I FSK 57/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPrzedmiotem skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu był wyrok WSA we Wrocławiu, który uchylił decyzję organu w przedmiocie podatku od towarów i usług. Organ zarzucił naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 122, 187 § 1 i 191 Ordynacji podatkowej, twierdząc, że WSA błędnie uznał, iż organ nie podjął wszelkich niezbędnych działań do zebrania materiału dowodowego, w szczególności nie wystąpił do kontrahentów skarżącej o duplikaty faktur. Organ argumentował, że przepisy nie dają mu uprawnienia do żądania duplikatów od kontrahentów, a obowiązek ten spoczywa na nabywcy. Zarzucono również naruszenie art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez błędne uznanie, że postępowanie nie było prowadzone w sposób budzący zaufanie. Dodatkowo podniesiono zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 86 ust. 1 i 2 oraz art. 106l ust. 1 pkt 1 lit. a) ustawy o VAT, poprzez błędne uznanie, że organ przedwcześnie odmówił prawa do odliczenia VAT. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd uznał, że w wyjątkowych okolicznościach sprawy, związanych z chorobą skarżącej i brakiem wiedzy jej opiekuna prawnego o prowadzonej działalności, ciężar dowodu w zakresie prawa do odliczenia podatku spoczywał na organach podatkowych. Sąd podkreślił, że zasada ta może doznawać wyjątków, gdy odtworzenie dokumentacji jest obiektywnie niemożliwe lub nadmiernie utrudnione. NSA podzielił stanowisko WSA, że organy podatkowe powinny podjąć działania celem uzyskania dokumentów potwierdzających prawo skarżącej do odliczenia, w tym wystąpić do kontrahentów o duplikaty faktur. Sąd wskazał również, że organy powinny zbadać, czy czynności opodatkowane zostały wykonane i podatek należny rozliczony, nawet w przypadku braku duplikatów, kierując się zasadą neutralności VAT i prymatu materialnej prawidłowości nad względami formalnymi. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 121 § 1 O.p., NSA uznał, że postępowanie nie było prowadzone w sposób budzący zaufanie, wskazując na niejasne pouczenia organu dotyczące sposobu uzyskania dokumentacji.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie wyjątków od reguły ciężaru dowodu w VAT, zasada zaufania w postępowaniu podatkowym, prymat materialnej prawidłowości nad formalną.
Dotyczy specyficznych, wyjątkowych okoliczności sprawy (choroba, brak wiedzy opiekuna prawnego).
Zagadnienia prawne (3)
Czy w sytuacji nadmiernych utrudnień po stronie podatnika w uzyskaniu dokumentacji potwierdzającej prawo do odliczenia VAT, ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na organach podatkowych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, w wyjątkowych okolicznościach, gdy odtworzenie dokumentacji jest obiektywnie niemożliwe lub nadmiernie utrudnione, obowiązek dowodzenia w zakresie prawa do odliczenia spoczywa na organie podatkowym.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że choroba podatniczki i brak wiedzy jej opiekuna prawnego o działalności gospodarczej stanowiły nadmierne utrudnienie w uzyskaniu dokumentacji, co przerzucało ciężar dowodu na organ.
Czy postępowanie podatkowe prowadzone przez organ było zgodne z zasadą zaufania do organów podatkowych (art. 121 § 1 O.p.), jeśli organ udzielał niejasnych pouczeń dotyczących sposobu uzyskania dokumentacji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, postępowanie nie było prowadzone w sposób budzący zaufanie, ze względu na niejasne i wprowadzające w błąd pouczenia organu dotyczące sposobu uzyskania dokumentacji.
Uzasadnienie
Organ informował o możliwości uzyskania kserokopii faktur zamiast duplikatów, co wprowadziło w błąd opiekuna prawnego i utrudniło uzyskanie właściwych dokumentów.
Czy organ podatkowy może odmówić prawa do odliczenia VAT, jeśli podatnik nie przedstawił duplikatów faktur, mimo że czynności opodatkowane zostały wykonane i podatek należny rozliczony?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, w szczególnych okolicznościach, gdy dokonanie czynności opodatkowanej nie budzi wątpliwości, a podatek należny został rozliczony, organ powinien rozważyć możliwość uwzględnienia podatku naliczonego nawet przy braku duplikatów faktur.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił prymat materialnej prawidłowości czynności nad względami formalnymi oraz zasadę neutralności VAT.
Przepisy (11)
Główne
u.p.t.u. art. 86 § 1
Ustawa o podatku od towarów i usług
Prawo do odliczenia podatku naliczonego.
u.p.t.u. art. 86 § 2
Ustawa o podatku od towarów i usług
Warunki odliczenia podatku naliczonego.
u.p.t.u. art. 106l § 1
Ustawa o podatku od towarów i usług
Prawo do odliczenia podatku naliczonego na podstawie faktury lub jej duplikatu.
Pomocnicze
O.p. art. 121 § 1
Ordynacja podatkowa
Postępowanie powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych.
O.p. art. 122
Ordynacja podatkowa
Obowiązek zebrania materiału dowodowego i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
O.p. art. 187 § 1
Ordynacja podatkowa
Obowiązek organu do zebrania dowodów.
O.p. art. 191
Ordynacja podatkowa
Organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego.
P.p.s.a. art. 145 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa uchylenia decyzji przez WSA.
P.p.s.a. art. 151
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Oddalenie skargi przez WSA.
P.p.s.a. art. 174
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawy skargi kasacyjnej.
P.p.s.a. art. 184
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Oddalenie skargi kasacyjnej przez NSA.
Argumenty
Skuteczne argumenty
W wyjątkowych okolicznościach sprawy (choroba podatniczki, brak wiedzy opiekuna prawnego) ciężar dowodu w zakresie prawa do odliczenia VAT spoczywał na organach podatkowych. • Postępowanie podatkowe nie było prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych z uwagi na niejasne pouczenia organu. • Organ powinien rozważyć możliwość uwzględnienia podatku naliczonego pomimo braku duplikatów faktur, gdy czynności opodatkowane nie budzą wątpliwości.
Odrzucone argumenty
Organ nie naruszył przepisów postępowania, gdyż nie miał obowiązku występowania o duplikaty faktur do kontrahentów. • Sąd pierwszej instancji błędnie uznał, że organ nie podjął wszelkich niezbędnych działań do wyjaśnienia stanu faktycznego. • Organ nie naruszył prawa materialnego, odmawiając prawa do odliczenia VAT przedwcześnie.
Godne uwagi sformułowania
nadmierne utrudnienia po stronie skarżącej • ciężar udowodnienia, że skarżącej takie prawo przysługiwało, spoczywał na organach podatkowych • zasada ta może doznawać wyjątków • postępowanie podatkowe nie było prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych • prymat materialnej prawidłowości czynności nad względami formalnymi
Skład orzekający
Marek Olejnik
przewodniczący
Małgorzata Niezgódka - Medek
sprawozdawca
Dominik Mączyński
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie wyjątków od reguły ciężaru dowodu w VAT, zasada zaufania w postępowaniu podatkowym, prymat materialnej prawidłowości nad formalną."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznych, wyjątkowych okoliczności sprawy (choroba, brak wiedzy opiekuna prawnego).
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak wyjątkowe okoliczności życiowe podatnika mogą wpłynąć na rozkład ciężaru dowodu w postępowaniu podatkowym, co jest istotne dla praktyków prawa podatkowego.
“Choroba i brak wiedzy opiekuna prawnego zmieniły zasady gry w VAT: NSA przerzucił ciężar dowodu na skarbówkę.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.