I FSK 7/08

I FSK 7/08 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2009-03-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2008-01-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Janusz Zubrzycki /przewodniczący sprawozdawca/
Sylwester Marciniak
Tomasz Kolanowski
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatkowe postępowanie
Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
I SA/Lu 529/07 - Wyrok WSA w Lublinie z 2007-09-28
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
art. 116 par.1, art. 187 par. 1, art. 191.
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 141 par. 4, art. 145 par. 1 pkt 1 lit c.
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 1934 nr 93 poz 836
art. 1,  art. 2, art. 4, art. 20.
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. Prawo o postępowaniu układowem.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zubrzycki (sprawozdawca), Sędzia NSA Sylwester Marciniak, Sędzia WSA (del.) Tomasz Kolanowski, Protokolant Krzysztof Zaleski, po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2009 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej L. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 28 września 2007 r., sygn. akt I SA/Lu 529/07 w sprawie ze skargi L. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 30 maja 2007 r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe PHPU "S. - L." Spółki z o. o. w L. z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące styczeń, marzec 2002 r. 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie , 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w L. na rzecz L. N. kwotę 1160 zł (słownie: jeden tysiąc sto sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
1. Wyrok Sądu pierwszej instancji i przedstawiony przez ten Sąd tok postępowania przed organami podatkowymi.
1.1. Wyrokiem z dnia 28 września 2007 r., sygn. akt I SA/Lu 529/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę L.N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 30 maja 2007 r., nr [...] w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe "S." Sp. z o.o. w L., z tytułu podatków od towarów i usług za miesiące: październik, listopad 2001 r., styczeń, marzec 2002 r., wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami postępowania egzekucyjnego, należnymi odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi.
1.2. Sąd pierwszej instancji przedstawił następujący stan faktyczny ustalony przez organy podatkowe w niniejszej sprawie.
1.3. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy uchylił decyzję Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w L., z dnia 29 grudnia 2006 r., nr [...], w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe z tytułu podatków od towarów i usług za miesiące: październik, listopad 2001 r., styczeń, marzec 2002 r. wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami postępowania egzekucyjnego, w części dotyczącej zaległości podatkowych za miesiące: październik i listopad 2001 r., wraz z odsetkami za zwłokę od tych zaległości oraz kosztami postępowania egzekucyjnego i w tym zakresie umorzył postępowanie w sprawie, natomiast w pozostałej części utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
Decyzją z dnia 29 grudnia 2006 r., Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w L. orzekł o solidarnej odpowiedzialności L. N. za zaległości podatkowe "S." Sp. z o.o. w L., z tytułu podatku od towarów i usług za październik 2001 r. w kwocie 116.046,30 zł, za listopad 2001 r. w kwocie 18.960 zł, za styczeń 2002 r. w kwocie 7.436 zł, za marzec 2002 r. w kwocie 549,60 zł wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej kwocie 51.088 zł i kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 7.779,30 zł. Przy czym, kwoty zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za październik, listopad 2001 r. i. marzec 2002 r. wynikają z decyzji Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w L. z dnia 26 lipca 2006 r. nr [...], kwota zaległości podatkowej za styczeń 2002 r. stanowiąca kwotę dodatkowego zobowiązania podatkowego wynika z decyzji Pierwszego Urzędu Skarbowego w L. z dnia 5 lipca 2002 r. nr [...].
Nadto, organ I instancji stwierdził, iż w przeprowadzonym postępowaniu egzekucja ww. należności podatkowych z majątku spółki okazała się bezskuteczna oraz że w okresie, w którym powstały zaległości w podatku od towarów i usług, L. N. pełnił funkcję Prezesa zarządu "S." spółki z o.o., który nie wykazał, że we właściwym czasie zgłosił wniosek o jej upadłość lub wszczęto postępowanie układowe, a także nie wskazał mienia spółki, z którego możliwa jest egzekucja. Zatem, zdaniem organu przesłanki do orzeczenia o odpowiedzialności osoby trzeciej, na gruncie przepisu art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm., powołana dalej jako "O.p."), zostały spełnione.
1.4. W odwołaniu od decyzji organu I instancji, pełnomocnik reprezentujący stronę wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, wskazując iż została ona doręczona stronie w dniu 5 stycznia 2002 r., tj. po upływie terminu, o którym mowa w art. 118 § 1 O.p..
Nadto, zarzucił organowi I instancji naruszenie przepisu art. 122 i art. 187 O.p., wskazując, iż organ pierwszej instancji nie przeprowadził wszechstronnej oceny zebranych dowodów, jak również nie podjął działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności ustalenia, czy złożony wniosek o otwarcie postępowania układowego spełniał wymogi, o których mowa w art. 116 § 1 O.p..
Pełnomocnika strony uznaje za bezpodstawne twierdzenie organu pierwszej instancji, iż w przedmiotowej sprawie brak jest okoliczności zwalniających członka zarządu z odpowiedzialności za zobowiązania spółki. Powołuje się przy tym na okoliczność otwarcia postępowania układowego wobec spółki, a następnie zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości.
1.5. Wskutek złożonego przez stronę odwołania Dyrektor Izby Skarbowej uchylił decyzję w części dotyczącej zaległości podatkowych za miesiące: październik i listopad 2001 r., wraz z odsetkami za zwłokę od tych zaległości oraz kosztami postępowania egzekucyjnego i w tym zakresie umorzył postępowanie w sprawie, natomiast w pozostałej części utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
Organ odwoławczy uznał częściowo zasadność zarzutu dotyczącego naruszenia art.118 § 1 O.p.. Wskazał, że prawo do wydania decyzji w zakresie odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości podatkowe spółki z tytułu podatku od towarów i usług za miesiąc: październik i listopad 2001 r. wraz z odsetkami za zwłokę od tych zaległości oraz kosztami postępowania egzekucyjnego, przedawniło się na skutek upływu z dniem 31 grudnia 2006 r. 5 letniego terminu, o którym mowa w przywołanym przepisie. Dyrektor Izby Skarbowej argumentował, że skuteczne doręczenie przedmiotowej decyzji stronie nastąpiło po upływie tego terminu, tj. w dniu 5 stycznia 2007 r. (data przyjęta z potwierdzenia odbioru), co powoduje, że dopiero wówczas można mówić o "wydaniu decyzji" w rozumieniu art. 118 § 1 O.p..
Natomiast odnośnie miesiąca stycznia i marca 2002 r. organ drugiej instancji, w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy uznał za prawidłowe dokonane przez organ pierwszej instancji ustalenia, w szczególności, że:
- w okresie powstania zaległości w podatku od towarów i usług za te miesiące, L. N. pełnił funkcje Prezesa Zarządu Spółki "S.",
- egzekucja z majątku spółki okazała się bezskuteczna, ponieważ spółka nie posiada żadnego majątku (likwidacja majątku masy upadłości),
- członek zarządu nie wykazał mienia spółki z którego egzekucja jest możliwa,
- w pełni zasadne jest uznanie przez organ pierwszej instancji, że postępowania zapobiegającego upadłości - postępowania układowego nie zostało wszczęte we właściwym czasie.
Przyjmując za organem pierwszej instancji, organ odwoławczy stwierdził, że zasadnie organ I instancji rozpatrzył okoliczność złożenia wniosku o otwarcie postępowania układowego, a także otwarcia tego postępowania, w kontekście ustalenia czy złożenie przedmiotowego wniosku nastąpiło w czasie właściwym. Jednocześnie podkreślił, że nie można tego ustalenia uzależniać od zatwierdzenia układu przez Sąd, bowiem przepisy Rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 października 1934 r. - Prawo o postępowaniu układowym (Dz.U. Nr 93, poz. 836, powołane dalej jako P.p.u.), takiego związku nie przewidują. Dodatkowo, wskazał na umorzenie postępowanie układowego, tym samym nie osiągnięcie celów tego postępowania.
Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej, w powyższym zakresie organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił, analizując złożony przez spółkę bilans (sporządzony na dzień 31 października 2001 r.), że:
- wartość zobowiązań spółki była wyższa niż posiadany przez nią majątek (wartość zobowiązań bez odsetek - 1.627.321,14 zł, wartość zobowiązań krótkoterminowych - 1.635.000,52 zł, wartość majątku trwałego - 105.620,87 zł, wartość majątku obrotowego - 897.146,94 zł),
- spółka wykazała stratę (w wysokości - 1.417.786,36 zł),
- spółka nie regulowała swoich zobowiązań już w 2000 r.,
- większość zobowiązań, z których spółka nie była się w stanie wywiązać, stała się wymagalna w pierwszym półroczu 2001 r..
W ocenie Dyrektora Izby, organ pierwszej instancji, nie zlekceważył, jak zarzucała strona, swoich obowiązków wynikających z przepisu art. 122 i art. 187 O.p.. Wyjaśnił, że co prawda z przepisu art. 116 § 1 O.p. wynika, iż ciężar udowodnienia okoliczności zwalniających z odpowiedzialności za zobowiązania spółki z o.o. leży po stronie członka zarządu, lecz nie wyklucza to jednak zastosowania zasad ogólnych postępowania podatkowego. W przedmiotowej sprawie, jak stwierdził Dyrektor Izby Skarbowej, organ I instancji z poszanowaniem zasad postępowania, ocenił wszelkie okoliczność, w tym istotne dla uwolnienia członka zarządu z odpowiedzialności.
2. Skarga do Sądu pierwszej instancji.
2.1. Na powyższą decyzję w części dotyczącej orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki za styczeń 2002 i marzec 2002 r., strona reprezentowana przez pełnomocnika, złożyła skargę do WSA w Lublinie.
Wniosła w niej o uchylenie skarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Zaskarżonej decyzji zarzucono:
1) naruszenie prawa procesowego, a mianowicie art. 122, 187 § 1 i 191 O.p., które miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, przez przyjęcie, iż skarżący, jako członek zarządu spółki, złożył wniosek o otwarcie postępowania układowego nie we "właściwym czasie", o którym mowa w art. 116 § 1 ww. ustawy,
2) naruszenie prawa materialnego, przez niewłaściwe jego zastosowanie, a mianowicie art. 116 § 1 O.p. (w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2003 r.), poprzez orzeczenie o solidarnej odpowiedzialności skarżącego za zaległości wyżej powołanej spółki, z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące: styczeń 2002 i marzec 2002 r., pomimo wykazania przez skarżącego przesłanki ekskulpacyjnej powodującej uwolnienie od odpowiedzialności.
W uzasadnieniu skargi, pełnomocnik skarżącego podkreślił, że pojęcie "we właściwym czasie" ma charakter nieostry i w przeciwieństwie do wniosku o ogłoszenie upadłości, wniosek o otwarcie postępowania układowego nie był (w przepisach obowiązujących w dacie złożenia wniosku) obwarowany terminem, którego upływ pozwalałby stwierdzić, iż wniosek złożony został "po czasie".
Według niego, w świetle przepisu art. 116 § 1 O.p., w każdym przypadku należy, w oparciu o całokształt ujawnionych w sprawie okoliczności, określać - kiedy nastąpił "koniec właściwego czasu" dla wniosku o otwarcie postępowania układowego.
W dalszej części argumentował, że przepis art. 1 obowiązującego wówczas P.p.u., wprowadza pojęcie tzw. zdolności układowej, określając ją jako stan w którym dłużnik, na skutek wyjątkowych i niezależnych od niego okoliczności zaprzestał płacenia długów lub przewiduje w najbliższej przyszłości, że to nastąpi. Zdaniem skarżącego, Sąd otwierając postanowieniem z dnia 19 grudnia 2001 r. w stosunku do spółki postępowanie układowe, uznał, iż wobec zaistnienia okoliczności wymaganych w tym przepisie, miała ona zdolność układową. W przeciwnym razie, jak zauważa skarżący, przedmiotowy wniosek podlegał by oddaleniu.
Nadto, za nietrafne uznał autor skargi twierdzenia organu w przedmiocie spóźnienia wniosku o otwarcie postępowania układowego, bowiem są one, jego zdaniem poparte wyłącznie danymi wynikającymi z bilansu (wysokość zobowiązań krótkoterminowych w stosunku do aktywów spółki, zaleganie przez spółkę ze spłatą zobowiązań), w przedmiocie okoliczności obejmującej złożenie wniosku w czasie właściwym, bez dokonania ich pogłębionej analizy oraz bez uwzględnienia istotnych okoliczności w postaci chociażby, charakteru działalności spółki oraz przyczyn, z powodu których część zaległości nie była regulowana.
2.2. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w L. wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
3. Uzasadnienie rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji
3.1. Sąd pierwszej instancji uznał, że skarga nie jest uzasadniona.
3.2. W pisemnych motywach rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że stosownie do przepisu art. 21 oraz przepisu art. 22 ustawy z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 169, poz. 1387), materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowi art. 116 § 1 i 2 O.p., w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2003 r., natomiast przepisy prawa procesowego powinny być zastosowane w brzmieniu obowiązującym po 1 stycznia 2003 r.
3.3. WSA nadmienił, że bezsporne są okoliczności, że spółka posiada zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług za styczeń i marzec 2002 r. oraz że w okresie, którego zaległości te dotyczą skarżący był prezesem zarządu wymienionej spółki oraz że prowadzona na podstawie wystawionych tytułów wykonawczych (tyt. wyk z dnia 19 września 2002 r., nr [...] - obejmujący należności za styczeń 2002 r., tyt. wyk. z dnia 4 marca 2003 r. nr [...] - obejmujący należności za marzec 2002 r.) egzekucja okazała się bezskuteczna.
3.4. Sąd podkreślił, że głównym przedmiotem sporu pomiędzy organami podatkowymi, a skarżącym, sprowadza się do kwestii zaistnienia przesłanki wszczęcia we właściwym czasie postępowania układowego zwalniającej z odpowiedzialności członka zarządu za zobowiązania spółki z o.o..
WSA odnosząc się do tej kwestii zauważył, że zarówno na gruncie ustawy - O.p., jak też rozporządzenia Prezydenta RP - P.p.u., nie można ustalić bezpośrednio znaczenia pojęcia "właściwego czasu" dla zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości, użytego w przepisie art. 116 § 1 O.p. Brak jest bowiem w przepisach rozporządzenia Prezydenta RP - P.p.u., odpowiednika przepisu art. 5 obowiązującego w 2002 r. rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe (t.j. Dz.U. z 1991 r., Nr 118, poz. 512 ze zm., powołanego dalej jako P.u.), który to wskazuje jednoznacznie termin właściwy do złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości.
Sąd pierwszej instancji uznał, że wobec posłużenia się przez ustawodawcę w art. 116 § 1 O.p. zwrotem elastycznym (nieostrym), należy w warunkach konkretnej sprawy ocenić czy przedmiotowa przesłanka została spełniona, biorąc pod uwagę: po pierwsze cel postępowania układowego - który sprowadza się do tego, aby wszyscy wierzyciele mieli możliwości uzyskania równomiernego, choćby tylko częściowego zaspokojenia się z majątku układającego się - w tym przypadku spółki oraz po drugie finansowe możliwości dłużnika w zakresie realizacji tego celu, przy uwzględnieniu, iż zaspokojenie zobowiązań podatkowych nie jest objęte układem (art. 1 § 4 P.p.u.). Sąd zastrzegł przy tym, iż ocena taka nie może być dokonywana pod kątem zakończenia postępowania upadłościowego. Dalej Sąd doszedł do konkluzji, że gdyby przyjąć, że tylko postępowanie układowe, które zakończone zostało wykonaniem układu przez wierzyciela, spełnia kryterium "wszczęcia we właściwym czasie", to prawdopodobnie przepis art. 116 § 1 O.p. nie miałby w ogóle zastosowania. Realizacja bowiem układu jest możliwa tylko wówczas, gdy dłużnik ma środki finansowe na częściowe chociażby zaspokojenie wierzycieli i na zaspokojenie zobowiązań podatkowych, które nie są objęte układem.
3.5. Sąd pierwszej instancji nie miał zastrzeżeń do dokonanej przez organy analizy sytuacji finansowej spółki. Uznał za prawidłowe twierdzenie, że skoro majątek spółki nie wystarczał wówczas na choćby częściowe zaspokojenie wierzycieli, to postępowanie układowe nie zostało wszczęte "we właściwym czasie". Tym samym, nie można przyjąć, że wykazana została w stosunku do osoby skarżącego przesłanka uwalniająca z przypisanej mu odpowiedzialności określonej w art. 116 § 1 O.p..
3.6. Dodatkowo WSA podkreślił, iż działania organów związane z wydaniem zaskarżonej decyzji uzasadnione były w świetle powołanych wyżej przepisów.
4. Skarga kasacyjna
4.1. Strona zaskarżyła powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Skarga kasacyjna została oparta, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powołana dalej jako "P.p.s.a."), na następujących podstawach:
1. naruszenia prawa materialnego tj.:
- art. 116 § 1 O.p. przez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, iż złożony wniosek o otwarcie postępowania układowego był spóźniony, pomimo nie ustalenia, kiedy skarżący jako członek zarządu organu osoby prawnej obowiązany był taki wniosek zgłosić, co skutkuje uznaniem tego elementu stanu faktycznego za nieznaczący prawnie w świetle brzmienia powołanego przepisu,
2. naruszenia prawa procesowego, które miało istotny wpływa na wynik sprawy:
- art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a. przez nieuwzględnienie skargi, pomimo naruszenia przez organ art. 187 § 1 i 191 Ordynacji podatkowej, polegającej na nieuwzględnieniu czynności procesowych prowadzonego postępowania układowego, w tym postanowienia o otwarciu postępowania układowego oraz nieprawomocnego postanowienia o zatwierdzeniu układu, przy ocenie "czasu właściwego" w rozumieniu art. 116 O.p. oraz braku wszechstronnej oceny stanu finansowego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą w dacie złożenia wniosku,
- art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. przez niepełne ustalenie stanu faktycznego sprawy oraz pominięcie mających znaczenie prawne podnoszonych w skardze - z punktu widzenia podstawy prawnej rozstrzygnięcia, elementów stanu faktycznego a mianowicie prowadzonego postępowania przed sądem gospodarczym.
4.2. W uzasadnieniu zarzutów skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącego stwierdził, że skoro Sąd Gospodarczy wydając w dniu 19 grudnia 2001 r. postanowienie w przedmiocie otwarcia postępowania układowego uznał, iż spółka miała zdolność układową (stosownie do obowiązującego wówczas art. 1 Prawa o postępowaniu układowym), a wierzyciele wyrazili zgodę na przedłożone propozycje układowe, w konsekwencji czego Sąd postanowieniem ten układ zatwierdził, to niewątpliwie wniosek o otwarcie postępowania układowego został złożony we właściwym czasie, także w rozumieniu art. 116 O.p..
4.3. Zdaniem skarżącego, na podstawie wykazanego w bilansie majątku trwałego i obrotowego, ujętego tam wyniku finansowego, przy uwzględnieniu propozycji układowych oraz biorąc pod uwagę gwarancję wykonania przedmiotowego układu w postaci prowadzenia przez spółkę nadal działalności gospodarczej (w omawianym przypadku działalności handlowej), należy przyjąć iż istniały wówczas przesłanki do uznania, stosownie do postanowień układu, że dłużnik zaspokoi wierzycieli, jeśli nie całkowicie to przynajmniej w części. Znajduje to odzwierciedlenie zarówno w ocenie Sądu Gospodarczego, wierzycieli, jak i samego dłużnika.
W związku z powyższym, postawiona przez Sąd teza, iż wniosek o wszczęcie postępowania układowego nie został zgłoszony w czasie właściwym, bowiem w chwili jego zgłoszenia nie mogło już dojść do nawet częściowego zaspokojenie wierzycieli z majątku spółki, w ocenie skarżącego jest nietrafna. Zarzucił on Sądowi pierwszej instancji, iż ten w swojej ocenie odniósł się jedynie do wyniku sporządzonego bilansu.
Sąd pierwszej instancji, zdaniem w autora skargi kasacyjnej, pominął całkowicie pozostałe okoliczności, w szczególności nie uwzględnił czynności w sądowym postępowaniu układowym oraz faktu prowadzenia przez spółkę działalności gospodarczej, jej zakresu i zyskowności. To ostatnie zresztą, jak zauważyła strona, stanowi istotny wyróżnik pomiędzy postępowaniem upadłościowym a postępowaniem układowym, które to nie zmierza do likwidacji majątku i zaspokojenia wierzycieli.
4.4. Dodatkowo skarżący zarzucił, że ocena Sądu w zakresie zdolności do zaspokojenia wierzycieli, implikująca ocenę dokonaną w zakresie "właściwego czasu" do złożenia wniosku o otwarcie postępowania układowego, jest adekwatna do postępowania upadłościowego, a nie do postępowania układowego, tym samym jest niewłaściwa. Uzasadniając to także tym, iż przepisy o postępowaniu układowym nie zawierały, odróżnieniu od przepisów odnoszących się do postępowania upadłościowego, postanowień w przedmiocie określenia kiedy obowiązany powinien złożyć wniosek o otwarcie postępowania układowego.
Skarżący uznaje, że w powyższym zakresie Sąd oddalając skargę dopuścił się naruszenia wskazanych w zarzutach przepisów prawa procesowego, które ma istotny wpływ na wynik sprawy.
4.5. W końcowej części uzasadnienia skargi kasacyjnej, pełnomocnik skarżącego wywodził, że WSA nie odniósł się do zarzutu skarżącego nie wskazania przez organ - kiedy upłynął "właściwy czas" do zgłoszenia wniosku o otwarcie postępowania układowego i w związku z tym kiedy - poprzez wskazanie daty - przedmiotowy wniosek miał zostać zgłoszony. Pomimo że, jak uznaje skarżący, było to konieczne w warunkach tej konkretnej sprawy i w świetle zgromadzonych w niej dowodów. Jak również, z uwagi na okoliczność, iż złożony wniosek tego wymogu, w ocenie organów i Sądu, nie spełniał.
Ze względu na powyższe, autor skargi kasacyjnej podnosił, że wysoce niewystarczające było ogólnikowe stwierdzenie Sądu pierwszej instancji, że postępowanie układowe powinno być wszczęte w takim czasie, żeby wszyscy wierzyciele mieli możliwość uzyskania równomiernego, chociażby częściowego zaspokojenia z majątku spółki. Tym samym, jak wywodzi ustalenie kiedy należało wniosek w tym przedmiocie zgłosić, jest w świetle przepisu art.. 116 O.p. istotne i niezbędne dla oceny odpowiedzialności członka zarządu za zobowiązania osób prawnych. Pominięcie powyższego przez Sąd I instancji, stanowi zdaniem strony naruszenie przepisu art. 116 O.p. poprzez jego błędną wykładnię.
4.6. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
5.1. Zgodnie z art. 116 § 1 O.p. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2001 r. do 1 stycznia 2003 r. za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej i spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, chyba że członek zarządu wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające upadłości (postępowanie układowe) albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy, bądź też wskaże on mienie, z którego egzekucja jest możliwa.
Z przepisu tegoż wynika, że jedną z przesłanek wyłączających odpowiedzialność członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji jest "wszczęcie postępowania zapobiegającego upadłości (postępowania układowego)".
W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji, za organami podatkowymi stwierdził, że po stronie składającego skargę kasacyjną nie została spełniona ta przesłanka wyłączająca jego odpowiedzialność, gdyż nie nastąpiło wszczęcie postępowania układowego we właściwym czasie, bowiem z analizy stanu finansowego spółki dokonanej przez organy wynika, że majątek spółki w momencie wszczęcia postępowania układowego nie wystarczał na choćby częściowe zaspokojenie wierzycieli.
5.2. W rozpoznawanej sprawie nie jest spornym, że w dniu 12 listopada 2001 roku "S." Sp. z o.o. w L. złożyło wniosek o otwarcie postępowania układowego, z uwagi na powstałe trudności z utrzymaniem płynności finansowej.
W dniu 19 grudnia 2001 r. Sąd Rejonowy w L. VIII Wydział Gospodarczy postanowił otworzyć postępowanie układowe tejże Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w L.
W kontekście tego rację ma składający skargę kasacyjną formułując pod adresem wyroku Sądu pierwszej instancji zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 187 § 1 i art. 191 O.p. oraz art. 141 § 4 P.p.s.a., których uchybienia spowodowały błędne zastosowanie art. 116 § 1 O.p.
Sąd pierwszej instancji nie dokonał bowiem właściwej oceny wydania przez Sąd Rejonowy w L. powyższego postanowienia wszczynającego wobec spółki zarządzanej przez skarżącego postępowanie układowe w kontekście pomieszczonej w art. 116 § 1 O.p. przesłanki wyłączającej jego odpowiedzialność za zaległości podatkowe spółki, którą jest "wszczęcie postępowania zapobiegającego upadłości (postępowania układowego)".
5.3. Stosownie do treści art. 1 P.p.u. przedsiębiorca, który wskutek wyjątkowych i niezależnych od niego okoliczności zaprzestał płacenia długów lub przewiduje w najbliższej przyszłości zaprzestanie ich płacenia, może żądać otwarcia postępowania celem zawarcia układu z wierzycielami. Celem postępowania układowego jest pomoc dłużnikowi w przezwyciężaniu krótkotrwałych trudności, przez umożliwienie mu wywiązania się ze swych zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym, i dalsze prowadzenie działalności gospodarczej, a w konsekwencji zapobieżenie likwidacji przedsiębiorstwa dłużnika w trybie ogłoszenia jego upadłości (por. uchwałę Sadu Najwyższego z dnia 20 lipca 1995 r., sygn. akt III CZP 87/95, OSNC 1995/11/162).
Sąd, do którego trafia wniosek o otwarcie postępowania układowego, jest obowiązany do oceny zasadności tegoż wniosku, zwłaszcza w kontekście tego, czy inicjatywa dłużnika jest usprawiedliwiona gospodarczo i odpowiada interesom wierzycieli w stopniu wyższym niż ogłoszenie jego upadłości (por. postanowienie SN z dnia 28 czerwca 2000 r., sygn. akt IV CKN 42/00, OSNC 2001/1/8), a zatem czy w konkretnych warunkach w jakich znajduje się przedsiębiorca jest możliwa realizacja celów tegoż postępowania, czy też nie ma ono szans realizacji.
Merytoryczna ocena wniosku polega na badaniu czy dłużnik ma zdolność układową i czy zachodzą podstawy do otwarcia postępowania układowego (art. 1 P.p.u.), czy nie zachodzą okoliczności ograniczające dłużnika w prawie do zawarcia układu (art. 2 P.p.u.), czy propozycje układowe są zgodne z art. 20 P.p.u. i czy podanie dotyczy roszczeń, które mogą być objęte układem (art. 4 P.p.u.). Wszystkie wymienione okoliczności wynikają wprost z przepisów Prawa o postępowaniu układowym.
Jeżeli sąd stwierdzi, że istnieją pozytywne przesłanki, powinien otworzyć postępowanie układowe, w przeciwnym zaś przypadku, wniosek oddalić (Jakub Rusiński, Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca 2000 r., IV CKN 42/00, Przegląd Prawa Egzekucyjnego nr 4-5/2003).
Uwzględnić również należy, że w postępowaniu układowym, zanim sąd wyda orzeczenie pozytywne, powinien ustalić, że przyczyny utraty zdolności płatniczej dłużnika leżą poza sferą jego zawinienia. Nie może bowiem być otwarte postępowanie układowe w stosunku do dłużnika, który przyczynił się do powstania stanu niewypłacalności. Zaprzestanie płacenia długów, będące już zaszłością lub też mogące nastąpić w najbliższej przyszłości, wyklucza dopuszczalność wszczęcia wobec dłużnika postępowania układowego, jeżeli jest przez niego zawinione. Podkreślony zostaje w ten sposób szczególny charakter postępowania układowego, który należy brać pod uwagę także przy okazji rozpatrywania roli sądu prowadzącego to postępowanie (Litwińska Marta, Glosa do postanowienia SN z dnia 12 kwietnia 2001 r., sygn. akt II CKN 1349/00., PPH.2001/11/50).
5.4. Z powyższego zatem wynika jednoznacznie, że Sąd rejonowy przed wydaniem postanowienia o otwarciu (wszczęciu) postępowania układowego jest obowiązany do oceny tzw. zdolności układowej dłużnika-przedsiębiorcy, czyli oceny, czy zalicza się on do grupy "uczciwych" przedsiębiorców, którego sytuacja finansowo-majątkowa umożliwia zachowanie jego bytu ekonomiczno-prawnego za pośrednictwem sanacji sytuacji finansowej. Wszczęcie przez Sąd takiego postępowania - jak w niniejszej sprawie - po przeanalizowaniu złożonych do wniosku o otwarcie postępowania układowego, m.in. propozycji układowych oraz bilansu na dzień 31 października 2001 r. z rachunkiem zysków i strat, oznacza zatem, że Sąd Rejonowy w L. VIII Wydział Gospodarczy stwierdził po stronie wnioskodawcy zdolność układową, co jednocześnie oznacza, że nie stwierdził po jego stronie takiej sytuacji finansowo-majątkowej, która ograniczałaby potencjał sanacyjny, niezbędny do skutecznej restrukturyzacji i odzyskania zdolności płatniczej, prowadzącej do konieczności ogłoszenia upadłości.
5.5. Skoro zatem wszczęcie (otwarcie) przez Sąd rejonowy postępowania układowego oznaczało stwierdzenie przez ten Sąd zdolności układowej dłużnika, co oznaczało, że musiało ono następować w czasie pozwalającym dłużnikowi na sanację jego sytuacji finansowej, gdyż stanowi to konieczną przesłankę otwarcia postępowania układowego - za w pełni trafne należy uznać stanowisko, zgodnie z którym już samo wszczęcie (otwarcie) postępowania układowego (naprawczego), w świetle art. 116 § 1 O.p., stanowi dostateczną przesłankę wyłączenia odpowiedzialności członków organów zarządzających spółki (por. L. Guzek, Podatkowa odpowiedzialność członków zarządu spółki z o.o., Monitor Podatkowy 2002/4/24, A. Huchla [w:] C. Kosikowski, H. Dzwonkowski, A. Huchla, Ustawa Ordynacja Podatkowa - Komentarz, ABC 2003, str. 349, R. Mastalski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja Podatkowa - Komentarz 2009, UNIMEX 2009, str. 511).
5.6. Uwzględnić również należy, że wszczęcie postępowania układowego było istotną informacją dla wierzycieli uprzywilejowanych, a do takich należy urząd skarbowy po myśli art. 4 P.p.u., którego wierzytelności wobec dłużnika nie zostają objęte układem, co pozwalało mu - przy uzyskaniu informacji o trudnościach płatniczych podatnika (dłużnika) skutkujących wszczęciem postępowania układowego - na podjęcie bardziej energicznych działań w celu uzyskania swoich wierzytelności i prowadzenie egzekucji syngularnej z jego majątku, a nie oczekiwanie na możliwe dalsze pogorszenie się sytuacji finansowo-majątkowej podatnika i przenoszenie odpowiedzialności za powstałe zaległości podatkowe na osoby trzecie.
Podnieść przy tym należy, że wszczęcie (otwarcie) postępowania układowego wobec zarządzanego przez skarżącego "S." Sp. z o.o. w L. nastąpiło przed powstaniem zobowiązań podatkowych tej spółki za styczeń i marzec 2002 r., z tytułu których dochodzona jest w tym postępowaniu jego odpowiedzialność.
5.7. W tej sytuacji pominięcie przez Sąd pierwszej instancji prawnego charakteru postanowienia Sądu rejonowego o otwarciu (wszczęciu) postępowania układowego, które w niniejszej sprawie miało miejsce jeszcze przed powstaniem zobowiązań podatkowych spółki, za które orzeczono odpowiedzialność skarżącego, oraz przyjęcie za prawidłowe stanowiska organów, że otwarcie tegoż postępowania nie nastąpiło "we właściwym czasie", powoduje, że trafne są zarzuty skargi kasacyjnej wskazujące na naruszenie przez WSA art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 187 § 1 i art. 191 O.p. oraz art. 141 § 4 P.p.s.a., co doprowadziło do błędnego zastosowania wobec L. N. art. 116 § 1 O.p.
5.8. W świetle powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznając, iż przedmiotowa skarga kasacyjna jest zasadna, działając na podstawie art. 185 i art. 203 pkt 1 P.p.s.a.- orzekł jak w sentencji wyroku.