I FSK 74/23

Naczelny Sąd Administracyjny2023-03-23
NSApodatkoweWysokansa
VATulga na złe długikorekta deklaracjiterminprawo unijnezasada efektywnościTSUENSAzwrot podatku

NSA oddalił skargę kasacyjną organu, potwierdzając prawo podatniczki do ulgi za "złe długi" VAT pomimo upływu terminu, ze względu na niezgodność krajowych przepisów z prawem UE.

Sprawa dotyczyła odmowy zwrotu różnicy podatku VAT za styczeń 2016 r. z powodu upływu dwuletniego terminu na skorzystanie z ulgi za "złe długi" (art. 89a ust. 2 pkt 5 ustawy o VAT). Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje organów, uznając, że podatniczka nie mogła skorzystać z ulgi wcześniej z powodu wadliwych przepisów krajowych, które naruszały zasadę efektywności prawa UE. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną organu, potwierdzając, że podatniczka działała w dobrej wierze i miała prawo do pominięcia wadliwego przepisu krajowego, nawet jeśli przekroczyła formalny termin.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej od wyroku WSA w Warszawie, który uchylił decyzje organów podatkowych odmawiające E. S. zwrotu różnicy podatku VAT za styczeń 2016 r. Organy odmówiły zwrotu, powołując się na upływ dwuletniego terminu od końca roku, w którym wystawiono faktury, zgodnie z art. 89a ust. 2 pkt 5 ustawy o VAT. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że podatniczka nie mogła skorzystać z ulgi wcześniej z powodu wadliwych przepisów krajowych (art. 89a ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy o VAT), które naruszały zasadę efektywności prawa unijnego i były sprzeczne z wyrokiem TSUE w sprawie C-335/19. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że w takich sytuacjach sądy i organy administracji mają obowiązek pominąć przepisy krajowe niezgodne z prawem UE. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną organu, zgodził się ze stanowiskiem WSA. Stwierdził, że podatniczka działała w dobrej wierze, opierając się na obowiązujących przepisach i praktyce organów, a nie można przerzucać na nią skutków wadliwych regulacji krajowych. NSA potwierdził, że podatniczka miała prawo powołać się na bezpośredni skutek prawa UE i pominąć wadliwe przepisy krajowe, w tym dwuletni termin, co uzasadniało uchylenie decyzji organów. Skarga kasacyjna organu została oddalona, a na rzecz podatniczki zasądzono zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, podatnik może skorzystać z ulgi na "złe długi" VAT pomimo upływu dwuletniego terminu, jeśli krajowe przepisy warunkujące skorzystanie z ulgi były sprzeczne z prawem UE i naruszały zasadę efektywności, a podatnik działał w dobrej wierze.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że wadliwe przepisy krajowe (art. 89a ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy o VAT) uniemożliwiły podatniczce skorzystanie z ulgi w odpowiednim czasie. W takiej sytuacji, zgodnie z zasadą pierwszeństwa i efektywności prawa UE, sąd krajowy ma obowiązek pominąć niezgodne z prawem UE przepisy, w tym dotyczące terminu, aby zapewnić skuteczne wykonanie uprawnień przyznanych przez prawo unijne.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (9)

Główne

u.p.t.u. art. 89a § ust. 2 pkt 5

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

Termin dwuletni od końca roku, w którym wystawiono fakturę, jako warunek skorzystania z ulgi na "złe długi" został uznany za niezgodny z prawem UE w kontekście tej sprawy.

Pomocnicze

u.p.t.u. art. 89a § ust. 2 pkt 1

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

Warunki dotyczące statusu dłużnika (niepozostawanie w stanie upadłości, likwidacji, postępowania restrukturyzacyjnego) uznano za niezgodne z prawem UE.

u.p.t.u. art. 89a § ust. 2 pkt 3 lit. a i b

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

Warunki dotyczące statusu dłużnika (niepozostawanie w stanie upadłości, likwidacji, postępowania restrukturyzacyjnego) uznano za niezgodne z prawem UE.

Ordynacja Podatkowa art. 75 § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 174 § pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 176

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 204 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Krajowe przepisy warunkujące skorzystanie z ulgi na "złe długi" VAT były sprzeczne z prawem UE (Dyrektywa 112, art. 90) i naruszały zasadę efektywności. Podatnik działał w dobrej wierze, opierając się na obowiązujących przepisach i praktyce organów, a nie można mu przypisywać winy za wadliwe legislacje. Sąd krajowy ma obowiązek pominąć przepisy krajowe sprzeczne z prawem UE, nawet jeśli dotyczą terminu.

Odrzucone argumenty

Organ argumentował, że podatniczka przekroczyła dwuletni termin na skorzystanie z ulgi (art. 89a ust. 2 pkt 5 u.p.t.u.) i nie mogła powoływać się na sprzeczność innych przepisów z prawem UE.

Godne uwagi sformułowania

Nie można bowiem skutków uchybień legislacyjnych krajowego ustawodawcy przerzucać na obywateli (podatników). Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że gdyby skarżąca wystąpiła z wnioskiem "nadpłatowym" wcześniej, tj. w 2017 r. to niewątpliwie spotkałaby się z odmową z uwagi na przepisy, które zakwestionował Trybunał w wyroku z 15 października 2020r., ogłoszonym 7 grudnia 2020 r. Ten właśnie przepis, niezależnie od przepisów zakwestionowanych przez Trybunał w wyroku C-335/19, stał bowiem na przeszkodzie efektywnej realizacji prawa do pomniejszenia przez skarżącą spółkę podatku należnego. Z przytoczonego wyżej stanowiska Trybunału wynikało, że jeżeli podatnik nie spełniał jedynie warunków określonych w przepisach krajowych, które nie były zgodne z art. 90 dyrektywy 2006/112/WE, mógł powoływać się na ten przepis przed sądami krajowymi przeciwko państwu w celu uzyskania obniżenia podstawy opodatkowania, a rozpatrujący spór sąd krajowy zobowiązany był do pominięcia tych niezgodnych z dyrektywą warunków.

Skład orzekający

Ryszard Pęk

przewodniczący-sprawozdawca

Janusz Zubrzycki

członek

Adam Nita

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie zasady pierwszeństwa prawa UE i obowiązku sądów krajowych do pomijania przepisów krajowych sprzecznych z prawem UE, nawet jeśli dotyczą terminów, w kontekście ulgi na \"złe długi\" VAT."

Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy krajowe przepisy warunkujące skorzystanie z ulgi VAT były sprzeczne z prawem UE i podatnik działał w dobrej wierze, opierając się na obowiązującym prawie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnej dla wielu podatników ulgi VAT na "złe długi" i pokazuje, jak prawo UE może wpływać na interpretację przepisów krajowych, chroniąc podatników przed skutkami wadliwych regulacji.

Ulga na "złe długi" VAT: Czy przekroczenie terminu zawsze oznacza utratę prawa? NSA stawia na pierwszym miejscu prawo UE!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I FSK 74/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-03-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Adam Nita
Janusz Zubrzycki
Ryszard Pęk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
III SA/Wa 508/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-10-14
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2011 nr 177 poz 1054
art. 89a ust. 2 pkt 5
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Pęk (sprawozdawca), Sędzia NSA Janusz Zubrzycki, Sędzia del. WSA Adam Nita, po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 października 2022 r. sygn. akt III SA/Wa 508/22 w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia 10 grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu różnicy podatku od towarów i usług za styczeń 2016 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na rzecz E. S. kwotę 450 zł (słownie: czterysta pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
1. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
1.1. Wyrokiem z 14 października 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 508/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi E. S. (dalej skarżąca) uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z 10 grudnia 2021 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. z 20 lipca 2021 r. w przedmiocie odmowy zwrotu różnicy podatku od towarów i usług za styczeń 2016 r. oraz zasądził na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego.
2. Uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
2.1. Sąd pierwszej instancji przedstawiając w uzasadnieniu wyroku ustalenia będące podstawą wydania zaskarżonej decyzji przyjął, że 30 grudnia 2020 r. skarżąca złożyła do Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. (dalej organ pierwszej instancji) korekty deklaracji VAT-7 za styczeń 2016 r.
Po rozpatrzeniu wniosku organ pierwszej instancji, decyzją z 20 lipca 2021r., odmówił skarżącej zwrotu nadpłaty za okresy objęte korektami. Stwierdził, że za te okresy nie przysługuje jej prawo do skorzystania z korekty, o której stanowi art. 89a ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2011 r., poz. 1054 ze zm., dalej ustawa o VAT), czyli z tzw. ulgi za złe długi, gdyż od daty wystawienia faktur dokumentujących wierzytelności upłynęły ponad dwa lata, licząc od końca roku, w którym dokumenty te wystawiono. Nie został zatem spełniony warunek wymieniony w art. 89a ust. 2 pkt 5 ustawy o VAT, umożliwiający korektę podatku należnego.
2.2. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej także organ
drugiej instancji, organ odwoławczy), rozpoznając odwołanie skarżącej, decyzją z 10 grudnia 2021r., utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu przyjął, że skarżąca w dniu złożenia korekty deklaracji nie miała już prawa do zmniejszenia podstawy opodatkowania i kwoty podatku należnego, gdyż termin do dokonania powyższych korekt upłynął, a wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 15 października 2020 r. w sprawie C 335/19 nie dotyczył terminu przewidzianego w art. 89a ust. 2 pkt 5 ustawy o VAT.
Organ odwoławczy podkreślił, że art. 89a ust. 2 pkt 5 ustawy o VAT nie został uznany za niezgodny z prawem unijnym, co oznacza, że przepis ten nadal obowiązuje i nie należy go pomijać w zakresie, w jakim ustanawia warunki formalne prawa do korekty, o której stanowi art. 89a ustawy o VAT.
2.3. Sąd pierwszej instancji, rozpoznając skargę wniesioną przez skarżącą
uchylił decyzje organów podatkowych. Po przedstawieniu mających zastosowanie w sprawie przepisów ustawy o VAT, Sąd pierwszej instancji podkreślił, że w dotychczasowym orzecznictwie sądowym dotyczącym stosowania ulgi na złe długi rozbieżnie interpretowano znaczenie terminu dwóch lat na korektę, o jakim stanowi art. 89a ust. 2 pkt 5 ustawy o VAT. Zaznaczył jednak, że w niniejszej sprawie nie ma konieczności opowiadania się po którejkolwiek stronie sporu o generalną legalność terminu z tego przepisu.
2.4. Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę na to, że skarżąca wystąpiła z wnioskiem o nadpłatę w grudniu 2020 r., niezwłocznie po opublikowaniu wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 15 października 2020 r. w sprawie C-335/19. Odmówiono jej zwrotu nadpłaty za styczeń 2016 r. uznając, że uchybiła
terminu do złożenia wniosku, o którym stanowi art. 89a ust. 2 pkt 5. Tymczasem – jak podkreślił Sąd pierwszej instancji – skarżąca nie mogła wystąpić z takim wnioskiem wcześniej, gdyż w ustawie funkcjonowały przepisy ustanawiające warunki
skorzystania z ulgi na złe długi, związane ze statusem wierzyciela i dłużnika (niepozostawanie w stanie upadłości, likwidacji lub posiadanie przymiotu podatnika
VAT zarejestrowanego).
2.5. Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że gdyby skarżąca wystąpiła z wnioskiem "nadpłatowym" wcześniej, tj. w 2017 r. to niewątpliwie spotkałaby się z odmową z
uwagi na przepisy, które zakwestionował Trybunał w wyroku z 15 października 2020r., ogłoszonym 7 grudnia 2020 r. W tych okresach obowiązywało bowiem domniemanie legalności przepisów ustanawiających warunki skorzystania z ulgi, związane ze statusem dłużnika. Według Sądu pierwszej instancji, chociaż nominalnie w polskim porządku prawnym ustanowiono konieczną ulgę, to faktycznie implementowanie przepisów dyrektywy, bezwzględnie wymagających obniżenia podstawy
opodatkowania w razie niewywiązania się dłużnika z płatności, nastąpiło wadliwie.
2.6. Powyższe – jak podkreślił Sąd pierwszej instancji – naruszało wspólnotową zasadę efektywności (art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej), zaś w takim przypadku obowiązkiem sądu danego państwa, ale też organu administracji tego państwa, staje się pominięcie przepisu niezgodnego z prawem Unii. Argumentował, że skoro art. 89a ust. 2 pkt 5 ustawy o VAT faktycznie uniemożliwił skarżącej skorzystanie z uprawnienia (ewentualnego – wymagać do będzie dalszego postępowania dowodowego) do pomniejszenia podstawy opodatkowania, to nawet zakładając, że co do zasady
przepis ten był zgodny z prawem wspólnotowym, powinien być on pominięty w
procesie stosowania ulgi na złe długi. Ten właśnie przepis, niezależnie od przepisów zakwestionowanych przez Trybunał w wyroku C-335/19, stał bowiem na przeszkodzie efektywnej realizacji prawa do pomniejszenia przez skarżącą spółkę podatku należnego.
2.7. Podsumowując Sąd pierwszej instancji stwierdził, że przepis art. 89a ust. 2 pkt 5 ustawy o VAT, który zakłada, że prawo do skorzystania z ulgi na złe długi możliwe jest jedynie w terminie dwóch lat od końca roku, którym wystawione zostały faktury, musi być w realiach rozpatrywanej sprawie postrzegany jako niezgodny z prawem Unii Europejskiej i naruszający zasadę skuteczności prawa unijnego i powodujący, że wykonanie uprawnień przyznanych na mocy Dyrektywy 112 stało się dla skarżącej praktycznie niemożliwe lub nadmiernie utrudnione, mimo działania przez nią w dobrej wierze.
3. Skarga kasacyjna.
3.1. Od powyższego wyroku organ odwoławczy złożył skargę kasacyjną wnosząc o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie jego w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
3.2. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019r., poz. 2325 ze zm., dalej ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) naruszenie art. 89a ust. 2 pkt 5 w związku z art. 89a ust. 2 pkt 1 i 3 lit. a i b ustawy o VAT w związku z art. 90 Dyrektywy 2006/112/WE przez błędną wykładnię w/w przepisu, a w konsekwencji jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że organy nie dokonały prounijnej wykładni przepisów art. 89a ust. 2 pkt
5 w związku z art. 89a ust. 2 pkt 1 i 3 lit. a i b ustawy o VAT, w sytuacji gdy skorzystanie z ulgi na złe długi w świetle art. 89a ustawy o VAT w terminie dwóch lat od końca roku, w którym wystawiono faktury dokumentujące wierzytelności nieściągalne było niemożliwe lub znacząco utrudnione z uwagi na przepisy krajowe, które były sprzeczne z prawem Unii w świetle wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 15 października 2020 r. w sprawie C-335/19, co skutkowało niezasadnym przyjęciem na gruncie rozpatrywanej sprawy, iż organy podatkowe nie mogą powoływać się upływ terminu z art. 89a ust. 2 pkt 5 ustawy o VAT, w sytuacji gdy nie zachodziła potrzeba dokonania prounijnej wykładni przepisu art. 89a ust. 2 pkt 5 ustawy o VAT, ponieważ skarżąca przed ogłoszeniem wyroku z 15 października 2020 r. w sprawie C-335/19 miała prawo, aby nie uwzględnić zakwestionowanych w tym wyroku warunków wynikających z art. 89a ust. 2 pkt 1 pkt 3 lit. a i b ustawy o VAT i złożyć korektę deklaracji w terminie wynikającym z art. 89a ust. 2 pkt 5 ustawy o VAT na podstawie
art. 75 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r., poz. 1540 ze zm., dalej Ordynacja Podatkowa).
3.3. Skarżąca w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej w całości i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
3.4. Na podstawie art. 182 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Przewodnicząca Wydziału I Izby Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego zarządzeniem z dnia 26 stycznia 2023 r. skierowała sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.
4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
4.1. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę w granicach wyznaczonych zarzutami skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 w związku z art. 174 pkt 1
oraz art. 176 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) stwierdził, że skarga kasacyjna – tak jak w równolegle rozpoznanych sprawach oznaczonych sygn. akt I FSK 72/23 (odmowa zwrotu różnicy podatku od towarów i usług za listopad 2015 r.), I FSK 75/23 (odmowa zwrotu różnicy podatku od towarów i usług za luty 2016 r.), I FSK 76/23 (odmowa zwrotu różnicy podatku od towarów i usług za marzec 2016 r.) oraz I FSK 77/23 (odmowa zwrotu różnicy podatku od towarów i usług za kwiecień 2016 r.) – nie zasługuje na uwzględnienie.
4.2. W rozpoznawanej sprawie nie budziło wątpliwości, że co najmniej do ogłoszenia przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyroku z 15 października 2020 r. w sprawie C-335/19, z uwagi na treść art. 89a ust. 2 pkt 1 i 3 lit. a i b ustawy o VAT, podatnik nie miał krajowej podstawy prawnej do skorzystania z uprawnienia wynikającego z art. 89a ust. 1 tej ustawy, tj. tzw. ulgi na złe długi.
Prezentowane przez organ odwoławczy, że mimo ustanowienia przez krajowego ustawodawcę unormowania sprzecznego z prawem unijnym i uniemożliwienie z tego powodu podatnikowi korzystania z prawa do korekty podatku z tytułu wierzytelności nieściągalnej, podatnik ten miał takie uprawnienie z możliwością powołania na niezgodność tych regulacji z przepisami dyrektywy VAT, było całkowicie bezpodstawne.
Nie można bowiem skutków uchybień legislacyjnych krajowego ustawodawcy przerzucać na obywateli (podatników). Podatnikowi w takiej sytuacji nie można postawić zarzutu, że był niewystarczająco starannym podatnikiem w zakresie niezachowania terminu zakreślonego do skorzystania z przedmiotowego uprawnienia, skoro działał w przeświadczeniu co do legalności krajowych regulacji art. 89a ust. 2 pkt 1 i 3 lit. a i b ustawy o VAT uniemożliwiających mu realizację tej ulgi. Legalność tych unormowań – na co zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 stycznia 2023 r., sygn. akt I FSK 1752/22 – potwierdzały w swoich decyzjach organy podatkowe, a akceptowały to sądy administracyjne (m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 lutego 2018 r. od sygn. akt I FSK 224/16 do I FSK 227/16, z 17 lutego 017 r., sygn. akt I FSK 1338/15, z 28 września 2017 r., sygn. akt I FSK 33/16, z 29 listopada 2016 r., sygn. akt I FSK 376/15, z 5 stycznia 2017r., sygn. akt I FSK 1782/16, z 19 listopada 2015r., sygn. akt I FSK 1298/14, z 27 listopada 2015r., sygn. akt I FSK 1314/14, z 7 czerwca 2017 r., sygn. akt I FSK 1962/15 oraz uchwała składu siedmiu sędziów z 26 października 2015 r., sygn. akt I FPS 3/15 – wszystkie dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA).
4.3. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przyznano, że "(...) niewątpliwie w okolicznościach badanej sprawy Strona nie mogła złożyć wniosku o zwrot nadpłaty w trybie art. 74 Ordynacji podatkowej przed upływem terminu określonego w art. 89a ust. 2 pkt 5 ustawy o VAT". Strona nie została jednak pozbawiona możliwości złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty na podstawie art. 75 § 1 Ordynacji podatkowej przed upływem terminu określonego w art. 89a ust. 2 pkt 5 ustawy o VAT". Podkreślono zarazem, że "(...) możliwość skorygowania podstawy opodatkowania oraz podatku należnego z tytułu nieściągalnych wierzytelności wynika bezpośrednio z treści art. 89a ust. 2 ustawy o VAT" i że "(...) wbrew stanowisku Sądu, jeśli podmiot nie spełnia warunku dla uzyskania prawa do jej dokonania (poprzez niespełnienie warunku okresu dwuletniego od wystawienia faktury), nie może z niej skorzystać" (str. 4-5 uzasadnienia skargi kasacyjnej).
Już tylko z przytoczonego wyżej fragmentu uzasadnienia skargi kasacyjnej wynikało, że możliwość złożenia przez skarżącą wniosku o stwierdzenie nadpłaty na podstawie art. 75 § 1 Ordynacji podatkowej przed upływem terminu określonego w art. 89a ust. 2 pkt 5 ustawy o VAT była hipotetyczna, skoro "jeśli podmiot nie spełniał warunku dla uzyskania prawa do jej dokonania (poprzez niespełnienie warunku okresu dwuletniego od wystawienia faktury), to nie może z niego skorzystać".
4.4. Zarzuty skargi kasacyjnej oraz przedstawiona w jej uzasadnieniu argumentacja nie mogły zatem doprowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku. Prezentowane w skardze kasacyjnej stanowisko, że przed wydaniem przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyroku z 15 października 2020 r. w sprawie C-335/19, podatnicy podatku od towarów i usług (w tym skarżąca) mogli skutecznie wystąpić z korektą podatku należnego na podstawie art. 89a ustawy o VAT z pominięciem kwestionowanych przez siebie przepisów, powołując się bezpośrednio
na sprzeczność art. 89a ust. 2 pkt 1, pkt 3 lit. a i b ustawy o VAT z przepisami dyrektywy 2006/112/WE z zachowaniem terminu, o którym stanowi art. 89a ust. 2 pkt 5 ustawy o VAT, było czysto hipotetyczne.
4.5. Pojawiające się wątpliwości dotyczące zgodności art. 89a ustawy o VAT z
art. 90 dyrektywy 2006/112/WE, w związku ze skierowanym przez Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. akt I FSK 2262/15 pytaniem prejudycjalnym, rozstrzygnął Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w przywołanym już wyroku z
15 października 2020 r., C-335/19, E. sp. z o.o. sp. k., ECLI:EU:C:2020:829.
W wyroku tym przyjęto, że "artykuł 90 dyrektywy Rady 2006/112/WE należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie przepisom krajowym, które uzależniają obniżenie podstawy opodatkowania podatkiem od wartości dodanej (VAT) od warunku, by w dniu dostawy towaru lub świadczenia usług, a także w dniu poprzedzającym dzień złożenia korekty deklaracji podatkowej mającej na celu skorzystanie z tego obniżenia dłużnik był zarejestrowany jako podatnik VAT i nie był w trakcie postępowania upadłościowego lub w trakcie likwidacji, zaś wierzyciel był w dniu poprzedzającym dzień złożenia korekty deklaracji podatkowej nadal zarejestrowany jako podatnik VAT (pkt 53)".
Trybunał podkreślił przy tym (pkt 51), że "zasada pierwszeństwa prawa Unii oznacza, że każdy sąd krajowy orzekający w ramach swoich kompetencji jako organ państwa członkowskiego jest zobowiązany odstąpić od stosowania wszelkiego
przepisu prawa krajowego sprzecznego z bezpośrednio skutecznym przepisem prawa Unii w ramach toczącego się przed tym sądem sporu (wyrok z 24 czerwca 2019 r., C-573/17, EU:C:2019:530, pkt 61)".
4.6. Z przytoczonego wyżej stanowiska Trybunału wynikało, że jeżeli podatnik
nie spełniał jedynie warunków określonych w przepisach krajowych, które nie były zgodne z art. 90 dyrektywy 2006/112/WE, mógł powoływać się na ten przepis przed sądami krajowymi przeciwko państwu w celu uzyskania obniżenia podstawy opodatkowania, a rozpatrujący spór sąd krajowy zobowiązany był do pominięcia tych niezgodnych z dyrektywą warunków.
W realiach rozpoznawanej sprawy stanowisko takie – jak zasadnie przyjął Sąd pierwszej instancji – uprawniało do pominięcia niezgodnych z dyrektywą warunków zawartych w art. 89a ustawy o VAT, w tym określonego w art. 89a ust. 2 pkt 3 lit. b warunku, aby na dzień poprzedzający dzień złożenia deklaracji podatkowej, w której dokonuje się korekty, o której stanowi ust. 1 dłużnik nie był w trakcie postępowania restrukturyzacyjnego w rozumieniu ustawy z 15 maja 2015 r. Prawo
restrukturyzacyjne, postępowania upadłościowego lub w trakcie likwidacji.
4.7. Mając powyższe na uwadze na pełną aprobatę zasługuje przedstawiona przez Sąd pierwszej instancji ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji.
Skarżąca stosowała się do literalnego brzmienia krajowych przepisów art. 89a ustawy
o VAT oraz wskazówek wynikających z ugruntowanej praktyki organów podatkowych
i sądów administracyjnych, działając w zaufaniu do państwa i do stanowionego przez niego prawa (art. 2 Konstytucji RP).
Nie budzi wątpliwości to, że w czasie, w którym skorzystanie przez skarżącą z "ulgi na złe długi" powinno było nastąpić, obowiązywały sprzeczne z art. 90 dyrektywy Rady 2006/112/WE warunki wynikające z art. 89a ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy o VAT, które dotyczyły statusu dłużnika. Jeżeli zatem w odniesieniu do dłużników skarżącej nie były spełnione warunki wynikające z art. 89a ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy o VAT, to skarżąca mogła pozostawać w uzasadnionym przeświadczeniu, że w jej przypadku
zastosowanie ulgi nie jest możliwe.
Powyższe – jak zasadnie przyjął Sąd pierwszej instancji – uzasadnia pominięcie przewidzianego art. 89a ust. 2 pkt 5 ustawy o VAT terminu do złożenia korekty deklaracji. Zastosowanie tego przepisu spowodowałoby bowiem, że wykonanie przez skarżącą uprawnień będących konsekwencją wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 15 października 2020 r. w sprawie C-335/19, stało się niemożliwe, mimo działania przez nią w dobrej wierze. W przeciwnym razie obowiązek niestosowania przez sądy krajowe przepisu prawa krajowego sprzecznego z przepisem prawa Unii mającym skutek bezpośredni zostałby pozbawiony znaczenia, co naruszyłoby zasady pierwszeństwa oraz efektywności prawa Unii (pkt 52 uzasadnienia wyroku Trybunału oraz powołane tam orzecznictwo).
W takim przypadku prawem podatnika oraz obowiązkiem organu administracji oraz sądu administracyjnego było uwzględnienie konsekwencji wynikających z wyroku Trybunału w sprawie C-335/19 w celu realizacji przysługujących im praw, także w odniesieniu do pominięcia terminu przewidzianego w art. 89a ust. 2 pkt 5 ustawy o
VAT. Dotyczy to tych podatników, którzy działając w zaufaniu do prawa oraz do stanowiska zajmowanego w tych sprawach przez organy podatkowe i sądy administracyjne, nie złożyli w terminie korekt deklaracji i nie skorzystali z tzw. ulgi na
złe długi z uwagi na status dłużnika (analogicznie wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 stycznia 2023 r., sygn. akt I FSK 1741/22 oraz FSK 1752/22 i FSK 1753/22, dostępne – CBOSA).
4.8. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna była pozbawiona uzasadnionych podstaw i na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w
sentencji wyroku.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art.204 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Janusz Zubrzycki Ryszard Pęk Adam Nita
sędzia NSA sędzia NSA sędzia del. WSA

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI