I FSK 474/07

I FSK 474/07 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2008-03-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-04-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Adam Bącal /przewodniczący/
Janusz Zubrzycki
Marek Kołaczek /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
I SA/Sz 547/06 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2007-01-11
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2004 nr 54 poz 535
art. 15 ust. 2
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
Dz.U.UE.L 1977 nr 145 poz 1 art. 2, art. 4 ust. 1, 2 i 3
Szósta Dyrektywa Rady z dnia 17 maja 1977 r. Nr 77/388/EWG w sprawie harmonizacji ustawodawstw Państw Członkowskich w odniesieniu do  podatków obrotowych - wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Adam Bącal Sędziowie sędzia NSA Janusz Zubrzycki sędzia NSA Marek Kołaczek (spr.) Protokolant Krzysztof Kołtan po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2008 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 11 stycznia 2007 r. sygn. akt I SA/Sz 547/06 w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 23 czerwca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty podatku od towarów i usług za czerwiec 2004 r. i sierpień 2004 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) oddala wniosek A. W. o zasądzenie kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 11 stycznia 2007 r., sygn. akt I SA/Sz 547/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił zaskarżoną przez A. W. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 23 czerwca 2006 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące czerwiec i sierpień 2004 r.
Z akt sprawy wyłania się następujący przebieg postępowania. W dniu 31.01.2006 r. A. W. złożył w Urzędzie Skarbowym w G. korekty deklaracji VAT-7 za czerwiec i sierpień 2004 r., do których załączony został jego wniosek o stwierdzenie nadpłaty w podatku od towarów i usług za czerwiec 2004 r. w wysokości 1.983,00 zł oraz za sierpień 2004 r. w wysokości 4.327,00 zł. We wniosku tym podatnik stwierdził, iż podatek należny, jaki wykazany został w złożonych przez niego deklaracjach VAT-7 za wskazane miesiące, zadeklarowany został w wyniku zastosowania się przezeń do pisemnej informacji wydanej przez Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 27.04.2004 r. o zakresie stosowania prawa podatkowego, na podstawie której zobowiązany został do zarejestrowania się jako podatnik VAT czynny i do zapłaty podatku od towarów i usług od dokonanej sprzedaży działek budowlanych stanowiących jego majątek własny. Według wnioskującego o stwierdzenie nadpłaty podatnika, sprzedaż gruntów nie służących działalności gospodarczej i stanowiących majątek własny nie może być - niezależnie od ilości sprzedanych działek - wykonywana ciągle i w sposób częstotliwy, gdyż z natury rzeczy ilość tych transakcji ograniczona jest ilością posiadanych działek, wobec czego nie spełniał on warunków do uznania go za podatnika podatku od towarów i usług.
Decyzją z dnia 1.03.2006 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. odmówił stwierdzenia nadpłaty stwierdzając, iż podjęte przez podatnika działania, tj. podział posiadanego gruntu na mniejsze działki, potwierdzają zamiar wykonywania czynności w sposób częstotliwy i spełniają wymogi do uznania ich za działalność gospodarczą, a dokonana dostawa przeznaczonych pod zabudowę działek gruntu podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.
Po rozpatrzeniu odwołania strony od powyższej decyzji, Dyrektor Izby Skarbowej w S. w pełni podzielił stanowisko organu pierwszej instancji w kwestii istnienia obowiązku podatkowego w podatku od towarów i usług w przypadku dokonania czynności sprzedaży gruntu, w postaci działek budowlanych, stanowiącego majątek osobisty.
Rozpatrując skargę na powyższą decyzję organu podatkowego II instancji, Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że z przepisu art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535 ze zm.) wynika, że podatnikami podatku od towarów i usług mogą być wskazane tamże podmioty jedynie wówczas, gdy opodatkowanych czynności, np. odpłatnej dostawy towaru, dokonują oni w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Zatem, zdaniem Sądu, ustalenie tego, iż podlegająca opodatkowaniu czynność (odpłatna dostawa towaru) rodzi obowiązek podatkowy po stronie podmiotu jej dokonującego, wymaga uprzedniego ustalenia, że czynność ta dokonana została w ramach prowadzonej przez ten podmiot działalności gospodarczej, a więc działalności, o jakiej stanowi przepis art. 15 ust. 2.
W ocenie Sądu wykładnia językowa przepisu art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o podatku od towarów usług wskazuje na to, iż samo dokonanie przez osobę fizyczną czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów usług (sprzedaży towaru w postaci gruntu), niezależnie od ich częstotliwości, nie stanowi jeszcze o prowadzeniu przez tę osobę działalności gospodarczej. Dla uznania, że czynności te dokonane zostały przez podatnika podatku od towarów i usług, a więc przez podmiot na mocy ustawy podatkowej podlegający obowiązkowi podatkowemu w tymże podatku, koniecznym jest ustalenie, że czynności te zostały wykonane w ramach prowadzonej przezeń działalności producenta, handlowca lub usługodawcy (w tym: pozyskującego zasoby naturalne i rolnika) albo działalności osoby wykonującej wolny zawód.
Jak argumentuje Sąd, chociaż grunt, który stanowił przedmiot spornej sprzedaży, został przez skarżącego w przeszłości nabyty w drodze kupna i następnie, został on podzielony na działki budowlane, stanowiąc w części przedmiot sukcesywnej sprzedaży, to warunkiem uznania, iż czynności jego sprzedaży dokonane zostały przez podatnika podatku od towarów i usług konieczne jest ustalenie, że działalność skarżącego była działalnością handlowca, tzn. że prowadził on działalność polegającą na obrocie towarami (gruntami), a to wymaga co najmniej ustalenia, że kupując określony grunt czynił to nie w celu zaspokojenia potrzeb osobistych, czy potrzeb swej rodziny, lecz zakupu tego gruntu dokonał z zamiarem jego dalszej sprzedaży. Tylko bowiem w takiej sytuacji możliwe jest przyjęcie, że jest on "handlowcem" w rozumieniu przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o podatku od towarów i usług, a przez to podatnikiem tego podatku. Za nieuprawnioną natomiast Sąd uznał tezę, iż sam fakt dokonywania sprzedaży podzielonej na działki nieruchomości gruntowej stanowi - ze względu na oczywistą powtarzalność transakcji - o prowadzeniu przez sprzedającego działalności gospodarczej w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o podatku od towarów i usług i to niezależnie od tego, kiedy i w jaki sposób (kupno, darowizna, dziedziczenie itp.) nieruchomość gruntowa została przezeń nabyta.
Sąd I instancji zauważył przy tym, że przyjęta przez organy podatkowe w rozpatrywanej sprawie wykładnia przepisów art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o podatku od towarów i usług, a więc przyjęcie, iż podatnikiem podatku od towarów i usług jest każdy, kto dokonuje sprzedaży składników swego majątku osobistego w sposób częstotliwy, pozostaje w sprzeczności z postanowieniami art. 4 VI Dyrektywy w sprawie harmonizacji podatków obrotowych.
Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej.
Dyrektor Izby Skarbowej zaskarżył wyrok Sądu pierwszej instancji w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 15 ust. 2 u.p.t.u. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż z treści tego przepisu wynika, że samo dokonanie przez osobę fizyczną czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem VAT, niezależnie od ich częstotliwości, nie stanowi jeszcze o prowadzeniu przez tę osobę działalności gospodarczej, gdy tymczasem pełna treść tego przepisu nie pozwala na uznanie, że tylko profesjonalny obrót gruntami powoduje uzyskanie statusu podatnika podatku od towarów i usług, co w konsekwencji doprowadziło do przyjęcia, że organy podatkowe naruszyły ww. przepis poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie;
Sądowi pierwszej instancji zarzucono także uchybienie przepisom postępowania, tj.:
1) art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej – p.p.s.a.), w zw. z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm., dalej – p.u.s.a.), w ten sposób, że Sąd, będąc zobowiązany do kontroli legalności decyzji organów podatkowych i dokonania oceny, czy decyzja nie narusza przepisów obowiązujących w dacie jej wydania, wyszedł poza granice sprawy, opierając swoje rozważania wyłącznie na zdefiniowaniu pojęcia "handlowiec", a nie dokonał oceny legalności decyzji w świetle pozostałych warunków uznania prowadzonej działalności za działalność gospodarczą w rozumieniu ustawy o podatku od towarów i usług, co w konsekwencji miało istotny wpływ na treść orzeczenia i doprowadziło do uchylenia decyzji organu podatkowego w całości;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 15 ust. 2 u.p.t.u., poprzez przyjęcie, że organy podatkowe dokonały błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 15 ust. 2 u.p.t.u. w wyniku uznania, że sam fakt dokonywania sprzedaży podzielonej na działki nieruchomości gruntowej - ze względu na oczywistą powtarzalność transakcji - stanowi o prowadzeniu przez sprzedającego działalności gospodarczej w rozumieniu art. 15 ust. 2 u.p.t.u. w sytuacji, gdy w świetle tego przepisu nie można sprowadzać pojęcia "podatnika w podatku od towarów i usług" jedynie do podmiotu, który podejmuje się zakupu wyłącznie w celu odsprzedaży, co w konsekwencji miało wpływ na wynik sprawy i doprowadziło do uchylenia decyzji organu podatkowego;
3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że organy podatkowe dokonały wykładni przepisu art. 15 ust 1 i 2 u.p.t.u. w sprzeczności z postanowieniami art. 4 VI Dyrektywy, bowiem w myśl tego przepisu Państwa Członkowskie mogą uznawać za podatnika każdego, kto okazjonalnie zawiera transakcje, zastrzega jednakże, iż transakcje takie muszą być związane z działalnością gospodarczą w sytuacji gdy z treści art. 4. VI Dyrektywy wprost wynika, iż za działalność gospodarczą uznaje się również wykorzystywanie majątku rzeczowego lub wartości niematerialnych i prawnych w celu uzyskiwania dochodu w sposób częstotliwy - co w konsekwencji miało wpływ na wynik sprawy i doprowadziło do uchylenia decyzji organu podatkowego;
4) art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 122 O.p., poprzez przyjęcie, że organy podatkowe w toku prowadzonego postępowania nie podjęły stosownych działań w celu wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności wyjaśnienia okoliczności mogących prowadzić do ustalenia, że skarżący prowadził działalność gospodarczą handlowca, co w konsekwencji doprowadziło do uznania, że organy podatkowe naruszyły przepisy postępowania, w sytuacji, gdy organy podatkowe w sposób niewątpliwy wykazały, iż wielokrotna sprzedaż wydzielonych w wyniku podziału nieruchomości działek budowlanych stanowi czynność podlegającą opodatkowaniu, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i doprowadziło do uchylenia decyzji organu podatkowego w całości;
5) art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. art. 187 § 1 O.p., poprzez przyjęcie, że organy podatkowe nie zebrały i w sposób wyczerpujący nie rozpatrzyły całego materiału dowodowego, w wyniku czego nie doszło do wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, w sytuacji, gdy zgromadzony w ramach prowadzonego postępowania materiał dowodowy jest pełen, a z materiału tego jednoznacznie wynika, że okolicznością decydującą o uznaniu skarżącego za podatnika podatku od towarów i usług z tytułu sprzedaży działek budowlanych jest zamiar wykonywania czynności opodatkowanych w sposób częstotliwy, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i doprowadziło do uchylenia decyzji organu podatkowego w całości.
Przy tak sformułowanych zarzutach Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania sądowego.
Uzupełniając powyższe autor skargi kasacyjnej wskazał, że Sąd pierwszej instancji dokonując wykładni art. 15 ust. 1 i 2 u.p.t.u. skoncentrował się na wyjaśnieniu pojęcia "handlowiec" i pominął inne kryteria, które w myśl ww. przepisu, kwalifikują dane czynności do tych wykonywanych w ramach działalności gospodarczej, czym naruszono art. 134 § 1 p.p.s.a. Pełnomocnik organu przekonywał, że w niniejszej sprawie kwestią kluczową jest powtarzalność transakcji dokonywanych przez skarżącego. Podniósł, że działania podejmowane przez skarżącego, tj. nabycie gruntu, zmiana jego przeznaczenia, czy podział nieruchomości, stanowią ciąg zdarzeń, który może świadczyć o zamiarze wykonywania czynności w sposób częstotliwy, co zostało przez organy podatkowe wykazane w stopniu wystarczającym.
Nadto – argumentując zarzuty natury procesowej – autor skargi kasacyjnej podnosił, że Sąd pierwszej instancji stwierdzając wadliwość wykładni art. 15 ust. 1 i 2 u.p.t.u. nie wskazał jednoznacznie na czym ta wadliwość polegała i jaka jest prawidłowa interpretacja ww. przepisu, bądź jego właściwe zastosowanie. Pełnomocnik Dyrektora Izby Skarbowej podał także, że Sąd stwierdzając, jakoby organy podatkowe nie zebrały i w sposób wyczerpujący nie rozpatrzyły całego materiału dowodowego, nie sprecyzował, jakie konkretne dowody zostały przez te organy pominięte i na czym polegał błąd w ocenie dowodów uwzględnionych przez organy.
Strona przeciwna nie skorzystała z możliwości złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Na tle ustalonego w sprawie stanu faktycznego, niekwestionowanego przez stronę skarżącą, jej zarzuty mają na celu obalenie stanowiska Sądu pierwszej instancji, że na tle przesłanek art. 15 ust. 2 u.p.t.u., w sprawie tej doszło do wadliwej oceny materiału dowodowego sprawy.
Kwestią zatem sporną w tej sprawie jest, czy w konkretnych jej okolicznościach faktycznych A. W. był podatnikiem podatku od towarów i usług w rozumieniu art. 15 ust. 2 u.p.t.u.
Niniejsza sprawa dotyczy rozliczenia podatku za czerwiec i sierpień 2004 r., w ramach którego to okresu ustalono, że A. W. sprzedał działki budowlane położone w obrębie B., Gm. G., wydzielone z gruntu, który został zakupiony jako rolny z przeznaczeniem na prowadzenie działalności rolnej, a z uwagi na nieuzyskanie wymaganych uprawnień rolniczych niezbędnych do prowadzenia tej działalności – podzielonej z przeznaczeniem wydzielonych działek na budowę domu i sprzedaż.
Ponieważ sformułowane w sprawie zarzuty natury procesowej podważają de facto prawidłowość dokonanej przez Sąd oceny materiału dowodowego sprawy w kontekście przesłanek art. 15 ust. 2 u.p.t.u. i nieuznania A. W. za podatnika VAT na tle dokonanej w czerwcu i sierpniu 2004 r. sprzedaży działek, istotnym jest przede wszystkim odniesienie się do zarzutu naruszenia prawa materialnego tj. art. 15 ust. 2 u.p.t.u. przez jego błędną wykładnię.
Zarzut ten nie jest jednak trafny.
Kwestia uznania za działalność gospodarczą czynności sprzedaży nieruchomości, które znajdują się w majątku osobistym osoby fizycznej i ulegają zbyciu została rozstrzygnięta w wyroku składu siedmiu sędziów NSA z 29 października 2007 r., sygn. akt I FPS 3/07, w którym Sąd - na kanwie sprawy dotyczącej sprzedaży przez osobę fizyczną działek budowlanych - wskazał, w jakich okolicznościach dany podmiot należy uznawać za podatnika VAT. Stwierdził w szczególności, że dla uzyskania takiego statusu nie jest wystarczający sam zamiar dokonywania określonych czynności w sposób częstotliwy.
NSA rozstrzygając ten spór, za trafne uznał stanowisko podatników i orzekł, że :
1) przepisy art. 15 ust. 1 i 2 u.p.t.u. powinny być rozumiane w ten sposób, że warunkiem sine qua non uznania, że dany podmiot działa w charakterze podatnika podatku od towarów i usług jest ustalenie, że działa on jako producent, handlowiec, usługodawca, pozyskujący zasoby naturalne, rolnik lub jako osoba wykonująca wolny zawód,
2) ani formalny status danego podmiotu jako podatnika zarejestrowanego, ani okoliczność, że dana czynność została wykonana wielokrotnie lub jednorazowo, lecz z zamiarem częstotliwości, nie mogą przesądzać o opodatkowaniu tej czynności bez każdorazowego ustalenia, że w odniesieniu do tej konkretnej czynności podmiot ten występował w charakterze podatnika podatku od towarów i usług.
W uzasadnieniu tego stanowiska NSA na wstępie stwierdził, że stosownie do przepisu art. 4 ust. 1 VI Dyrektywy podatnikiem jest "każda osoba wykonująca samodzielnie i niezależnie od miejsca zamieszkania działalność gospodarczą, określoną w ust. 2, bez względu na cel czy też rezultaty takiej działalności". Treść tego przepisu, co do zasady, odzwierciedla przepis krajowy, którym jest art. 15 ust. 1 u.p.t.u. stanowiący, że "podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności".
Różnica pomiędzy regulacją unijną a polską ujawnia się natomiast na tle samej definicji działalności gospodarczej. O ile bowiem zgodnie z art. 4 ust. 2 VI Dyrektywy działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców i osób świadczących usługi włącznie z górnictwem, działalnością rolniczą, wykonywaniem wolnych zawodów a także wykorzystywanie, w sposób ciągły, własności dóbr materialnych lub niematerialnych do celów zarobkowych, o tyle przepis art. 15 ust. 2 ustawy., definiując działalność gospodarczą jako wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody, operuje zwrotem "również wówczas, gdy czynność została wykonana jednorazowo w okolicznościach wskazujących na zamiar wykonywania czynności w sposób częstotliwy". Zwrotu takiego w przepisie art. 4 ust. 2 VI Dyrektywy brak.
Podnieść jednak według Sądu należy, że w przepisie art. 4 ust. 3 VI Dyrektywy zawarto upoważnienie dla Państw Członkowskich do uznania za podatnika każdego, kto okazjonalnie zawiera transakcje związane z działalnością gospodarczą zdefiniowaną w art. 4 ust. 2, w szczególności dotyczące określonych dostaw budynków, części budynków wraz z gruntami oraz dostaw działek budowlanych, przez które to działki VI Dyrektywa rozumieć każe każdą działkę nieuzbrojoną lub uzbrojoną "uznaną za budowlaną przez Państwa Członkowskie". Oznacza to, że użyty w treści art. 15 ust. 2 ustawy zwrot "również wówczas, gdy czynność została wykonana jednorazowo w okolicznościach wskazujących na zamiar wykonywania czynności w sposób częstotliwy", jest wyrazem swoistej realizacji przez polskiego ustawodawcę opcji zawartej w art. 4 ust. 3 VI Dyrektywy. Realizacja tej opcji nie została przy tym ograniczona wyłącznie do dostaw budynków lub części budynków wraz z gruntem oraz działek budowlanych wymagających zdefiniowania – lecz do wszystkich czynności podlegających opodatkowaniu, które dokonywane sporadycznie w związku z działalnością handlową, usługową lub produkcyjną, są wykonywane przez dany podmiot. Możliwość taka przewidziana jednak została w art. 4 ust. 3 VI Dyrektywy, gdy zważyć, że w przepisie tym użyto zwrotu "w szczególności", nie zamykając w ten sposób katalogu sporadycznych transakcji uzasadniających uznanie danego podmiotu za podatnika do transakcji dotyczących wyłącznie budynków i działek budowlanych.
Wskazując na powyższe nie sposób jednak – zdaniem NSA - nie zauważyć, że realizacja opcji określonej w art. 4 ust. 3 VI Dyrektywy w przepisach ustawy o VAT nastąpiła w sposób wysoce niedoskonały i budzący wątpliwości interpretacyjne.
Dalej Sąd stwierdził, że okoliczność, że VI Dyrektywa zezwala Państwom Członkowskim na uznanie za podatnika każdego, kto okazjonalnie zawiera transakcje związane z działalnością gospodarczą i że regulacje ustawy o VAT opcję tę realizują w końcowej części art. 15 ust. 2 poprzez odwołanie się do "czynności wykonanej jednorazowo w okolicznościach wskazujących na zamiar wykonywania czynności w sposób częstotliwy", nie przesądza jednak, że tylko z tego powodu dany podmiot staje się podatnikiem VAT.
Zarówno z brzmienia art. 4 ust. 1 i 2 VI Dyrektywy, jak i art. 15 ust. 1 i 2 ustawy wynika bowiem nader wyraźnie, że warunkiem niezbędnym do uznania danego podmiotu za podatnika VAT jest ustalenie, że działa on niezależnie jako producent, handlowiec, usługodawca, pozyskujący zasoby naturalne, rolnik czy wykonujący wolny zawód.
Innymi słowy, jeśli dana czynność wykonana została poza zakresem działań producenta, handlowca, usługodawcy, pozyskującego zasoby naturalne, rolnika czy wykonującego wolny zawód to w świetle art. 4 ust. 1 i 2 VI Dyrektywy z tytułu wykonania takiej czynności dany podmiot nie może być uznany za podatnika VAT i to bez względu na to, czy czynność tę wykonał jednorazowo, ale w okolicznościach wskazujących na zamiar wykonywania czynności w sposób częstotliwy, czy też wielokrotnie.
Taka zaś właśnie sytuacja występuje w przypadku sprzedaży przez daną osobę jej majątku prywatnego. Majątek taki nabywany bowiem był na własne potrzeby danej osoby, a nie z przeznaczeniem do działalności handlowej, a zatem jego sprzedaż zarówno w całości, jak i w częściach, jednemu lub wielu nabywcom, z zyskiem lub bez, nie może być uznana za działalność handlową ze skutkiem w postaci uznania tej osoby za podatnika VAT.
Podkreślić przy tym należy, że zwłaszcza w przypadku działalności gospodarczej w zakresie handlu, zamiar częstotliwego wykonywania czynności ujawniony być musi już w momencie nabycia towaru, a nie w momencie jego sprzedaży. Nie można bowiem pominąć, że pod pojęciem "handel" należy rozumieć dokonywanie w sposób zorganizowany zakupów towarów w celu ich odsprzedaży. Więcej nawet: z orzecznictwa ETS wynika, że sam zamiar prowadzenia działalności gospodarczej, potwierdzony obiektywnymi dowodami przesądza o potrzebie traktowania danego podmiotu jako podatnika VAT nawet wtedy, gdy organ skarbowy wie, że przewidywana działalność gospodarcza, która miała prowadzić do transakcji opodatkowanych, nie zostanie zrealizowana (zob. orzeczenie w sprawie C-400/98 pomiędzy Finanzamt Goslar a Brigitte Breitsohl). Z kolei brak takiego zamiaru wyklucza możliwość uznania danego podmiotu za podatnika VAT.
Argument, że podmiot dokonujący sprzedaży (dostawy) majątku prywatnego nie może być traktowany w odniesieniu do takiej sprzedaży jako podatnik podatku od towarów i usług, doznaje dodatkowego wzmocnienia, gdy uwzględnić wnioski płynące z analizy przepisu art. 2 pkt 1 VI Dyrektywy. Przepis ten określając zakres przedmiotowy opodatkowania podatkiem od wartości dodanej stanowi, że opodatkowaniu podlega dostawa towarów lub usług świadczona odpłatnie na terytorium kraju "przez podatnika, który jako taki występuje". Art. 2 pkt 1 VI Dyrektywy wyraźnie więc wskazuje, że czynność opodatkowana w postaci dostawy towaru lub świadczenia usług ma miejsce wówczas, gdy w odniesieniu do tej właśnie czynności dany podmiot występuje w charakterze podatnika VAT, a więc podmiotu prowadzącego w określonym zakresie działalność gospodarczą.
Swoje stanowisko NSA wsparł orzecznictwem ETS. W tym zakresie wskazał, że nader jasno konieczność działania w charakterze podatnika VAT zaakcentował ETS w orzeczeniu w sprawie C-291/92 pomiędzy Finanzamt Ülzen a Dieter Armbrecht stwierdzając, że nawet jeśli podatnik w rozumieniu Dyrektywy sprzedaje majątek, którego część przeznaczył na cele inne niż związane z prowadzoną działalnością (usługową), i którą to część zarezerwował na cele prywatne, w odniesieniu do sprzedaży tej części nie występuje on jako podatnik, a transakcja taka nie podlega opodatkowaniu.
W uzasadnieniu omawianego wyroku wskazano, że w VI Dyrektywie brak jest przepisu uniemożliwiającego podatnikowi prowadzącemu działalność gospodarczą wyłączenie z systemu VAT części majątku przeznaczonego do celów prywatnych i że decyzja w tym zakresie jest suwerenną decyzją samego podatnika.
Oznacza to, że w ocenie ETS brak opodatkowania sprzedaży majątku własnego podatnika nie zakłóca zasady powszechności i neutralności podatku VAT, ani też nie powoduje zakłóceń w zakresie konkurencji.
Odnosząc te uwagi do stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy NSA podkreślił, że odpowiedź na pytanie czy dany podmiot w odniesieniu do danej czynności działa jako podatnik podatku od towarów i usług wymaga oceny każdorazowo odnoszącej się do konkretnych okoliczności faktycznych danej sprawy.
Okolicznością przesądzającą nie może tu być jedynie sam fakt podziału gruntu na odrębne działki.
Rozumowanie takie prowadziłoby bowiem do trudnych do zaakceptowania wniosków, że podmiot sprzedający poza działalnością gospodarczą np. swój prywatny samochód nie ma statusu podatnika w przypadku gdy zbywa go w całości, a uzyskuje ten status sprzedając go w częściach (więcej na temat tego wyroku patrz: Marcin Bącal, Sprzedaż działek budowlanych z majątku własnego osoby fizycznej a status podatnika VAT - wyrok NSA z 29 października 2007 r., I FPS 3/07, Jurysdykcja Podatkowa Nr 1/2008, s. 39 i nast.).
Podnieść należy, że podobne stanowisko NSA wyraził już w wyroku z dnia 24 kwietnia 2007 r., sygn. akt I FSK 603/06, w którym Sąd ten podzielił stanowisko, że "z art. 4 ust. 3 VI Dyrektywy, art. 12 ust. 1 Dyrektywy 2006/112 (obow. od 1 stycznia 2007r.) jak i z art. 15 ust. 2 ustawy o VAT wynika, że okazjonalność (sporadyczność) czynności, względnie jednorazowe ich wykonywanie, tworzy z danej osoby podatnika wyłącznie w przypadku gdy te okazjonalnie lub jednorazowo wykonywane czynności są czynnościami wykonywanymi w związku z działalnością producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalności osób wykonujących wolne zawody; ww. akty prawne nie pozwalają na opodatkowanie czynności, choćby mogła być ona zdefiniowana jako dostawa towarów lub świadczenie usług w rozumieniu art. 7 i 8 ustawy, jeżeli nie jest ona wykonywana w ramach działalności producentów, handlowców, usługodawców (Tomasz Michalik, glosa do wyroku WSA z 20 października 2006 r. w sprawie I SA/Wr 630/06; opubl. Jurysdykcja Podatkowa, Nr 2/2007, strona 66" (...) "Pojęcie podatnika, zarówno w prawie polskim jak i unijnym, uzależnione jest od prowadzenia działalności gospodarczej; wykonanie czynności podlegającej opodatkowaniu skutkuje powstaniem obowiązku podatkowego tylko wtedy, jeżeli została wykonana w ramach działalności gospodarczej. Uzależnienie pojęcia podatnika od prowadzenia działalności gospodarczej jest profesjonalny obrót gospodarczy, a to z uwagi na charakter podatku od towarów i usług, który jest przecież szczególną formą podatku obrotowego. W tym zakresie uzasadnionym jest wykluczenie osób fizycznych (i instytucji) z grona podatników, nawet jeżeli wykonują czynności dostawy towarów (tym bardziej gdy sporadycznie), jeżeli dokonują sprzedaży majątku osobistego, który nie został nabyty w celu jego odsprzedaży, lecz spożytkowany w celach własnych przy spełnieniu przesłanki o jakiej mowa w art. 2 ust. 1 VI Dyrektywy (a więc w taki sposób, że wyraźnie wynika z niej zamiar handlu, produkcji, świadczenia usługi tj. obiektywny zamiar prowadzenia takiej działalności). Nie można w tej sprawie pominąć, iż pod pojęciem handel należy rozumieć dokonywanie w sposób zorganizowany zakupów towarów w celu ich odsprzedaży. (...). Co do zasady, działalność gospodarcza powinna być prowadzona stale; przypadki, w których sporadycznie przeprowadzane transakcje mogą podlegać opodatkowaniu, są wymienione odrębnie w art. 4(3) VI Dyrektywy, a contrario należy przyjąć, iż co do zasady warunkiem uznania danej osoby za podatnika jest jej stałe zaangażowanie w prowadzoną działalność gospodarczą. Tym samym zdaje się uzasadnione twierdzenie, iż nie jest podatnikiem podatku od towarów i usług osoba fizyczna zaangażowana sporadycznie w dostawę towaru".
Z powyższych orzeczeń NSA – wbrew wywodom skargi kasacyjnej - wynika, że wykonanie danej czynności (w tym przypadku sprzedaży działki budowlanej) jednorazowo jednakże w okolicznościach wskazujących na zamiar wykonywania jej w sposób częstotliwy nie przesądza automatycznie, że z tego tylko powodu dany podmiot staje się podatnikiem VAT. Konieczne jest bowiem ustalenie, że w odniesieniu do tej czynności występował on w charakterze podatnika, tj. jako handlowiec.
Przyjęcie, że dana osoba fizyczna sprzedając działki budowlane działa w charakterze podatnika prowadzącego handlową działalność gospodarczą (jako handlowiec) wymaga ustalenia, że jej działalność w tym zakresie przybiera formę zawodową (profesjonalną), czyli stałą (powtarzalność czynności i zamiar ich kontynuacji), a w konsekwencji zorganizowaną.
Nabycie sprzedawanych gruntów musi nastąpić w celach wykonywania tej działalności, czyli handlowych, a nie w innych celach. Działalność handlowa oznacza dokonywanie w sposób zorganizowany zakupów towarów w celu ich odsprzedaży, wskazujący na zamiar kontynuacji tej działalności. Nie jest działalnością handlową sprzedaż majątku osobistego (prywatnego), który nie został nabyty w celach odsprzedaży (w celach handlowych), lecz spożytkowania w calach osobistych.
Zbycie, nawet kilkunastu działek budowlanych, powstałych z podziału gruntu rolnego nabytego na cele prywatne i po zmianie przeznaczenia tego gruntu, nie stanowi per se działalności handlowej podlegającej opodatkowaniu VAT, z uwagi na brak przesłanek uznania tej działalności za taką (brak zawodowego - stałego i zorganizowanego charakteru).
Tylko gdy osoba sprzedająca takie działki swoim zachowaniem wykaże, że realizując tę sprzedaż działa i chce działać w charakterze podatnika (handlowca, który chce oprócz tej sprzedaży kontynuować tego rodzaju sprzedaż), czyli podmiotu prowadzącego w tym zakresie działalność profesjonalną, stałą i zorganizowaną – sprzedaż taka będzie opodatkowana VAT.
Powyższe stanowisko nie jest sprzeczne z poglądem wyrażonym przez ETS w przywołanym w skardze kasacyjnej wyroku z dnia 4.12.1990 r. w sprawie C-186/89 W.M van Thiem przeciwko Staatssecretaris van Finnancien, wydanym – co w skardze kasacyjnej pominięto – na tle żądania W.M van Thiela co do uznania go za podatnika VAT i zwrotu podatku zapłaconego przy nabyciu gruntu oddanego następnie przez niego do korzystania (w tym zabudowy) podmiotowi trzeciemu na okres 18 lat, za wynagrodzeniem w formie rocznych opłat. Zagadnienie to odnosi się bowiem do kwestii uznania za działalność gospodarczą czynności wykorzystywania majątku rzeczowego do celów uzyskiwania z niego dochodu w sposób częstotliwy, w rozumieniu zdania drugiego, a nie pierwszego, art. 4 ust. 2 VI Dyrektywy.
W świetle powyższego brak podstaw do uznania wykładni art. 15 ust. 2 u.p.t.u. dokonanej w niniejszej sprawie przez Sąd pierwszej instancji za wadliwą.
Tym za chybione należy uznać również pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia przepisów postępowania, wskazujące na wadliwą ocenę – w świetle tych przepisów – przesłanek do zastosowania art. 15 ust. 1 i 2 u.p.t.u. W sytuacji gdy Sąd pierwszej instancji prawidłowo zinterpretował te przepisy, na tle ustalonego stanu faktycznego sprawy, nie podważono prawidłowości oceny Sądu, że nie znajdują one zastosowania w tej sprawie. Skarżący wywodził bowiem niewłaściwe zastosowanie tych przepisów w tej sprawie z wadliwej ich wykładni przez Sąd, co przy braku podstaw do uznanie tej wykładni za chybioną, czyni prawidłowym stanowisko Sądu pierwszej instancji, co do braku przesłanek do zastosowania tych przepisów w rozpoznawanej sprawie na tle ustalonego przez organy podatkowe jej stanu faktycznego, z którego nie wynikało, aby A. W. dokonując sprzedaży przedmiotowej działki, prowadził działalność handlową, czyli był podmiotem prowadzącym w tym zakresie działalność profesjonalną - zorganizowaną i stałą. Fakt, że A. W. zarejestrował się jako podatnik VAT wynikał, jak wskazano to w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, tylko ze względu na uzyskanie pisemnej interpretacji od organu skarbowego w tym przedmiocie i sugestie pracowników Urzędu Skarbowego w G.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznając, iż przedmiotowa skarga kasacyjna nie dostarcza uzasadnionych podstaw do uwzględnienia zawartych w niej żądań, działając na podstawie przepisów art. 184 oraz art. 204 pkt 2 P.p.s.a. - orzekł jak w sentencji wyroku.
Wniosek A. W. w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania poniesionych przez Sądem pierwszej instancji został oddalony, bowiem Sąd pierwszej instancji zasądził już na jego rzecz koszty tegoż postępowania.