I FSK 707/22

I FSK 707/22 - Postanowienie S NSA
Data orzeczenia
2025-03-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-12
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Roman Wiatrowski /przewodniczący/
Leszek Kiermaszek
Robert Sawuła /sprawozdawca/
Bogusław Woźniak
Wojciech Kręcisz
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
III SA/Wa 83/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-10-12
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Wyłączono sędziego
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Roman Wiatrowski Sędziowie: Sędzia NSA Robert Sawuła (spr.) Sędzia NSA Leszek Kiermaszek Sędzia NSA Bogusław Woźniak Sędzia NSA Wojciech Kręcisz po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku M. sp. z o.o. z siedzibą w W. o zbadanie spełnienia przez sędziego NSA Mariusza Goleckiego wymogów niezawisłości i bezstronności w trybie art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych w sprawie ze skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 października 2021 r., sygn. akt III SA/Wa 83/21 w sprawie ze skargi M. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 6 listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik, listopad 2014 r. i styczeń 2015 r. postanawia: wyłączyć sędziego Mariusza Goleckiego od rozpoznania sprawy I FSK 707/22
Uzasadnienie
1. Wyrokiem z 12 października 2021 r., III SA/Wa 83/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny (powoływany dalej jako: WSA) w Warszawie rozpoznając skargę M. sp. z o.o. z siedzibą w W. (Spółka) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 6 listopada 2020 r. nr 1401-IOV-2-4103.40.2020.APW, w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik, listopad 2015 r., uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził koszty postępowania od organu na rzecz skarżącej.
2.1. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku.
2.2. Zarządzeniem z 20 stycznia 2025 r. Przewodniczącego Wydziału I Izby Finansowej NSA wyznaczono skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego celem rozpoznania skargi kasacyjnej organu, w którym jako sędziego zastępcę wskazano sędziego NSA Mariusza Goleckiego, a po zmianie składu wyznaczono Go zarządzeniem z 6 lutego 2025 r. do składu orzekającego w sprawie.
3.1. Spółka wnioskiem z 13 lutego 2025 r. zwróciła się do Naczelnego Sądu Administracyjnego, aby zbadać spełnienie przez sędziego NSA Mariusza Goleckiego wymogów niezawisłości i bezstronności, w trybie art. 5a § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2024, poz. 1267 ze zm., Pusa). W ocenie wnioskującej Spółki wobec s. NSA M. Goleckiego zachodzą uzasadnione wątpliwości odnośnie Jego niezawisłości i bezstronności związane z trybem i okolicznościami Jego powołania, a wskazywać na to ma powołanie na urząd sędziego NSA na podstawie innych niż merytoryczne powody oraz "ścisłe i niezaprzeczalne powiązania z władzą wykonawczą".
3.2. W uzasadnieniu wniosku Spółka wpierw przywołała fragmenty motywów uchwały składu 7 sędziów NSA z 3 kwietnia 2023 r., I FPS 3/22, w których wskazywano katalog kryteriów, które należy uwzględniać przy ocenie wpływu wadliwości procesu powołania na urząd sędziego celem dochowanie standardu bezstronności i niezawisłości sądu orzekającego z udziałem takiego sędziego.
Spółka przywołała uchwałę Krajowej Rady Sądownictwa nr 579/2020 z 22 lipca 2020 wnioskującą o powołanie Mariusza Goleckiego na urząd sędziego NSA (stanowiącą załącznik nr 1 do wniosku o wyłączenie sędziego wyznaczonego do składu orzekającego), z której wynikają oznaczone okoliczności zajmowania oznaczonych stanowisk lub pełnienia oznaczonych funkcji przez sędziego objętego wnioskiem Spółki. Wyliczono, że przez uzyskaniem powołania na urząd sędziego M. Golecki: od 23 lutego 2016 r. do 16 stycznia 2017 r. był zatrudniony na stanowisku Dyrektora Departamentu Prawnego w Ministerstwie Finansów; 15 września 2016 r. został powołany na członka Rady ds. Przeciwdziałaniu Unikania Opodatkowania, gdzie pełnił funkcję przewodniczącego; od maja do czerwca 2018 r. był ekspertem w Ministerstwie Finansów, gdzie koordynował prace nad projektem nowej Ordynacji podatkowej oraz ustawy o Rzeczniku Praw Podatnika; od września 2018 r. do września 2019 r. pełnił funkcję stałego eksperta sejmowego Komisji Śledczej ds. VAT; 7 grudnia 2021 r. został powołany na stanowisko Wiceministra Rozwoju i Technologii, z którego ustąpił w następstwie "nominacji" na urząd sędziego (informacje dotyczące okoliczności powołania opisano w załączniku nr 2 do wniosku Spółki). Spółka eksponuje, że M. Golecki pomimo faktu, że wiedział o powołaniu Go na urząd sędziego NSA, przyjął nominację na stanowisko Wiceministra Rozwoju i Technologii, które piastował do momentu rozpoczęcia orzekania w Naczelnym Sądzie Administracyjnym.
3.3. W dalszych motywach wniosku Spółka wywodzi, że jej żądanie uzasadniać ma i to, że powołanie na urząd sędziego M. Goleckiego nastąpiło na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2018, poz. 3). Legalność powołania sędziów na wniosek tak ukształtowanego podmiotowo organu zakwestionowano w orzecznictwie. W tym aspekcie przywołano we wniosku wyroki Wielkiej Izby Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z: 19 listopada 2019 r. w sprawach połączonych C-585/18, C-624/18 i C-625/18, A.K. przeciwko Krajowej Radzie Sądownictwa i C.P. i D.O. przeciwko Sądowi Najwyższemu; 21 grudnia 2023 r. w sprawie C-718/21 przeciwko Krajowej Radzie Sądownictwa; jak również wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z: 22 lipca 2021 r., skarga nr 2344/19, Reczkowicz przeciwko Polsce; 8 listopada 2021 r. skargi nr 49868/19 i 57511/19 Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce; 3 lutego 2022 r., skarga nr 1469/20 Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce.
Zdaniem Spółki, mimo braku instytucjonalnego zakwestionowania konstytucyjności tak ukształtowanej Krajowej Rady Sądownictwa (KRS) nie zmienia to faktu, że została ona ocenione jako nie spełniająca standardu prawa unijnego. Przywołano dalej fragmenty uzasadnienia wyroku TSUE z 15 lipca 2021 r., Komisja/Polska C 791/19 oraz wyroku Wielkiej Izby Trybunału Sprawiedliwości z 21 grudnia 2023 r. w sprawie C-718/21. W ich kontekście Spółka argumentuje zasadność swego wniosku.
4.1. W piśmie z 21 lutego 2025 r. s. NSA Mariusz Golecki zajął stanowisko wobec złożonego wniosku. W tym stanowisku oświadczył, że nie istnieją okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do Jego niezawisłości i bezstronności w okolicznościach przedmiotowej sprawy.
4.2. Odnośnie do przebiegu postępowania konkursowego s. NSA M. Golecki uwypuklił, że kandydował na urząd sędziego jako doktor habilitowany nauk prawnych, a inne doświadczenia zawodowe przy tworzeniu i stosowaniu prawa administracyjnego miały jedynie charakter uzupełniający. Obszernie przywołał przebieg swojej kariery naukowej wskazując odbywane staże i stypendia naukowe oraz studia podyplomowe. W pisemnym stanowisku wyłuszczono szereg publikacji naukowych autorstwa M. Goleckiego oraz podkreślono uzyskanie oceny wyróżniającej doświadczenia zawodowego i dorobku naukowego jako kandydata na urząd sędziego, sporządzonej przez sędziego wizytatora – s. NSA dra hab. Artura Mudreckiego. Z tego względu – w ocenie sędziego M. Goleckiego – uchwała KRS (dotycząca powołania Go na urząd sędziego NSA – uwaga Sądu) nie była oparta na względach pozamerytorycznych, w szczególności zaś politycznych, czy niezwiązanych z dotychczasowym dorobkiem oraz doświadczeniem eksperckim.
4.3. W dalszych wywodach stanowiska s. NSA M. Goleckiego zakwestionowano trafność tezy skarżącej kasacyjnie Spółki, jakoby uprzednie zatrudnienie w administracji publicznej miało wywoływać uzasadnione wątpliwości co do niezależności i bezstronności sędziego. W szczególności tą okolicznością nie może być Jego powiązanie z budżetem państwa, gdy działał jako jego przedstawiciel. Powołano treść art. 6 § 1 pkt 7 Pusa i wskazano, że nie budzi wątpliwości, że praca polegająca na uczestniczeniu w stosowaniu lub tworzeniu prawa administracyjnego w instytucjach publicznych, które nie są sądami, dotyczy szeroko rozumianej administracji, w tym administracji rządowej. Ustawodawca wprost dopuścił wszak możliwość objęcia urzędu sędziego przez radców, wiceprezesów lub prezesa Prokuratorii Generalnej RP, jako osób, które nie spełniają innych przesłanek do powołania na urząd sędziego. Strona skarżąca miała nie przedstawić we wniosku konkretnych okoliczności, które dotyczyłyby przedmiotowej sprawy. Wiele osób pełniących urząd sędziego zajmowało uprzednio analogiczne funkcje. Kwestia wymogu niezajmowania oznaczonego stanowiska w administracji rządowej w jakimś okresie przed powołaniem na urząd sędziego NSA jest ściśle uregulowana w obowiązujących przepisach, w przypadku M. Goleckiego nastąpiło to 15 czerwca 2022 r. Przywołano także orzeczenie TSUE z 20 kwietnia 2021 r. w sprawie Prim’Awla tal-Qorti Ćivili – Gurisdizzjoni Konstituzjonali/Republika, C-896/19, a to w kontekście rozumienia zasady bezstronności oraz niezawisłości sędziego. Uwypuklono, że przedstawione we wniosku Spółki zarzuty odnośnie udziału zajmującego w sprawie stanowisko w pracach różnego rodzaju organów, opierają się na braku szczegółowej wiedzy odnośnie ich zakresy zadań czy też usytuowania ustrojowego. Odniesiono to do pracy w Komisji Kodyfikacyjnej ds. Ogólnego Prawa Podatkowego jak również Rady ds. Przeciwdziałania Unikaniu Opodatkowania, podkreślając udział w nich także sędziów sądów administracyjnych oraz niezależność od Ministra Finansów czy Krajowej Administracji Skarbowej. W odniesieniu do pełnienia funkcji podsekretarza stanu w Ministerstwie Rozwoju i Technologii wnioskodawca miał nie przedstawić żadnych okoliczności, które wpływać miałyby na brak bezstronności, przez zajmującego stanowisko w trybie art. 5 § 11 Pusa sędziego, w przedmiotowej sprawie. W tym aspekcie przywołano argumentację zawartą w postanowieniu II FSK z 23 października 2017 r. Zakres spraw legislacyjnych, za które odpowiadał w Ministerstwie Rozwoju i Technologii zajmujący stanowisko w oczywisty sposób wykluczać ma powstanie nawet potencjalnego konfliktu interesów w przedmiotowej sprawie. Nigdy, zajmujący stanowisko, nie brał udziału w podejmowaniu decyzji w zakresie podatku VAT.
4.4. W konkluzji stanowiska M. Goleckiego podkreślono, że od czasu powołania na urząd sędziego NSA, nie pełni żadnych funkcji w organach administracji rządowej, nie utrzymuje relacji z ich przedstawicielami, a jedyne pozasądowe zaangażowanie zawodowe obejmuje pracę w Uniwersytecie Łódzkim.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
5.1. Na mocy ustawy z 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2022, poz. 1259) dodano do przepisów Pusa art. 5a, w którym zawarto nową podstawę do wyłączenia sędziego sądu administracyjnego od udziału w postępowaniu w konkretnej sprawie. Następuje to poprzez zastosowanie konstrukcji procesowej umożliwiającej badanie spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności "z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu oraz postępowaniu sędziego po powołaniu, jeżeli w okolicznościach konkretnej sprawy zostaną podniesione wątpliwości co do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy". W uzasadnieniu do projektu zmian wskazano m. in., że: "celem tej instytucji jest zapewnienie uczestnikom postępowania sądowego lub sądowoadministracyjnego gwarancji procesowych, że nie występują jakiekolwiek wątpliwości odnośnie bezstronności i niezawisłości sędziego orzekającego w sprawie". Nie można przy tym pomijać, że powyższa konstrukcja jest reakcją ustawodawca na zmiany ustrojowe, które zostały wprowadzone ustawą z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, a sprowadzające się do innego, niż dotychczas, sposobu wyłaniania tzw. sędziowskiej części KRS.
W wyroku TSUE z 21 grudnia 2023 r. (sprawa C-718/21 przeciwko Krajowej Radzie Sądownictwa), eksponowano, iż zmiany w składzie osobowym tegoż organu, wprowadzone na mocy ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw doprowadziły do skrócenia kadencji niektórych członków wchodzących wcześniej w skład KRS, która zgodnie z art. 187 ust. 3 Konstytucji RP powinna trwać cztery lata. Na mocy tej zmiany piętnastu członków KRS, którzy są sędziami i byli wcześniej wyłaniani przez środowisko sędziowskie, zostało wybranych przez Sejm do nowej KRS z tym skutkiem, że 23 z 25 członków wchodzących w skład tego organu zostało wskazanych przez polską władzę wykonawczą i ustawodawczą lub jest członkami organów tych władz (pkt 63 wyroku). Okoliczność tę TSUE uznał jako jeden z istotnych elementów systemowo-celowościowych wskazujący na to, że sędziowie powołani przy udziale tej KRS nie dają gwarancji niezawisłości i bezstronności (pkt 77 wyroku). Ukształtowanie podmiotowe KRS przepisami w/w ustawy z 8 grudnia 2017 r. stanowi jeden z koniecznych do wzięcia pod uwagę elementów oceny, czy sędziowie powołani przy udziale tego organu dają – mimo to – gwarancję niezawisłości i bezstronności. Temu celowi służy procedura ujęta w przepisach art. 5a Pusa. Zauważyć przy tym wypadnie, że w ocenie TSUE nie każda nieprawidłowość w ramach powołania sędziów może być uznana za stanowiącą takie naruszenie, w szczególności dochodzi doń, gdy ta nieprawidłowość ma taki charakter i wagę, że stwarza ona rzeczywiste ryzyko, iż pozostałe władze, w szczególności władza wykonawcza, będą mogły skorzystać z nienależnych im uprawnień w sposób zagrażający prawidłowości skutku, do którego prowadzi procedura powołania, wzbudzając w ten sposób w przekonaniu jednostek uzasadnione wątpliwości co do niezawisłości i bezstronności danego sędziego lub danych sędziów. Trybunał podkreślił, że stwierdzenie związane z istnieniem naruszenia wymogu dotyczącego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy oraz ze skutkami takiego naruszenia zależy od całościowej oceny określonej liczby okoliczności, które, rozpatrywane łącznie, przyczyniają się do powstania, w przekonaniu jednostek, uzasadnionych wątpliwości dotyczących niezawisłości i bezstronności sędziów (por. motywy wyroku z dnia 22 lutego 2022 r. w sprawie C-562/21).
5.2. Stosownie do treści art. 5a § 1 Pusa, "Dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, na wniosek uprawnionego, o którym mowa w § 3, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy".
Z dalszych przepisów art. 5a Pusa wynika, że "Wniosek o stwierdzenie przesłanek, o których mowa w § 1, może być złożony wobec sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wyznaczonego do składu sądu rozpoznającego sprawę co do istoty lub skargę kasacyjną" (§ 2), uprawnionym do złożenia wniosku jest skarżący (§ 3). Stosownie do art. 5a § 4 Pusa, wniosek składa się w terminie tygodnia od dnia zawiadomienia uprawnionego do złożenia wniosku o składzie rozpoznającym sprawę. Po upływie terminu, o którym mowa w zdaniu pierwszym, prawo do wniesienia wniosku wygasa. Sąd przy doręczeniu pierwszego pisma w sprawie zawiadamia uprawnionego do złożenia wniosku o składzie rozpoznającym sprawę, a przy każdym kolejnym - jeżeli skład rozpoznający sprawę uległ zmianie. Do wniosku rozpoznawanego przez Naczelny Sąd Administracyjny przepis art. 175 Ppsa stosuje się. Wniosek powinien czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego, a ponadto zawierać: 1) żądanie stwierdzenia, że w danej sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa w § 1; 2) przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich poparcie (art. 5a § 5 Pusa). Wniosek niespełniający wymagań, o których mowa w § 5, podlega odrzuceniu bez wezwania do usunięcia braków formalnych. Odrzuceniu podlega również wniosek złożony po upływie terminu albo z innych przyczyn niedopuszczalny (art. 5a § 6 Pusa).
W opracowaniach doktrynalnych wywodzi się m. in., że "przesłankami wyłączenia są zarówno okoliczności związane z powołaniem sędziego, jak i jego postępowaniem po tym powołaniu (...) trzeba odczytywać więc te przesłanki wyłączenia sędziego tak, jakby każda z nich mogła oddzielnie uzasadniać wyłączenie sędziego" (por. J. Chlebny, W. Chróścielewski, Test niezawisłości i bezstronności sędziego – forma przeciwdziałania kryzysowi w sądownictwie administracyjnym, Państwo i Prawo, 2024, nr 6, s. 12). Podzielając ten pogląd przyjdzie uznać, że trafna jest ta wykładnia przepisu art. 5a § 1 Pusa, która prowadzi do ustalenia, iż do uwzględnienia wniosku składanego w przywoływanym trybie, wystarczające jest spełnienie jednej z przesłanek, powyżej wskazanych. Powyższa regulacja wprowadza obowiązek "uwzględnienia" wskazanych w niej okoliczności, co oznacza obowiązek ich rozważenia, wzięcia pod uwagę, przeanalizowania.
5.3. W przedmiotowej sprawie zachowane zostały warunki formalne do złożenia wniosku w trybie przepisów art. 5a Pusa, złożyła go strona skarżąca w sprawie sądowoadministracyjnej działająca przez doradcę podatkowego, wniesiono go w terminie, zawiera on elementy określone dyspozycją art. 5a § 5 Pusa. W myśl art. 5a § 10 Pusa przedmiotowy wniosek Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje w składzie 5 sędziów losowanych spośród całego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd rozpoznaje wniosek na posiedzeniu niejawnym w terminie 2 tygodni od dnia jego złożenia po wysłuchaniu sędziego, którego wniosek dotyczy, chyba że jest to niemożliwe albo bardzo utrudnione. Wysłuchanie może nastąpić na piśmie (art. 5a § 11 Pusa). W przedmiotowej sprawie s. NSA Mariusz Golecki zajął stanowisko na piśmie odnosząc się obszernie do wniosku strony skarżącej.
5.4. W myśl art. 5a § 12 Pusa, Sąd oddala wniosek, jeżeli jest on bezzasadny, natomiast zgodnie z art. 5a § 13 "Uwzględniając wniosek sąd wyłącza sędziego od rozpoznania sprawy. Wyłączenie sędziego od udziału w danej sprawie nie może stanowić podstawy do wyłączenia tego sędziego w innych sprawach rozpoznawanych z jego udziałem". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w tym składzie nie można stwierdzić, aby wniosek skarżącej był bezzasadny, to zaś prowadzi do wyłączenia sędziego objętego tym wnioskiem.
5.5. Zgodnie z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, "Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd", wynika z tego unormowania, że prawo do bezstronnego i niezawisłego sądu jest konstytucyjnym publicznym prawem podmiotowym w każdej sprawie sądowej. Traktat o Unii Europejskiej (Dz. U. 2004, Nr 90, poz. 864; TUE) w art. 19 ust. 1 stanowi, że "Państwa Członkowskie ustanawiają środki zaskarżenia niezbędne do zapewnienia skutecznej ochrony sądowej w dziedzinach objętych prawem Unii". W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) uwypukla się, że wymagane na mocy prawa Unii w odniesieniu do sądów, do których wszak należy dokonywanie wykładni i stosowanie jego prawa, gwarancje niezawisłości i bezstronności oznaczają, że muszą istnieć zasady, w szczególności co do składu organu, powoływania jego członków, okresu trwania ich kadencji oraz powodów ich wyłączania lub odwołania, pozwalające wykluczyć, w przekonaniu jednostek, wszelką uzasadnioną wątpliwość co do niepodatności tego organu na czynniki zewnętrzne oraz jego neutralności względem ścierających się przed nim interesów. Wymóg niezawisłości sędziowskiej, stanowiącej integralny element sądzenia, wchodzi w zakres istoty prawa do skutecznej ochrony sądowej oraz prawa podstawowego do rzetelnego procesu sądowego, które to prawo ma fundamentalne znaczenie jako gwarancja ochrony wszystkich praw, jakie podmioty prawa wywodzą z prawa Unii, oraz zachowania wartości wspólnych państwom członkowskim określonych w art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej, w szczególności wartości państwa prawnego (por. motywy wyroku z 15 lipca 2021 r., Komisja/Polska, C-791/19, EU:C:2021:596, punkt 58).
5.6. W literaturze prawniczej eksponuje się, że na pojęcie "niezawisłości" sędziego składa się wiele elementów, takich jak: 1) bezstronność w stosunku do uczestników postępowania, 2) niezależność wobec organów pozasądowych, 3) samodzielność sędziego wobec władzy, 4) niezależność od czynników politycznych, 5) wewnętrzna niezależność sędziego (por. Z. Czeszejko-Sochacki, Prawo do sądu w świetle Konstytucji RP, Państwo i Prawo 11-12/1997, s. 99 i n.). "Niezawisłość" obejmuje swym zakresem bezstronność, ale także odnosi się do braku jakiegokolwiek podporządkowania sędziego w procesie sprawowania urzędu czynnikom administracyjnym, politycznym, ale także poglądom opinii społecznej. Sędzia jest podporządkowany jedynie Konstytucji oraz ustawom (por. motywy uchwały składu 7 sędziów NSA z 3 kwietnia 2023 r., I FPS 3/22, ONSAiwsa 2023, nr 4, poz. 52). Przymiot bezstronności, podobnie jak i niezawisłości sędziego musi zostać oceniony według kryteriów obiektywnych, a standard tej oceny winien być rygorystyczny, gdyż nawet sprawianie wrażenia braku bezstronności powinno doprowadzić do wyłączenia sędziego. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego stwierdzono m. in.: "Nakaz zachowywania zewnętrznych znamion niezawisłości dowodzi, że ważne jest nie tylko to, by sędzia orzekający w sprawie zachowywał się zawsze rzeczywiście zgodnie ze standardami niezawisłości i bezstronności, lecz także by w ocenie zewnętrznej zachowanie sędziego odpowiadało takim standardom. Reguły wyłączenia sędziego służą bowiem budowie społecznego zaufania do wymiaru sprawiedliwości. (...) Instytucja wyłączenia sędziego (zarówno z urzędu, jak i na jego własny wniosek) w równej mierze służy zapewnieniu realnej bezstronności sądu, jak i umacnianiu autorytetu wymiaru sprawiedliwości przez usuwanie choćby pozorów braku bezstronności" (por. motywy wyroku TK z 20 lipca 2004 r., SK 19/02, OTK ZU-A 2004, nr 7, poz. 67). Desygnat wyrażenia "niezawisłość" winien być zatem szerzej ujmowany niż "bezstronność", rozumiane jako brak jakichkolwiek powiązań, pozytywnych i negatywnych, w stosunku do stron postępowania lub przedmiotu sprawy. "Niezawisłość" sędziego obejmuje swym zakresem niewątpliwie bezstronność, ale rozumiane winno być jako brak jakiegokolwiek podporządkowania sędziego w sprawowaniu urzędu czynnikom administracyjnym, politycznym, ale także poglądom opinii społecznej. Sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP).
5.7. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w tym składzie, wątpliwość co do niezawisłości sędziego Mariusz Goleckiego nie wiąże się z samym pełnieniem przed objęciem urzędu sędziego NSA oznaczonych funkcji lub stanowisk w organach władzy wykonawczej, ale to, że niektóre te stanowiska pełnił lub objął je, już po powołaniu Go na urząd sędziego NSA.
5.8. Z dołączonego do wniosku Spółki zał. Nr 2 – uchwały Nr 579/2020 z 22 lipca 2020 r. Krajowej Rady Sądownictwa wynika, że jej mocą przedstawiono Prezydentowi RP wniosek o powołanie Pawła Władysława Borszowskiego, Dominika Jana Gajewskiego, Zbigniewa Zenona Łobody oraz Mariusza Jerzego Goleckiego do pełnienia urzędu na cztery stanowiska sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego w Izbie Finansowej. Z uzasadnienia cyt. uchwały wynika ponadto, że zespół członków KRS wysłuchał wezwanych osobiście do siedziby Rady kandydatów, szczegółowo omówił ich kandydatury i postanowił bezwzględną większością głosów rekomendować KRS przedstawienie Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej wniosku o powołanie Pawła Władysława Borszowskiego (3 głosy "za", 0 głosów "przeciw", 0 głosów "wstrzymujących się"), Dominika Jana Gajewskiego (2 głosy "za", 0 głosów "przeciw", 1 głos "wstrzymujący się"), Zbigniewa Zenona Łobody (2 głosy "za", 0 głosów "przeciw", 1 głos "wstrzymujący się"), Piotra Marka Przybysza (2 głosy "za", 0 głosów "przeciw", 1 głos "wstrzymujący się"), Bogusława Adama Woźniaka (2 głosy "za", 0 głosów "przeciw", 1 głos "wstrzymujący się") na cztery stanowiska sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego - w Izbie Finansowej (M.P. 2018 r., poz. 832). Wśród pozostałych kandydatów nie rekomendowanych znajdował się Mariusz Jerzy Golecki, który otrzymał 0 głosów "za", 0 głosów "przeciw", 3 głosy "wstrzymujące się". W uzasadnieniu stanowiska zespół członków Krajowej Rady Sądownictwa wskazał, że w jego ocenie to Paweł Władysław Borszowski, Dominik Jan Gajewski, Zbigniew Zenon Łoboda, Piotr Marek Przybysz oraz Bogusław Adam Woźniak spełniają wszystkie kryteria powołania na urząd sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego - w Izbie Finansowej w stopniu najwyższym spośród uczestniczących w niniejszej procedurze konkursowej. Z dalszych motywów przywoływanej uchwały wynika, że na posiedzeniu w dniu 22 lipca 2020 r., po wszechstronnym rozważeniu całokształtu okoliczności sprawy Krajowa Rada Sądownictwa uznała, że z wnioskiem o powołanie do pełnienia urzędu na cztery stanowiska sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego w Izbie Finansowej zostaną przedstawione kandydatury: Pawła Władysława Borszowskiego, Dominika Jana Gajewskiego, Mariusza Jerzego Goleckiego oraz Zbigniewa Zenona Łobody. Rada podzieliła stanowisko zespołu członków odnośnie kandydatur Pawła Władysława Borszowskiego, Dominika Jana Gajewskiego i Zbigniewa Zenona Łobody oraz uznała, że z wnioskiem o powołanie zostanie przedstawiona także kandydatura Mariusza Jerzego Goleckiego. W głosowaniu tajnym Jego kandydatura uzyskała 15 głosów "za", 2 głosy "przeciw" i 3 głosy "wstrzymująca się".
Postanowieniem Prezydenta RP z 15 lutego 2021 r. na urząd sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego zostali powołani wskazani w uchwale KRS Nr 579/2020 z 22 lipca 2020 r.: Paweł Borszowski, Dominik Gajewski, Zbigniew Łoboda oraz Mariusz Golecki. W dniu 23 lutego 2021 r. Prezydent RP wręczył akty powołania do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego: Pawłowi Borszowskiemu, Dominikowi Gajewskiemu oraz Zbigniewowi Łobodzie. Mariusz Golecki nominacji swej nie odebrał równocześnie z w/w osobami, w tym czasie pełnił bowiem czteroletnią kadencję Rzecznika Finansowego. Organ ten działał na podstawie przepisów ustawy z 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego, o Rzeczniku Finansowym i o Funduszu Edukacji Finansowej (Dz. U. 2019, poz. 2279 ze zm.), jedną z przesłanek odwołania takiego Rzecznika przed upływem kadencji jest rezygnacja (art. 15 pkt 1 cyt. ustawy). Kadencję w pełnieniu funkcji Rzecznika Finansowego Mariusz Golecki przerwał rezygnacją 7 grudnia 2021 r., kiedy przyjął powołanie na stanowisko podsekretarza stanu w Ministerstwie Rozwoju i Technologii. Z powyższego stanowiska został odwołany z dniem 6 maja 2022 r. W dniu 6 czerwca 2022 r. Mariusz Golecki odebrał od Prezydenta RP akt powołania na urząd sędziego NSA, składając stosowne ślubowanie. Mariusz Golecki złożył oświadczenie o objęciu stanowiska sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego z dniem 15 czerwca 2022 r. Uwypuklić należy, że pomimo, iż Mariusz Golecki miał wiedzę, że na mocy postanowienia Prezydenta z 15 lutego 2021 r. został powołany na urząd sędziego NSA, to nie przerwał kadencji Rzecznika Finansowego, a rezygnacja z tej funkcji nie nastąpiła w związku z zamiarem objęcia stanowiska sędziego NSA, tylko w związku z objęciem stanowiska podsekretarza stanu w Ministerstwie Rozwoju i Technologii.
5.9. W art. 49 Pusa zamieszczono – w sprawach nieuregulowanych w niej – odesłanie systemowe do odpowiedniego stosowania przepisów ustawy o Sądzie Najwyższym. Odesłanie to odnosi się do Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz do sędziów, urzędników i pracowników tego Sądu. Odesłanie to nakazuje uwzględnić – z racji braku unormowania takiej konstrukcji w przepisach Pusa – regulacje ustawy z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. 2024, poz. 622, uSN) dotyczące stosunku służbowego sędziego. Z przepisów art. 33 uSN wynika, że: "Stosunek służbowy sędziego Sądu Najwyższego nawiązuje się z chwilą doręczenia mu aktu powołania. Odmowa odebrania aktu powołania jest równoznaczna ze zrzeczeniem się pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego" (§ 1); "Sędzia zgłasza się w celu objęcia stanowiska w terminie 14 dni od dnia odebrania aktu powołania" (§ 2); "W przypadku nieusprawiedliwionego nieobjęcia stanowiska w terminie określonym w § 2, powołanie traci moc. Okoliczność tę stwierdza Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego" (§ 3). Z przywołanych przepisów wynika zatem, że odmowa odebrania aktu powołania jest równoznaczna ze zrzeczeniem się pełnienia urzędu sędziego, zaś w wyniku odebrania aktu powołania istnieje obowiązek zgłoszenia się w celu objęcia stanowiska.
5.10. Dla oceny zasadności wniosku skarżącej kasacyjnie Spółki szczególnego znaczenia nabierają zatem motywy działania osoby uzyskującej akt powołania na urząd sędziego NSA, w wyniku których akt ten zostaje przez nią odebrany dopiero po kilkunastu miesiącach od jego wydania, a brak obiektywnych przesłanek (np. choroba, siła wyższa), które uniemożliwiałyby złożenie ślubowania sędziowskiego. Rezygnacja z funkcji Rzecznika Finansowego przez Mariusza Goleckiego nastąpiła wyłącznie w związku z objęciem przezeń stanowiska politycznego w strukturze władzy wykonawczej (podsekretarza stanu). Powyższe ustalenia przekonują, że Mariusz Golecki przedkładał działalność w organach administracji rządowej, w tym na stanowiskach politycznych, a nie służbę sędziowską w Naczelnym Sądzie Administracyjnym, poprzez nieodbieranie aktu powołania na urząd sędziego przez tak długi okres czasu. Nie od rzeczy będzie stwierdzenie, że kilkunastomiesięczna zwłoka w objęciu urzędu sędziego NSA to także konsekwencje w narastaniu liczby spraw niezałatwianych przez tę instytucję wymiaru sprawiedliwości, truizmem byłoby przypominanie wyjątkowo nieprzychylnych ocen społecznych dopuszczania zaległości w rozpatrywaniu spraw przez sądy.
5.11. Okoliczności te świadczą, że uzasadnione są wątpliwości co do bezstronności i niezawisłości sędziego Mariusza Goleckiego, nadto mogą one w odczuciu społecznym osłabiać zaufanie do bezstronności i niezawisłości sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego.
6. Mając na uwadze powyższe ustalenia, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o wyłączenie sędziego Mariusza Goleckiego od rozpoznania przedmiotowej sprawy jest zasadny. Z wyłożonych względów orzeczono na podstawie art. 5a § 13 Pusa.