I FSK 668/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną M.M. od wyroku WSA w Szczecinie, który oddalił skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej odmawiającą uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie podatku od towarów i usług. Skarga kasacyjna dotyczyła odmowy wznowienia postępowania podatkowego, które miało być oparte na nowych dowodach oraz wpływie orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) z dnia 16 października 2019 r., sygn. akt C-189/18 (Glencore). Skarżący zarzucał naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, w tym brak możliwości czynnego udziału w sprawie, brak dostępu do akt postępowań karnych i innych postępowań dotyczących dostawców, a także naruszenie prawa do obrony. Podnosił, że organ podatkowy posłużył się dowodami z postępowań karnych i zeznań świadków bez możliwości ich weryfikacji, a także odmówił przeprowadzenia wnioskowanych dowodów. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania jest instytucją nadzwyczajną, która nie służy ponownej merytorycznej kontroli decyzji ostatecznej. Przedmiotem tego postępowania jest jedynie badanie, czy wystąpiły ściśle określone w Ordynacji podatkowej przesłanki do wznowienia. W odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów procesowych dotyczących postępowania dowodowego, NSA stwierdził, że takie zarzuty mogą być podnoszone w postępowaniu zwykłym, a nie w trybie nadzwyczajnym. Ponadto, argumentacja ta nie mieściła się w podstawach wniosku o wznowienie (art. 240 § 1 pkt 5 i 11 OP). Odnosząc się do wyroku TSUE (Glencore), sąd uznał, że sytuacja opisana w tym wyroku, dotycząca ograniczonego dostępu do dowodów z postępowań karnych i administracyjnych, nie miała miejsca w niniejszej sprawie. Skarżący nie został pozbawiony prawa do obrony, miał dostęp do materiału dowodowego i możliwość zgłaszania wniosków. W związku z tym, wyrok TSUE nie wymusił odmiennego rozstrzygnięcia sprawy. Sąd odrzucił również zarzut oparty na art. 240 § 1 pkt 5 OP, wskazując, że powołane dowody i okoliczności nie „wyszły na jaw” w rozumieniu tego przepisu, gdyż były skarżącemu znane lub nie istniały w dacie wydania decyzji ostatecznej. Podkreślono, że postępowanie wznowieniowe nie może być wykorzystywane do ponownej pełnej merytorycznej kontroli decyzji ostatecznej. Ostatecznie, NSA oddalił skargę kasacyjną i zasądził od skarżącego na rzecz organu koszty postępowania kasacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUgruntowanie wykładni przepisów dotyczących wznowienia postępowania podatkowego, ograniczeń postępowania dowodowego w sprawach VAT oraz interpretacji prawa do obrony w kontekście orzecznictwa TSUE.
Dotyczy specyficznej sytuacji wznowienia postępowania podatkowego i zarzutów związanych z dostępem do akt i dowodów z innych postępowań. Wykładnia przepisów Ordynacji podatkowej.
Zagadnienia prawne (4)
Czy zarzuty dotyczące wadliwości postępowania dowodowego w postępowaniu zwykłym mogą stanowić podstawę do wznowienia postępowania podatkowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zarzuty dotyczące wadliwości postępowania dowodowego w postępowaniu zwykłym nie mogą być podnoszone w postępowaniu w przedmiocie wznowienia postępowania, które ma charakter nadzwyczajny i służy jedynie badaniu wystąpienia konkretnych przesłanek określonych w art. 240 § 1 Ordynacji podatkowej.
Uzasadnienie
Postępowanie wznowieniowe jest instytucją nadzwyczajną, odrębną od postępowania zwykłego. Jego przedmiotem nie jest ponowne rozpoznanie sprawy, lecz jedynie ocena, czy wystąpiły kwalifikowane wady postępowania pierwotnego.
Czy orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) miało wpływ na treść ostatecznej decyzji podatkowej, uzasadniający wznowienie postępowania na podstawie art. 240 § 1 pkt 11 Ordynacji podatkowej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, wyrok TSUE (Glencore) nie miał wpływu na treść ostatecznej decyzji, ponieważ skarżący nie został pozbawiony prawa do obrony, miał dostęp do materiału dowodowego i możliwość zgłaszania wniosków, a sytuacja faktyczna sprawy nie odpowiadała okolicznościom analizowanym przez TSUE.
Uzasadnienie
Wpływ orzeczenia TSUE na decyzję podatkową zachodzi, gdy wymusza ono odmienne rozstrzygnięcie. W tej sprawie skarżący miał zapewnione prawo do obrony, a zarzucane ograniczenia dostępu do dowodów nie były tak istotne, aby uzasadniać wznowienie postępowania w świetle wyroku TSUE.
Czy dowody lub okoliczności znane stronie w toku postępowania zwykłego, które nie zostały przez nią przedstawione, mogą stanowić podstawę do wznowienia postępowania na podstawie art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, dowody i okoliczności, które były znane stronie w toku postępowania zwykłego, nie mogą stanowić podstawy do wznowienia postępowania, gdyż nie spełniają przesłanki „wyjścia na jaw” nowych dowodów lub okoliczności.
Uzasadnienie
Zasada trwałości decyzji ostatecznych oraz obowiązek współdziałania strony z organem wykluczają możliwość powoływania się na okoliczności znane stronie, ale nieprzedstawione w postępowaniu pierwotnym. Sankcjonowałoby to zatajanie dowodów.
Czy organ podatkowy ma obowiązek włączenia do akt sprawy wszystkich dowodów z postępowań karnych lub administracyjnych dotyczących kontrahentów podatnika?
Odpowiedź sądu
Organ podatkowy nie ma obowiązku włączania wszystkich dowodów z innych postępowań, lecz powinien włączyć te, które są istotne dla sprawy, a następnie zapewnić do nich dostęp stronie, z uwzględnieniem tajemnicy skarbowej. Strona ma prawo wnioskować o przeprowadzenie dowodów lub kwestionować włączone materiały.
Uzasadnienie
Polskie przepisy Ordynacji podatkowej nie nakładają na organ obowiązku automatycznego włączania wszystkich dowodów z innych postępowań. Decyzje wobec kontrahentów nie są wiążące, a dowody z nich pochodzące podlegają swobodnej ocenie. Kluczowe jest zapewnienie stronie możliwości zapoznania się z istotnymi dowodami i aktywnego udziału w postępowaniu.
Przepisy (12)
Główne
OP art. 240 § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Określa przesłanki wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną, w tym wyjście na jaw istotnych nowych okoliczności faktycznych lub dowodów (pkt 5) oraz wpływ orzeczenia TSUE (pkt 11).
OP art. 245 § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Określa skutki wznowienia postępowania, w tym uchylenie decyzji ostatecznej.
u.p.t.u. art. 86 § 1
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
Określa prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 204 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
OP art. 194 § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Dotyczy mocy dowodowej dokumentów urzędowych.
OP art. 194 § 3
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Dotyczy możliwości kwestionowania dowodów urzędowych.
OP art. 181
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Dotyczy dopuszczalności dowodów z innych postępowań.
OP art. 187 § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Dotyczy obowiązku organu do zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
OP art. 191
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Dotyczy zasady swobodnej oceny dowodów.
rozp. MS ws. opłat art. 14 § 1
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych
Argumenty
Skuteczne argumenty
Postępowanie wznowieniowe jest instytucją nadzwyczajną i nie służy ponownej merytorycznej kontroli decyzji ostatecznej. • Zarzuty dotyczące wadliwości postępowania zwykłego nie mogą być podstawą wznowienia. • Wyrok TSUE (Glencore) nie miał wpływu na sprawę, gdyż skarżący nie został pozbawiony prawa do obrony, a sytuacja faktyczna była inna. • Dowody i okoliczności znane stronie w postępowaniu zwykłym nie mogą stanowić podstawy wznowienia.
Odrzucone argumenty
Naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 194, 181, 187, 191 OP) poprzez posłużenie się dowodami z postępowań karnych i zeznań świadków bez możliwości czynnego udziału strony. • Naruszenie art. 240 § 1 pkt 5 i 11 OP w zw. z art. 47 KPP i art. 167, 168 Dyrektywy 2006/112/WE oraz art. 190, 194 OP i art. 86 ust. 1 u.p.t.u. poprzez uznanie, że organ podatkowy nie naruszył prawa do obrony i nie miał obowiązku zapewnienia dostępu do akt innych postępowań. • Naruszenie art. 245 § 1 pkt 2 OP w zw. z art. 240 § 1 pkt 11 OP poprzez odmowę uchylenia decyzji ostatecznej mimo wpływu wyroku TSUE. • Naruszenie art. 245 § 1 pkt 2 OP w zw. z art. 240 § 1 pkt 5 OP poprzez odmowę uchylenia decyzji ostatecznej mimo wyjścia na jaw istotnych dowodów. • Naruszenie art. 121, 122, 180, 187, 188, 191 OP oraz art. 47 KPP poprzez nierozpatrzenie materiału dowodowego i niewyjaśnienie okoliczności sprawy. • Naruszenie art. 122, 180, 187, 188, 190, 191 OP poprzez naruszenie zasady wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego i przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów.
Godne uwagi sformułowania
postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania jest instytucją nadzwyczajną, stanowiącą wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnej • przedmiotem nie może być ponowne rozpoznanie sprawy we wszystkich jej aspektach, lecz jedynie zbadanie, czy wystąpiły wyjątkowe okoliczności • zasada poszanowania prawa do obrony nie ma bezwzględnego charakteru, lecz może podlegać ograniczeniom • zasada poszanowania prawa do obrony w postępowaniu administracyjnym [...] nie nakłada na organ podatkowy ogólnego obowiązku zapewnienia pełnego dostępu do akt • nie mogą one stanowić podstawy wznowienia podstępowania na mocy art. 240 §1 pkt 5 Ordynacji podatkowej, gdyż nie były dowodami, które "wyszły na jaw" w rozumieniu tego przepisu.
Skład orzekający
Dominik Mączyński
sprawozdawca
Mariusz Golecki
sędzia
Zbigniew Łoboda
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ugruntowanie wykładni przepisów dotyczących wznowienia postępowania podatkowego, ograniczeń postępowania dowodowego w sprawach VAT oraz interpretacji prawa do obrony w kontekście orzecznictwa TSUE."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wznowienia postępowania podatkowego i zarzutów związanych z dostępem do akt i dowodów z innych postępowań. Wykładnia przepisów Ordynacji podatkowej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy kluczowych dla podatników kwestii prawa do obrony i dostępu do dowodów w postępowaniu podatkowym, a także interpretacji wpływu orzeczeń TSUE na polskie prawo. Pokazuje złożoność procedur wznowieniowych.
“Czy organ podatkowy musi udostępnić wszystkie dowody z innych postępowań? NSA wyjaśnia granice prawa do obrony.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.