I FSK 480/17

Naczelny Sąd Administracyjny2019-01-29
NSApodatkoweWysokansa
VATzwrot podatkuprzedłużenie terminupostępowanie administracyjnesądy administracyjneprawo podatkowekontrola podatkowazasada dwuinstancyjności

NSA uchylił wyrok WSA, uznając, że sąd pierwszej instancji niezasadnie uchylił postanowienie organu pierwszej instancji dotyczące przedłużenia terminu zwrotu VAT, naruszając tym samym art. 135 p.p.s.a.

Sprawa dotyczyła przedłużenia terminu zwrotu nadwyżki podatku VAT. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił postanowienie organu pierwszej instancji o przedłużeniu terminu zwrotu do czasu zakończenia weryfikacji, uznając je za niekonkretne. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że sąd pierwszej instancji niezasadnie uchylił postanowienie organu pierwszej instancji, naruszając art. 135 p.p.s.a. NSA uznał, że organ odwoławczy mógł naprawić wadę poprzez wydanie orzeczenia reformatoryjnego, a uchylenie postanowienia organu pierwszej instancji nie było niezbędne do końcowego załatwienia sprawy.

Sprawa rozpatrywana przez Naczelny Sąd Administracyjny dotyczyła skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim. WSA uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o przedłużeniu terminu zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku od towarów i usług za maj 2016 r. do czasu zakończenia weryfikacji rozliczenia. WSA uznał, że takie sformułowanie przedłużenia terminu jest nieprawidłowe, powołując się na uchwałę NSA I FPS 2/16, która wskazywała na konieczność podawania konkretnej daty przedłużenia. Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za zasadną. NSA stwierdził, że WSA naruszył art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, błędnie uchylając postanowienie organu pierwszej instancji. Sąd kasacyjny podkreślił, że zgodnie z zasadą dwuinstancyjności, organ odwoławczy mógł naprawić wadę postanowienia organu pierwszej instancji poprzez wydanie orzeczenia reformatoryjnego, a uchylenie postanowienia organu pierwszej instancji nie było niezbędne do końcowego załatwienia sprawy. NSA zwrócił również uwagę na brak wystarczającego uzasadnienia ze strony WSA co do zastosowania art. 135 p.p.s.a. W konsekwencji NSA uchylił wyrok WSA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, sąd pierwszej instancji nie powinien uchylać postanowienia organu pierwszej instancji, jeśli jego wadliwość mogłaby zostać naprawiona przez organ odwoławczy w ramach zasady dwuinstancyjności, a uchylenie postanowienia organu pierwszej instancji nie jest niezbędne do końcowego załatwienia sprawy.

Uzasadnienie

Sąd pierwszej instancji naruszył art. 135 p.p.s.a., uchylając postanowienie organu pierwszej instancji, podczas gdy organ odwoławczy mógł naprawić wadę poprzez orzeczenie reformatoryjne. Uchylenie postanowienia organu pierwszej instancji nie było niezbędne do końcowego załatwienia sprawy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (20)

Główne

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Warunkiem zastosowania trybu z art. 135 jest niezbędność takiego rozstrzygnięcia do końcowego załatwienia sprawy. Uchylenie postanowienia organu pierwszej instancji nie jest niezbędne, jeśli wadliwość może być naprawiona przez organ odwoławczy.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ordynacja podatkowa art. 217 § § 2

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Ordynacja podatkowa art. 120

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Ordynacja podatkowa art. 121 § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Ordynacja podatkowa art. 124

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Ordynacja podatkowa art. 210 § § 4

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Ordynacja podatkowa art. 125 § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

u.p.t.u. art. 87 § ust. 1

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

u.p.t.u. art. 87 § ust. 2

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

Zwrot różnicy podatku następuje w terminie 60 dni, z zastrzeżeniem ust. 6. Termin ten może być przedłużony do czasu zakończenia weryfikacji, ale musi być wskazana konkretna data.

Ordynacja podatkowa art. 274b

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Ordynacja podatkowa art. 233 § § 1 pkt 2 lit. a

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Organ odwoławczy może wydać orzeczenie reformatoryjne.

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 185 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

NSA orzeka po rozpoznaniu skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 203 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 209

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. § 14 § ust. 1 pkt 2 lit. a w zw. z ust. 1 pkt 1 lit. c

Argumenty

Skuteczne argumenty

Sąd pierwszej instancji naruszył art. 135 p.p.s.a., niezasadnie uchylając postanowienie organu pierwszej instancji, które mogło zostać naprawione przez organ odwoławczy. Uchylenie postanowienia organu pierwszej instancji nie było niezbędne do końcowego załatwienia sprawy. Sąd pierwszej instancji nie wykazał przesłanek zastosowania art. 135 p.p.s.a. w uzasadnieniu wyroku.

Godne uwagi sformułowania

warunkiem zastosowania trybu określonego w tym przepisie jest niezbędność takiego rozstrzygnięcia do końcowego załatwienia sprawy zasada dwuinstancyjności postępowania która właśnie oznacza, że każda sprawa administracyjna w jej całokształcie powinna zostać rozpoznana merytorycznie dwukrotnie brak wskazania konkretnej daty, do której nastąpiło przedłużenie zwrotu kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym

Skład orzekający

Adam Bącal

przewodniczący

Maja Chodacka

sprawozdawca

Roman Wiatrowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 135 p.p.s.a. w kontekście uchylania postanowień organów pierwszej instancji przez sądy administracyjne oraz zasady dwuinstancyjności w postępowaniu podatkowym."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji proceduralnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym przedłużania terminu zwrotu VAT.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu proceduralnego w podatkach VAT – przedłużania terminów zwrotu i roli sądów w tym procesie. Pokazuje, jak istotne jest precyzyjne formułowanie decyzji przez organy i sądy.

Sąd Najwyższy: Jak sądy nie powinny uchylać decyzji organów pierwszej instancji w sprawach VAT

Sektor

finanse

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I FSK 480/17 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2019-01-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2017-04-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Adam Bącal /przewodniczący/
Maja Chodacka /sprawozdawca/
Roman Wiatrowski
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
I SA/Go 391/16 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 2016-12-29
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 718
art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Adam Bącal, Sędzia NSA Roman Wiatrowski, Sędzia WSA del. Maja Chodacka (sprawozdawca), Protokolant Marek Wojtasiewicz, po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Z. (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Z. ) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 29 grudnia 2016 r. sygn. akt I SA/Go 391/16 w sprawie ze skargi N. [...] Sp. z o. o. w N. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 3 października 2016 r. nr [...] w przedmiocie przedłużenia terminu do zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku od towarów i usług za maj 2016 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim, 2) zasądza od N. [...] Sp. z o. o. w N. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Z. kwotę 460 (słownie: czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
1. Wyrok Sądu pierwszej instancji i przedstawiony przez ten Sąd tok postępowania przed organami podatkowymi.
1.1. Wyrokiem z dnia 29 grudnia 2016r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w sprawie o sygn. akt I SA/Go 391/16 ze skargi N. [...] Sp. z o.o. w N. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 3 października 2016r. nr [...] w przedmiocie przedłużenia terminu do zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku od towarów i usług za maj 2016r. uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. z dnia 21 lipca 2016r. oraz zasądził na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.
1.2. Stan sprawy Sąd pierwszej instancji przedstawił następująco. W trakcie trwania czynności sprawdzających w dniu 21.07.2016r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w N. wydał postanowienie nr [...], którym przedłużył termin zwrotu podatku od towarów i usług za maj 2016r. do czasu zakończenia weryfikacji rozliczenia. W postanowieniu tym podano, że podjęto działania zmierzające do zweryfikowania pod kątem prawidłowości i rzetelności dokonywanych dostaw wewnątrzwspólnotowych, tj. wystosowano wnioski w sprawie wymiany informacji w zakresie podatku od towarów i usług do administracji brytyjskiej w celu potwierdzenia zadeklarowanych przez spółkę transakcji. Wskazano ponadto, iż do dnia sporządzenia przedmiotowego postanowienia weryfikacja rozliczenia podatnika nie została zakończona, co skutkuje niemożnością dokonania zwrotu w zadeklarowanej kwocie w ustawowym terminie.
Strona skarżąca wniosła na to postanowienie zażalenie, żądając uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości.
1.3. Postanowieniem z dnia 3 października 2016r., nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Z. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.
2. Skarga do Sądu pierwszej instancji.
2.1. W złożonej skardze strona skarżąca wniosła o uchylenie w całości postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Z. oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w N., jak również o zasądzenie kosztów postępowania.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:
- art. 120 i art. 217 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015r., poz. 613 ze zm., dalej: "Ordynacja podatkowa"), poprzez naruszenie zasady legalizmu i praworządności;
- art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez naruszenie zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych;
- art. 124 i art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej, poprzez naruszenie zasady przekonywania;
- art. 125 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez naruszenie zasady wnikliwości, szybkości i prostoty postępowania.
2.2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
3. Uzasadnienie rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji.
3.1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm., dalej: "ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi") uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. z dnia 21 lipca 2016r. oraz zasądził na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.
3.2. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim stwierdził, iż
zgodnie z art. 87 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2011r., Nr 177, poz.1054 ze zm.), w przypadku, gdy kwota podatku naliczonego, o której mowa w art. 86 ust. 2, jest w okresie rozliczeniowym wyższa od kwoty podatku należnego, podatnik ma prawo do obniżenia o tę różnicę kwoty podatku należnego za następne okresy lub do zwrotu różnicy na rachunek bankowy.
