I FSK 608/21

Naczelny Sąd Administracyjny2024-10-28
NSApodatkoweWysokansa
podatek akcyzowyolej napędowyfikcyjne fakturyłańcuch dostawzapłata akcyzyjednofazowość podatkuprawo procesowepostępowanie dowodowekontrola podatkowaskarżący kasacyjny

NSA oddalił skargę kasacyjną organu, uznając, że WSA słusznie uchylił decyzję organu podatkowego, który nie zweryfikował dowodów strony na zapłatę akcyzy na wcześniejszym etapie obrotu.

Sprawa dotyczyła podatku akcyzowego od oleju napędowego. Organ podatkowy obciążył spółkę obowiązkiem zapłaty akcyzy, uznając faktury od jej kontrahenta za fikcyjne i stwierdzając brak możliwości ustalenia pochodzenia paliwa oraz zapłaty podatku na wcześniejszym etapie. WSA uchylił decyzję organu, wskazując na naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej i konieczność weryfikacji dowodów przedstawionych przez spółkę. NSA oddalił skargę kasacyjną organu, potwierdzając, że organ nie zweryfikował rzetelnie dowodów strony na zapłatę akcyzy na wcześniejszym etapie obrotu.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej od wyroku WSA w Warszawie, który uchylił decyzję organu podatkowego w sprawie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym. Spółka nabyła olej napędowy od kontrahenta, który nie prowadził faktycznej działalności gospodarczej, a wystawione przez niego faktury uznano za fikcyjne. Organy podatkowe stwierdziły, że nie można ustalić faktycznego źródła pochodzenia paliwa ani zapłaty akcyzy na wcześniejszym etapie obrotu, w związku z czym obciążyły spółkę obowiązkiem zapłaty podatku. WSA uznał, że organy naruszyły przepisy Ordynacji podatkowej, w szczególności art. 120, 121, 122, 180, 187, 188, i 191, ponieważ nie zweryfikowały w sposób wszechstronny dowodów przedstawionych przez spółkę, które mogłyby potwierdzić zapłatę akcyzy na wcześniejszym etapie. NSA oddalił skargę kasacyjną organu, podzielając stanowisko WSA. Sąd podkreślił, że przepisy dotyczące opodatkowania nabycia lub posiadania wyrobów akcyzowych, od których nie zapłacono akcyzy, nie zwalniają organów z obowiązku rzetelnego prowadzenia postępowania i weryfikacji dowodów przedstawianych przez podatnika, nawet jeśli bezpośredni dostawca jest nierzetelny. W tej sprawie spółka przedstawiła dokumenty (e-AD, CMR, listy przewozowe, potwierdzenie przelewu) wskazujące na zapłatę akcyzy przez wcześniejszy podmiot, a organ nie dokonał ich należytej oceny.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, organ podatkowy nieprawidłowo obciążył podatnika obowiązkiem zapłaty akcyzy, ponieważ nie zweryfikował rzetelnie dowodów przedstawionych przez stronę na okoliczność uiszczenia podatku akcyzowego na wcześniejszym etapie obrotu.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy podatkowe naruszyły przepisy Ordynacji podatkowej, w tym art. 187 i 188, nie weryfikując dowodów przedstawionych przez spółkę (e-AD, CMR, listy przewozowe, potwierdzenie przelewu) wskazujących na zapłatę akcyzy na wcześniejszym etapie obrotu, mimo że bezpośredni dostawca był nierzetelny.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (19)

Główne

ustawa o podatku akcyzowym art. 8 § 2 pkt 4

Ustawa z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym

ustawa o podatku akcyzowym art. 13 § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ordynacja podatkowa art. 120

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Ordynacja podatkowa art. 121 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Ordynacja podatkowa art. 122

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Ordynacja podatkowa art. 180 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Ordynacja podatkowa art. 187 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Ordynacja podatkowa art. 188

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Ordynacja podatkowa art. 191

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

ustawa o podatku akcyzowym art. 8 § 6

Ustawa z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym

ustawa o podatku akcyzowym art. 13 § 4

Ustawa z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym

ustawa o podatku akcyzowym art. 8 § 1 pkt 4

Ustawa z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym

ustawa o podatku akcyzowym art. 13 § 1 pkt 5

Ustawa z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym

ustawa o podatku akcyzowym art. 8 § 5

Ustawa z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym

p.p.s.a. art. 174

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 204 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ podatkowy nie zweryfikował rzetelnie dowodów przedstawionych przez spółkę na okoliczność uiszczenia podatku akcyzowego na wcześniejszym etapie obrotu. WSA słusznie wskazał na naruszenie przez organy podatkowe przepisów Ordynacji podatkowej (art. 120, 121, 122, 180, 187, 188, 191).

Odrzucone argumenty

Wyrok WSA jest niezasadny, ponieważ organ prawidłowo zebrał i ocenił materiał dowodowy, a spółce nie przysługuje prawo do obniżenia podatku należnego. WSA niezasadnie uchylił decyzję organu, wadliwie uznając, że organ nie wyjaśnił stanu faktycznego i nie zebrał wyczerpującego materiału dowodowego.

Godne uwagi sformułowania

nie można było ustalić faktycznego źródła pochodzenia paliwa faktury wystawione przez ten podmiot okazały się fikcyjne organy podatkowe pochopnie stwierdziły, że oferowane przez stronę dowody, mające dokumentować uiszczenie akcyzy na wcześniejszym etapie obrotu, nie wniosłyby niczego nowego do sprawy nie jest wykluczone, iż w przypadku prześledzenia dokumentów oferowanych przez stronę, w zestawieniu z zeznaniami kierowców dokonujących przewozu możliwe jest ustalenie, czy rzeczywiście olej napędowy, którego posiadanie przez skarżącą stwierdzono jest tym olejem, który zgodnie z dokumentami, o których mowa został do spółki przywieziony i czy została zapłacona od niego akcyza nie jest również istotne, czy znany jest ten dostawca nie są uprawnione do automatycznego przyjęcia, że jeśli bezpośredni dostawca nie zapłacił akcyzy i najprawdopodobniej jego poprzednik także, to nie ma potrzeby prowadzenia dalszego postępowania w celu ustalenia czy podatek ten nie został zapłacony na jeszcze wcześniejszym etapie postępowania.

Skład orzekający

Elżbieta Olechniewicz

sprawozdawca

Hieronim Sęk

członek

Roman Wiatrowski

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Weryfikacja dowodów przez organy podatkowe w sprawach dotyczących zapłaty akcyzy na wcześniejszym etapie obrotu, zwłaszcza w przypadku nierzetelnych kontrahentów."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji podatku akcyzowego i zasad jego poboru, ale ogólne zasady dotyczące obowiązku organów w zakresie prowadzenia postępowania dowodowego są uniwersalne.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest rzetelne prowadzenie postępowania dowodowego przez organy podatkowe i jak podatnik może obronić się przed niezasadnym obciążeniem podatkowym, przedstawiając dowody na zapłatę podatku na wcześniejszym etapie obrotu.

Fikcyjne faktury kontrahenta nie zawsze oznaczają konieczność zapłaty akcyzy – kluczowa jest weryfikacja dowodów!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I FSK 608/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-10-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-03-30
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Elżbieta Olechniewicz /sprawozdawca/
Hieronim Sęk
Roman Wiatrowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne
Podatek akcyzowy
Sygn. powiązane
VIII SA/Wa 883/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-10-15
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a) i c)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2019 poz 900
art. 120, art. 121 par. 1, art. 122, art. 180 par. 1, art. 187 par. 1, art. 188, art. 191
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
Dz.U. 2019 poz 864
art. 8 ust. 2 pkt 4, art. 13 ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Roman Wiatrowski, Sędzia NSA Hieronim Sęk, Sędzia WSA del. Elżbieta Olechniewicz (sprawozdawca), Protokolant Katarzyna Wojnarska, po rozpoznaniu w dniu 28 października 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 października 2020 r., sygn. akt VIII SA/Wa 883/19 w sprawie ze skargi T. sp. z o.o. z siedzibą w J. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 20 września 2019 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za grudzień 2013 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie na rzecz T. sp. z o.o. z siedzibą w J. kwotę 10.817 (słownie: dziesięć tysięcy osiemset siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
1. Wyrok Sądu pierwszej instancji.
1.1. Wyrokiem z dnia 15 października 2020 r., sygn. akt VIII SA/Wa 883/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi T. sp. z o.o. z siedzibą w J. (dalej: skarżąca, spółka, strona) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej: DIAS, organ odwoławczy) z dnia 20 września 2019 r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za grudzień 2013 r., działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej p.p.s.a.) uchylił zaskarżoną decyzję (opisany wyrok i powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
1.2. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku w toku postępowania podatkowego stwierdzono, że skarżąca nabyła wyroby energetyczne w postaci oleju napędowego i benzyny silnikowej m.in. od K. sp. z o.o. Kontrahent ten jednak m.in. w grudniu 2013 r. nie prowadził faktycznej działalności gospodarczej, co spowodowało, że nie można było ustalić faktycznego źródła pochodzenia paliwa. Faktury wystawione przez ten podmiot, mające potwierdzić nabycie oleju napędowego z zapłaconą akcyzą okazały się fikcyjne, a ponadto w trakcie prowadzonej kontroli za poszczególne miesiące 2013 r., kontrahent ten nie odbierał korespondencji i nie przedłożył żadnych ewidencji.
W oparciu o decyzję wydaną względem P. sp. z o.o., która odnosi się do ustaleń z kontroli przeprowadzonych wobec kontrahentów K. sp. z o.o. stwierdzono, że spółce tej nie przysługiwało prawo do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony wynikające z faktur wystawianych przez spółki P. sp. z o.o. i P.1 sp. z o.o., gdyż transakcje między kontrahentem, a wymienionymi spółkami nie miały miejsca. W konsekwencji, organy podatkowe przyjęły, że faktury wystawione przez K. sp. z o.o. na rzecz strony, mające potwierdzić nabycie oleju napędowego z zapłaconą akcyzą okazały się fikcyjne. Obrót paliwem prowadzony był przez podmioty pełniące jedynie funkcję "znikających podatników", w tym K. sp. z o.o. W związku z tym, organy stwierdziły, że zakwestionowane faktury pochodzące od K. sp. z o.o. za grudzień 2013 r. nie mogły dokumentować zakupu od tego sprzedawcy, a zatem nie mogły stanowić dowodu na to, że na wcześniejszym etapie obrotu paliwem został obliczony i zapłacony należny podatek akcyzowy.
1.3. Sąd pierwszej instancji uznał, że skarga jest zasadna i stwierdził, że wydając zaskarżoną decyzję, organ naruszył art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1 oraz art.188 i art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2019 r., poz. 900 ze zm., dalej Ordynacja podatkowa). WSA wskazał, że przeprowadzając postępowanie w stosunku do spółki, organy podatkowe pochopnie stwierdziły, że oferowane przez stronę dowody, mające dokumentować uiszczenie akcyzy na wcześniejszym etapie obrotu, nie wniosłyby niczego nowego do sprawy.
Sąd pierwszej instancji stwierdził, że z ustaleń zawartych w protokole kontroli, powołanych w zaskarżonej decyzji, wynika, iż organ nie stwierdził ubytków w rozliczeniu obrotu oleju napędowego oraz benzyny Pb95 i Pb98 za okres od 1 stycznia 2013 r. do 31 grudnia 2013 r., weryfikując dokumenty pod kątem ilościowego rozliczenia obrotu oraz rzeczywiste zapasy na początek każdego miesiąca, zakupu i sprzedaży w danym miesiącu (w tym zużycia na cele własne) oraz zapasów ewidencyjnych i rzeczywistych na koniec każdego miesiąca. Tym samym nie jest wykluczone, iż w przypadku prześledzenia dokumentów oferowanych przez stronę, w zestawieniu z zeznaniami kierowców dokonujących przewozu możliwe jest ustalenie, czy rzeczywiście olej napędowy, którego posiadanie przez skarżącą stwierdzono jest tym olejem, który zgodnie z dokumentami, o których mowa został do spółki przywieziony i czy została zapłacona od niego akcyza. W przypadku stwierdzenia przez organy podatkowe, iż nie jest to możliwe, konieczne dla prawidłowego odniesienia się do twierdzeń strony i oferowanych przez nią wniosków dowodowych należy uznać wskazanie przyczyn takiej oceny. W każdym przypadku dowody zgłaszane przez podatnika powinny zostać poddane kompleksowej i wszechstronnej ocenie, w zestawieniu z innymi dowodami. Nie jest bowiem w takiej sytuacji wystarczające powołanie się na fikcyjność faktur, którymi Spółka udokumentowała nabycie oleju napędowego i brak możliwości odtworzenia łańcucha nabyć. Dla prawidłowego zastosowania art. 8 ust. 2 pkt 3 i art. 13 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (Dz.U. z 2019 r., poz. 864 ze zm., dalej ustawa o podatku akcyzowym) konieczne jest niewątpliwe wykazanie, iż akcyza od spornego oleju napędowego w należnej wysokości nie została zapłacona. Tymczasem DIAS nie analizował tych dokumentów i nie dokonał ich oceny stosownie do wymogów przewidzianych w art. 191 Ordynacji podatkowej.
1.4. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy zobowiązany został do uwzględnienia rozważań Sądu pierwszej instancji w przedmiocie wykładni przepisów prawa materialnego i prawa procesowego i miał dokonać oceny dowodów skarżącej, oferowanych jako zmierzające do wskazania źródła pochodzenia spornego paliwa i faktu zapłaty akcyzy na poprzednim etapie obrotu. Zależnie od wyników tych badań i wyprowadzonych z nich wniosków, w przypadku zaistnienia ku temu przyczyn organ odwoławczy nie jest pozbawiony możliwości skorzystania z dyspozycji art. 229, jak i art. 233 § 2 Ordynacji podatkowej, przy jednoczesnym wykazaniu wystąpienia okoliczności uzasadniających uchylenie decyzji organu pierwszej instancji.
2. Skarga kasacyjna.
2.1. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył organ odwoławczy, zaskarżając wyrok w całości. W skardze kasacyjnej powyższemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzucono naruszenie:
1) przepisów prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art.8 ust. 2 pkt 4 oraz 13 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku akcyzowym poprzez ich niezastosowanie, w przypadku gdy akcyza od nabytych paliw nie została zapłacona na wcześniejszym etapie obrotu,
2) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 180 § 1 oraz art. 187 § 1, art. 188 i art. 191 Ordynacji podatkowej poprzez dokonanie nieprawidłowej kontroli decyzji i w konsekwencji niezasadne jej uchylenie, na skutek wadliwego uznania przez Sąd, że organ nie wyjaśnił w całości stanu faktycznego sprawy, tj. nie podjął wszelkich niezbędnych działań w celu wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy oraz zaniechał zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, podczas gdy organ w sposób pełny i prawidłowy w okolicznościach sprawy zebrał i ocenił materiał dowodowy pozwalający na określenie skarżącej zobowiązania w podatku akcyzowym, który nie został zapłacony na wcześniejszym etapie obrotu,
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 180 § 1 oraz art. 187 § 1, art. 188 i art. 191 Ordynacji podatkowej poprzez dokonanie nieprawidłowej kontroli decyzji i w konsekwencji niezasadne jej uchylenie, na skutek wadliwego przyjęcia przez Sąd, że organ nie dokonał analizy i oceny istotnych dokumentów w sprawie, co doprowadziło Sąd do wadliwego uznania, że nie jest możliwe zastosowanie w sprawie art. 8 ust. 2 pkt 4 oraz art. 13 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku akcyzowym, pomimo wykazania przez organy, że podatek akcyzowy od nabytych paliw nie został zapłacony na wcześniejszym etapie obrotu.
W skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, względnie o jego uchylenie i rozpoznanie skargi oraz o zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przewidzianych.
2.2. W odpowiedzi na skargę kasacyjną, spółka wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie od organu odwoławczego na rzecz strony kosztów postępowania.
2.3. Pismem z dnia 28 lutego 2024 r., strona uzupełniła swoje dotychczasowe stanowisko.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
3.1. Skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw.
3.2. Istotą sporu była zasadność stanowiska organów podatkowych co do obciążenia skarżącej obowiązkiem uiszczenia podatku akcyzowego za grudzień 2013r. od nabytego w tym okresie oleju napędowego i paliwa od K. sp. z o.o., która nie prowadziła działalności gospodarczej w rozumieniu podatku od towarów i usług, stosując art. 8 ust. 2 pkt 4 i art. 13 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku akcyzowym.
3.3. Na wstępie rozważań dotyczących prawidłowości zastosowania w niniejszej sprawie ww. regulacji prawnych należy przypomnieć, że przepis prawa materialnego determinuje zakres i sposób prowadzenia postępowania przez organy podatkowe. W związku z tym w pierwszej kolejności konieczne jest dokonanie prawidłowej wykładni regulacji prawa materialnego mającego zastosowanie w okolicznościach faktycznych danej sprawy.
3.4. Stosownie do art. 8 ust. 2 pkt 4 ustawy o podatku akcyzowym przedmiotem opodatkowania akcyzą jest również nabycie lub posiadanie wyrobów akcyzowych znajdujących się poza procedurą zawieszenia poboru akcyzy, jeżeli od tych wyrobów nie została zapłacona akcyza w należnej wysokości, a w wyniku kontroli podatkowej, kontroli celno-skarbowej albo postępowania podatkowego nie ustalono, że podatek został zapłacony. Zgodnie zaś z art. 13 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, podatnikiem akcyzy jest osoba fizyczna, osoba prawna oraz jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, która dokonuje czynności podlegających opodatkowaniu akcyzą lub wobec której zaistniał stan faktyczny podlegający opodatkowaniu akcyzą, w tym podmiot nabywający lub posiadający wyroby akcyzowe znajdujące się poza procedurą zawieszenia poboru akcyzy, jeżeli od wyrobów tych nie została zapłacona akcyza w należnej wysokości, a wyniku kontroli podatkowej, kontroli celno-skarbowej albo postępowania podatkowego nie ustalono, że podatek został zapłacony.
Wykładnia tych regulacji prawnych nie może być dokonana w oderwaniu od przepisów regulujących zasadę jednofazowości podatku akcyzowego.
Zgodnie bowiem z art. 8 ust. 6 ustawy o podatku akcyzowym, jeżeli w stosunku do wyrobu akcyzowego powstał obowiązek podatkowy w związku z wykonaniem jednej z czynności, o których mowa w ust. 1, to nie powstaje obowiązek podatkowy na podstawie innej czynności podlegającej opodatkowaniu akcyzą, jeżeli kwota akcyzy została, po zakończeniu procedury zawieszenia poboru akcyzy, określona lub zadeklarowana w należnej wysokości, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Natomiast na mocy art. 13 ust. 4 ustawy o podatku akcyzowym, jeżeli obowiązek podatkowy ciąży na kilku podatnikach z tytułu dokonania czynności lub zaistnienia stanu faktycznego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 3 oraz ust. 2, 3 i 5, których przedmiotem są te same wyroby akcyzowe, zapłata akcyzy związanej z tymi wyrobami przez jednego z tych podatników powoduje wygaśnięcie zobowiązania podatkowego pozostałych podatników.
Naczelny Sąd Administracyjny w swoim dotychczasowym orzecznictwie wyjaśniał, że powołane przepisy abstrahują od przyczyn niezapłacenia akcyzy w należnej wysokości, w tym także przez podmiot, który był dostawcą takiego wyrobu. Nie jest również istotne, czy znany jest ten dostawca. Warunkiem opodatkowania posiadania lub nabycia wyrobów akcyzowych jest brak możliwości ustalenia przez organy podatkowe, że akcyza na wcześniejszym etapie obrotu została uiszczona w prawidłowej wysokości. Posiadacz lub nabywca wyrobów akcyzowych może zostać bowiem zobowiązany do zapłaty podatku akcyzowego w sytuacji, gdy posiadane lub nabyte przez niego wyroby akcyzowe nie były obciążone podatkiem akcyzowym na wcześniejszym etapie obrotu, natomiast organy podatkowe nie były w stanie w toku postępowania stwierdzić, że akcyza została zapłacona na wcześniejszym etapie obrotu tym wyrobem (zob. wyroki NSA: z dnia 14 września 2022 r., sygn. akt I GSK 3454/18, z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I GSK 113/18 czy z dnia 6 kwietnia 2016 r., sygn. akt I GSK 1571/14).
Sytuacja określona w art. 8 ust. 2 pkt 4 ustawy o podatku akcyzowym dotyczy najczęściej wyrobów udokumentowanych fikcyjnymi fakturami oraz pochodzących z niewiadomego źródła lub nierzetelnego kontrahenta, który nie uiścił akcyzy w należytej wysokości. Udowodnienie, że wyrób akcyzowy jest niewiadomego pochodzenia (np. nabyty na podstawie "pustych" faktur wystawionych przez fikcyjny podmiot) uprawnia do twierdzenia, że podatek na wcześniejszym etapie jego sprzedaży nie został zadeklarowany, ani określony. W tej sytuacji nie sposób wykazać, że nieznani kontrahenci uiścili akcyzę na poprzednim etapie obrotu.
Nie mniej jednak powyższe nie oznacza, że postępowanie podatkowe prowadzone na podstawie art. 8 ust. 2 pkt 4 ustawy o podatku akcyzowym powinno ograniczać się jedynie do zbadania czy akcyza została zapłacona na poprzednim etapie obrotu i tylko w tym zakresie. Omawiana regulacja prawna nie zawiera takiego ograniczenia. Jak wskazano powyżej, zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, podatnikiem akcyzy staje się podmiot, który dokonuje czynności podlegającej opodatkowaniu akcyzą lub wobec którego zaistniał stan faktyczny podlegający opodatkowaniu akcyzą, ale od wyrobów tych nie została zapłacona akcyza w należnej wysokości. W dalszej części przepis ten wskazuje, że kwestia ta czyli brak zapłaty podatku - ma być ustalona w kontroli podatkowej, kontroli celno-skarbowej albo postępowaniu podatkowym.
Z powyższego wynika zatem, że ustalenie, że podatek akcyzowy nie został zapłacony nie może ograniczać się tylko do bezpośredniego dostawcy podatnika wobec, którego toczy się postępowanie w tym przedmiocie. Ponadto, jeśli ustalenie dotyczące braku zapłaty akcyzy ma odbyć się w jednej z procedur podatkowych wskazanych w tym przepisie, to oznacza, że organy podatkowe nie są zwolnione z obowiązku prawidłowego prowadzenia tego postępowania, a w konsekwencji tego nie są uprawnione do automatycznego przyjęcia, że jeśli bezpośredni dostawca nie zapłacił akcyzy i najprawdopodobniej jego poprzednik także, to nie ma potrzeby prowadzenia dalszego postępowania w celu ustalenia czy podatek ten nie został zapłacony na jeszcze wcześniejszym etapie postępowania. Oczywiście w tym zakresie konieczne jest współdziałanie samego podatnika, który powinien posiadać stosowne dokumenty.
3.5. Przypomnieć w związku z tym należy, że w niniejszej sprawie strona oferowała organowi podatkowemu dowody świadczące o zapłaceniu akcyzy na wcześniejszym etapie obrotu, tj. przez D. sp. z o.o. Organy odmówiły przeprowadzenia tych dowodów wskazując, że ww. podmiot nie był kontrahentem strony, a jedynie zarejestrowanym odbiorcą. Wskazano również, że: "Po przyjęciu paliwa przez "zarejestrowanego odbiorcę" kończy się procedura zawieszenia poboru akcyzy i powstaje obowiązek podatkowy w podatku akcyzowym, który jest uiszczany w ustawowym terminie. Natomiast właścicielem paliwa jest firma A, która kolejno odsprzedaje wyroby akcyzowe kolejnej firmie B i ta następnej, aż paliwo napędowe trafia do strony. Niemniej jednak na etapie kontroli ani na etapie postępowania podatkowego nie ma możliwości odtworzenia łańcucha transakcji od nabycia wewnątrzwspólnotowego, aż do nabycia przez skarżącą. W związku z powyższym nie było możliwe ustalenie pochodzenia nabytego paliwa, a tym samym stwierdzenie, że należna od niego akcyza została zapłacona".
3.6. Odnosząc się do powyższego należy przypomnieć, że zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 5 ustawy o podatku akcyzowym podatnikiem akcyzy jest podmiot będący zarejestrowanym odbiorcą, z wyłączeniem zarejestrowanego odbiorcy posiadającego zezwolenie na jednorazowe nabycie wyrobów akcyzowych jako zarejestrowany odbiorca - z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego wyrobów akcyzowych na rzecz innego podmiotu.
Przedmiotem opodatkowania akcyzą, zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 4 tej ustawy jest nabycie wewnątrzwspólnotowe wyrobów akcyzowych, z wyłączeniem nabycia wewnątrzwspólnotowego dokonywanego do składu podatkowego. Co do zasady zatem, w momencie odbioru wyrobów akcyzowych przez zarejestrowanego odbiorcę, następuje zakończenie procedury zawieszenia poboru akcyzy i powstaje zobowiązanie podatkowe z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego wyrobów akcyzowych wg właściwej stawki akcyzy. Zarejestrowany odbiorca jest więc zobowiązany do rozpoznania zobowiązania podatkowego już w momencie odbioru wyrobów akcyzowych. Celem instytucji zarejestrowanego odbiorcy jest bowiem możliwość nabywania wyrobów akcyzowych od dostawcy z innego państwa członkowskiego bez obowiązku zapłaty akcyzy w państwie dostawcy. Ponadto zarejestrowany odbiorca może dokonywać wewnątrzwspólnotowych nabyć wyrobów akcyzowych zarówno we własnym imieniu, jak i w imieniu (na zlecenie) swoich kontrahentów.
Z powyższego wynika więc, że regulacje przewidziane w art. 8 ust. 1 pkt 4 oraz art. 13 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku akcyzowym nie uprawniają organów podatkowych do prowadzenia jedynie ograniczonego postępowania obejmującego bezpośredniego dostawcę podatnika. Przeciwnie, w sytuacji gdy podatnik (w tym przypadku strona) przedstawia stosowne dowody, organ jest zobowiązany do dokonania ustaleń w stosunku do podmiotów występujących na wcześniejszym etapie obrotu, jak np. podmiotów będących zarejestrowanymi odbiorcami. W związku z tym, że zgodnie z art. 8 ust. 5 tej ustawy, podatek akcyzowy jest podatkiem jednofazowym, to jego zapłata przez innego podatnika, dokonującego czynności podlegającej opodatkowaniu, daje podstawy do stwierdzenia, że zobowiązanie podatkowe wygasło.
W myśl zaś art. 8 ust. 6 tej ustawy, jeżeli w stosunku do wyrobu akcyzowego powstał obowiązek podatkowy w związku z wykonaniem jednej z czynności, o których mowa w art. 8 ust. 1, to nie powstaje obowiązek podatkowy na podstawie innej czynności podlegającej opodatkowaniu akcyzą jeżeli kwota akcyzy została, po zakończeniu procedury zawieszenia poboru akcyzy, określona lub zadeklarowana w należnej wysokości, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej.
3.7. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że poza sporem pozostawało ustalenie organów podatkowych, że kontrahent skarżącej był podmiotem nie prowadzącym rzeczywistej działalności gospodarczej, przez co z uwagi na brak rzetelności faktur wystawionych przez ten podmiot stwierdzono, że podatek akcyzowy nie został zapłacony i obciążono skarżącą obowiązkiem jego uiszczenia. Niemniej WSA słusznie wskazał, że organy podatkowe nie zweryfikowały w sposób rzetelny i prawidłowy dowodów przedstawionych przez skarżącą na okoliczność uiszczenia podatku akcyzowego na wcześniejszym etapie obrotu.
Wbrew stanowisku autora skargi kasacyjnej Sąd pierwszej instancji miał rację wskazując, że organy podatkowe uchybiły art. 187 i art. 188 Ordynacji podatkowej. O ile faktury wystawione przez kontrahenta były nierzetelne, to skarżąca wskazała wiarygodną możliwość zweryfikowania uiszczenia podatku akcyzowego na wcześniejszym etapie obrotu. Stosownymi dokumentami skarżąca podkreśliła połączenie faktur VAT z dokumentami e-AD, z którego wynikał przypisany kod ARC wskazujący na jego pochodzenie i to, że dostarczony był do agencji celnej w S. (tj. O. sp. z o.o.) oraz z dokumentami CMR i listami przewozowymi oraz dodatkowo dokumentami przyjęcia zewnętrznego. Ponadto do tych dokumentów przedstawiono dokument stanowiący ewidencję akcyzową z potwierdzeniem wykonania przelewu z zadeklarowaniem i zapłaceniem podatku akcyzowego od wyrobu akcyzowego, do którego przypisany został stosowny kod ARC.
W związku z tym za zasadne należy uznać stanowisko Sądu pierwszej instancji zobowiązujące organ podatkowy do zweryfikowania dokumentów przedstawionych przez podatnika na okoliczność uiszczenia akcyzy od towaru akcyzowego na wcześniejszym etapie obrotu.
Wbrew zatem stanowisku organu wyrażonemu w skardze kasacyjnej, Sąd pierwszej instancji nie naruszył art. art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 180 § 1 oraz art. 187 § 1, art. 188 i art. 191 Ordynacji podatkowej.
3.8. Z powyższych względów za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia przez WSA prawa materialnego, tj. art. 8 ust. 2 pkt 4 i art. 13 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku akcyzowym.
3.9. Powyższe zaś oznacza, że sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty, zarówno naruszenia prawa procesowego, jak i materialnego, jako niezasadne, nie mogły zostać uwzględnione.
3.10. W tym stanie rzeczy, wobec braku usprawiedliwionych podstaw, skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.
Elżbieta Olechniewicz Roman Wiatrowski Hieronim Sęk sędzia WSA (del.) sędzia NSA sędzia NSA

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI