I FSK 624/22

Naczelny Sąd Administracyjny2025-07-25
NSApodatkoweWysokansa
VATprzedawnieniezawieszenie biegu terminupostępowanie karne skarboweinstrumentalność postępowaniaprawo do odliczeniafakturysąd administracyjnyskarga kasacyjna

NSA oddalił skargę kasacyjną podatniczki od wyroku WSA, który uchylił decyzję organu podatkowego w sprawie VAT za 2013 r., uznając, że sąd pierwszej instancji nie powinien był badać meritum sprawy przed rozstrzygnięciem kwestii przedawnienia zobowiązań podatkowych.

Podatniczka złożyła skargę kasacyjną od wyroku WSA, który uchylił decyzję Dyrektora IAS dotyczącą podatku VAT za 2013 r. WSA uchylił decyzję organu z powodu niewystarczającego wyjaśnienia kwestii zawieszenia biegu terminu przedawnienia, w tym braku wykazania, że wszczęcie postępowania karnego skarbowego nie było instrumentalne. WSA jednocześnie ocenił meritum sprawy, stwierdzając zasadność pozbawienia podatniczki prawa do odliczenia VAT oraz prawidłowość ustaleń co do sprzedaży. NSA uznał, że WSA nie powinien był badać meritum sprawy przed rozstrzygnięciem kwestii przedawnienia, co czyniło jego uzasadnienie wadliwym, jednak samo rozstrzygnięcie o uchyleniu decyzji było prawidłowe. W związku z tym NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając, że zaskarżone orzeczenie, mimo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, który uchylił decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie w przedmiocie podatku od towarów i usług za 2013 r. Sąd pierwszej instancji uchylił decyzję organu podatkowego, wskazując na niedostateczne wyjaśnienie przez organ okoliczności niezbędnych do zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych, w szczególności brak wykazania, że wszczęcie postępowania karnego skarbowego nie miało charakteru instrumentalnego. WSA jednocześnie ocenił meritum sprawy, stwierdzając, że zasadnie pozbawiono skarżącą prawa do odliczenia VAT z faktur wystawionych przez określonego dostawcę oraz że prawidłowo przyjęto niepełne zaewidencjonowanie sprzedaży. Skarżąca w skardze kasacyjnej zarzuciła sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów procesowych, w tym art. 141 § 4 P.p.s.a., poprzez dokonanie merytorycznej oceny sprawy podatkowej przed rozstrzygnięciem kwestii przedawnienia zobowiązań. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że WSA nie powinien był badać meritum sprawy przed rozstrzygnięciem kwestii przedawnienia, co czyniło uzasadnienie wyroku wadliwym. Jednakże, ponieważ organ podatkowy nie złożył skargi kasacyjnej od wyroku WSA uchylającego jego decyzję, a samo rozstrzygnięcie o uchyleniu decyzji było prawidłowe, NSA oddalił skargę kasacyjną skarżącej, uznając, że zaskarżone orzeczenie, mimo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu. NSA oddalił również wniosek dowodowy skarżącej o przeprowadzenie dowodu z postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, sąd pierwszej instancji nie powinien badać meritum sprawy podatkowej przed rozstrzygnięciem kwestii przedawnienia zobowiązania podatkowego, gdyż może to prowadzić do przedwczesnej oceny prawnej.

Uzasadnienie

NSA stwierdził, że WSA popełnił błąd, oceniając meritum sprawy (prawo do odliczenia VAT, ustalenia dotyczące sprzedaży) zanim rozstrzygnął kwestię przedawnienia zobowiązań podatkowych. Przedawnienie czyni postępowanie bezprzedmiotowym, dlatego powinno być badane w pierwszej kolejności.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (11)

Główne

P.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uchylenie decyzji z powodu naruszenia przepisów procesowych.

O.p. art. 70 § 6 pkt 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w przypadku wszczęcia postępowania karnego skarbowego.

O.p. art. 70 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Termin przedawnienia zobowiązania podatkowego.

u.p.t.u. art. 88 § 3a pkt 4 lit. a

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

Wyłączenie prawa do odliczenia podatku naliczonego w określonych przypadkach.

P.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez NSA.

P.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy oddalenia skargi kasacyjnej.

Pomocnicze

P.p.s.a. art. 141 § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Wymogi dotyczące uzasadnienia wyroku.

O.p. art. 70c

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Skutki prawne zawieszenia biegu terminu przedawnienia.

u.p.t.u. art. 86 § 1

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

Prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego.

u.p.t.u. art. 86 § 2 pkt 1 lit. a

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

Warunki odliczenia podatku naliczonego.

P.p.s.a. art. 106 § 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Możliwość przeprowadzenia dowodu w postępowaniu przed NSA.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Sąd pierwszej instancji nie powinien był badać meritum sprawy podatkowej przed rozstrzygnięciem kwestii przedawnienia zobowiązań podatkowych.

Odrzucone argumenty

Zarzuty dotyczące merytorycznej oceny prawa do odliczenia VAT i ustaleń co do sprzedaży, które były przedwczesne w świetle nierozstrzygniętej kwestii przedawnienia.

Godne uwagi sformułowania

Dopóki kwestia przedawnienia zobowiązania podatkowego w danej sprawie nie zostanie dostatecznie wyjaśniona, przedwczesne staje się badanie i wypowiadanie co do pozostałych merytorycznych obszarów dotyczących decyzyjnego sposobu rozliczenia takiego zobowiązania. Wadliwość uzasadnienia wyroku w omówionej tu części nie rzutowała jednak na prawidłowość rozstrzygnięcia sądowego o uchyleniu zaskarżonej decyzji. Stąd nie mogła prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku, lecz musiała skutkować oddaleniem skargi kasacyjnej od niego wniesionej.

Skład orzekający

Hieronim Sęk

przewodniczący sprawozdawca

Włodzimierz Gurba

sędzia

Zbigniew Łoboda

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie wyroku NSA podkreśla prymat kwestii przedawnienia zobowiązań podatkowych nad merytoryczną oceną sprawy przez sądy administracyjne, a także znaczenie wykazania braku instrumentalności wszczęcia postępowania karnego skarbowego dla zawieszenia biegu terminu przedawnienia."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której sąd pierwszej instancji naruszył kolejność badania kwestii proceduralnych (przedawnienie) i merytorycznych. Wymaga analizy w kontekście konkretnych przepisów Ordynacji podatkowej i P.p.s.a.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa ilustruje ważną zasadę proceduralną w prawie podatkowym – prymat kwestii przedawnienia nad meritum. Jest to kluczowe dla zrozumienia, jak sądy administracyjne podchodzą do spraw podatkowych i jakie błędy mogą popełnić sądy niższej instancji.

Przedawnienie VAT: Sąd nie ocenił meritum, bo sprawa była przedawniona?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I FSK 624/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-07-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-28
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Hieronim Sęk /przewodniczący sprawozdawca/
Włodzimierz Gurba
Zbigniew Łoboda
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
I SA/Lu 520/21 - Wyrok WSA w Lublinie z 2021-11-26
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184, art. 141 par. 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Hieronim Sęk (sprawozdawca), Sędzia NSA Zbigniew Łoboda, Sędzia WSA del. Włodzimierz Gurba, Protokolant Natalia Grzelak, po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 26 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Lu 520/21 w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 28 października 2020 r., nr 0601-IOV-1.4103.14.2020.13 w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2013 r. oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
1. Przedmiot skargi kasacyjnej i dalsze czynności procesowe.
1.1. J. S. (dalej: Skarżąca) pismem z dnia 28 lutego 2022 r. wniosła skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 26 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Lu 520/21.
1.2. Zaskarżonym wyrokiem Sąd uwzględnił skargę Skarżącej i uchylił decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie (dalej: Dyrektor IAS) z dnia 28 października 2020 r., którą utrzymana została w mocy decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. z dnia 4 lutego 2020 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług (dalej: podatek VAT) za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2013 r. Uchylenie decyzji Dyrektora IAS nastąpiło na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.; dalej: P.p.s.a.).
Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zasadnicze znaczenie dla takiego rozstrzygnięcia miała kwestia niedostatecznego wyjaśnienia przez organ podatkowy niektórych okoliczności niezbędnych do zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązań Skarżącej w podatku VAT za podane okresy rozliczeniowe.
Dyrektor IAS powołał się bowiem tylko na wystąpienie sformalizowanych warunków zawieszenia biegu terminu przedawnienia na podstawie art. 70 § 6 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r. poz. 1325, z późn. zm.; dalej: O.p.). W tym przypadku było to wszczęcie w dniu 15 października 2018 r. postępowania w sprawie o przestępstwa skarbowe mające związek z niewykonaniem zobowiązań objętych zaskarżoną decyzją (tj. dochodzenia [...]) i zawiadomienie Skarżącej przez Naczelnika US w dniu 2 listopada 2018 r. o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia z tego powodu.
Natomiast, zważywszy na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2021 r., sygn. akt I FPS 1/21, niezbędne było również wykazanie braku instrumentalności wszczęcia wspomnianego postępowania karnego skarbowego i danie temu odpowiedniego wyrazu w uzasadnieniu wydanej decyzji, zważywszy na okoliczności niniejszego przypadku, a tych elementów zabrakło.
1.3. Obok powyższego w wyroku objętym skargą kasacyjną Sąd (w motywach uzasadnienia przedstawionych przed problematyką dotyczącą przedawnienia) wyraził najpierw stanowisko co do meritum sprawy podatkowej, czyli ustaleń i ocen prawnych organu w zakresie zawyżenia przez Skarżącą podatku naliczonego i zaniżenia podatku należnego w poszczególnych okresach rozliczeniowych z 2013 r.
Mianowicie w tym obszarze stwierdził, że: 1) zasadnie pozbawiono Skarżącą prawa do odliczenia podatku naliczonego z faktur wystawionych przez [...], jako tych, które nie dokumentowały rzeczywistych zdarzeń gospodarczych; 2) prawidłowo przyjęto, że Skarżąca nie zaewidencjonowała w sposób pełny dokonanej sprzedaży.
Według oceny sądowej na tym polu organy nie naruszyły przepisów procesowych dotyczących zasad ogólnych postępowania podatkowego, gromadzenia i oceny dowodów, a to art. 120, art. 121, art. 122, art. 123 § 1, art. 127, art. 180, art. 181 i art. 187 § 1 O.p., jak również prawa materialnego w płaszczyźnie wyłączenia prawa do odliczenia z zakwestionowanych faktur, czyli zastosowania art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (w brzmieniu właściwym dla 2013 r.; dalej: u.p.t.u.), oraz zwiększenia wolumenu sprzedaży.
1.4. W skardze kasacyjnej wniesionej od całości wyroku Skarżąca zarzuciła Sądowi naruszenie w pierwszej kolejności:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. przez uchybienie art. 3 § 1 i § 2 P.p.s.a. w związku z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137, z późn. zm.; dalej: P.u.s.a.) oraz art. 141 § 4 P.p.s.a. w związku z art. 210 § 1 pkt 6 w związku z § 4 O.p. na skutek dokonania w zaskarżonym wyroku [również] merytorycznej oceny sprawy podatkowej w zakresie rozliczenia podatku VAT przez Skarżącą za poszczególne miesiące 2013 r. w sytuacji, gdy - jak przyjął Sąd (s. 20-24 wyroku) - organ podatkowy nie wykazał w uzasadnieniu decyzji w sposób prawidłowy, że zobowiązania podatkowe Skarżącej w podatku VAT za wspomniane okresy rozliczeniowe nie uległy przedawnieniu [na zasadzie art. 70 § 1 O.p., gdyż doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia na podstawie art. 70 § 6 pkt 1 w związku z art. 70c O.p.];
Tymczasem oczywistym powinno być, że [ewentualne] przedawnienie zobowiązań podatkowych w podatku VAT za poszczególne miesiące 2013 r. czyniłoby bezprzedmiotowym merytoryczną kontrolę takich rozliczeń w podatku VAT.
W razie zaś nieuwzględnienia tego zarzutu Skarżąca dodatkowo zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie:
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. przez uchybienie art. 86 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a, art. 99 ust. 12 oraz art. 106 ust. 1 u.p.t.u. w związku z art. 70 § 1 i § 6 pkt 1 w związku z art. 70c O.p. w związku z art. 3 § 1 i § 2 P.p.s.a. w związku z art. 1 § 1 i § 2 P.u.s.a. oraz art. 141 § 4 P.p.s.a. na skutek zaakceptowania błędnego ustalenia, że Skarżącej nie przysługiwało prawo do odliczenia podatku VAT z faktur wystawionych przez [...] jako dokumentujących nabycia niezwiązane z działalnością gospodarczą Skarżącej albo czynności, które nie zostały faktycznie wykonane, a to w wyniku przeprowadzenia wadliwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji poprzez podjęcie próby kontroli jej merytorycznego rozstrzygnięcia przed dokonaniem oceny wystąpienia w tej sprawie przesłanki przedawnienia zobowiązań Skarżącej w podatku VAT za poszczególne okresy rozliczeniowe od stycznia do grudnia 2013 r., a więc przed oceną najdalej idącej przesłanki warunkującej możliwość dalszego orzekania w sprawie podatkowej;
3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. przez uchybienie:
a) art. 70 § 1 § 6 pkt 1 w związku z art. 70c O.p. w związku z art. 3 § 1 i § 2 P.p.s.a. w związku z art. 1 § 1 i § 2 P.u.s.a. oraz art. 141 § 4 P.p.s.a. na skutek błędnej wykładni przepisów prawa materialnego dotyczących przedawnienia zobowiązań podatkowych, która doprowadziła do wadliwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji przejawiającej się dokonaniem w [uzasadnieniu] wyroku oceny wystąpienia w sprawie podatkowej przesłanki przedawnienia zobowiązań Skarżącej w podatku VAT za poszczególne miesiące 2013 r. dopiero po [przedstawieniu] merytorycznej kontroli rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji, w sytuacji, gdy prawidłowym rozstrzygnięciem powinna być przede wszystkim ocena wystąpienia przesłanki przedawnienia tych zobowiązań, która to przesłanka warunkuje możliwość orzekania w tej sprawie, bez dalszego dokonywania kontroli merytorycznego rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji z uwagi na bezprzedmiotowość postępowania w przypadku przedawnienia zobowiązań;
b) art. 233 § 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a lub § 2 w związku z art. 70 § 1 i § 6 pkt 1 w związku z art. 70c O.p. oraz art. 86 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a u.p.t.u. na skutek wskazania, że stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji jest prawidłowe w całości, w sytuacji, gdy w tej sprawie wystąpiły przesłanki do jej uchylenia w całości wraz z uchyleniem decyzji Naczelnika US z dnia 4 lutego 2020 r. i umorzenia postępowania w sprawie podatkowej, w tym z uwagi na przedawnienie (najpóźniej z dniem 31 grudnia 2019 r.) zobowiązań Skarżącej w podatku VAT za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2013 r., a co czyniło bezprzedmiotowym merytoryczną kontrolę decyzyjnego rozliczenia tych zobowiązań;
c) art. 210 § 1 pkt 4 i pkt 6 oraz § 4 w związku z art. 187 § 1 i art. 191 O.p. na skutek wskazania, że stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji jest prawidłowe w całości, w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja zawiera błędne uzasadnienia przejawiające się w zaniechaniu wskazania podstawy prawnej rozstrzygnięcia i przedwczesnym zastosowaniu przepisów prawa materialnego jeszcze przed dokonaniem prawidłowych ustaleń w zakresie stanu faktycznego tej sprawy, w tym przed prawidłowym ustaleniem przez organ podatkowy czy zobowiązania Skarżącej w podatku VAT za poszczególne miesiące 2013 r. nie uległy przedawnieniu;
d) art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 127, art. 210 § 1 pkt 6 w związku z § 4 O.p. podatkowej na skutek wskazania, że stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji jest prawidłowe w całości, w sytuacji, w której Dyrektor IAS zawarł prawie identyczne ustalenia w stosunku do ustaleń dokonanych wcześniej przez Naczelnika US w decyzji z dnia 4 lutego 2020 r., naruszając przede wszystkim zasadę legalizmu i zasadę dwuinstancyjności postępowania, które wynikają wprost z przepisów Ordynacji podatkowej, co naruszało również art. 2, art. 7 i art. 78 Konstytucji RP;
e) art. 120, art. 121 § 1, art 122, art. 123 § 1, art. 124, art. 180 § 1, art. 181, art. 187 § 1 i § 2, art. 188, art. 191, art. 192, art. 197 w związku z art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 O.p. na skutek zaakceptowania w wyroku: naruszenia zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych, niewyjaśnienia w pełni stanu faktycznego w postępowaniu podatkowym, nieuwzględnienia części dowodów wnioskowanych przez Skarżącą (stronę postępowania podatkowego), dowolnej (a przez to wadliwej) oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, braku wskazania przyczyn odmowy mocy dowodowej niektórym dowodom, naruszenia obowiązku zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz niedokonania przez organ oceny na podstawie całego zebranego materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona, czego konsekwencją było wydanie zaskarżonej decyzji na podstawie materiału dowodowego niepełnego i wzajemnie sprzecznego (umożliwiającego wywiedzenie wniosków wzajemnie sprzecznych, w tym brak ustalenia, czy Skarżąca nabywała towary i usługi udokumentowane zakwestionowanymi fakturami, ale nabycia te nie były związane z czynnościami opodatkowanymi podatkiem VAT, czy jednak w rzeczywistości nie nabyła towarów i usług udokumentowanych tymi fakturami), a zatem do tej pory nie został obiektywnie ustalony stan faktyczny sprawy podatkowej, zaś opisane tu błędy doprowadziły Dyrektora lAS do wadliwego zastosowania art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a oraz art. 99 ust. 12 u.p.t.u. bez ustalenia czy towary był dostarczane i usługi były świadczone na rzecz Skarżącej, ale nie miały one związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, czy żadne towary nie były dostarczone i żadne usługi nie były świadczone na jej rzecz.
1.5. Powyższe prowadziło - według Skarżącej - do oczywistego wniosku, że wyrok objęty skargą kasacyjną pomimo tego, że co do rozstrzygnięcia był zasadniczo korzystny dla Skarżącej, to w rzeczywistości zawierał [także] stanowisko rażąco dla niej niekorzystne, gdyż dokonano w nim przedwczesnej i błędnej kontroli legalności rozstrzygnięcia [merytorycznego] podjętego przez Dyrektora lAS.
Z opisanych powodów Skarżąca wnioskowała o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
1.6. Dyrektor IAS nie udzielił odpowiedzi na skargę kasacyjną Skarżącej, ani nie wniósł własnej skargi kasacyjnej.
1.7. Pismem procesowym z dnia 18 lipca 2025 r. Skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu z postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. z dnia 27 lutego 2025 r. w przedmiocie podjęcia zawieszonego dochodzenia na okoliczność wykazania, że w jej przypadku doszło do instrumentalnego wszczęcia postępowania karnego skarbowego.
Wniosek dowodowy został oddalony postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanym na rozprawie w dniu 25 lipca 2025 r. jako bezpodstawny w świetle art. 106 § 3 P.p.s.a. (na tym etapie postępowania, zważywszy na powód uchylenia przez Sąd pierwszej instancji zaskarżonej decyzji, nie miał bowiem cechy "niezbędności do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie").
2. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
2.1. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 tego artykułu. Przesłanek takich, na podstawie akt niniejszej sprawy, z urzędu nie odnotowano.
Podobnie w tym samym trybie nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani do umorzenia postępowania przed Sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 P.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 40).
2.2. Skarga kasacyjna Skarżącej została więc zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio P.p.s.a.). W tym zakresie finalnie musiała zostać uznana za niezasadną i podlegać oddaleniu.
W myśl art. 193 zdanie drugie P.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Mając na uwadze tę szczególną regulację w stosunku do art. 141 § 4 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekając o oddaleniu skargi kasacyjnej mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź tylko do rozważań mających znaczenie dla oceny podstaw kasacyjnych.
2.3. Postawionymi zarzutami skargi kasacyjnej i jej uzasadnieniem Skarżąca w ogóle nie dążyła do wzruszenia zaprezentowanej przez Sąd pierwszej instancji przyczyny uchylenia decyzji Dyrektora IAS.
Przyczyną tą były natomiast względy procesowe (zob. relacja w pkt 1.2 niniejszego uzasadnienia) sprowadzające się do niedostatecznego wyjaśnienia przez organ w zebranym materiale dowodowym akt sprawy podatkowej i w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, niektórych okoliczności niezbędnych do zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązań Skarżącej w podatku VAT za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2013 r. Mianowicie chodziło o odpowiednie wykazanie, że wszczęcie postępowania karnego skarbowego w sprawie o przestępstwo skarbowe (tj. dochodzenia w sprawie [...]), które wywołuje również skutek podatkowy w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia, nie miało w przypadku Skarżącej charakteru instrumentalnego.
Dyrektor IAS, którego decyzja została uchylona z podanego wyżej powodu, nie wniósł skargi kasacyjnej. Prawnie nie podważał więc zasadności uchylenia swojej decyzji jako obarczonej wadą prawną w opisanym zakresie.
W takim stanie rzeczy stwierdzić należało, że w ramach postępowania kasacyjnego nie doszło do podważenia ani prawidłowości rozstrzygnięcia sądowego o uchyleniu zaskarżonej decyzji Dyrektora IAS, ani przyczyn takiego właśnie wyrokowania. Już same te okoliczności musiały prowadzić do oddalenia skargi kasacyjnej, a domaganie się przez Skarżącą uchylenia wyroku w całości uznać należało za pewnego rodzaju nieporozumienie.
2.4. Wydając niniejsze orzeczenie należało mieć także na uwadze, że zgodnie z art. 184 P.p.s.a Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną nie tylko jeżeli nie ma ona usprawiedliwionych podstaw, ale również wtedy, gdy zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
2.4.1. W tym kontekście ocenie podlegała skuteczność dwóch, najdalej idących z postawionych zarzutów skargi kasacyjnej (zob. pkt 1.4 ppkt 1 i ppkt 3 lit. a niniejszego uzasadnienia) wraz z motywami na ich poparcie.
Naczelny Sąd Administracyjny zgodził się z kluczowym w tej mierze zapatrywaniem Skarżącej ogólniejszej natury, wspartym szeregiem przywołanych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wyroków sądów administracyjnych, że dopóki kwestia przedawnienia zobowiązania podatkowego w danej sprawie nie zostanie dostatecznie wyjaśniona, przedwczesne staje się badanie i wypowiadanie co do pozostałych merytorycznych obszarów dotyczących decyzyjnego sposobu rozliczenia takiego zobowiązania. Owo rozliczenie jest bowiem możliwe jeśli organ podatkowy rozstrzyga o zobowiązaniu podatkowym nieprzedawnionym, w przeciwnym zaś razie musi umorzyć wszczęte postępowanie z uwagi na jego bezprzedmiotowość.
Rację więc miała Skarżąca, że Sąd pierwszej instancji winien swoje rozważania na temat dokonanej kontroli legalności zaskarżonej decyzji zacząć od problematyki przedawnienia i na niej zakończyć swoją wypowiedź, skoro stwierdził, że ta kwestia wymagała jeszcze przeprowadzenia przez organ podatkowy dodatkowych czynności i ustaleń proceduralnych. Sąd ten jednoznacznie podał, że nie mógł zrealizować określonego w uchwale z dnia 24 maja 2021 r., sygn. akt I FPS 1/21, wzorca kontroli zaskarżonej decyzji, "tj. nie mógł dokonać oceny prawidłowości zastosowania przez organ podatkowy art. 70 § 6 pkt 1 O.p. z punktu widzenia instrumentalności wszczęcia postępowania o przestępstwo skarbowe.".
Wobec powyższego zasadnie podniesiono w motywach skargi kasacyjnej, że wyrażenie w uzasadnieniu wyroku także merytorycznej oceny rozstrzygnięcia zawartego w decyzji Dyrektora IAS co do rozliczenia podatku VAT za poszczególne miesiące 2013 r. i uznanie, że odpowiadało ono przepisom postępowania oraz prawu materialnemu (zob. relacja w pkt 1.3 tego uzasadnienia), były przedwczesne i jako takie niedopuszczalne. Sąd - co trafnie podkreślono w skardze kasacyjnej - "powinien ograniczyć się do oceny wystąpienia (..) przesłanki przedawnienia zobowiązań Skarżącej w podatku VAT (która to kwestia warunkuje dalszą możliwość orzekania w tej sprawie), bez dokonywania kontroli merytorycznego rozstrzygnięcia, która na tym etapie nie ma znaczenia dla tej sprawy.".
Innymi słowy, ocena sądowa w zakresie braku prawa do odliczenia ze spornych faktur przez Skarżącą, tudzież na temat niepełnego ewidencjonowania przez nią sprzedaży, nie powinna - w opisanych wcześniej okolicznościach - w ogóle mieć miejsca. W takim więc znaczeniu uzasadnienie wyroku było błędne, wadliwe pod względem formalnym, gdyż zawierało treści, których nie powinno w nim być.
2.4.2. Konsekwencją powyższych uwag było to, że Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł i nie oceniał ad meritum tych "zbędnych" wypowiedzi Sądu pierwszej instancji.
Przesądzenie o ich trafności albo wadliwości byłoby bowiem również oceną przedwczesną, bo obarczoną brakiem wpływu na wynik sprawy na obecnym jej etapie, a nadto i warunkową, gdyż jej znaczenie zależałoby od wykluczenia przedawnienia zobowiązań w podatku VAT za poszczególne miesiące 2013 r.
Niniejszy wyrok należy zatem odczytywać jako "kasujący" uzasadnienie zaskarżonego wyroku w tej części, w jakiej znalazły się w nim nieuprawnione na moment wyrokowania przez Sąd pierwszej instancji zapatrywania prawne co do meritum kontrolowanej sprawy podatku VAT.
Wadliwość uzasadnienia wyroku w omówionej tu części nie rzutowała jednak na prawidłowość rozstrzygnięcia sądowego o uchyleniu zaskarżonej decyzji. Stąd nie mogła prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku, lecz musiała skutkować oddaleniem skargi kasacyjnej od niego wniesionej.
2.5. Stanowisko dotąd wyrażone znosiło konieczność szerszego odnoszenia się do pozostałych zarzutów kasacyjnych i ich uzasadnienia.
Stanowiły one przejaw albo specyficznie zaprezentowanego podejścia w aspekcie mającym dodatkowo potwierdzać nieuprawnione połączenie przez Sąd pierwszej instancji meritum sprawy podatku VAT z zagadnieniem przedawnienia, albo miały służyć wykazaniu wadliwości owej merytorycznej oceny, co z kolei nie mogło być przedmiotem weryfikacji z powodów już wyjaśnionych.
Ta pula zarzutów kasacyjnych nie miała więc również wpływu na wynik sprawy (sposób wyrokowania).
2.6. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu, o czym stanowi art. 184 P.p.s.a. W myśl tego przepisu orzeczono zatem jak w sentencji wyroku.
2.7. O kosztach postępowania kasacyjnego nie orzekano z uwagi na brak ku temu podstaw prawnych i faktycznych. Skarżąca zaskarżyła bowiem wyrok uwzględniający jej skargę, a organ podatkowy nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną.
s. WSA (del.) W. Gurba s. NSA H. Sęk s. NSA Z. Łoboda

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI