I FSK 488/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA uchylił wyrok WSA i interpretację indywidualną, uznając, że gmina nie działa jako podatnik VAT przy usuwaniu azbestu z nieruchomości mieszkańców, gdy zadanie jest finansowane ze środków publicznych.
Gmina S. zwróciła się o interpretację podatkową w sprawie opodatkowania VAT dotacji z WFOŚiGW na usuwanie azbestu i prawa do odliczenia VAT naliczonego. Organ i WSA uznały, że gmina działa jako podatnik VAT, a dotacja stanowi obrót. NSA uchylił te rozstrzygnięcia, powołując się na wyrok TSUE C-616/21, zgodnie z którym gmina nie jest podatnikiem VAT, gdy realizuje takie zadania w charakterze władzy publicznej, a nie działalności gospodarczej, zwłaszcza gdy zadanie jest finansowane ze środków publicznych i nie generuje bezpośredniego przychodu od mieszkańców.
Sprawa dotyczyła opodatkowania podatkiem od towarów i usług dotacji uzyskanych przez Gminę S. z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (WFOŚiGW) na realizację zadań polegających na demontażu, transporcie i unieszkodliwianiu wyrobów zawierających azbest z nieruchomości stanowiących własność osób fizycznych. Gmina wnioskowała o potwierdzenie, że dotacje te nie podlegają opodatkowaniu VAT, a także że nie ma prawa do odliczenia podatku naliczonego związanego z tymi zadaniami. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej (KIS) uznał stanowisko Gminy za nieprawidłowe, twierdząc, że Gmina działa jako podatnik VAT, a dotacja stanowi obrót. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę Gminy, podzielając argumentację organu. Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) w wyroku z 12 listopada 2024 r. uchylił zaskarżony wyrok WSA oraz interpretację indywidualną Dyrektora KIS. NSA oparł swoje rozstrzygnięcie na wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) z 30 marca 2023 r. (C-616/21). Zgodnie z tym wyrokiem, aby czynność była objęta VAT, musi stanowić świadczenie usług wykonywane odpłatnie w ramach działalności gospodarczej. NSA stwierdził, że Gmina S. nie działa jako podatnik VAT w analizowanym przypadku, ponieważ realizuje zadania w sferze publicznoprawnej, a nie gospodarczej. Mieszkańcy występują z wnioskami, co nie jest ofertą w obrocie gospodarczym. Ponadto, zadanie jest finansowane w 100% ze środków publicznych (dotacja z WFOŚiGW), a mieszkańcy nie ponoszą żadnych opłat. TSUE wskazał, że nawet jeśli gmina odzyskuje część kosztów, a pozostała część jest finansowana ze środków publicznych, może to wykluczać istnienie wynagrodzenia. W tej sprawie, gdzie dotacja pokrywa 100% kosztów, a Gmina ponosi ryzyko strat bez perspektywy zysku, nie można uznać Gminy za podatnika VAT. W związku z brakiem zdarzenia podlegającego opodatkowaniu VAT, kwestia włączenia dotacji do podstawy opodatkowania stała się bezprzedmiotowa. NSA zasądził zwrot kosztów postępowania za obie instancje na rzecz Gminy.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, gmina nie działa jako podatnik VAT w takim przypadku.
Uzasadnienie
Gmina działa w sferze publicznoprawnej, a nie gospodarczej. Brak jest świadczenia usług odpłatnie w rozumieniu przepisów VAT, zwłaszcza gdy zadanie jest finansowane w całości ze środków publicznych i nie generuje bezpośredniego przychodu od mieszkańców.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (13)
Główne
u.p.t.u. art. 15 § 6
Ustawa o podatku od towarów i usług
Przepis wyłącza z opodatkowania czynności wykonywane przez organy władzy publicznej w ramach ich zadań, chyba że zaniechanie poboru podatku mogłoby prowadzić do zakłócenia konkurencji.
Pomocnicze
u.p.t.u. art. 15 § 1
Ustawa o podatku od towarów i usług
Definicja podatnika VAT.
u.p.t.u. art. 15 § 2
Ustawa o podatku od towarów i usług
Definicja działalności gospodarczej.
u.p.t.u. art. 29a § 1
Ustawa o podatku od towarów i usług
Podstawa opodatkowania.
u.p.t.u. art. 8 § 1
Ustawa o podatku od towarów i usług
Definicja świadczenia usług.
u.p.t.u. art. 8 § 2a
Ustawa o podatku od towarów i usług
Dotyczy sytuacji, gdy podmiot świadczy usługę we własnym imieniu, ale na rzecz osoby trzeciej.
Ustawa o samorządzie gminnym art. 7 § 1
Zakres zadań własnych gminy.
p.p.s.a. art. 183 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres rozpoznania sprawy przez NSA.
p.p.s.a. art. 188
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa uchylenia wyroku.
p.p.s.a. art. 146 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa uchylenia interpretacji indywidualnej.
p.p.s.a. art. 200
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa zasądzenia kosztów.
p.p.s.a. art. 203 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa zasądzenia kosztów.
p.p.s.a. art. 205 § 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa zasądzenia kosztów.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Gmina realizuje zadania w sferze publicznoprawnej, a nie gospodarczej. Finansowanie zadania w 100% ze środków publicznych (dotacja) wyklucza traktowanie Gminy jako podatnika VAT. Brak bezpośredniego świadczenia usług na rzecz mieszkańców w rozumieniu VAT. Interpretacja TSUE C-616/21 potwierdza, że w takich okolicznościach gmina nie jest podatnikiem VAT.
Odrzucone argumenty
Stanowisko organu interpretacyjnego i WSA, że Gmina działa jako podatnik VAT. Argumentacja, że dotacja stanowi obrót podlegający opodatkowaniu VAT.
Godne uwagi sformułowania
Gmina nie występuje jako podatnik VAT, prowadzący działalność gospodarczą, ale zadania te wykonuje w sferze imperium. Okoliczność, że mieszkańcy występują do gminy z wnioskiem o usunięcie azbestu z ich zabudowań należy wiązać nie z negocjacjami w obrocie gospodarczym, ale z tym, że usunięcie azbestu wymaga dostępu do nieruchomości mieszkańców. TSUE orzekł, że okoliczność zlecania przez gminę przedsiębiorstwu czynności usuwania azbestu i odbierania wyrobów i odpadów zawierających azbest na rzecz jej mieszkańców będących właścicielami nieruchomości, którzy wyrazili taką wolę, nie stanowi świadczenia usług podlegającego opodatkowaniu VAT, jeżeli taka działalność nie ma na celu osiągania stałego dochodu i nie prowadzi do żadnej płatności ze strony tych mieszkańców, zaś czynności te są finansowane ze środków publicznych.
Skład orzekający
Małgorzata Niezgódka-Medek
przewodniczący
Izabela Najda-Ossowska
członek
Marek Kołaczek
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie, że gminy realizujące zadania publiczne, finansowane ze środków publicznych, nie działają jako podatnicy VAT, nawet jeśli korzystają z usług firm zewnętrznych i mieszkańcy składają wnioski."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy zadanie jest finansowane w całości ze środków publicznych i nie ma bezpośredniego świadczenia usług na rzecz mieszkańców w rozumieniu VAT.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia VAT dla samorządów i interpretacji przepisów unijnych przez TSUE, co ma szerokie praktyczne znaczenie.
“Gmina nie zapłaci VAT-u za usuwanie azbestu? NSA i TSUE wyjaśniają.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI FSK 488/21 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2024-11-12 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2021-03-15 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Izabela Najda-Ossowska Małgorzata Niezgódka - Medek /przewodniczący/ Marek Kołaczek /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6110 Podatek od towarów i usług 6560 Hasła tematyczne Interpretacje podatkowe Podatek od towarów i usług Sygn. powiązane I SA/Ke 367/20 - Wyrok WSA w Kielcach z 2020-12-17 Skarżony organ Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej Treść wyniku uchylono zaskarżony wyrok i interpretację indywidualną Powołane przepisy Dz.U. 2024 poz 361 art. 29a ust. 1, art. 8 Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka-Medek, Sędzia NSA Izabela Najda-Ossowska, Sędzia NSA Marek Kołaczek (sprawozdawca), Protokolant Katarzyna Nowik, po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Gminy S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 17 grudnia 2020 r., sygn. akt I SA/Ke 367/20 w sprawie ze skargi Gminy S. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 3 września 2020 r., nr 0113-KDIPT1-2.4012.371.2020.2.MC w przedmiocie podatku od towarów i usług. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) uchyla zaskarżoną interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 3 września 2020 r. nr 0113-KDIPT1-2.4013.371.2020.2.MC, 3) zasądza od Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej na rzecz Gminy S. kwotę 760 (siedemset sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania za obie instancje. Uzasadnienie 1. Wyrok Sądu pierwszej instancji. 1.1. Zaskarżonym wyrokiem z 17 grudnia 2024 r., sygn. akt I SA/Ke 367/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach Oddalił skargę Gminy S. (dalej: Gmina lub Skarżąca) na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (dalej jako: Dyrektor KIS lub Organ interpretacyjny) z 3 września 2020 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług. 1.2. Sąd pierwszej instancji przedstawił następujący stan faktyczny sprawy. Wnioskiem z dnia 2 czerwca 2020 r. uzupełnionym pismem z dnia 31 lipca 2020 r. Gmina S. zwróciła się o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczącej podatku od towarów i usług w zakresie: - braku opodatkowania podatkiem VAT dotacji uzyskanych z WFOŚiGW na realizację zadań w zakresie demontażu, transportu i unieszkodliwienia wyrobów zawierających azbest realizowanych w 2019 r., 2020 r. oraz w latach kolejnych, - braku prawa do odliczenia podatku naliczonego w związku z realizacją ww. zadań w zakresie demontażu, transportu i unieszkodliwienia wyrobów zawierających azbest realizowanych w 2019 r., 2020 r. oraz w latach kolejnych. Opisując zdarzenie przyszłe Gmina podała, że jest czynnym, zarejestrowanym podatnikiem podatku VAT od 1 stycznia 2017 roku. Wykonuje działalność statutową jako organ administracji publicznej oraz świadczy na rzecz mieszkańców usługi, które podlegają opodatkowaniu VAT (np. dostawę wody, wynajem nieruchomości). Gmina corocznie realizuje zadania polegające na usuwaniu i unieszkodliwianiu wyrobów zawierających azbest z terenu administracyjnego Gminy, które należą do zadań własnych gminy, o których mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, obejmujących m.in. sprawy ochrony środowiska oraz unieszkodliwiania odpadów komunalnych. Zarówno w roku 2019, jak i w bieżącym roku zadanie realizowane jest z dotacji (której wysokość zależy od wskaźnika dochodowości Gminy) na posesjach mieszkańców Gminy. Zamiar realizacji zadania z dotacji Gmina ma także w latach kolejnych, o ile taka dotacja będzie dostępna. W przedsięwzięciu biorą udział mieszkańcy, którzy złożyli stosowny wniosek, po jego akceptacji przez Gminę. Mieszkańcy, którzy są zainteresowani usuwaniem azbestu, są zobowiązani złożyć do Gminy stosowne wnioski o wykonanie tych czynności na ich posesji. Na podstawie pozytywnie rozpatrzonych przez Gminę wniosków, Gmina podejmie działania celem usunięcia wyrobów zawierających azbest z danej posesji, przy czym mieszkańcy nie ponoszą w tym zakresie żadnej odpłatności ani na rzecz Gminy, ani na rzecz wykonawcy tzn. pomiędzy mieszkańcami a Gminą nie są zawierane pisemne umowy, w ramach której mieszkańcy dokonują jakichkolwiek wpłat z tego tytułu na rzecz Gminy. W celu realizacji przedmiotowego zadania w 2020 r. Gmina podpisze umowę z Wojewódzkim Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (dalej: WFOŚiGW) o dofinansowanie zadania polegającego na demontażu, zbieraniu, transporcie oraz unieszkodliwianiu wyrobów zawierających azbest z nieruchomości stanowiących własność osób fizycznych. Dotacja uzyskana z WFOŚiGW pokryje 100% kosztów związanych z usuwaniem azbestu z nieruchomości należących do mieszkańców Gminy. Gmina każdorazowo nabywa przedmiotowe usługi od wyspecjalizowanej firmy (podmiot wybrany z zastosowaniem ustawy Prawo zamówień publicznych, które przeprowadzi Gmina) zajmującej się usuwaniem tego typu odpadów i posiadającej przewidziane przepisami prawa stosowne uprawnienia. Wydatki ponoszone przez Gminę w związku z usuwaniem azbestu zostaną udokumentowane fakturami VAT, z wykazanymi kwotami podatku. Na otrzymanych przez Gminę z tego tytułu fakturach VAT, jako nabywca widnieć będzie Gmina. W związku z powyższym zadano pytania: czy dotacje uzyskane z WFOSiGW na demontaż, transport i unieszkodliwianie wyrobów zawierających azbest w ramach realizacji zadań w roku 2019 i 2020 i kolejnych latach (z opisanego w stanie faktycznym programu) powinny być opodatkowane podatkiem VAT oraz czy w związku z powyższym Gmina ma prawo odliczyć podatek VAT naliczony z faktur VAT otrzymanych od wykonawcy w związku z realizacją zadań. W ocenie strony odpowiedź na oba postawione pytania jest przecząca. Gmina uzasadniła, że opodatkowaniu podatkiem VAT co do zasady podlega każda działalność pod warunkiem, że ma ona charakter gospodarczy. Dana działalność wchodzi w zakres pojęcia działalności gospodarczej, jeżeli ma na celu stałe uzyskiwanie dochodu. 1.3. Organ interpretacyjny wskazaną na wstępie interpretacją indywidualną uznał stanowisko Gminy za nieprawidłowe. Jego zdaniem, w analizowanym przypadku mamy do czynienia z czynnością podlegającą opodatkowaniu podatkiem VAT (tj. odsprzedażą usług zakupionych przez Gminę w zakresie demontażu, transportu i unieszkodliwiania wyrobów zawierających azbest od wyspecjalizowanego podmiotu na rzecz mieszkańców biorących udział w zadaniach), a nie z realizacją zadań własnych przez Gminę w charakterze organu władzy publicznej. Odpady zawierające azbest nie mogą zostać uznane za odpady komunalne, ponieważ zostały zakwalifikowane do odpadów niebezpiecznych. Ponadto zadania związane z usuwaniem azbestu są wykonywane na rzecz mieszkańców, którzy dobrowolnie przystępują do projektu na podstawie złożonych wniosków, czyli na podstawie umów Gminy z konkretnymi mieszkańcami. Z kolei Gmina nabędzie przedmiotowe usługi od wykonawcy prac dotyczących wykonania ww. zadań w zakresie demontażu, transportu i unieszkodliwiania wyrobów zawierających azbest we własnym imieniu, ale na rzecz osób trzecich, a więc stosownie do art. 8 ust. 2a ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1570 ze zm., dalej jako: u.p.t.u.) zawierając umowę z wykonawcą na świadczenie ww. usługi, wejdzie w rolę podmiotu świadczącego usługę na rzecz mieszkańców. Tym samym nie można przyjąć, że Gmina w tym przypadku działa jako organ władzy publicznej w sferze publicznoprawnej, a zadania związane z usuwaniem azbestu są działaniami realizowanymi w charakterze władczym. Zdaniem Dyrektora KIS Gmina, świadcząc usługi polegające na demontażu, transporcie i unieszkodliwieniu wyrobów zawierających azbest działa/będzie działała jako podatnik w rozumieniu art. 15 ust. 1 u.p.t.u., prowadzący działalność gospodarczą, zgodnie z art. 15 ust. 2 u.p.t.u., w zakresie, w jakim będzie realizowała ww. zadania oraz nie korzysta/nie będzie korzystała z wyłączenia od podatku na podstawie przepisu art. 15 ust. 6 u.p.t.u. 1.3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę Gminy. Zdaniem Sądu pierwszej instancji zasadne okazało się stanowisko zajęte przez Organ interpretacyjny. Przyznano w tym zakresie rację stwierdzeniu, że Gmina będzie występować w zakresie tego przedsięwzięcia jako podatnik VAT, albowiem w odpowiedzi na jej ofertę, mieszkańcy zgłaszali się (przyjmowali ofertę) na zasadzie dobrowolności, co już wyklucza działanie w tym zakresie gminy z pozycji imperium. Przyjmując ofertę mieszkańcy w sposób dorozumiany zawierali z gminą umową cywilnoprawną, na mocy której gmina za pośrednictwem wynajętego wykonawcy zobowiązywała się do nieodpłatnego usunięcia azbestu z ich posesji. W dalszej części rozważań Wojewódzki Sąd Administracyjny przeszedł do rozważań na temat uznania dotacji, za zawierającą się w podstawie opodatkowania na zasadzie art. 29a ust. 1 u.p.t.u., uznając, że dotacja ta ma bezpośredni wpływ na cenę usługi. 2. Skarga kasacyjna. 2.1. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiodła Gmina zarzucając zaskarżonemu rozstrzygnięciu na podst. art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: 1) art. 15 ust. 6 w zw. z art. 15 ust. 1 i 2 u.p.t.u., przez błędną wykładnię ww. przepisów i w konsekwencji uznanie przez Sąd, że Skarżąca realizując zadania polegające na demontażu, zbieraniu, transporcie, oraz unieszkodliwianiu wyrobów zawierających azbest z nieruchomości stanowiących własność osób fizycznych jest podatnikiem podatku od towarów i usług, prowadzącym w tym zakresie działalność gospodarczą, albowiem realizuje w tym zakresie zadania własne w reżimie cywilnoprawnym, o czym świadczy fakt, że w odpowiedzi na ofertę Gminy wykonania ww. usług, mieszkańcy zgłaszali się na zasadzie dobrowolności i w ten dorozumiany sposób zawierali ze Skarżącą umowy cywilnoprawne, na mocy których Skarżąca za pośrednictwem wynajętego wykonawcy zobowiązywała się do nieodpłatnego usunięcia azbestu z ich posesji gdy tymczasem prawidłowa wykładnia wspomnianych przepisów powinna prowadzić Sąd do wniosku, że Skarżąca realizując ww. usługi pomimo, że zawiera umowy cywilnoprawne z mieszkańcami i uzyskuje na ten cel dotację, to nie występuje jako podatnik VAT, prowadzący działalność gospodarczą, ale zadania te wykonuje w sferze imperium, 2) art. 29a ust. 1 u.p.t.u. w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.t.u. poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie do przedstawionego we wniosku stanu faktycznego, polegającą na przyjęciu przez Sąd, że Skarżąca realizując zadania polegającego na demontażu, zbieraniu, transporcie, oraz unieszkodliwianiu wyrobów zawierających azbest z nieruchomości stanowiących własność osób fizycznych otrzymuje dotację, która stanowi u Skarżącej obrót, gdyż jest dotacją, przeznaczoną na pokrycie kosztów zakupu usługi odebrania azbestu z posesji konkretnych, zindywidualizowanych klientów, a jej celem jest obniżenie cery usługi dla mieszkańców, nie jest natomiast ta dotacja przeznaczona ogólnie na pokrycie kosztów działalności Gminy, tym samym otrzymana dotacja miała bezpośredni wpływ na świadczoną na rzecz mieszkańców usługę i w efekcie otrzymana dotacja, jako zapłata za świadczenie usług w rozumieniu art. 8 ust 1 pkt 1 ustawy o VAT podlega opodatkowaniu. Podczas gdy Sąd powinien był przyjąć, że otrzymana dotacja, skoro treść wniosku wskazuje, że w całości jest przeznaczona na pokrycie kosztów związanych z realizacją całego zadania polegającego na demontażu, zbieraniu, transporcie, oraz unieszkodliwianiu wyrobów zawierających azbest z nieruchomości stanowiących własność osób fizycznych nie ma bezpośredniego wpływu na cenę usługi, gdyż tą "bezpośredniość należy rozumieć jako możliwość zidentyfikowania ekonomicznej i wyraźnej zależności pomiędzy dotacją a ostateczną wartością ceną wykonanej usługi a tym samym dotacja ta na podstawie ustawy o VAT nie stanowi podstawy opodatkowania podatkiem VAT. 2.2. W konsekwencji w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu, a także zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. 2.3. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od Skarżącej na rzecz Organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3.1. Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. 3.2. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego, wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takiego rodzaju przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. 3.3. Punktem wyjścia do rozważań w sprawie jest odpowiedź na pytanie, czy okoliczność realizacji przez Gminę czynności usuwania azbestu i odbierania wyrobów i odpadów zawierających azbest na rzecz jej mieszkańców będących właścicielami nieruchomości, którzy wyrazili taką wolę, stanowi świadczenie usług podlegających opodatkowaniu VAT, jeżeli taka działalność nie ma na celu osiągania stałego dochodu i nie prowadzi do pobrania jakiejkolwiek opłaty od tych mieszkańców, zaś czynności te są finansowane ze środków publicznych. 3.4. Odpowiedzi na to pytanie udzielił Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 30 marca 2023 r. C-616/21, w którym stwierdził, że aby oferta usuwania azbestu z niektórych nieruchomości przedstawiona przez gminę jej mieszkańcom będącym właścicielami była objęta zakresem stosowania dyrektywy 2006/112, powinna ona: 1) po pierwsze, stanowić świadczenie usług, które gmina ta wykonuje odpłatnie na ich rzecz w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. c) tej dyrektywy, 2) po drugie, być realizowana w ramach działalności gospodarczej w rozumieniu art. 9 ust. 1 rzeczonej dyrektywy, tak aby owa gmina działała również w charakterze podatnika (pkt 24). 3.5. Odnośnie pierwszego ze wskazanych warunków w rozstrzyganej sprawie nie ma sporu. Dla porządku wskazać jedynie należy, że za aktualne i znajdujące zastosowanie w niniejszej sprawie mają spostrzeżenia Trybunału zawarte w punktach 25-39 przywołanego wyroku. 3.6. W zakresie zagadnienia drugiego Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że prawidłowym jest stanowisko skarżącej kasacyjnie Gminy w zakresie w jakim usuwając azbest z nieruchomości należących do jej mieszkańców, nie realizuje, jak twierdzi organ i WSA, przedsięwzięcia gospodarczego w sferze obrotu prywatnoprawnego, gdyż nie występuje w stosunku do bliżej nieoznaczonego kręgu zainteresowanych ofertą wykonania usług polegających na demontażu i wywozie elementów zawierających azbest, jako przedsiębiorca, w warunkach wolnorynkowych. Okoliczność, że mieszkańcy występują do gminy z wnioskiem o usunięcie azbestu z ich zabudowań należy wiązać nie z negocjacjami w obrocie gospodarczym, ale z tym, że usunięcie azbestu wymaga dostępu do nieruchomości mieszkańców, którzy muszą się przygotować finansowo i organizacyjnie do zastąpienia azbestu innymi materiałami. Procedura występowania do organu władzy publicznej z wnioskiem przez zainteresowanego jest powszechnie stosowana przy realizacji publicznych zadań. Wniosek o wykonanie przez organ władzy publicznej określonej czynności w zakresie publicznego władztwa nie jest ani ofertą ze strony organu, ani zamówieniem składanym przez mieszkańca, charakterystycznymi dla transakcji gospodarczych. Gmina przy wykonaniu ww. zadania musi korzystać z usług firm specjalizujących się w usuwaniu azbestu. Wykonawca musi wystawić fakturę VAT, która potwierdzi koszty usługi i wydatkowania środków własnych aby później jak wskazała otrzymać po zakończeniu prac dofinansowanie z Funduszu. Otrzymanie faktury nie czyni z odbiorcy uczestnika obrotu gospodarczego. Należy podkreślić, że o aktywności w obrocie gospodarczym rozstrzyga nie posiadanie faktury, ale charakter w jakim Gmina podejmuje określone czynności (od strony podmiotowej) oraz przedmiot i zasady ich realizowania (z punktu widzenia przedmiotowego). 3.7. Potwierdzeniem słuszności tego stanowiska są stwierdzenia Trybunału zaprezentowane w punkach 41-49 przywołanego wyroku. W szczególności zwrócić należy uwagę na to, że przywołano analogiczne (jak w niniejszej sprawie) okoliczności, że z informacji przedstawionych przez sąd odsyłający wynika, że gmina będzie oferować usunięcie azbestu z danych nieruchomości oraz odbiór wyrobów i odpadów zawierających azbest nieodpłatnie, podczas gdy wcześniej zapłaci ona danemu przedsiębiorstwu cenę rynkową. Tymczasem Trybunał miał już okazję orzec, że jeżeli gmina odzyskuje jedynie niewielką część poniesionych przez siebie kosztów, a pozostała część jest finansowana ze środków publicznych, taka różnica między tymi kosztami a kwotami otrzymanymi w zamian za oferowane usługi może wykluczać istnienie wynagrodzenia (zob. podobnie wyrok z dnia 12 maja 2016 r., Gemeente Borsele i Staatssecretaris van Financiën, C-520/14, EU:C:2016:334, pkt 33 i przytoczone tam orzecznictwo). Jest tak tym bardziej, gdy – jak w niniejszej sprawie – świadczenie wzajemne uiszczane przez usługobiorców nie istnieje (pkt 46). W konsekwencji, nawet biorąc pod uwagę dotacje przyznane gminie przez fundusz ochrony środowiska, które wynoszą 40–100 % poniesionych kosztów, charakter takiego świadczenia usług nie odpowiada podejściu, jakie przyjęłoby w danym wypadku przedsiębiorstwo zajmujące się usuwaniem azbestu, które przy ustalaniu swoich cen starałoby się zawrzeć w nich swoje koszty i osiągnąć marżę zysku. Ponadto nie podlegają zwrotowi koszty związane z organizacją przez ową gminę akcji usuwania azbestu u jej mieszkańców, a jedynie z czynnościami zleconymi wybranemu przedsiębiorstwu. W związku z tym ta sama gmina ponosi jedynie ryzyko strat, nie mając perspektywy zysku ( pkt 47). Po trzecie, nie wydaje się ekonomicznie opłacalne, aby takie przedsiębiorstwo zajmujące się usuwaniem azbestu nie przenosiło żadnych poniesionych przez siebie kosztów na beneficjentów swoich usług, oczekując jednocześnie częściowej rekompensaty tych kosztów w formie dotacji. Taki mechanizm nie tylko stawiałby jego przepływy pieniężne w sytuacji strukturalnie deficytowej, przede wszystkim ze względu na brak zysku, następnie brak zwrotu kosztów związanych z organizacją akcji usuwania azbestu i wreszcie znaczne wahania procentowe zwrotu kosztów, mogące oscylować między 40 % a 100 % kwot wypłaconych wybranemu przedsiębiorstwu, ale ponadto stwarzałby nietypowy stopień niepewności dla podatnika, ponieważ kwestia, czy i w jakim zakresie osoba trzecia zwróci tak istotną część poniesionych kosztów, pozostaje faktycznie otwarta do czasu podjęcia przez tę osobę trzecią decyzji, co następuje po tym, jak sporne transakcje zostaną dokonane (pkt 48). W konsekwencji nie wydaje się, ( ... ), by gmina wykonywała w niniejszym przypadku działalność o charakterze gospodarczym w rozumieniu art. 9 ust. 1 akapit drugi dyrektywy 2006/112 (pkt 49). W rezultacie TSUE orzekł, że art. 2 ust. 1, art. 9 ust. 1 i art. 13 ust. 1 dyrektywy 2006/112 należy interpretować w ten sposób, że okoliczność zlecania przez gminę przedsiębiorstwu czynności usuwania azbestu i odbierania wyrobów i odpadów zawierających azbest na rzecz jej mieszkańców będących właścicielami nieruchomości, którzy wyrazili taką wolę, nie stanowi świadczenia usług podlegającego opodatkowaniu VAT, jeżeli taka działalność nie ma na celu osiągania stałego dochodu i nie prowadzi do żadnej płatności ze strony tych mieszkańców, zaś czynności te są finansowane ze środków publicznych (pkt 51). 3.8. Powyższe rozważania Trybunału sprawiedliwości Unii Europejskiej są o tyle doniosłe, że w niniejszej sprawie Gmina otrzymuje dofinansowanie w wysokości 100% poniesionych kosztów usługi. Stwierdzić należało zatem, że w stanie faktycznym/zdarzeniu przyszłym opisanym w interpretacji podatkowej nie można uznać Gminy za podatnika VAT w związku ze wykonywaniem opisanych tam zadań w zakresie demontażu, transportu i unieszkodliwienia wyrobów zawierających azbest. 3.9. W rezultacie powyższego, bezprzedmiotowe okazało się odnoszenie do zarzutu drugiego w zakresie włączenia dotacji do podstawy opodatkowania na zasadzie art. 29a ust. 1 u.p.t.u., albowiem brak jest w sprawie zdarzenia opodatkowanego podatkiem od towarów i usług świadczonego przez Gminę. W tym zakresie też bezprzedmiotowe stają się rozważania Organu interpretacyjnego i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach w tej kwestii. 3.10. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podst. art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz mając na względzie, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną interpretację indywidualną. 3.11. O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 200, art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając na rzecz Gminy zwrot kosztów postępowania za obie instancje. Izabela Najda-Ossowska Małgorzata Niezgódka-Medek Marek Kołaczek sędzia NSA sędzia NSA sędzia NSA
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI