I FSK 589/19
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła wieloletniego sporu o zaliczenie wpłaty podatku od towarów i usług za marzec 2017 r., dokonanej przez podmiot trzeci (G. Sp. z o.o.) z jego rachunku bankowego na poczet zobowiązania C. Sp. z o.o. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Pabianicach pierwotnie zaliczył tę wpłatę, jednak DIAS wszczął postępowanie o stwierdzenie jej nieważności, początkowo opierając się na przesłance rażącego naruszenia prawa. Po serii orzeczeń sądowych, w tym wyroków NSA (I FSK 589/19, I FSK 772/23), które uchylały wcześniejsze rozstrzygnięcia WSA i wskazywały na brak rażącego naruszenia prawa, DIAS wydał postanowienie stwierdzające nieważność z powodu braku podstawy prawnej (art. 247 § 1 pkt 2 O.p.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił to postanowienie, uznając, że DIAS nie zastosował się do wytycznych NSA. Sąd podkreślił, że NSA wykluczył możliwość stwierdzenia nieważności z powodu rażącego naruszenia prawa, a DIAS nie mógł wszczynać nowego postępowania w oparciu o inną przesłankę (brak podstawy prawnej) po upływie 5-letniego terminu przewidzianego w art. 249 § 1 pkt 1 O.p. Sąd uznał, że DIAS naruszył również zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie oraz wytyczne NSA, co skutkowało uchyleniem zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia I instancji.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących stwierdzenia nieważności decyzji i postanowień podatkowych, w szczególności art. 247, 249 O.p., a także zasady związania oceną prawną sądów administracyjnych (art. 153 p.p.s.a.) oraz skutków prawomocnych orzeczeń (art. 170 p.p.s.a.). Orzeczenie podkreśla znaczenie terminów procesowych i konsekwencji zmiany podstawy prawnej w postępowaniu.
Dotyczy specyficznej sytuacji zaliczenia wpłaty podatku VAT dokonanej przez podmiot trzeci oraz procedury stwierdzenia nieważności postanowienia podatkowego.
Zagadnienia prawne (2)
Czy Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, po uchyleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowień stwierdzających nieważność postanowienia o zaliczeniu wpłaty z powodu rażącego naruszenia prawa, może wszcząć nowe postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności tego samego postanowienia z innej podstawy prawnej (brak podstawy prawnej), po upływie 5-letniego terminu od doręczenia postanowienia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej nie mógł wszcząć nowego postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia z powodu braku podstawy prawnej po upływie 5-letniego terminu, ponieważ pierwotne postępowanie dotyczyło innej przesłanki (rażące naruszenie prawa), a zmiana podstawy prawnej po upływie terminu jest niedopuszczalna.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej nie zastosował się do wytycznych Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wykluczył rażące naruszenie prawa jako podstawę nieważności. Następnie DIAS próbował oprzeć stwierdzenie nieważności na braku podstawy prawnej, co stanowiło zmianę przedmiotu postępowania po upływie 5-letniego terminu z art. 249 § 1 pkt 1 O.p. Sąd podkreślił, że postępowanie wszczęte z urzędu w 2018 r. dotyczyło wyłącznie rażącego naruszenia prawa, a nie braku podstawy prawnej.
Czy wpłata podatku VAT dokonana przez podmiot trzeci z jego rachunku bankowego, przekraczająca 1000 zł i niebędąca zapłatą przez członka rodziny ani właściciela przedmiotu hipoteki/zastawu, może skutecznie wygasić zobowiązanie podatkowe podatnika?
Odpowiedź sądu
Nie, taka wpłata nie może skutecznie wygasić zobowiązania podatkowego, chyba że spełnione są warunki określone w art. 62b O.p. (np. zapłata przez członka rodziny, właściciela przedmiotu hipoteki/zastawu, lub gdy kwota nie przekracza 1000 zł).
Uzasadnienie
Sąd powołał się na orzecznictwo NSA, które wskazało, że wpłata dokonana przez podmiot trzeci z jego rachunku, przekraczająca limit 1000 zł i niebędąca zapłatą przez członka rodziny ani właściciela przedmiotu hipoteki/zastawu, nie może skutecznie wygasić zobowiązania podatkowego. Samo ustalenie, czy wpłata pochodziła od właściciela przedmiotu hipoteki/zastawu lub czy podmiot trzeci działał jako wyręczyciel, wymagało czynności wyjaśniających, co wykluczało stwierdzenie rażącego naruszenia prawa.
Przepisy (15)
Główne
O.p. art. 247 § 1
Ordynacja podatkowa
O.p. art. 247 § 1
Ordynacja podatkowa
pkt 2 - wydanie postanowienia bez podstawy prawnej; pkt 3 - wydanie postanowienia z rażącym naruszeniem prawa
p.p.s.a. art. 153
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Związanie oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania.
p.p.s.a. art. 170
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Związanie prawomocnym orzeczeniem.
Pomocnicze
O.p. art. 62 § 4
Ordynacja podatkowa
O.p. art. 62b § 1
Ordynacja podatkowa
Określa przypadki, w których dopuszcza się zapłatę podatku przez inny podmiot niż podatnik.
O.p. art. 62b § 2
Ordynacja podatkowa
O.p. art. 249 § 1
Ordynacja podatkowa
Określa 5-letni termin na żądanie stwierdzenia nieważności.
O.p. art. 249 § 2
Ordynacja podatkowa
O.p. art. 121 § 1
Ordynacja podatkowa
Zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie.
p.p.s.a. art. 135
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 200
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 205 § 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 209
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Skuteczne argumenty
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej nie zastosował się do wytycznych Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartych w wyrokach I FSK 589/19 i I FSK 772/23. • Postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z 17 maja 2017 r. z powodu braku podstawy prawnej zostało wszczęte po upływie 5-letniego terminu określonego w art. 249 § 1 pkt 1 O.p. • Organ prowadził pierwotnie postępowanie w oparciu o inną przesłankę (rażące naruszenie prawa), a zmiana podstawy prawnej po upływie terminu jest niedopuszczalna.
Odrzucone argumenty
Argumentacja DIAS, że mógł badać inne przesłanki nieważności (brak podstawy prawnej) po tym, jak NSA wykluczył rażące naruszenie prawa, i że postępowanie wciąż trwało.
Godne uwagi sformułowania
nie sposób przyjąć, że rażąco naruszało prawo postanowienie, mocą którego wpłata pochodząca od Podmiotu trzeciego została zaliczona na poczet zaległego zobowiązania podatkowego • Sąd stwierdza, że jest wręcz przeciwnie. • Treść zaskarżonego postanowienia świadczy nie tylko o niezrozumieniu przez DIAS wyroku z dnia 16 listopada 2023 r. [...] ale tak naprawdę o jaskrawej modyfikacji słów użytych przez Naczelny Sąd Administracyjny, co prowadzi do przeinaczenia zaleceń zawartych w tym orzeczeniu. • Prowadzi to zatem do wniosku, że postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Pabianicach z dnia 17 maja 2017 r. z uwagi na jego wydanie bez podstawy prawnej (art. 247 § 1 pkt 2 O.p.) było prowadzone bez jego formalnego wszczęcia.
Skład orzekający
Paweł Kowalski
przewodniczący
Bożena Kasprzak
członek
Grzegorz Potiopa
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących stwierdzenia nieważności decyzji i postanowień podatkowych, w szczególności art. 247, 249 O.p., a także zasady związania oceną prawną sądów administracyjnych (art. 153 p.p.s.a.) oraz skutków prawomocnych orzeczeń (art. 170 p.p.s.a.). Orzeczenie podkreśla znaczenie terminów procesowych i konsekwencji zmiany podstawy prawnej w postępowaniu."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zaliczenia wpłaty podatku VAT dokonanej przez podmiot trzeci oraz procedury stwierdzenia nieważności postanowienia podatkowego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje zawiłości wieloletnich postępowań podatkowych i sądowych, znaczenie precyzyjnej interpretacji przepisów oraz konsekwencje dla organów podatkowych wynikające z niezastosowania się do wytycznych sądów wyższych instancji. Jest to przykład skomplikowanej batalii prawnej.
“Sąd administracyjny uchyla decyzje organu podatkowego za ignorowanie wytycznych NSA i przekroczenie terminów.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.