystkim, że zarzut ten jest zupełnie niezrozumiały. Wszak w sprawie chodziło o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji, a nie o uzupełnienie braków formalnych wniosku. Tym niemniej mając na uwadze uzasadnienie tego zarzutu przyjąć można, że ponieważ w sprawie nie został skutecznie zakwestionowany stan faktyczny, spornym zagadnieniem jest to, czy zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 162 § 1 O.p.
Jedną z koniecznych przesłanek do przywrócenia terminu jest uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminowi. Jak wynika z ugruntowanego w tej mierze orzecznictwa i to zarówno Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i Sądu Najwyższego, brak winy w uchybieniu terminowi powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy (vide orzeczenie Sądu Najwyższego z 9 sierpnia 1974 r., sygn. akt II CZ 149/74 OSPiKA 1975/2/39). Na tak rozumianą przesłankę "braku winy" słusznie wskazywały w sprawie zarówno organy podatkowe jak i Sąd pierwszej instancji oraz autor skargi kasacyjnej, który w tym zakresie przywołał zarówno poglądy komentatorów jak i orzecznictwo sądów administracyjnych. Należy w pełni zaakceptować pogląd Sądu pierwszej instancji, że uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania wymaga uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej (a więc zamierzonego działania sprzecznego z regułą lub regułami postępowania, bądź na powstrzymaniu się od działania mimo obowiązku czynnego zachowania), ale także jej lżejszej postaci - niedbalstwa. Za niedbalstwo należy z kolei rozumieć niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy. Jakiekolwiek zaś niedbalstwo zainteresowanego w zasadzie uniemożliwia przywrócenie terminu.
Jak podkreśla się w literaturze (por. np. B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2004, s. 328-329; B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki: Ordynacja podatkowa. Komentarz 2008, Wrocław 2008, s. 674-678) oraz orzecznictwie (por. np. wyroki NSA: z dnia 14 stycznia 2000 r., sygn. akt I SA/Gd 794/99; z dnia 2 lutego 2000 r., sygn. akt SA/Sz 2125/98;) o braku winy można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku było niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, tj. że strona nie mogła tej przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, a przy tym powstała ona w czasie biegu terminu do dokonania czynności procesowej.
W orzecznictwie wskazuje się, że do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu zalicza się np. przerwy w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar (por. wyroki NSA z dnia 1 marca 1999 r., sygn. akt II S.A. 45/99, oraz z dnia 19 września 2000 r., sygn. akt I SA 1072/00). Na te same okoliczności wynikające z orzecznictwa wskazywał też w uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącego (staranność jakiej można wymagać od osoby należycie dbającej o swe interesy, przeszkoda nagła i nie do przezwyciężenia, przerwa w komunikacji, powódź, pożar – s. 3 uzasadnienia skargi kasacyjnej).
5.6. Rozpatrując zatem przesłankę "braku winy", o której mowa w art. 162 § 1 O.p. poprzez pryzmat takiego rozumienia tego pojęcia i niekwestionowanych w sprawie ustaleń faktycznych, należy przyznać słuszność Sądowi pierwszej instancji, że powoływana przez skarżącego jako przyczyna uchybienia terminu do wniesienia odwołania podróż służbowa, nie mogła być uznana za sytuację nagłą, nieprzewidywalną, a zatem taką przeszkodę w terminowym dopełnieniu określonej czynności procesowej, której strona nie mogła przewidzieć. Słusznie podkreślił organ, że sam wyjazd w delegację na dłuższy okres z zasady jest wcześniej planowany, a więc czas wyjazdu oraz długość pobytu są znane z wyprzedzeniem, tym bardziej, że wskazywany jako cel wyjazdu służbowego zakup towarów wymagał szeregu spotkań z kontrahentami, a więc także uzgodnienia ich terminów. W takiej sytuacji, nie może wyłączać zawinienia fakt czasowego przebywania zainteresowanego poza miejscem stałego zamieszkania, jeżeli doszło w tym czasie do skutecznego doręczenia zaskarżonej decyzji.
Nie budzi też żadnych zastrzeżeń konstatacja Sądu pierwszej instancji, że skoro w dacie wyjazdu w podróż służbową skarżący miał świadomość o toczącym się względem niego postępowaniu (w którym to zresztą aktywnie uczestniczył) jak i zbliżającym się jego zakończeniu oraz mając na uwadze fakt swojej dłuższej nieobecności w miejscu zamieszkania, chcąc należycie dbać o swoje interesy, winien zapewnić możliwość doręczania mu korespondencji w czasie nieobecności. Niewątpliwie mógł bowiem przewidzieć, że będzie kierowana do niego korespondencja w toczącej się sprawie, w tym także może nastąpić zakończenie postępowania poprzez wydanie decyzji. Skarżący dochowując należytej staranności, jak również z samej ostrożności procesowej, wiedząc, że wyjeżdża na kilka tygodni mógł przecież wskazać na ten czas inny adres do doręczeń na który mogłaby być kierowana korespondencja, powiadomić organ skarbowy o konieczności wyjazdu i w związku z tym wnosić o prolongatę terminu wydania decyzji, czy chociażby ustanowić swojego pełnomocnika w sprawie. Skoro skarżący tego nie uczynił i nie podjął stosownych kroków w celu zabezpieczenia swoich interesów, dopuścił się winy co najmniej w postaci niedbalstwa.
5.7. W konsekwencji rację miały organy podatkowe i Sąd pierwszej instancji, że powołane przez skarżącego okoliczności nie uprawdopodobniają braku jego winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Trudno sobie bowiem wyobrazić, że przedsiębiorca który należycie dba o swoje interesy, może przez ponad miesiąc być nieosiągalnym w kraju w ten sposób, że nie będzie do niego docierała żadna korespondencja. Powyższe zachowanie skarżącego niewątpliwie świadczy o jego zaniedbaniu w tym zakresie.
5.8. Podsumowując, w sprawie nie można mówić o braku winy w uchybieniu terminowi, bowiem wskazywana przez skarżącego przeszkoda nie była przeszkodą nie do przezwyciężenia zaś skarżący nie dochował należytej staranności jakiej należy wymagać od osoby należycie dbającej o swe interesy.
5.9. Z tych względów zarzut błędnej wykładni i błędnego zastosowania art. 162 § 1 O.p. uznać należy za pozbawiony podstaw.
5.10. Konsekwencją powyższego jest uznanie za chybiony zarzutu naruszenia przepisów postępowania opisanego w punkcie 3.
5.11. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 i art. 204 pkt 1 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI