I FSK 632/19

Naczelny Sąd Administracyjny2021-07-30
NSApodatkoweWysokansa
VATzwrot podatkuprzedłużenie terminukontrola podatkowatransakcje wewnątrzwspólnotoweznikający podatnicyskarżący kasacyjnyNSA

NSA uchylił wyrok WSA i oddalił skargę spółki, uznając zasadność przedłużenia terminu zwrotu VAT z powodu podejrzenia oszustw podatkowych i niepełnych danych od kontrahentów.

Spółka domagała się zwrotu nadwyżki VAT za październik 2016 r. Organy podatkowe trzykrotnie przedłużały termin zwrotu, powołując się na trwające kontrole i nieprawidłowości w transakcjach z kontrahentami (tzw. 'znikający podatnicy'). WSA uchylił postanowienie o przedłużeniu, uznając, że pierwsze przedłużenie zostało uchylone kasatoryjnie i nie można przedłużać terminu, który już upłynął. NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że uchylenie pierwszego postanowienia o przedłużeniu nie unicestwia skutku prawnego, a dalsze kontrole i nieprawidłowości uzasadniają przedłużenie terminu zwrotu.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej od wyroku WSA w Gliwicach, który uchylił postanowienie o przedłużeniu terminu zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za październik 2016 r. Spółka wykazała nadwyżkę w wysokości ponad 1,9 mln zł. Organy podatkowe kilkukrotnie przedłużały termin zwrotu, powołując się na liczne kontrole podatkowe i postępowania kontrolne dotyczące rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania oraz prawidłowości obliczania i wpłacania VAT. Wskazywano na nieprawidłowości w transakcjach z kontrahentami, w tym udział 'znikających podatników', brak kontaktu z niektórymi podmiotami oraz powiązania personalne i kapitałowe między udziałowcami i kontrahentami spółki. WSA uznał, że pierwsze przedłużenie terminu zwrotu zostało uchylone kasatoryjnie przez organ odwoławczy, a kolejne postanowienie o przedłużeniu zostało wydane po upływie terminu, co czyniło je bezskutecznym. NSA nie zgodził się z tym stanowiskiem. Sąd kasacyjny podkreślił, że uchylenie postanowienia o przedłużeniu terminu zwrotu nie działa wstecz i nie unicestwia prawnego skutku wywołanego skuteczną czynnością. Stwierdził, że postępowanie zażaleniowe nie ma charakteru iluzorycznego, a organ drugiej instancji może korzystać z przyznanych mu uprawnień. NSA uznał, że zebrane dowody, w tym nieotrzymanie odpowiedzi na wnioski SCAC dotyczące transakcji wewnątrzwspólnotowych, uzasadniały przedłużenie terminu zwrotu w celu dodatkowej weryfikacji. W konsekwencji NSA uchylił wyrok WSA i oddalił skargę spółki, zasądzając koszty postępowania kasacyjnego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, uchylenie postanowienia o przedłużeniu terminu zwrotu nie działa wstecz i nie unicestwia prawnego skutku wywołanego skuteczną czynnością. Kolejne postanowienie o przedłużeniu, wydane po upływie terminu, może być skuteczne, jeśli pierwotne przedłużenie było skuteczne przed jego uchyleniem.

Uzasadnienie

NSA uznał, że uchylenie postanowienia o przedłużeniu terminu zwrotu podatku nie działa wstecz (ex nunc), a zatem nie unicestwia prawnego skutku wywołanego skuteczną czynnością. Postępowanie zażaleniowe nie ma charakteru iluzorycznego, a organ drugiej instancji może korzystać z przyznanych mu uprawnień. W przypadku, gdy pierwotne przedłużenie terminu było skuteczne przed jego uchyleniem, późniejsze postanowienie o przedłużeniu może być zasadne.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (13)

Główne

u.p.t.u. art. 87 § ust. 2

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

Warunkiem przedłużenia terminu zwrotu podatku jest wymóg dodatkowego zweryfikowania zasadności zwrotu, co musi być oparte na odpowiednich przesłankach wynikających ze stanu faktycznego.

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 188

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 193

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 203 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.p.t.u. art. 87 § ust. 6

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

O.p. art. 233 § par. 1 pkt 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

O.p. art. 239

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 14 § § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 14 § § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c

Argumenty

Skuteczne argumenty

Uchylenie postanowienia o przedłużeniu terminu zwrotu podatku nie działa wstecz i nie unicestwia prawnego skutku wywołanego skuteczną czynnością. Nieprawidłowości w transakcjach z kontrahentami (tzw. 'znikający podatnicy', brak kontaktu, brak dokumentacji) uzasadniają przedłużenie terminu zwrotu VAT w celu dodatkowej weryfikacji.

Odrzucone argumenty

Pierwsze postanowienie o przedłużeniu terminu zwrotu zostało uchylone kasatoryjnie, a kolejne postanowienie zostało wydane po upływie terminu, co czyni je bezskutecznym. Organ odwoławczy, uchylając pierwsze postanowienie o przedłużeniu, naruszył przepisy Ordynacji podatkowej (art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 239 O.p.).

Godne uwagi sformułowania

uchylenie postanowienia o przedłużeniu terminu zwrotu dokonane przez organ drugiej instancji, nie działa wstecz. nie można przyjąć, aby uchylone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z 23 listopada 2016 r. wywołało taki skutek, jakby przedłużenie nigdy nie nastąpiło. w transakcjach biorą udział tzw. 'znikający podatnicy' lub podmioty nieosiągalne pod adresem siedziby, z którymi brak kontaktu oraz brak dostępu do dokumentacji.

Skład orzekający

Małgorzata Niezgódka - Medek

przewodniczący sprawozdawca

Izabela Najda-Ossowska

członek

Bartosz Wojciechowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja skutków prawnych uchylenia postanowienia o przedłużeniu terminu zwrotu podatku oraz uzasadnienie przedłużenia terminu zwrotu VAT w przypadku podejrzenia oszustw podatkowych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji proceduralnej związanej z uchyleniem postanowienia o przedłużeniu terminu zwrotu oraz konkretnych przesłanek uzasadniających przedłużenie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego w kontekście przedłużania zwrotu VAT oraz walki z oszustwami podatkowymi, co jest istotne dla wielu podatników i profesjonalistów.

Zwrot VAT wstrzymany przez 'znikających podatników'? NSA wyjaśnia, kiedy przedłużenie terminu jest legalne.

Dane finansowe

WPS: 1 929 351 PLN

Sektor

finanse

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I FSK 632/19 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2021-07-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-04-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bartosz Wojciechowski
Izabela Najda-Ossowska
Małgorzata Niezgódka - Medek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
III SA/Gl 666/18 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2018-11-29
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1221
art. 87 ust. 2, art. 87 ust. 6
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - tekst jednolity
Dz.U. 2017 poz 201
art. 233 par. 1 pkt 1, art. 239
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka-Medek (sprawozdawca), Sędzia NSA Izabela Najda-Ossowska, Sędzia NSA Bartosz Wojciechowski, , po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 listopada 2018 r. sygn. akt III SA/Gl 666/18 w sprawie ze skargi P. [...] sp. z o.o. z siedzibą w S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 19 marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie przedłużenia terminu zwrotu kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za październik 2016 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) oddala skargę, 3) zasądza od P. [...] sp. z o.o. z siedzibą w S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 29 listopada 2018 r., III SA/Gl 666/18. W orzeczeniu tym Sąd pierwszej instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), powoływanej dalej: "P.p.s.a.", uchylił zaskarżone przez P. [...] sp. z o. o. z siedzibą w S. (dalej: "skarżąca", "Spółka") postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 19 marca 2018 r. w przedmiocie przedłużenia terminu zwrotu kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za październik 2016 r.
W powołanym powyżej orzeczeniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że 4 listopada 2016 r. wpłynęła do Urzędu Skarbowego w B. deklaracja VAT- 7 za październik 2016 r., w której skarżąca wykazała nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy w wysokości 1.929.351,00 zł w terminie 25 dni. Postanowieniem z 21 marca 2017 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. przedłużył termin zwrotu do 30 grudnia 2017 r. Spółka złożyła zażalenie na ww. postanowienie. Postanowieniem z 6 czerwca 2017 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.
W związku z tym, że w okresie przedłużenia nie rozstrzygnięto wszystkich wątpliwości, które pojawiły się w toku dotychczasowej weryfikacji zasadności zwrotu, Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. wydał kolejne postanowienie 21 grudnia 2017 r., w którym przedłużył Spółce termin zwrotu kwoty nadwyżki za październik 2016 r. do 30 czerwca 2018 r. Po przeprowadzeniu postępowania zażaleniowego, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, postanowieniem z 19 marca 2018 r., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B.. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia wskazał, że w celu zbadania zasadności zwrotu różnicy podatku od towarów i usług za październik 2016 r., Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. 10 listopada 2016 r. wszczął u skarżącej kontrolę podatkową. Ponadto, Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w K. prowadzi postępowanie kontrolne w zakresie rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania i prawidłowości obliczania i wpłacania podatku od towarów i usług oraz ustalenia zasadności dokonania zwrotu różnicy podatku w rozumieniu przepisów ustawy o podatku od towarów i usług za październik 2016 r., natomiast Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w K. prowadzi postępowania kontrolne, które nie zostały zakończone do dnia wydania zaskarżonego postanowienia, dotyczące m.in. rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania oraz prawidłowości obliczania i wpłacania podatku od towarów i usług za sierpień 2016 r. W uzasadnieniu powołanego powyżej rozstrzygnięcia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach wskazał również, że u skarżącej prowadzone są przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. kontrole podatkowe w zakresie prawidłowości rozliczeń podatku od towarów i usług za okres od listopada 2014 r. do grudnia 2015 r. i za sierpień 2016 r. W toku ww. kontroli Naczelnik Urzędu Skarbowego w B., Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w K., a następnie Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w K. wystąpili z wnioskami SCAC do administracji podatkowych właściwych dla kontrahentów Spółki o zweryfikowanie transakcji wewnątrzwspólnotowych przez nią dokonanych. Pomimo wysłanych monitów nie otrzymano wszystkich odpowiedzi, zaś otrzymane dotychczas odpowiedzi na wnioski SCAC wskazują na nieprawidłowości w zakresie rozliczeń transakcji (w transakcjach biorą udział tzw. "znikający podatnicy" lub podmioty nieosiągalne pod adresem siedziby, z którymi brak kontaktu oraz brak dostępu do dokumentacji). W ocenie organu podatkowego drugiej instancji powyższe ustalenia wskazują na konieczność kontynuowania czynności zmierzających do potwierdzenia rzetelności transakcji dokonywanych z innymi podmiotami gospodarczymi, zaś z dokonanych ustaleń wynika, iż udziałowcem Spółki jest osoba niepełnoletnia, a osoby zatrudnione w Spółce i kontrahenci są ze sobą powiązani personalnie i kapitałowo.
Z uwagi na powyższe organ stwierdził, że w świetle art. 87 ust. 2 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2017 r., poz. 1221 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.p.t.u." przedłużenie terminu zwrotu różnicy podatku za październik 2016 r. było uzasadnione.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uwzględniając skargę Spółki wskazał, że z akt administracyjnych rozpatrywanej sprawy wynika, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. trzykrotnie, a nie jak wskazuje organ odwoławczy w uzasadnieniu postanowienia z 19 marca 2018 r. dwukrotnie, przedłużał postanowieniami termin zwrotu kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za październik 2016 r. W ocenie Sądu pierwszej instancji, wobec tego, że termin zwrotu w dniu jego upływu, tj. 29 listopada 2016 r. nie został skutecznie przedłużony, organ zobowiązany był zwrócić podatek w pierwotnym, niezmodyfikowanym terminie dwudziestopięciodniowym. Natomiast późniejsze przedłużenie terminu zwrotu, dokonane 21 marca 2017 r., nie mogło, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, odnieść skutku w postaci przedłużenia terminu zwrotu, gdyż nie można przedłużyć terminu, który już upłynął.
W skardze kasacyjnej organ zaskarżył wyrok Sądu pierwszej instancji w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych. Organ wniósł ponadto o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono, na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy:
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 pkt 1 oraz art. 239 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2017 r., poz. 1221 ze zm.), powoływanej dalej jako: "O.p.", poprzez błędne przyjęcie, że po zbadaniu sprawy przez Sąd zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 19 marca 2018 r. naruszono obowiązujące przepisy prawa. Stanowi to konsekwencję nieuzasadnionego uznania uprzedniego, nie będącego przedmiotem skargi, rozstrzygnięcia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 23 lutego 2017 r. za podjęte z naruszeniem art. 239 w zw. z art. 233 O.p., co uzasadnia również zarzut naruszenia art. 3 § 1 i art. 134 P.p.s.a.;
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 141 § 4, art. 153 i art. 133 § 1 P.p.s.a. poprzez dokonanie nieprawidłowej oceny prawnej i nieprzedstawienie wskazań co do dalszego postępowania z uwzględnieniem zgromadzonego materiału w aktach sprawy.
Organ wskazał ponadto na naruszenie przepisów prawa materialnego – art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 87 ust. 2 i 6 u.p.t.u. poprzez przyjęcie, że niezaskarżone orzeczenie organu odwoławczego z 23 lutego 2017 r. doprowadziło do stanu, w którym jako wadliwe, bo wydane po upływie 25-dniowego terminu zwrotu należało ocenić postanowienie w przedmiocie przedłużenia terminu zwrotu podatku wydane w następstwie ww. kasacyjnego rozstrzygnięcia organu odwoławczego.
Spółka nie skorzystała z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.) oraz w związku z § 26 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 lipca 2020 r. - Regulamin Naczelnego Sądu Administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 1202), sprawę skierowano do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionych podstawach.
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 P.p.s.a. (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 grudnia 2009 r., II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 40).
W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 pkt 1 oraz art. 239 O.p., co w ocenie organu uzasadnia również zarzut naruszenia art. 3 § 1 i art. 134 P.p.s.a. W tym miejscu przypomnieć należy, że postanowieniem z 19 marca 2018 r., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z 21 grudnia 2017 r., w przedmiocie przedłużenia skarżącej terminu zwrotu kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za październik 2016 r. w wysokości 1.929.351,00 zł do 30 czerwca 2018 r. Z akta administracyjnych wynika, jak zasadnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, że pierwsze postanowienie w tym przedmiocie organ pierwszej instancji wydał 23 listopada 2016 r. Postanowieniem z 23 lutego 2017 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach uchylił postanowienie organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. Drugie postanowienie przedłużające termin zwrotu spornej kwoty organ pierwszej instancji wydał 21 marca 2017 r., a trzecie 21 grudnia 2017 r.
W ocenie Sądu pierwszej instancji w niniejszej sprawie procedura, która warunkuje możliwość skutecznego przedłużenia terminu zwrotu, nie została dochowana. Jak wskazano w uzasadnieniu powołanego na wstępie wyroku, organ odwoławczy, rozpatrując zażalenie na pierwsze postanowienie o przedłużeniu terminu zwrotu orzekł kasacyjnie, przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia Naczelnikowi właściwego Urzędu Skarbowego. Istotą takiego rozstrzygnięcia jest, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego orzeczenia nieostatecznego, a tym samym utrata mocy wydłużenia terminu zwrotu dokonanego na mocy pierwotnego postanowienia organu, datowanego na 23 listopada 2016 r. W takim przypadku, zdaniem Sądu, kolejne postanowienie organu pierwszej instancji nie jest kontynuacją czy "następcą" poprzedniego, nieostatecznego postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego.
W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że wobec faktu, iż termin zwrotu w dniu jego upływu, tj. 29 listopada 2016 r. nie został skutecznie przedłużony, organ zobowiązany był zwrócić Spółce podatek w pierwotnym, niezmodyfikowanym terminie dwudziestopięciodniowym. Późniejsze przedłużenie terminu zwrotu (dokonane 21 marca 2017 r.), zdaniem Sądu pierwszej instancji, nie mogło już odnieść skutku w postaci przedłużenia terminu zwrotu.
Z poglądem tym zgodzić się nie można. Na wstępie wskazać należy, iż Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela stanowisko utrwalone w orzecznictwie, że skuteczne przedłużenie terminu zwrotu na podstawie art. 87 ust. 2 u.p.t.u. możliwe jest jedynie przed jego wyekspirowaniem. Jeżeli bowiem termin już upłynął to nie ma czego już przedłużać (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 września 2017 r., I FSK 2318/15, dostępny: www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"). W sprawie tej nie jest sporne to, że pierwotne postanowienie o przedłużeniu terminu zwrotu wydane zostało przez Naczelnika Urzędu Skarbowego przed upływem terminu zwrotu. Nie jest sporne też ani to, że zostało ono uchylone przez organ odwoławczy i sprawa została przekazana organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, ani też to, że doszło do wydania powtórnego postanowienia o przedłużeniu terminu zwrotu podatku. Kwestią sporną pozostaje natomiast jaki skutek miało kasatoryjne orzeczenie organu drugiej instancji, mocą którego pierwsze postanowienie o przedłużeniu terminu zwrotu podatku od towarów i usług zostało uchylone, a sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w B..
W tym miejscu przypomnieć należy, iż na podstawie art. 219 w zw. z art. 212 O.p. organ podatkowy, który wydał postanowienie, jest nim związany od chwili jego doręczenia. Nie może budzić wątpliwości, że pierwotne postanowienie o przedłużeniu terminu zwrotu podatku weszło do obrotu prawnego i to przed upływem terminu zwrotu podatku. Kolejne postanowienie, eliminujące wady pierwszego postanowienia, nie powoduje naruszenia terminów wynikających z przepisów w szczególności, że postanowienie to zostało uchylone, a nie stwierdzono jego nieważności. Jak zasadnie wskazał organ podatkowy w skardze kasacyjnej, postanowienie wydane w trybie art. 233 § 2 w zw. z art. 239 O.p. ma charakter procesowy i nie kształtuje bezpośrednio obowiązków czy uprawnień materialnoprawnych podatnika (str. 4 skargi kasacyjnej).
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że uchylenie decyzji podatkowej powoduje skutek ex nunc, a tylko stwierdzenie jej nieważności – skutek ex tunc (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 stycznia 2012 r., I FSK 428/11, CBOSA). Pogląd ten należy również odnieść do takich aktów administracyjnych jak postanowienia kształtujące uprawnienia. W związku z powyższym należy podkreślić, że także uchylenie postanowienia o przedłużeniu terminu dokonania zwrotu podatku, nie działa wstecz. Nie unicestwia zatem prawnego skutku wywołanego dokonaną skutecznie czynnością. Rację należy przyznać organowi, który w skardze kasacyjnej podniósł, że nie można przyjąć, aby uchylone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z 23 listopada 2016 r. wywołało taki skutek, jakby przedłużenie nigdy nie nastąpiło. Przyjęcie stanowiska zawartego w zaskarżonym wyroku oznaczałoby, że w tego rodzaju sprawach postępowanie zażaleniowe miałoby iluzoryczny charakter, gdyż organ drugiej instancji w istocie nie mógłby korzystać w czasie wyznaczonym w art. 87 ust. 2 u.p.t.u. z przyznanych w art. 233 § 2 w zw. z art. 239 O.p. uprawnień.
Reasumując, za zasadny uznać należało zarzut naruszenie przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 pkt 1 oraz art. 239 O.p. poprzez błędne przyjęcie, że po zbadaniu sprawy przez Sąd zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 19 marca 2018 r. naruszono obowiązujące przepisy prawa. Stanowiło to konsekwencję nieuzasadnionego uznania rozstrzygnięcia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 23 lutego 2017 r. za podjęte z naruszeniem art. 239 w zw. z art. 233 O.p.
W konsekwencji, zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego – art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 87 ust. 2 i 6 u.p.t.u. poprzez przyjęcie, że niezaskarżone orzeczenie organu odwoławczego z 23 lutego 2017 r. doprowadziło do stanu, w którym jako wadliwe, bo wydane po upływie 25-dniowego terminu zwrotu należało ocenić postanowienie w przedmiocie przedłużenia terminu zwrotu podatku wydane w następstwie ww. kasacyjnego rozstrzygnięcia organu odwoławczego, również należało uwzględnić.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona. Przechodząc na podstawie art. 188 P.p.s.a. do oceny zasadności zarzutów podniesionych w skardze, tj. naruszenia art. 121 § 1 O.p. w zw. z art. 87 ust. 2 u.p.t.u. oraz art. 120 i art. 121 § 1 w zw. z art. 217 § 2 O.p., sprowadzających się do oceny dopuszczalności wydania przez organy podatkowe postanowienia o przedłużeniu terminu zwrotu podatku wskazać należy na okoliczności, które były podstawą wydania przez organy przedmiotowego rozstrzygnięcia: prowadzenie przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w K. postępowań kontrolnych w zakresie rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania i prawidłowości obliczania i wpłacania podatku od towarów i usług oraz ustalenia zasadności dokonania zwrotu różnicy podatku w rozumieniu przepisów ustawy o podatku od towarów i usług za październik 2016 r., a także postępowań w zakresie rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania oraz prawidłowości obliczania i wpłacania podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od sierpnia do grudnia 2016 r.; prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. kontrole podatkowe w zakresie prawidłowości rozliczeń podatku od towarów i usług za okres od listopada 2014 r. do grudnia 2015 r. i za sierpień 2016 r. Odnotować należy ponadto, że w toku ww. kontroli Naczelnik Urzędu Skarbowego w B., Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w K., a następnie Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w K. wystąpili z wnioskami SCAC do administracji podatkowych właściwych dla kontrahentów Spółki o zweryfikowanie transakcji wewnątrzwspólnotowych przez nią dokonanych. Otrzymane odpowiedzi na wnioski SCAC wskazują na nieprawidłowości w zakresie rozliczeń transakcji (w transakcjach biorą udział tzw. "znikający podatnicy" lub podmioty nieosiągalne pod adresem siedziby, z którymi brak kontaktu oraz brak dostępu do dokumentacji). Z dokonanych ustaleń wynika, iż udziałowcem Spółki jest osoba niepełnoletnia, a osoby zatrudnione w Spółce i kontrahenci są ze sobą powiązani personalnie i kapitałowo.
Z art. 87 ust. 2 u.p.t.u. wynika w sposób jednoznaczny, że warunkiem, od którego uzależniona jest możliwość przedłużenia terminu zwrotu podatku od towarów i usług, jest "wymóg dodatkowego zweryfikowania" zasadności zwrotu. Organ podatkowy podejmując decyzję o tym, czy zasadność zwrotu różnicy podatku rzeczywiście wymaga dodatkowego zweryfikowania w ramach jednej z procedur wskazanych w art. 87 ust. 2 ww. ustawy, musi opierać się na odpowiednich przesłankach wynikających ze stanu faktycznego danej sprawy. W przedmiotowej sprawie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przesłanki takie zachodzą, gdyż w transakcjach biorą udział "znikający podatnicy" oraz podmioty nieosiągalne pod adresem siedziby - brak kontaktu, brak dostępu do dokumentacji. Zarówno w badanym okresie, jak i w okresach wcześniejszych, Spółka dokonywała transakcji wewnątrzwspólnotowych na znaczne kwoty z kontrahentami z różnych krajów. Pomimo wysyłanych monitów nie wpłynęły odpowiedzi na wszystkie wnioski SCAC, zatem na dzień wydania zaskarżonego postanowienia organ pierwszej instancji nie był w posiadaniu kompletnego materiału dowodowego dotyczącego potwierdzenia prawidłowości i rzetelności transakcji zawartych pomiędzy Spółką a jej kontrahentami. Wobec tego za prawidłowe w świetle art. 87 ust. 2 u.p.t.u. Naczelny Sąd Administracyjny uznał przyjęcie przez organy, że zasadność zwrotu różnicy podatku wymagała dodatkowego zweryfikowania i uzasadnione było wydanie postanowienia o przedłużeniu terminu zwrotu za październik 2016 r.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok, a także na podstawie art. 151 w zw. z art. 193 P.p.s.a. oddalił skargę. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI