I FSK 460/21

Naczelny Sąd Administracyjny2025-02-18
NSApodatkoweWysokansa
podatek VATprawo podatkowedostęp do aktinteres publicznyochrona danychtajemnica skarbowapostępowanie podatkoweskarżącyorgan podatkowyNSA

NSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie odmowy wglądu w dokumenty wyłączone z akt postępowania podatkowego, uznając ochronę interesu publicznego i praw osób trzecich za nadrzędną wobec prawa strony do dostępu do akt.

Skarżący M.A. domagał się wglądu do dokumentów wyłączonych z akt postępowania podatkowego VAT, powołując się na ich potencjalne znaczenie dla sprawy. Organy podatkowe odmówiły, wskazując na ochronę interesu publicznego i praw osób trzecich. Sąd pierwszej instancji oddalił skargę, a Naczelny Sąd Administracyjny utrzymał to rozstrzygnięcie w mocy. NSA uznał, że prawo strony do wglądu w akta jest ograniczone w przypadku ochrony interesu publicznego i praw osób trzecich, a skarżący nie wykazał istotnego związku wyłączonych dokumentów z przedmiotem postępowania.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej M.A. od wyroku WSA w Gorzowie Wielkopolskim, który oddalił skargę na postanowienie Dyrektora IAS w Zielonej Górze. Postanowienie to utrzymało w mocy odmowę wglądu w dokumenty wyłączone z akt postępowania podatkowego VAT za okres od grudnia 2013 r. do sierpnia 2014 r. Organy podatkowe wyłączyły dokumenty, w tym kserokopie decyzji, protokoły przesłuchań i umowy, ze względu na interes publiczny, argumentując, że zawierają one informacje dotyczące podmiotów niezwiązanych z postępowaniem i wykraczają poza jego zakres. Skarżący wnosił o umożliwienie zapoznania się z całością dokumentów, twierdząc, że mogą mieć istotne znaczenie dla wyniku sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że prawo strony do wglądu w akta (art. 178 § 1 o.p.) jest ograniczone w stosunku do dokumentów zawierających informacje niejawne lub wyłączonych ze względu na interes publiczny (art. 179 § 1 o.p.). NSA uznał, że organy prawidłowo zastosowały art. 179 § 1 o.p., chroniąc interes publiczny i prawa osób trzecich, a skarżący nie wykazał konkretnego, relewantnego związku między wyłączonymi materiałami a przedmiotem postępowania. Sąd wskazał, że ograniczenia te są zgodne z zasadą proporcjonalności wynikającą z Konstytucji RP, która dopuszcza ograniczenia praw i wolności w celu ochrony porządku publicznego lub praw innych osób, o ile nie naruszają one istoty tych praw.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, prawo strony do wglądu w akta jest ograniczone w stosunku do dokumentów zawierających informacje niejawne lub wyłączonych ze względu na interes publiczny.

Uzasadnienie

NSA podkreślił, że prawo do wglądu w akta nie jest nieograniczone i może być ograniczone w celu ochrony interesu publicznego, zwłaszcza praw i wolności osób trzecich, zgodnie z zasadą proporcjonalności wynikającą z Konstytucji RP.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (37)

Główne

o.p. art. 178 § 1

Ordynacja podatkowa

Strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania notatek, odpisów i kopii, jednak prawo to podlega ograniczeniu.

o.p. art. 179 § 1

Ordynacja podatkowa

Organ podatkowy może wyłączyć z akt sprawy dokumenty zawierające informacje niejawne lub ze względu na interes publiczny.

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi kasacyjnej.

Pomocnicze

o.p. art. 179 § 2

Ordynacja podatkowa

Odmowa wglądu następuje w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie.

o.p. art. 123

Ordynacja podatkowa

Zasada czynnego udziału strony w postępowaniu.

o.p. art. 121

Ordynacja podatkowa

Zasada pogłębiania zaufania strony do organów podatkowych.

o.p. art. 124

Ordynacja podatkowa

Zasada przekonywania strony do zasadności przesłanek działania organów.

o.p. art. 120

Ordynacja podatkowa

Zasada legalizmu i praworządności.

Konstytucja RP art. 7

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada legalizmu.

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada demokratycznego państwa prawnego, zaufanie obywatela do państwa.

Konstytucja RP art. 30

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Ochrona godności człowieka i obywatela.

Konstytucja RP art. 84

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Obowiązek ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych.

Konstytucja RP art. 217

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zakres regulacji podatków.

Konstytucja RP art. 31 § 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada proporcjonalności ograniczeń praw i wolności.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi przez WSA.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uchylenie decyzji/postanowienia przez WSA.

p.p.s.a. art. 233 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Naruszenie przepisów postępowania przez organ.

p.p.s.a. art. 239

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Brak podstaw do uchylenia postanowienia organu I instancji.

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez WSA.

p.p.s.a. art. 42 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Prawo dostępu do informacji publicznej.

p.p.s.a. art. 51 § 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dostęp do akt sprawy.

o.p. art. 217

Ordynacja podatkowa

Obowiązek podawania podstawy prawnej rozstrzygnięć.

o.p. art. 210 § 4

Ordynacja podatkowa

Wymogi uzasadnienia decyzji.

o.p. art. 219

Ordynacja podatkowa

Doręczanie postanowień.

p.p.s.a. art. 141 § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Wymogi uzasadnienia wyroku WSA.

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Granice rozpoznania skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 174

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 176

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 204

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzekanie o kosztach.

p.p.s.a. art. 205

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zasądzenie zwrotu kosztów.

Dz.U. 1997 nr 78 poz 483 art. 7

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Dz.U. 1997 nr 78 poz 483 art. 2

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Dz.U. 1997 nr 78 poz 483 art. 30

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Dz.U. 1997 nr 78 poz 483 art. 84

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Dz.U. 1997 nr 78 poz 483 art. 217

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Dz.U. 1997 nr 78 poz 483 art. 31 § 3

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej art. 2 kwietnia 1997 r.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Ochrona interesu publicznego i praw osób trzecich uzasadnia ograniczenie prawa strony do wglądu w akta postępowania podatkowego. Skarżący nie wykazał istotnego związku między wyłączonymi dokumentami a przedmiotem postępowania. Organy podatkowe prawidłowo zastosowały przepisy Ordynacji podatkowej dotyczące wyłączania dokumentów z akt.

Odrzucone argumenty

Organy podatkowe bezzasadnie odmówiły wglądu w dokumenty, naruszając prawo strony do czynnego udziału w postępowaniu i prawo do obrony. Uzasadnienia organów i Sądu pierwszej instancji były ogólnikowe i oderwane od okoliczności sprawy. Wyrok WSA był wadliwy, ponieważ zaakceptował błędne stanowisko organów podatkowych.

Godne uwagi sformułowania

prawo to podlega ograniczeniu w stosunku do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów zawierających informacje niejawne, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny Niedookreślona semantycznie przesłanka interesu publicznego musi jednak zostać w tym względzie interpretowana przez pryzmat zasady ochrony praw podmiotowych strony postępowania ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób

Skład orzekający

Roman Wiatrowski

przewodniczący-sprawozdawca

Mariusz Golecki

członek

Maja Chodacka

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie ograniczeń prawa dostępu do akt postępowania podatkowego ze względu na interes publiczny i prawa osób trzecich, interpretacja art. 178 i 179 o.p. w kontekście konstytucyjnej zasady proporcjonalności."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji wyłączenia dokumentów z akt postępowania podatkowego. Konieczność indywidualnej oceny każdego przypadku pod kątem interesu publicznego i praw osób trzecich.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego prawa strony do dostępu do akt, które jest ograniczane w imię ochrony interesu publicznego i prywatności osób trzecich. Jest to istotne zagadnienie dla praktyków prawa podatkowego.

Czy Twoje prawo do wglądu w akta podatkowe jest absolutne? NSA wyjaśnia granice.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I FSK 460/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-03-11
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Maja Chodacka
Mariusz Golecki
Roman Wiatrowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
I SA/Go 296/20 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 2020-11-12
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 900
art. 178 § 1, art. 179, a także art. 123, art. 121, art. 124, art. 120
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 7, art. 2, art. 30, art. 84 i art. 217 oraz art. 31 ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Roman Wiatrowski (spr.), Sędzia NSA Mariusz Golecki, Sędzia WSA (del.) Maja Chodacka, Protokolant Krzysztof Zaleski, po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M.A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 12 listopada 2020 r. sygn. akt I SA/Go 296/20 w sprawie ze skargi M.A. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 25 maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wglądu w dokumenty wyłączone z akt postępowania podatkowego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od M.A. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
1. Wyrok Sądu pierwszej instancji.
Wyrokiem z 12 listopada 2020 r. (sygn. I SA/Go 296/20) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim (dalej: Sąd pierwszej instancji) oddalił w całości skargę wniesioną przez M.A. (dalej: Skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z 25 maja 2020 r., utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Gorzowie Wielkopolskim z 9 stycznia 2020 r. w sprawie odmowy wglądu w dokumenty wyłączone z akt postępowania podatkowego w zakresie podatku od towarów i usług za okres od grudnia 2013 r. do sierpnia 2014 r. (wyrok ten oraz inne orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w niniejszym uzasadnieniu opublikowane zostały w bazie internetowej NSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Wyrok powyższy oparto o następujące okoliczności.
W toku postępowań podatkowych prowadzonych wobec Skarżącego w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od grudnia 2013 r. do sierpnia 2014 r., organ pierwszej instancji wydał dnia 26 listopada 2019 r. postanowienie, którym wyłączył z akt prowadzonego postępowania – ze względu na interes publiczny – uwierzytelnione kserokopie materiałów dowodowych, tj.:
1) przesłanych przez Naczelnika Łódzkiego Urzędu Celno-Skarbowego w Łodzi w dniu 24.07.2019 r.:
- decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Łodzi z 08.09.2015 r. wydanej dla P. Sp. z o.o. w zakresie podatku VAT za okresy od kwietnia do czerwca 2014 r.,
- protokoły przesłuchania: R.C. z 8.04.2015 r. oraz N.N. z dnia 13.04.2015 r.;
- umowy zbycia udziałów P. Sp. z o.o. z 27.11.2013 r., z 27.12.2013 r. oraz z dnia 22.08.2014 r.;
2) przesłanych przez Naczelnika Lubuskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gorzowie Wlkp. w dniu 16.07.2019 r.:
- pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. z 6.11.2014 r. wraz z załącznikami,
- pisma Urzędu Kontroli Skarbowej w Łodzi z 22.12.2014 r. wraz z załącznikami oraz z dnia 16.09.2015 r. wraz z załącznikami,
- pisma Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Szczecinie z 19.01.2016 r. wraz z załącznikami oraz z 6.05.2016 r. wraz z załącznikami, protokół przesłuchania R.T. z dnia 22.02.2017 r.;
3) przesłanych przez Naczelnika Łódzkiego Urzędu Celno-Skarbowego w Łodzi w dniu 22.07.2019 r.:
- zapisy na koncie 201-2-1-72 L. Sp. z o.o. z G. Sp. z o.o. za okres 1.01.2014 - 31.12.2014 r. wraz z wyciągiem z rachunku bankowego,
- załączniki do pisma Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Warszawie z dnia 10.11.2015 r.,
- pisma Naczelnika UC I w Warszawie z 30.11.2015 r.,
- protokoły przesłuchania S.C. z 16.10.2015 r., Ł.C. z 2.03.2016 r. i M.O. z 2.03.2016 r.,
- załączniki do pisma Spółki A. z 18.05.2016 r.,
- pisma Dyrektora UKS w Warszawa z 10.11.2015 r.
Uzasadniając powyższe postanowienie organ powołał się na art. 179 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900, ze zm.; dalej: o.p.) wywodząc, że wyłączone dokumenty zawierały informacje dotyczące działalności podmiotów niezwiązanych z prowadzonymi wobec Skarżącego postępowaniami podatkowymi. Dlatego, kierując się interesem publicznym przejawiającym się koniecznością ochrony tych danych, organ postanowił wyłączyć z akt przedmiotowych postępowań podatkowych wymienione dokumenty.
Postanowieniami z 27 listopada 2019 r. organ postanowił przeprowadzić dowód z m. in. z wyciągu z protokołu przesłuchania R.T. z 22.02.2017 r. oraz dowód z wyciągów z następujących dokumentów:
- decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Łodzi z 8.09.2015 r. wydanej dla P. Sp. z o. o. w zakresie podatku VAT za okresy od kwietnia do czerwca 2014 r.,
- protokołów przesłuchania: R.C. z 8.04.2015 r. oraz N.N. z 13.04.2015 r.,
- umów zbycia udziałów P. Sp. z o. o. z: 27.11.2013 r., 27.12.2013 r. oraz 22.12.2014 r.,
- pism Urzędu Kontroli Skarbowej w Łodzi nr z 22.12.2014 r. oraz z 16.09.2015 r.,
- pisma Dyrektora UKS w Warszawie z dnia 10.11.2015 r.,
- protokołów przesłuchania S.C. z 16.10.2015 r., Ł.C. z 2.03.2016 r. i M.O. z 2.03.2016 r.
Pismem z 10 grudnia 2019 r. Skarżący, działając na podstawie art. 178 § 1 w związku z art. 179 § 2 o.p., wniósł o "umożliwienie stronie zapoznania się z całością dokumentów wymienionych w postanowieniu Naczelnika Urzędu Skarbowego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 26.11.2019 r., doręczonym w dniu 10.12.2019 r, o numerach: [..], UNP: [...]". Wskazał, że niniejszy wniosek: "składa w związku z tym, iż powyższe materiały mogą mieć istotne znaczenie dla wyniku sprawy, a na ww. postanowienie organu podatkowego nie przysługuje zażalenie. Natomiast możliwa jest kontrola instancyjna ww. postanowienia z dnia 26.11.2019 r. w postępowaniu zażaleniowym w przypadku odmowy uwzględnienia niniejszego wniosku".
Postanowieniem z 9 stycznia 2020 r. organ pierwszej instancji odmówił Skarżącemu wglądu w dokumenty wyłączone z akt postępowania podatkowego wymienionych w postanowieniu Naczelnika Urzędu Skarbowego w Gorzowie Wielkopolskim z 26 listopada 2019 r. Uzasadniając swoje stanowisko, organ wskazując na treść art. 178 § 1 oraz art. 179 § 1 i 2 o.p. wyjaśnił, że dokumenty wyłączone z akt prowadzonego postępowania zawierają informacje wykraczające poza zakres prowadzonego postępowania, stąd Naczelnik Urzędu Skarbowego w Gorzowie Wielkopolskim kierując się interesem publicznym przejawiającym się koniecznością ochrony tych danych oraz dobrem osób trzecich (podmiotów niebędących stroną w toczącym się postępowaniu), postanawiał odmówić Skarżącemu wglądu w te dokumenty.
Postanowieniem z 25 maja 2020 r. organ odwoławczy, po rozpoznaniu wniesionego przez Skarżącego odwołania, utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Uzasadniając swoje stanowisko wskazał, że analiza spornych dokumentów potwierdza słuszność ich wyłączenia z akt sprawy na podstawie prawidłowo ustalonej przesłanki interesu publicznego wynikającej z art. 179 § 1 o.p. i następnie włączenia do akt sprawy wyciągów z dokumentów. Organ podkreślił również, iż dokumenty wyłączone z akt sprawy zawierały informacje dotyczące podmiotów i osób niebędących stroną niniejszego postępowania, a informacje w nich zawarte wykraczały poza zakres prowadzonego wobec Skarżącego postępowania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od grudnia 2013 r. do sierpnia 2014 r. oraz stanowiły tajemnicę skarbową.
Oddalając skargę wywiedzioną przez Skarżącego od tego postanowienia, Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że z jednej strony – uzasadnienie postanowienia odmawiającego stronie udostępnienia materiałów dowodowych nie może zniweczyć sensu wyłączenia dokumentów z akt, jednak z drugiej – musi respektować prawo strony do czynnego udziału w postępowaniu, z uwzględnieniem etapu rozpoznania sprawy i zasadę jawności postępowania w stosunku do stron. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, uzasadnienie zaskarżonego postanowienia oba wskazane elementy uwzględnia we właściwych proporcjach.
2. Skarga kasacyjna.
Od powyższego wyroku Skarżący wywiódł skargę kasacyjną. Wyrok zaskarżył w całości. Wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Sformułował także wniosek o zasądzenie kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie następujących przepisów postępowania:
1) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. w związku z art. 233 § 1 pkt 1 w związku z art. 239 o.p., poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi, w sytuacji gdy Skarżący wykazał, że przedmiotowe postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 25.05.2020 r. nr [...], UNP: [...] narusza przepisy art. 233 § 1 pkt 1 w związku z art. 239 o.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 09.01.2020 r. o numerach: [...], UNP: [...], podczas gdy zarzuty sformułowane w zażaleniu uzasadniały uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji;
2) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt I lit. "c" p.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a w związku z art. 129, art. 123 § 1 i art. 178 o.p. w związku z art. 42 ust. 2 i art. 51 ust. 3 Konstytucji RP poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi przez Sąd I instancji, który nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, nie uwzględnił, że postanowienia organów I i II instancji naruszają zasadę jawności postępowania podatkowego, zasadę zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu podatkowym, prawo wglądu do akt sprawy, konstytucyjne prawa podatnika do obrony oraz dostępu do dotyczących go urzędowych dokumentów i zbiorów danych;
3) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. w związku z art. 178 § 1 i art. 179 § 1, § 2 i § 3 o.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi przez Sąd I instancji, gdyż Skarżący wykazał, iż organy podatkowe I i II instancji bezzasadnie odmówiły umożliwienia stronie zapoznania się ze znajdującymi się w aktach sprawy dokumentami zawierającymi informacje niejawne, gdyż powyższe materiały mogą mieć istotne znaczenie dla wyniku sprawy, organy podatkowe nie odniosły się do konkretnych okoliczności sprawy mających świadczyć o zasadności odmowy wglądu w przedmiotowe dane, rozważania merytoryczne organów podatkowych są ogólnikowe, sprowadzają się do przywołania przepisów i ich teoretycznej analizy oderwanej od okoliczności sprawy;
4) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. w związku z art. 179 § 1 i § 2 i art. 217 § 1 i § 2 w zw. z art. 210 § 4 w zw. z art. 219 o.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi, w sytuacji gdy Skarżący wykazał, że postanowienia organów podatkowych obydwu instancji wydane w niniejszej sprawie zawierają błędne rozstrzygnięcia i są wadliwie uzasadnione, albowiem organy nie odniosły się do konkretnych okoliczności sprawy mających świadczyć o zasadności odmowy wglądu w przedmiotowe dane, rozważania merytoryczne organów podatkowych są ogólnikowe, sprowadzają się do przywołania przepisów i ich teoretycznej analizy oderwanej od okoliczności sprawy;
5) art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. w związku z art. 178 § 1 i art. 179 § 1 i § 2 o.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na sporządzeniu przez WSA w Gorzowie Wielkopolskim nieprawidłowego uzasadnienia wyroku z dnia 12.11.2020r., w którym Sąd I instancji bezzasadnie zaakceptował stanowisko organów podatkowych, iż organy podatkowe obydwu instancji trafnie odmówiły Skarżącemu zapoznania się z dokumentami wyłączonymi z akt sprawy, mimo że organy podatkowe nie odniosły się do konkretnych okoliczności sprawy mających świadczyć o zasadności odmowy wglądu w przedmiotowe dane, rozważania merytoryczne organów podatkowych są ogólnikowe, sprowadzają się do przywołania przepisów i ich teoretycznej analizy oderwanej od okoliczności sprawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną w granicach wyznaczonych jej zarzutami i wnioskami (art. 183 § 1 w związku z art. 174 pkt 2 oraz art. 176 p.p.s.a.) stwierdził, iż nie zasługuje ona na uwzględnienie.
Zarzuty rozpoznawanej skargi kasacyjnej koncentrują się na podważeniu zasadności pozbawienia Skarżącego prawa wglądu w dokumenty wyłączone z akt postępowania podatkowego.
Wskazać w tym miejscu należy zatem, że strona ma prawo, również po zakończeniu postępowania, wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, odpisów oraz sporządzania kopii przy wykorzystaniu własnych przenośnych urządzeń (art. 178 § 1 o.p.). Jednak prawo to podlega ograniczeniu w stosunku do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów zawierających informacje niejawne, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny (art. 179 § 1 o.p.). Odmowa ta następują wówczas w drodze postanowienia, na które stronie przysługuje zażalenie (art. 179 § 2 i 3 o.p.).
Generalne prawo strony postępowania do wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, odpisów oraz sporządzania kopii przy wykorzystaniu własnych przenośnych urządzeń, może zatem podlegać ograniczeniom w stosunku do dokumentów zawierających informacje niejawne oraz dokumentów wyłączonych ze względu na interes publiczny.
Niedookreślona semantycznie przesłanka interesu publicznego musi jednak zostać w tym względzie interpretowana przez pryzmat zasady ochrony praw podmiotowych strony postępowania, na czele z zasadami prowadzenia postępowania w sposób jawny dla strony, umożliwiający aktywny udział strony w postępowaniu, rozumiany także jako możliwość zapoznania się strony ze wszystkimi dowodami zgromadzonymi w sprawie, które mogą mieć wpływ na wynik sprawy i ocenę zebranego materiału (art. 123 o.p.). Zasada ta silnie koresponduje z zasadami pogłębiania zaufania strony postępowania (podatnika) do organów podatkowych prowadzących postępowanie (art. 121 o.p.) oraz przekonywania strony do zasadności przesłanek, którymi organy te kierują się przy załatwianiu sprawy stanowiącej przedmiot tego postępowania (art. 124 o.p.). W swym całokształcie zasady powyższe zakotwiczenie swoje odczytują z treści zasady legalizmu i praworządności (art. 120 o.p.), których konstytucyjne umocowanie wywodzone jest przede wszystkim z treści normatywnej art. 7 w związku z art. 2 Konstytucji. Wynikające jednak z art. 178 § 1 o.p. prawo wglądu do akt sprawy nie ma charakteru nieograniczonego (bezwzględnego), jeśli jego urzeczywistnienie – bez wpływu na sytuację prawną strony (rozumianą w tym zakresie jako wpływ na wynik sprawy) – w sposób bezpośredni doprowadzić może do naruszenia interesu publicznego, zwłaszcza uszczerbku w prawach lub wolnościach osób trzecich, które również podobnie do samego Skarżącego, znajdują się pod ochroną Rzeczypospolitej Polskiej.
Godzi się bowiem dostrzec, iż w myśl konstytucyjnej zasady proporcjonalności, której emanację i konkretyzację w tym względzie stanowi art. 179 o.p. (dotyczący odmowy dostępu do materiałów z akt postępowania w sprawie podatkowej), w ujęciu wynikającym z art. 31 ust. 3 Konstytucji, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób z tym wszakże zastrzeżeniem, iż ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Uprawnienia proceduralne strony postępowania w sprawie podatkowej znajdują swoje konstytucyjne umocowanie przede wszystkim w treści art. 7 Konstytucji (zasada legalizmu), art. 2 Konstytucji (w zakresie wywodzonej z klauzuli demokratycznego państwa prawnego zasady zaufania obywatela do państwa oraz stanowionego i stosowanego przez nie prawa), a także art. 30 Konstytucji (deklarującego ochronę godności człowieka i obywatela), interpretowanymi w tym względzie przez pryzmat art. 84 w związku z art. 217 Konstytucji, współkształtującymi zasadę władztwa daninowego państwa z jednej strony oraz obowiązek honorowania praw i wolności podatników i innych uczestników postępowań w sprawach podatkowych z drugiej. W myśl konstytucyjnej zasady proporcjonalności podlegają więc one stosownym ograniczeniom koniecznym i niezbędnym dla realizacji pozostałych, przedmiotowo istotnych wartości konstytucyjnych. W tym ujęciu prawo do zapoznania się z materiałami akt sprawy podatkowej podlegać może, zgodnie z art. 179 § 1 in fine o.p. ograniczeniu w przypadku konieczności ochrony interesu publicznego, zwłaszcza praw i wolności osób trzecich, a więc ze względu na ziszczenie się przesłanek wymienionych wprost w art. 31 ust. 3 Konstytucji, do których zaliczony został właśnie porządek publiczny oraz ochrona wolności i praw innych osób, o ile wszakże ograniczenia te nie naruszają istoty ograniczanych praw.
Z takim właśnie stanem rzeczy do czynienia mamy na gruncie sprawy niniejszej. Skarżący miał zapewniony dostęp do dokumentów wyłączonych, lecz dostęp ten został ograniczony o same tylko dane i informacje osób trzecich lub podmiotów trzecich, które pozwalały osobom nieuprawnionym na ich identyfikację, a także te dane, które wykraczają poza zakres prowadzonego wobec Strony postępowania podatkowego. Zostały one szczegółowo wymienione na str. 7-10 postanowienia drugoinstancyjnego. Pozostawiono jednocześnie jawnymi te, które mogą mieć znaczenie dla ustalenia stanu faktycznego dotyczącego bezpośrednio Skarżącego jako strony postępowania podatkowego. W tym miejscu należy wskazać, że dokumenty te zostały sporządzone przez inne organy w innych sprawach i zawierają m.in. informacje dotyczące podmiotów i osób, niebędących stroną niniejszego postępowania, wykraczające również poza zakres (przedmiot) prowadzonego wobec Skarżącego postępowania podatkowego. Jednocześnie Skarżący nie wskazał na żaden konkretny, relewantny związek zachodzący między danymi wyłączonymi a przedmiotem niniejszego postępowania. Organy tymczasem w sposób przekonujący wskazały na zachodzącą na gruncie sprawy niniejszej konieczność ograniczenia prawa Skarżącego do zapoznania się z tymi danymi z uwagi na potrzebę ochrony interesu publicznego, zwłaszcza ochrony danych osób, niezwiązanych z przedmiotem niniejszego postępowania i pozostających bez wpływu na sytuację prawną samego Skarżącego w tym zakresie. Organy wskazały również, że to "W interesie publicznym oraz w celu ochrony zasady zaufania obywateli do państwa leży bowiem zachowanie w tajemnicy informacji dotyczących działalności innych podmiotów gospodarczych i osób, w zakresie w jakim informacje te nie mają wpływu na rozstrzygnięcie organu podatkowego w konkretnej sprawie podatkowej. Interesem publicznym jest dobro osób trzecich, których dotyczą wyłączone z akt sprawy dokumenty, bowiem zawierają one istotne dane o tych podmiotach. Podmioty te mają prawo do prywatności i ochrony swoich danych osobowych. W interesie publicznym leży ochrona danych identyfikujących osoby trzecie, w związku z tym organy są zobowiązane, prowadząc postępowanie udostępnić jedynie materiały dotyczące wspólnej sytuacji dla podmiotów, w granicach określonych przedmiotem orzekania oraz bez ograniczeń materiały". Z tych też względów skarga kasacyjna nie podważyła zasadności oceny Sądu pierwszej instancji co do braku podstaw dla uchylenia zaskarżonego postanowienia utrzymującego w mocy postanowienie organu odmawiającego Skarżącemu wglądu w dokumenty wyłączone z akt postępowania podatkowego.
Na uwzględnienie nie zasługiwał zatem pierwszy zarzut skargi kasacyjnej polegający na bezzasadnym utrzymaniu w mocy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Gorzowie Wielkopolskim, albowiem wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, Skarżący nie wykazał zasadności jego uchylenia (tj. zarzut wskazany w pkt 1 powyżej). Trafna zatem była w tym zakresie ocena Sądu pierwszej instancji, który oddalił skargę wywiedzioną przez Skarżącego od postanowienia organu odwoławczego (tj. zarzut wskazany w pkt 2 powyżej). Skarżący nie wykazał bowiem jakiegokolwiek przedmiotowo istotnego związku zachodzącego między wyłączonymi w sprawie materiałami a wynikiem sprawy objętej niniejszym postępowaniem (tj. zarzut wskazany w pkt 3 powyżej). Uzasadnienie organu drugiej instancji w sposób szczegółowy odnosi się do zasadności wyłączeń każdego ze wskazanych dokumentów, konfrontując ich treść z przedmiotem niniejszej sprawy, co z kolei bezzasadnymi czyni zarzuty wskazane w pkt 4 i 5 powyżej.
4. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.
5. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w związku z art. 205 p.p.s.a.
|Mariusz Golecki |Roman Wiatrowski |Maja Chodacka |

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI