III FSK 367/24

III FSK 367/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jacek Brolik
Jolanta Sokołowska /sprawozdawca/
Stanisław Bogucki /przewodniczący/
Symbol z opisem
6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne
Podatek od nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Sz 303/23 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2023-12-13
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 183 § 1 i § 2 pkt 3, art. 51, art. 111 § 1 i § 2.
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), Protokolant Piotr Stępień, po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 13 grudnia 2023 r., sygn. akt I SA/Sz 303/23 w sprawie ze skargi R. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 20 kwietnia 2023 r., nr SKO/KD/400/383/2023 w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2021 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie, 2) zasądza od R. B. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie kwotę 1668 (słownie: tysiąc sześćset sześćdziesiąt osiem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: P.p.s.a.) WSA połączył do wspólnego rozpoznania sprawy o sygnaturach akt: I SA/Sz 296/23, I SA/Sz 297/23, SA/Sz 298/23, SA/Sz 299/23, SA/Sz 300/23, SA/Sz 301/23, SA/Sz 302/23, SA/Sz 303/23, SA/Sz 304/23, SA/Sz 305/23 do wspólnego rozpoznania.
Wyrokiem z dnia 13 grudnia 2023 r., sygn. akt I SA/Sz 303/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie (dalej: WSA) po rozpoznaniu sprawy ze skargi R. B. (dalej: Skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie (dalej: SKO) z dnia 20 kwietnia 2023 r. nr SKO/KD/400/383/2023 w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2021 r. – uchylił zaskarżoną decyzję.
Sąd stwierdził, że u podstaw sporu legła zawarta w art. 1a ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1170 ze zm., dalej: u.p.o.l.) definicja pojęcia "grunty, budynki i budowle związane z prowadzeniem działalności gospodarczej". Sąd dokonał wykładni art. 1a ust. 1 pkt 3 u.p.o.l. z uwzględnieniem orzecznictwa, po czym stwierdził, że organ przyjął jego prawidłową wykładnię, natomiast niewłaściwie zastosował ten przepis, naruszając przy tym art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r., poz. 2651 ze zm., dalej: O.p.). Niezasadnie bowiem SKO przyjęło, że całokształt okoliczności wskazuje na związek z działalnością gospodarczą nabytej nieruchomości, w tym sukcesywne zajmowanie coraz większego jej obszaru na tę działalność, wraz z jej rozwojem.
W ocenie Sądu ocena zgromadzonego materiału może co najwyżej wskazywać na włączanie do prowadzonej działalności składników majątku osoby fizycznej do prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, w związku z rozszerzaniem i rozwijaniem działalności gospodarczej. Kolejne okoliczności, które według organu przemawiają za związaniem z działalnością gospodarczą, tj. adres, dawna funkcja budynków, ich posadowienie na jednej działce czy określenie jako przedmiotu umowy nabycia zorganizowanej części przedsiębiorstwa pod nazwą M. [...] – zdaniem Sądu mogą jedynie przesądzać o tym, jakie przedmioty nabył Skarżący 5 lipca 2011 r. Sąd nie zgodził się z organem, że to podatnik ma wykazać na jakie cele prywatne wykorzystuje nieruchomość. Stanął na stanowisku, iż obowiązkiem organu jest wykazanie związania gruntów z prowadzoną przez osobę fizyczną działalnością gospodarczą. Sąd stwierdził, że temu obowiązkowi organ nie sprostał, a dokonana przezeń ocena zgromadzonego materiału dowodowego jawi się jako dowolna. Podkreślił, iż organ nie wskazał na inne dowody czy zdarzenia, z których wynikałyby odmienne okoliczności.
WSA za niezbędne uznał uchylenie zaskarżonej decyzji celem przeprowadzenia przez organ ponownej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie, ewentualnie pozyskanie innych dowodów dających możliwość oceny potencjalnego wykorzystania spornych nieruchomości w prowadzonej działalności gospodarczej.
Skargę kasacyjną wniosło SKO. Na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzuciło naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 111 § 1 w związku z art. 51 P.p.s.a. poprzez niepołączenie przez WSA sprawy ze skargi T. B. o sygnaturze I SA/Sz 302/23 oraz sprawy ze skargi R. B. o sygnaturze I SA/Sz 303/23, które to skargi dotyczą tej samej decyzji SKO z dnia 20 kwietnia 2023 r. nr SKO/KD/400/383/2023 utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej: Wójt) z dnia 25 listopada 2022 r. znak: [...] ustalającą T. B. i R. B. wartość zobowiązania podatkowego za 2021 r. w podatku od nieruchomości w kwocie 50 038,00 zł, pomimo takiego obowiązku wynikającego z art. 111 § 1 P.p.s.a., który stanowi o połączeniu z urzędu przez sąd administracyjny spraw ze skarg współuczestników postępowania z racji możliwości objęcia ich jedną skargą, gdyż skarżący mogą występować w roli skarżących w jednej sprawie na podstawie art. 51 P.p.s.a., co przesądza o nieważności postępowania na podstawie art. 183 § 2 pkt 3 P.p.s.a.;
2) art. 111 § 1 w związku z art. 134 § 1 P.p.s.a. poprzez wydanie przez WSA dwóch wyroków w tożsamej sprawie, gdyż Sąd prowadził równocześnie dwa postępowania, które zakończyły się wyrokami zawierającymi takie samo rozstrzygnięcie, to jest wyrokiem z dnia 13 grudnia 2023 r. sygn. akt I S.A/Sz 302/23 i wyrokiem z dnia 13 grudnia 2023 r. sygn. akt I SA/Sz 303/23, w efekcie czego doszło do dwukrotnego uchylenia tej samej decyzji SKO z dnia 20 kwietnia 2023 r. nr SKO/KD/400/383/2023 utrzymującej w mocy decyzję Wójta z dnia 25 listopada 2022 r. znak: [...] ustalającą T. B. i R. B. wartość zobowiązania podatkowego za 2021 r. w podatku od nieruchomości w kwocie 50 038,00 zł, pomimo zobowiązania do podjęcia rozstrzygnięcia przez Sąd w granicach jednej sprawy, co przesądza o nieważności postępowania na podstawie art. 183 § 2 pkt 3 P.p.s.a.;
3) art. 133 § 1 oraz art. 134 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez wydanie wyroku uchylającego decyzję SKO bez uwzględnienia całości akt sprawy, w tym pełnego uzasadnienia decyzji odwoławczej, a także pomimo niepełnego, to jest częściowego rozpoznania sprawy przez Sąd, w wyniku pominięcia niektórych jej aspektów, to jest niektórych okoliczności ustalonych przez SKO w postępowaniu odwoławczym, które zostały przywołane w uzasadnieniu uchylonej decyzji jako przesądzające łącznie o związaniu opodatkowanej nieruchomości z prowadzeniem przez Skarżących działalności gospodarczej na podstawie art. 1a ust. 1 pkt 3 u.p.o.l. Jak również w wyniku nieuwzględnienia pełnego uzasadnienia uchylonej decyzji, w efekcie czego Sąd niezasadnie przyjął, że SKO naruszyło przepisy proceduralne wymagając od podatników wykazania prywatnego wykorzystania nieruchomości, podczas gdy SKO wyjaśniło, że dokonało w tym zakresie ustaleń na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym protokołu oględzin, danych z rejestrów i oświadczeń stron.
Na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi SKO zarzuciło naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 1a ust. 1 pkt 3 u.p.o.l. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, gdyż wprawdzie Sąd poprzez przytoczone w uzasadnieniu wyroku judykaty sądów przedstawia prawidłową wykładnię art. 1a ust. 1 pkt 3 u.p.o.l., zgodnie z którą za nieruchomości związane z prowadzeniem działalności gospodarczej uznaje się nieruchomości będące w posiadaniu przedsiębiorcy, które są faktycznie bądź mogą być potencjalnie związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, to jednak dokonuje oceny stanu faktycznego sprawy jedynie w zakresie faktycznego związania nieruchomości z prowadzoną przez Skarżących działalnością gospodarczą, gdyż pomija bądź ocenia negatywnie te okoliczności ustalone przez SKO i przywołane w uzasadnieniu decyzji odwoławczej, z których wynika, że opodatkowana nieruchomość jest w części potencjalnie związana z prowadzeniem przez Skarżących działalności gospodarczej.
SKO wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Skarżący wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Przesłanki nieważności postępowania zostały enumeratywnie wymienione w § 2 przywołanego artykułu.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie wystąpiła przesłanka nieważności postępowania określona w art. 183 § 2 pkt 3 P.p.s.a., według której nieważność postępowania zachodzi, jeżeli w tej samej sprawie toczy się postępowanie wcześniej wszczęte przed sądem administracyjnym albo jeżeli sprawa taka została już prawomocnie osądzona. WSA w Szczecinie uchylił bowiem dwoma wyrokami z dnia 13 grudnia 2023 r. o sygnaturach I SA/Sz 302/23 i I SA/Sz 303/23, wydaną w tożsamej przedmiotowo i podmiotowo sprawie, jedną decyzję SKO w Szczecinie z dnia 20 kwietnia 2023 r. nr SKO/KD/400/383/2023 w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2021 r.
W sprawach tych zostały wniesione odrębne skargi przez adresatów tej decyzji, tj. T. B. i R. B., chociaż możliwe było wniesienie jednej skargi przez obu skarżących. Uprawnia do tego regulacja z art. 51 P.p.s.a., zgodnie z którą kilku uprawnionych do wniesienia skargi może w jednej sprawie występować w roli skarżących, jeżeli ich skargi dotyczą tej samej decyzji, postanowienia, innego aktu lub czynności albo bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Ponieważ skarżący nie skorzystali z ustanowionej przytoczonym przepisem instytucji współuczestnictwa, WSA zobowiązany był połączyć sprawy do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia, zgodnie z dyspozycją art. 111 § 1 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że sąd zarządza połączenie kilku oddzielnych spraw toczących się przed nim w celu ich łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, jeżeli mogły być objęte jedną skargą.
Orzekający w niniejszej sprawie Sąd podziela stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2022 r., I OSK 1765/21 (publ.: https://orzeczenia.nsa.gov.pl), w którym odwołując się do piśmiennictwa stwierdzono, iż jeżeli działanie (bezczynność) może być objęte jedną skargą (art. 51 P.p.s.a.), lecz stało się przedmiotem kilku spraw sądowoadministracyjnych (kilku odrębnych skarg do sądu), obowiązkiem sądu jest zarządzenie ich połączenia do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Art. 111 § 1 P.p.s.a. stanowi bowiem o obligatoryjności ich łącznego rozpoznania. W zakresie łącznego rozstrzygnięcia wprowadza ocenę, stanowiąc "lub także rozstrzygnięcia", ale zapis ten nie może być odczytywany jako pozostawienie sądowi zupełnej dowolności przy podejmowaniu decyzji o połączeniu lub odstąpieniu od połączenia spraw. Odstąpienie od połączenia spraw do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia jest możliwe, jeżeli skargi zostały wniesione w tożsamej przedmiotowo sprawie, ale stosowane przez sąd administracyjny środki prawne nie mogą być tożsame. Wystąpi to np. w takich przypadkach gdy: skarga jednego skarżącego, któremu przysługuje legitymacja do złożenia skargi, okazała się zasadna i sąd skargę uwzględnił, natomiast inni skarżący nie mieli interesu prawnego i sąd ich skargi z tego względu oddalił, bądź jeżeli w trakcie rozpoznania sprawy sąd ustalił, że jeden ze skarżących nie uzupełnił braków formalnych skargi, złożył skargę z uchybieniem terminu, a więc skarga podlegała odrzuceniu.
Naruszenie obowiązku obligatoryjnego połączenia spraw sądowoadministracyjnych obwarowane jest przesłanką nieważności, gdy sąd w tożsamej przedmiotowo sprawie prowadzi oddzielne postępowania sądowoadministracyjne, albo po prawomocnym rozstrzygnięciu sprawy sądowoadministracyjnej" (zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Metodyka pracy sędziego w sprawach administracyjnych, Warszawa 2009, s. 172; J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydanie V, Komentarz do art. 111, Lex 2022). Również B. Dauter wskazuje, że niezastosowanie się przez sąd do dyspozycji art. 111 § 1 P.p.s.a. może w określonych sytuacjach uzasadniać zarzut nieważności postępowania z art. 183 § 2 pkt 3 P.p.s.a. (zob. B. Dauter, Połączenie spraw do łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, Warszawa 2009, Lex 2022; B. Dauter, A Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, Lex 2024).
Jak już wcześniej wskazano, WSA w Szczecinie w tym samym dniu rozpoznawał odrębne skargi wniesione przez T. B. i R. B. od tej samej decyzji, ale nie połączył spraw do wspólnego rozstrzygnięcia. Poprzestał na połączeniu ich do wspólnego rozpoznania, aczkolwiek i tu dopuścił się nieprawidłowości, bo uczynił to na podstawie art. 111 § 2 P.p.s.a., nie zważając, że nie jest spełniona przesłanka określona tym przepisem, gdyż sprawy nie pozostawały ze sobą w związku, jak tego wymaga przywołany przepis, lecz były tożsame (mogły być objęte jedną skargą).
W efekcie tych nieprawidłowości WSA dwoma wyrokami uchylił jedną i tę samą decyzję, przez co doprowadził do ziszczenia się określonej w art. 183 § 2 pkt 3 P.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania. Podkreślić należy, że dla nieważności postępowania w rozumieniu tego przepisu nie ma znaczenia fakt, która skarga została wniesiona do sądu jako pierwsza, na co słusznie zwrócono uwagę w piśmiennictwie ( (zob. B. Dauter [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, LEX 2024, art. 183).
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny za zasadne uznał zarzuty kasacyjne dotyczące nieważności postepowania i na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok w całości. Przez wzgląd na przyczynę uchylenia tego wyroku, za niezasadne uznał odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej.
Ponownie rozpoznający niniejszą sprawę Sąd pierwszej instancji zobowiązany jest połączyć, na podstawie art. 111 § 1 P.p.s.a. sprawy o sygnaturach I SA/Sz 302/23 i I SA/Sz 303/23 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.
O kosztach postępowania kasacyjnego postanowiono stosownie do art. 203 pkt 2 P.p.s.a.
sędzia J. Sokołowska sędzia S Bogucki sędzia J. Brolik