Natomiast w myśl art. 87 ust. 2 ustawy o podatku od towarów i usług, zwrot różnicy podatku, z zastrzeżeniem ust. 6, następuje w terminie 60 dni od dnia złożenia rozliczenia przez podatnika na rachunek bankowy podatnika w banku mającym siedzibę na terytorium kraju lub na rachunek podatnika w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej, której jest członkiem, wskazane w zgłoszeniu identyfikacyjnym, o którym mowa w odrębnych przepisach. Jeżeli zasadność zwrotu wymaga dodatkowego zweryfikowania, naczelnik urzędu skarbowego może przedłużyć ten termin do czasu zakończenia weryfikacji rozliczenia podatnika dokonywanego w ramach czynności sprawdzających, kontroli podatkowej lub postępowania podatkowego na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej lub postępowania kontrolnego na podstawie przepisów o kontroli skarbowej. Jeżeli przeprowadzone przez organ czynności wykażą zasadność zwrotu, o którym mowa w zdaniu poprzednim, urząd skarbowy wypłaca podatnikowi należną kwotę wraz z odsetkami w wysokości odpowiadającej opłacie prolongacyjnej stosowanej w przypadku odroczenia płatności podatku lub jego rozłożenia na raty.
Z przytoczonego przepisu wynika, że termin na dokonanie zwrotu podatku co do zasady wynosi 60 dni, jeśli we wniosku o zwrot podatnik nie wskaże innego terminu przewidzianego w obowiązujących przepisach ustawy. Termin ten liczy się od dnia wpływu do organu deklaracji, w której zadeklarowano zwrot różnicy podatku.
3.3. W rozpatrywanej sprawie organ podatkowy korzystając z ustawowego uprawnienia celem sprawdzenia zasadności zwrotu wykazanej różnicy podatku w podatku od towarów i usług za maj 2016r., przedłużył postanowieniem z dnia 21.07.2016r. termin dokonania zwrotu do czasu zakończenia weryfikacji rozliczenia podatnika. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w N., przed upływem terminu zwrotu podatku, który przypadał na dzień 08.08.2016r., termin ten przedłużył.
Sąd rozpoznający sprawę zauważył, że orzeczenia obu organów zostały wydane przed podjęciem uchwały NSA z dnia 24 października 2016r., sygn. akt I FPS 2/16, w której zaprezentowano pogląd skutkujący uchyleniem zaskarżonego postanowienia wydanego przez organ odwoławczy, jak również poprzedzającego go postanowienia wydanego przez organ pierwszej instancji. W uchwale tej wskazano bowiem, że warto również odnotować, co konieczne jest z uwagi na unijny wymóg dokonywania zwrotu w tzw. rozsądnym terminie, że akceptowane w pewnej grupie orzeczeń przez sądy administracyjne było przedłużanie terminu zwrotu "do zakończenia procedury weryfikacyjnej", a nie jak powinno być prawidłowo - do określonej, konkretnej daty. W efekcie powodowało to, że tak sformułowane rozstrzygnięcie w praktyce organów było postrzegane jako stale aktualne. Faktyczne wydłużenie terminu odbywało się bowiem poza nim samym. Wystarczyło tylko np. przedłużyć czas trwania kontroli podatkowej i tym samym zmieniał się skutek uprzednio już wydanego rozstrzygnięcia o przedłużeniu terminu zwrotu różnicy podatku. Od tego momentu postrzegano je przez pryzmat nowego (wydłużonego) już terminu trwania kontroli. Nie zgadzając się z takim podejściem, krytycznie trzeba ocenić pogląd zakładający możliwość poprzestania na wydaniu jednego, zawsze aktualnego (i "samouaktualniającego się") postanowienia o przedłużeniu terminu zwrotu, jak i wydawania kolejnych postanowień bez wskazania konkretnej daty, do której następuje przedłużenie. Tylko przedłużenia według dat dają możliwość zachowania i respektowania wspomnianej już reguły, że przedłużyć można tylko taki termin, który jeszcze nie upłynął. Pewność stosowania prawa wymaga zatem formułowania rozstrzygnięcia o przedłużeniu w sposób konkretny, niewymagający doszukiwania się tego, jaką datę przesunięcia zwrotu organ miał na uwadze w przyjętych przez siebie okolicznościach. Biorąc pod uwagę, że zwrot powinien nastąpić w konkretnym terminie ustawowo przewidzianym (określonym dniami), to jego odsuwanie w czasie (przedłużenie) też musi być konkretne, czyli wprost wskazywać na jaki dzień organ wydłuża termin zwrotu w stosunku do terminu ustawowego (lub tego, który już był postanowieniem wcześniej wydłużony).
W postanowieniu wydanym przez organ I instancji, nie wskazano konkretnej daty, do której nastąpiło przedłużenie zwrotu kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym, posługując się ogólnym sformułowaniem "do czasu zakończenia weryfikacji rozliczenia podatnika", które to z uwagi na brak skonkretyzowanej daty, zostało zakwestionowane w cytowanym powyżej fragmencie uchwały I FPS 2/16. Mając na uwadze, że zostały naruszone regulacje z art. 274b Ordynacji podatkowej oraz art. 87 ust. 2 ustawy o podatku od towarów i usług na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art.134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim stwierdził, iż zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji należało uchylić, a organ przy ponownym rozstrzygnięciu uwzględni zaprezentowany przez sąd pogląd.
4. Skarga kasacyjna.
4.1. W skardze kasacyjnej pełnomocnik Dyrektora Izby Skarbowej w Z. na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zaskarżonemu wyrokowi Sądu pierwszej instancji, zarzucił:
naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 oraz w związku z art. 134 § 1 i art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi,
polegające na błędnym przyjęciu przez Sąd, iż zachodzą przesłanki do uchylenia postanowienia organu I instancji - Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. z dnia 21 lipca 2016r., podczas kiedy uchylenie powyższego postanowienia nie było niezbędne dla końcowego załatwienia niniejszej sprawy;
naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 oraz w związku z art. 134 § 1 i art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 233 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez nieuzasadnione uchylenie postanowienia organu I instancji, podczas kiedy w niniejszej sprawie Dyrektor Izby Skarbowej, jako organ dwuinstancyjny, w oparciu o zasadę dwuinstancyjności, może wydać jedno z orzeczeń zawartych w art. 233 § 1 Ordynacji podatkowej, w tym orzeczenie merytoryczno - reformatoryjne, o którym mowa w art. 233 § 1 pkt 2 lit. a) Ordynacji podatkowej;
naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 141 § 4 oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez nie wyjaśnienie przez Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przesłanek zastosowania unormowania z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, którymi kierował się uchylając również postanowienie organu I instancji w niniejszej sprawie.
Naruszenie przez Sąd I instancji przywołanych przepisów ma istotny wpływ na wynik sprawy, co strona przeciwna uzasadnia poniżej, bowiem gdyby Sąd bezzasadnie nie naruszył ww. przepisów, mógłby wydać wyrok odmiennej treści, umożliwiający organom podatkowym przedłużenie terminu zwrotu podatku VAT, do czego jak Sąd I instancji sam zauważył, istniały podstawy prawne i faktyczne.
4.2. Autor skargi kasacyjnej, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i merytoryczne rozpoznanie sprawy, w razie uznania, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona. Wniesiono także o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie oraz o zasądzenie na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Z. kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
5.1. Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
W myśl art. 183 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 40)
5.2. Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W tym zakresie okazała się zasadna. Uzasadniony bowiem okazał się zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 134 § 1 i art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 233 § 1 Ordynacji podatkowej.
5.3. Kluczową kwestią w niniejszej sprawie jest wykładnia art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z tym przepisem sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Z treści art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że warunkiem zastosowania trybu określonego w tym przepisie jest niezbędność takiego rozstrzygnięcia do końcowego załatwienia sprawy. Z. Kmieciak wskazuje, że spełnienie przesłanki "niezbędności" następuje jedynie wówczas, gdy bez zastosowania trybu określonego w komentowanym przepisie załatwienie sprawy byłoby "niemożliwe lub co najmniej utrudnione" (Z. Kmieciak, Głębokość orzekania w sprawach objętych kognicją sądów administracyjnych, PiP 2007/4, s. 39).
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 lipca 2018 r. sygn. akt II FSK 1776/16 "w sytuacji, gdy do sądu administracyjnego zaskarżono decyzję organu podatkowego drugiej instancji i zawarto w niej wniosek o uchylenie także decyzji organu podatkowego pierwszej instancji, konieczna jest ocena, czy dla końcowego załatwienia sprawy niezbędne jest wyeliminowanie z obrotu prawnego nie tylko rozstrzygnięcia organu drugiej instancji, ale także rozstrzygnięcia podjętego w pierwszej instancji. Taka sytuacja wystąpi wtedy, gdy sąd administracyjny przesądzi, że stwierdzona przez niego wadliwość postępowania administracyjnego lub decyzji musi doprowadzić do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji organu pierwszej instancji, niezależnie od czynności, które mógłby podjąć i przeprowadzić organ odwoławczy rozpatrując sprawę ponownie. Jakkolwiek i w takiej sytuacji wadliwy akt administracyjny organu pierwszej instancji może uchylić administracyjny organ odwoławczy realizując wskazania sądu administracyjnego co do dalszego postępowania, może to jednak także uczynić sąd administracyjny korzystając z umocowania zawartego w art. 135 p.p.s.a. Zasadniczo odmienna jest natomiast sytuacja, gdy końcowe rozstrzygnięcie sprawy pozostaje sprawą otwartą, ponieważ konieczne jest uzupełnienie postępowania dowodowego w kierunku wskazanym przez sąd. Wówczas dla końcowego załatwienia sprawy uchylenie decyzji pierwszoinstancyjnej nie tylko nie jest konieczne, ale byłoby przedwczesne, gdyż po uzupełnieniu podstawy faktycznej rozstrzygnięcia organ drugiej instancji może zarówno rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji utrzymać w mocy, jak wydać rozstrzygnięcie reformatoryjne na korzyść strony postępowania (a więc wprawdzie uchylić rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, ale zarazem orzec co do istoty sprawy), względnie po uchyleniu decyzji organu pierwszej instancji umorzyć postępowanie w sprawie; wreszcie, uznając, że rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części, może uchylić w całości decyzję organu pierwszej instancji i i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ (w sprawach zobowiązań podatkowych - art. 233 § 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a-b oraz § 2 O.p.)."
5.4. Przenosząc te uwagi ogólne na stan niniejszej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, iż trafnie podniesiono w skardze kasacyjnej, iż wady postępowania i rozstrzygnięcia zaskarżonego postanowienia, którym utrzymano w mocy postanowienie organu pierwszej instancji, na które wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim (a to brak wskazania konkretnej daty, do której nastąpiło przedłużenie zwrotu kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym) nie uzasadniało uchylenia także postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. z dnia 21 lipca 2016r.
Dostrzeżoną nieprawidłowość mógł naprawić Dyrektor Izby Skarbowej w Z.. Zgodnie bowiem z zasadą dwuinstancyjności określoną w art. 127 Ordynacji podatkowej organ odwoławczy rozpoznając zażalenie (odwołanie) jest uprawniony, a wręcz zobowiązany do ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy. Przeciwna wykładnia byłaby niezgodna z treścią zasady dwuinstancyjności postępowania która właśnie oznacza, że każda sprawa administracyjna w jej całokształcie powinna zostać rozpoznana merytorycznie dwukrotnie (por. np. wyrok NSA z 14 czerwca 2005r., FSK 1946/04, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim nie wskazał na jakiekolwiek braki w postępowaniu dowodowym, czy na niewłaściwą ocenę sprawy, która uzasadniałaby dla prawidłowego załatwienia sprawy uchylenie zarówno zaskarżonego postanowienia, jak i poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji.
Jak słusznie podniesiono w skardze kasacyjnej organ odwoławczy ma na podstawie art. 233 § 1 pkt 2 lit. a Ordynacji podatkowej uprawnienie do wydania orzeczenia reformatoryjnego, po merytorycznym zbadaniu sprawy. Zarzucane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim uchybienie mogło być "naprawione" przez organ odwoławczy, co trafnie podniesiono w skardze kasacyjnej.
5.5. W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił nadto dlaczego uchylenie postanowienia organu pierwszej instancji było niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy, której dotyczyła skarga. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak takiego uzasadnienia rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi świadczy o całkowicie dowolnym zastosowaniu przez Sąd pierwszej instancji instytucji uregulowanej w powołanym przepisie. Jak słusznie wskazano w skardze kasacyjnej w wyroku z dnia 1 czerwca 2010r. sygn. akt II GSK 591/09 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że o ile sąd nie ma obowiązku wyjaśnienia dlaczego przy rozpoznawaniu sprawy nie skorzystał z możliwości, jakie stwarza art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, to w wypadku zastosowania wspomnianego unormowania obowiązkiem sądu jest wykazanie przesłanek jakimi kierował się podejmując tego rodzaju rozstrzygnięcie. Powyższe uzasadnia także trafność zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 141 § 4 oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
5.6. W związku z tym, że w skardze kasacyjnej nie sformułowano zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego, mimo wskazania, jako jednej z podstaw kasacyjnych art. 174 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny nie miał podstaw do oceny słuszności stanowiska zaprezentowanego przez Sąd pierwszej instancji, co do tego, że organ przedłużając termin zwrotu podatku powinien podawać konkretną datę takiego przedłużenia. Dla porządku należy jedynie wskazać, iż kwestia ta była już przedmiotem orzekania przez Naczelny Sąd Administracyjny (por. wyroki z dnia 5 grudnia 2017r. sygn. akt I FSK 1468/17 oraz z dnia 12 grudnia 2018r. sygn. akt I FSK 1840/18, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl).
5.7. Naczelny Sąd Administracyjny uznając zatem za zasadną skargę kasacyjną, na podstawie art. 185 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji uwzględni poglądy prawne zaprezentowane powyżej. Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego wydano na podstawie art. 203 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 i art. 209 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W związku z tym na podstawie § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a w zw. z ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015r., poz. 1804 ze zm.) - zasądzono na rzecz organu kwotę 460 zł, obejmującą 75 % stawki minimalnej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji określonej w przywołanych wyżej przepisach w wysokości 360 zł oraz kwotę uiszczonego wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI