I FSK 631/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie wznowienia postępowania podatkowego dotyczącego zarzutu sfałszowania dowodu, uznając brak podstaw do zastosowania wyjątku od zasady trwałości decyzji ostatecznej.
Sprawa dotyczyła wniosku o wznowienie postępowania podatkowego w VAT za 2012 r., opartego na zarzucie sfałszowania protokołu przesłuchania. Skarżący twierdził, że protokół został sporządzony nierzetelnie, co stanowiło podstawę do wznowienia postępowania na podstawie art. 240 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej. Sądy obu instancji uznały jednak, że nie wykazano oczywistości fałszerstwa ani nie uzasadniono potrzeby wznowienia postępowania dla ochrony interesu publicznego, co jest wymogiem w przypadku stosowania wyjątku z art. 240 § 2 Ordynacji podatkowej. NSA oddalił skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną A. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie. Sprawa dotyczyła wniosku o wznowienie postępowania podatkowego w zakresie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2012 r. Skarżący domagał się uchylenia ostatecznej decyzji z 2016 r., powołując się na art. 240 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, wskazując na rzekome sfałszowanie protokołu przesłuchania z 11 lutego 2016 r. Zarzucono, że protokół został sporządzony nierzetelnie, poprzez przepisanie zeznań bez wiernego ich przytoczenia. Organy podatkowe i Sąd pierwszej instancji odmówiły wznowienia postępowania, uznając, że nie wystąpiła przesłanka sfałszowania dowodów, a nawet jeśli, to nie wykazano, że wznowienie postępowania jest niezbędne dla ochrony interesu publicznego, co jest wymogiem z art. 240 § 2 Ordynacji podatkowej. NSA podkreślił, że instytucja wznowienia postępowania jest wyjątkiem od zasady trwałości decyzji ostatecznej i wymaga wykazania najdalej idących wadliwości. Sąd zaznaczył, że oczywistość fałszerstwa musi być widoczna gołym okiem i nie wymaga dodatkowych dowodów ani postępowania karnego, czego w tej sprawie nie stwierdzono. Ponadto, NSA odniósł się do zarzutu naruszenia art. 170 PPSA, wskazując na moc wiążącą prawomocnych orzeczeń sądowych, oraz do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 PPSA, uznając uzasadnienie WSA za wystarczające. W konsekwencji, NSA oddalił skargę kasacyjną jako niezasadną.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, samo wykazanie oczywistości fałszerstwa dowodu nie wystarcza do wznowienia postępowania na podstawie art. 240 § 2 Ordynacji podatkowej. Konieczne jest również uzasadnienie, że wznowienie postępowania przed wydaniem orzeczenia przez sąd jest niezbędne dla ochrony interesu publicznego, a oczywistość fałszerstwa musi być możliwa do stwierdzenia bez przeprowadzania dodatkowych dowodów.
Uzasadnienie
NSA podkreślił, że instytucja wznowienia postępowania jest wyjątkiem od zasady trwałości decyzji ostatecznej. W przypadku zarzutu sfałszowania dowodu, zgodnie z art. 240 § 2 Ordynacji podatkowej, wznowienie jest możliwe, gdy sfałszowanie jest oczywiste i niezbędne dla ochrony interesu publicznego. Sąd uznał, że w tej sprawie skarżący nie wykazał ani oczywistości fałszerstwa (które wymagałoby dodatkowych dowodów lub postępowania karnego), ani potrzeby wznowienia dla ochrony interesu publicznego. Oczywistość fałszerstwa musi być widoczna gołym okiem, bez potrzeby przeprowadzania dodatkowych dowodów.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odrzucono_skargę
Przepisy (27)
Główne
Ordynacja podatkowa art. 240 § 1 pkt 11
Ordynacja podatkowa
Ordynacja podatkowa art. 240 § 2
Ordynacja podatkowa
Ordynacja podatkowa art. 240 § 1 pkt 11
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Ordynacja podatkowa art. 240 § 2
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Pomocnicze
PPSA art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
PPSA art. 170
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
PPSA art. 210 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
PPSA art. 145 § 1 pkt 1 lit. b
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Ordynacja podatkowa art. 245 § 1
Ordynacja podatkowa
PPSA art. 182 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
PPSA art. 182 § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
PPSA art. 183 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
PPSA art. 183 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Ordynacja podatkowa art. 128
Ordynacja podatkowa
Ordynacja podatkowa art. 127
Ordynacja podatkowa
PPSA art. 189
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Ordynacja podatkowa art. 122
Ordynacja podatkowa
Ordynacja podatkowa art. 187
Ordynacja podatkowa
Ordynacja podatkowa art. 191
Ordynacja podatkowa
Ordynacja podatkowa art. 127
Ordynacja podatkowa
PPSA art. 170
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
PPSA art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
PPSA art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
PPSA art. 170
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
PPSA art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
PPSA art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
PPSA art. 209
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak wykazania oczywistości sfałszowania dowodu. Niewykazanie, że wznowienie postępowania jest niezbędne dla ochrony interesu publicznego. Prawomocne orzeczenie sądu administracyjnego wiąże inne sądy i organy (art. 170 PPSA). Uzasadnienie wyroku WSA spełnia wymogi art. 141 § 4 PPSA.
Odrzucone argumenty
Zarzut sfałszowania protokołu przesłuchania jako podstawa wznowienia postępowania. Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b PPSA w zw. z art. 240 § 1 pkt 1 i § 2 Ordynacji podatkowej. Naruszenie art. 170 PPSA poprzez błędne uznanie przez Sąd I instancji, że jest związany wyrokiem WSA w sprawie III SA/Wa 3733/16. Naruszenie art. 141 § 4 PPSA poprzez brak należytego uzasadnienia zaskarżonego wyroku.
Godne uwagi sformułowania
instytucja wznowienia postępowania stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznej nie wystarczy wykazać oczywistości fałszerstwa (...) ale należy dodatkowo uzasadnić, że wznowienie postępowania (...) jest niezbędne dla ochrony interesu publicznego oczywistość fałszerstwa (...) musi być możliwa do stwierdzenia bez przeprowadzania dodatkowych dowodów, jawna, widoczna gołym okiem Istotą mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu jest obowiązek (...) wzięcia pod uwagę zarówno faktu istnienia w obrocie prawnym, jak i treści prawomocnego orzeczenia.
Skład orzekający
Bartosz Wojciechowski
przewodniczący
Maja Chodacka
sprawozdawca
Sylwester Golec
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanek wznowienia postępowania podatkowego w przypadku zarzutu sfałszowania dowodu, zwłaszcza w kontekście art. 240 § 2 Ordynacji podatkowej oraz zasady mocy wiążącej prawomocnych orzeczeń sądowych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której zarzut sfałszowania dowodu nie został jednoznacznie potwierdzony w postępowaniu karnym, a oczywistość fałszerstwa nie była widoczna gołym okiem. Wymaga analizy kontekstu faktycznego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii proceduralnej w prawie podatkowym – możliwości wzruszenia ostatecznej decyzji podatkowej na podstawie zarzutu sfałszowania dowodu. Wyjaśnia rygorystyczne wymogi stawiane przez sądy w takich przypadkach, co jest istotne dla praktyków prawa podatkowego.
“Czy sfałszowany dowód zawsze pozwala na wzruszenie ostatecznej decyzji podatkowej? NSA wyjaśnia.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI FSK 631/24 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2024-12-19 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-04-11 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Bartosz Wojciechowski /przewodniczący/ Maja Chodacka /sprawozdawca/ Sylwester Golec Symbol z opisem 6110 Podatek od towarów i usług Hasła tematyczne Administracyjne postępowanie Podatek od towarów i usług Sygn. powiązane III SA/Wa 1520/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-11-16 Skarżony organ Dyrektor Izby Administracji Skarbowej Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2021 poz 1540 art. 240 par. 1 pkt 11, art. 240 par. 2 Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Dz.U. 2023 poz 1634 art. 141 par. 4, art. 170, art. 210 par. 1 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bartosz Wojciechowski, Sędzia NSA Sylwester Golec, Sędzia WSA (del.) Maja Chodacka (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 listopada 2023 r. sygn. akt III SA/Wa 1520/23 w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 27 kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2012 r. oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie 1. Wyrok Sądu pierwszej instancji. 1.1. Wyrokiem z 16 listopada 2023r., sygn. akt III SA/Wa 1520/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 27 kwietnia 2023r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2012r. Wymieniony wyrok oraz pozostałe orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w niniejszym uzasadnieniu publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego: http://orzeczenia.nsa.gov.pl. 1.2. Z uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji wynika, że skarżący pismem z 18 stycznia 2018r. wystąpił do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego wydaniem decyzji ostatecznej z 26 września 2016r. Jako podstawę wznowienia wskazano art. 240 § 1 pkt 1 ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023r. poz. 2383 ze zm., dalej: "Ordynacja podatkowa"). Skarżący zarzucił organowi podatkowemu, że wydając ostateczną decyzję oparł on swoje rozstrzygnięcie na protokole z przesłuchania A. P. z 11 lutego 2016r. nr [...], który został sporządzony w sposób nierzetelny – zawierał sfałszowane zeznania. Według pełnomocnika skarżącego, protokół przesłuchania, znajdujący się w aktach sprawy jest identyczny jak drugi protokół sporządzony tego samego dnia, ale w ramach innego toczącego się postępowania. Zestawiając oba te dokumenty pełnomocnik wywiódł, że przesłuchujący go pracownik organu, aby skrócić czas przesłuchania wykreował albo w najlepszym razie przepisał zeznania przesłuchiwanego nie bacząc na obowiązek wiernego i dosłownego przytoczenia jego wypowiedzi. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie decyzją z 24 lutego 2023r. odmówił uchylenia ostatecznej decyzji z 26 września 2016r. uznając, że w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła przesłanka sfałszowania dowodów, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne. Po rozpoznaniu odwołania strony, zaskarżoną decyzją z 27 kwietnia 2023r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ wskazał, że w aktach sprawy znajduje się tylko jeden protokół przesłuchania podatnika dotyczący prowadzonej przez niego działalności w latach 2012-2013. Brak jest drugiego protokołu, na który we wniosku powołuje się pełnomocnik strony, tj. nr [...]. W ocenie organu, protokół stanowiący materiał dowodowy sporządzony został zgodnie z przepisami prawa, zawiera wszelkie niezbędne elementy: własnoręczną adnotację, że został odczytany osobiście osobie przesłuchiwanej, podpis strony na końcu oraz na każdej stronie protokołu. 1.3. Skarżący, nie zgadzając się z decyzją organu, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę. W ocenie Sądu pierwszej instancji organ odwoławczy prawidłowo rozstrzygnął o odmowe uchylenia ostatecznej decyzji w postępowaniu wznowieniowym. Sąd stanął na stanowisku, że powołując się na przesłankę z art. 240 § 2 Ordynacji podatkowej nie wystarczy wykazać oczywistości fałszerstwa, czy popełnienia przestępstwa, ale należy dodatkowo uzasadnić, że wznowienie postępowania przed wydaniem orzeczenia przez sąd jest niezbędne dla ochrony interesu publicznego. W niniejszej sprawie skarżący takich okoliczności nie przedstawił. 1.4. Mając na uwadze zgromadzone w toku postępowania okoliczności faktyczne sprawy, Sąd pierwszej instancji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022r., poz. 329 ze zm., dalej: "ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi") orzekł o oddaleniu skargi. 2. Skarga kasacyjna i odpowiedź na skargę kasacyjną. 2.1. Skarżący, nie zgadzając się z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wniósł skargę kasacyjną zaskarżając wyrok sądu w całości. W ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zarzucono naruszenie przepisów prawa procesowego, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 240 § 1 pkt 1 w zw. z art. 240 § 2 oraz art. 245 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez odmowę jego zastosowania, pomimo że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynikało, że wystąpiły podstawy do uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej, albowiem doszło do zafałszowania wskazanego przez stronę dowodu w postaci protokołów przesłuchania, które w dodatku miało charakter oczywisty; b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 170 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 240 § 1 pkt 1 w zw. z art. 240 § 2 oraz art. 245 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez odmowę jego zastosowania, na skutek błędnego uznania przez Sąd I instancji, że jest on związany wyrokiem WSA w Warszawie w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 3733/16 wydanym w trybie zwykłym ze skargi strony, co konsekwencji doprowadziło do oddalenia skargi i błędnego uznania, że zafałszowanie wskazanego przez stronę dowodu w postaci protokołów przesłuchania nie ma charakteru oczywistego i tym samym nie wystąpiły podstawy do uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej; c) art. 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez brak należytego uzasadnienia zaskarżonego wyroku, które nie obejmuje odniesienia się do zarzutu naruszenia art. 122 i art. 187 Ordynacji podatkowej, zarzutu naruszenia art. 122, art. 187, art. 191 Ordynacji podatkowej oraz zarzutu naruszenia art. 127 Ordynacji podatkowej - pkt 2 ppkt b] - d] petitum skargi do WSA. Naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem w takiej sytuacji strona nie ma możliwości zweryfikowania procesu myślowego, który doprowadził Sąd I instancji do wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia, a zatem realnie pozbawiona została możliwości obrony swoich praw. 2.2. Powołując się na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. 2.3. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie nie skorzystał z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 3.1. Na wstępie należy podnieść, że z uwagi na zrzeczenie się rozprawy przez pełnomocnika skarżącego oraz wobec braku sprzeciwu organu, rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym w trybie art. 182 § 2 i § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. 3.2. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 183 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, chyba, że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarga kasacyjna zostałam zatem zbadana według reguł związania zarzutami w niej zawartymi. W tym zakresie okazała się niezasadna i dlatego podlega oddaleniu. 3.3. W niniejszej sprawie przedmiotem sporu – zakreślonym zarzutami rozpatrywanej skargi kasacyjnej – pozostaje to, czy powoływane przez skarżącego we wniosku o wznowienie postępowania okoliczności spełniają przesłanki z art. 240 § 1 pkt 1 oraz z art. 240 § 2 Ordynacji podatkowej. Na wstępie wspomnieć należy, że instytucja wznowienia postępowania stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznej wyrażonej w art. 128 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którą decyzje, od których nie służy odwołanie w postępowaniu podatkowym, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana decyzji, stwierdzenie nieważności oraz wznowienie postępowania mogą nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w niniejszej ustawie oraz w ustawach podatkowych. Zasada ta ma służyć pewności obrotu prawnego. Możliwość podważenia decyzji ostatecznej narusza ład systemu prawnego, gdyż stanowi odstępstwo od zasady dwuinstancyjności postępowania oraz stabilności decyzji ostatecznych (art. 127 i art. 128 Ordynacji podatkowej). Z powyższego założenia ogólnego, odnoszącego się do rodzaju decyzji poddanej sądowej kontroli legalności oraz z treści art. 128 Ordynacji podatkowej wynika, że tylko wyraźnie określone przyczyny, stanowiące o najdalej idących wadliwościach decyzji lub poprzedzającego ją postępowania, mogą prowadzić do wzruszenia decyzji ostatecznej. W ramach postępowania wznowieniowego organy nie przeprowadzają postępowania dowodowego tak jak w postępowaniu wymiarowym, a jedynie zmierzają do usunięcia wad postępowania, które ujawniły się po tym, jak decyzja stała się ostateczna. Należy podkreślić, że rolą postępowania wznowieniowego nie jest dokonanie kolejnej, całościowej kontroli prawidłowości przeprowadzonego postępowania dowodowego. Taka kontrola może mieć miejsce tylko i wyłącznie w ramach zwykłego postępowania instancyjnego, tj. w wyniku badania odwołania, a potem skargi. Przedmiotem postępowania wznowieniowego nie jest ponowne rozpoznanie sprawy we wszystkich jej aspektach, a jedynie zbadanie, czy zaszły wyjątkowe okoliczności, ściśle wyliczone w art. 240 § 1 Ordynacji podatkowej. Kognicja organów, a za nimi sądów administracyjnych w ramach postępowania o wznowienie postępowania jest dużo węższa i ogranicza się do sprawdzenia, czy powołane przez skarżącego okoliczności mieszczą się w przesłankach, o których mowa w art. 240 § 1 pkt Ordynacji podatkowej. 3.4. Zarzuty skargi kasacyjnej zostały oparte na podstawie z art. 174 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. naruszeniu przepisów postępowania, których uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący kasacyjnie w uzasadnieniu skargi zmierza do wykazania, że zarówno organy podatkowe, jak i Sąd pierwszej instancji odmówiły zastosowania art. 240 § 1 pkt 1 w zw. z art. 240 § 2 Ordynacji podatkowej pomimo, że w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie znajdują się podstawy do uchylenia lub zmiany zaskarżonej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że brak jest w skardze kasacyjnej powołania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 245 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, jako przepisu, na którego podstawie organ odmówił uchylenia decyzji ostatecznych, a Sąd rozstrzygnięcie to zaakceptował. Sprawa dotarła bowiem do odmowy uchylenia decyzji ostatecznych po wznowieniu postępowania, nie jest jej przedmiotem etap wcześniejszy, czyli samo wznowienie postępowania. 3.5. Toczące się postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym dotyczy wniosku z 18 stycznia 2018r. o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 26 września 2016r., w którym zarzucono oparcie rozstrzygnięcia o dowody, które zostały sfałszowane. Jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji w kwestii fałszywości dowodu powinny wypowiadać się właściwe sądy, co oznacza, że musi ona zostać stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu karnego. Co istotne, kasator nie podnosi w rozpoznawanym środku zaskarżenia zarzutu błędnej wykładni wskazanych przepisów. Tym samym nie podważa powyższej interpretacji dokonanej przez Sąd pierwszej instancji. Co więcej sam skarżący w treści uzasadnienia wskazuje, że brak jest orzeczenia sądu karnego potwierdzającego podejrzenia podatnika. Skarżący uważa, że w jego sprawie mamy do czynienia z wyjątkiem wskazanym wprost w art. 240 § 2 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym jeżeli sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa jest oczywiste, postępowanie z przyczyn określonych w § 1 pkt 1 lub 2 może być wznowione również przed wydaniem przez sąd orzeczenia stwierdzającego sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa. Naczelny Sąd Administracyjny podziela w pełni stanowisko Sądu pierwszej instancji, że w tym wypadku nie wystarczy wykazać oczywistości fałszu (czego skutecznie nie uczyniono w niniejszej sprawie), czy popełnienia przestępstwa, lecz ponadto trzeba uzasadnić, że wznowienie postępowania przed wydaniem orzeczenia przez sąd jest niezbędne do ochrony interesu publicznego, czego całkowicie zabrakło w argumentacji skarżącego. Ponadto korzystanie z tego wyjątku wymaga zachowania dużej ostrożności, aby nie doprowadzić do sytuacji, w której po zakończeniu postępowania wznowionego zapadnie wyrok sądu wykluczający fałszywość dowodu lub popełnienie przestępstwa. Stąd też oczywistość fałszerstwa i oczywistość popełnienia przestępstwa, o której mowa w art. 240 § 2 Ordynacji podatkowej musi być możliwa do stwierdzenia bez przeprowadzania dodatkowych dowodów, jawna, widoczna gołym okiem. Jak słusznie ocenił Sąd pierwszej instancji, taka sytuacja w sprawie nie miała miejsca. Organy podatkowe obu instancji rozpatrujące wcześniej sprawę podatkową miały bowiem na uwadze, że jednym z dowodów w owej sprawie stanowił protokół przesłuchania z 11 lutego 2016r. nr [...], natomiast w materiale dowodowym nie było drugiego protokołu, który przywołuje skarżący. Zatem stwierdzenie oczywistego fałszerstwa dowodu bez konieczności przeprowadzenia dodatkowych dowodów, czy nawet bez konieczności przeprowadzenia postępowania karnego jest niemożliwe. 3.6. Strona skarżąca zarzuciła wyrokowi Sądu pierwszej instancji naruszenie art. 170 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Pełnomocnik skarżącego w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazał, że powyższy przepis dotyczy wyłącznie sentencji, a nie uzasadnienia wyroku. Sąd pierwszej instancji bowiem odniósł się do zapadłego w postępowaniu zwykłym wyroku zapadłego w sprawie III SA/Wa 3733/16, w który odniesiono się do kwestii sfałszowania dowodu. Pełnomocnik skarżącego uznał, że sentencja wyroku w sprawie III SA/Wa 3733/16 brzmiała "oddala skargę", a więc nie odnosiła się do kwestii zafałszowania protokołów przesłuchania i mimo, że zagadnienie to zostało poruszone w treści uzasadnienia wyroku, to samo uzasadnienie nie może mieć tu charakteru przesądzającego. Z takim stanowiskiem pełnomocnika nie sposób się zgodzić. Zgodnie z art. 170 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 31 stycznia 2020r. w sprawie o sygn. akt II FSK 795/18: "Istotą mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu jest obowiązek wymienionych podmiotów wzięcia pod uwagę zarówno faktu istnienia w obrocie prawnym, jak i treści prawomocnego orzeczenia. Związanie to stanowi pozytywny aspekt prawomocności materialnej, dzięki któremu orzeczenie staje się wiążące dla innych sądów i podmiotów. Dlatego też dokonana uprzednio przez sąd administracyjny ocena zgodności z prawem aktu z zakresu administracji publicznej nie może podlegać dalszej weryfikacji prawnej przez inne sądy i organy, lecz winna zostać przyjęta w taki sposób, jak orzekł sąd w prawomocnym orzeczeniu. Dlatego też ilekroć ocena prawna, wyrażona w prawomocnym orzeczeniu sądu administracyjnego, ma jakiekolwiek znaczenie dla oceny zgodności z prawem innego aktu administracji publicznej, badanego przez sąd administracyjny, sąd ten obowiązany jest uznać i uwzględnić to wcześniejsze prawomocne orzeczenie. Istotą zasady "związania oceną prawną" jest to, że dotyczy wykładni prawa materialnego, jak i procesowego oraz braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu istotnych okoliczności stanu faktycznego". Skutkiem zasady mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia jest to, że przesądzenie we wcześniejszym wyroku kwestii o charakterze prejudycjalnym oznacza, że w późniejszym postępowaniu ta kwestia nie może być już w ogóle badana. Zachodzi tu zatem ograniczenie dowodzenia faktów objętych orzeczeniem prejudycjalnym, a nie tylko ograniczenie określonego środka dowodowego (por. wyrok Sądu Najwyższego z 12 lipca 2002r., sygn. akt V CKN 1110/00, LEX nr 74492; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 lipca 2019r., sygn. akt II FSK 2625/17). Sąd pierwszej instancji zasadnie zatem wskazał na str. 6 uzasadnienia, że niezależnie od tego, czy Sąd rozpoznający sprawę podziela pogląd wyrażony we wcześniejszym wyroku to, właśnie zgodnie z art. 170, jest tym stanowiskiem związany. 3.7. Odnosząc się do ostatniego zarzutu, naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie art. 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że przepis ten może być podstawą uwzględnienia skargi kasacyjnej, gdy uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się wojewódzki sąd administracyjny, podejmując zaskarżone orzeczenie, a wada ta nie pozwala na kontrolę instancyjną orzeczenia, lub brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu albo gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia (por. uchwałę NSA z 15 lutego 2010r., sygn. akt II FPS 8/09 oraz wyroki NSA: z 28 września 2010r., sygn. akt I OSK 1605/09, z 19 marca 2012r., sygn. akt. II GSK 85/11; z 9 czerwca 2017r., sygn. akt II GSK 502/17). Oznacza to, że orzeczenie wojewódzkiego sądu administracyjnego nie będzie się poddawało takiej kontroli w przypadku braku wymaganych prawem części (np. nieprzedstawienia stanu sprawy, czy też niewskazania lub niewyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia), a także wówczas, gdy będą one co prawda obecne, niemniej obejmować będą treści podane w sposób niejasny, czy też nielogiczny, uniemożliwiający jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego i prawnego, stanowiącego podstawę kontrolowanego orzeczenia sądu (por. wyrok NSA z 12 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2338/13). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi i standardy, o których stanowi art. 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przedstawiono w nim stan faktyczny sprawy, zrelacjonowano sformułowane w skardze zarzuty i odniesiono się do każdego z nich. Sąd pierwszej instancji w sposób logiczny i wyczerpujący przedstawił też argumenty świadczące o braku podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Z motywów wyroku wynika tok rozumowania Sądu pierwszej instancji, pozwalający jednoznacznie ustalić przesłanki, jakimi kierował się WSA w Warszawie podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie i tym samym wyrok poddaje się kontroli instancyjnej (por. wyroki NSA z 25 listopada 2010r., sygn. akt I GSK 1215/09, z 24 lutego 2015r., sygn. akt II OSK 1761/13, z 7 kwietnia 2017r., sygn. akt I GSK 816/15). 3.8. Reasumując Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że wbrew temu co zarzuca się w skardze kasacyjnej nie doszło w kontrolowanej sprawie do błędnej wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa procesowego. Uznając zatem, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania nie orzeczono z uwagi na brak ku temu podstaw faktycznych i prawnych (brak czynności, z którymi wiąże się zwrot kosztów oraz brak wniosku w tym przedmiocie złożonego na podstawie art. 209 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Maja Chodacka Bartosz Wojciechowski Sylwester Golec Sędzia WSA (del.) Sędzia NSA Sędzia NSA
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI