I FSK 441/06

Naczelny Sąd Administracyjny2007-01-30
NSApodatkoweWysokansa
VATzaległość podatkowanadpłatazwrot podatkuzaliczeniebrak winywada decyzjiOrdynacja podatkowapostępowanie podatkowesąd administracyjny

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Dyrektora Izby Skarbowej, uznając, że nienależny zwrot podatku VAT nie stanowi zaległości podatkowej, jeśli nie nastąpił z winy podatnika, a wynikał z wadliwej decyzji organu.

Sprawa dotyczyła zaliczenia nadpłaty w podatku od towarów i usług na poczet zaległości podatkowych. Dyrektor Izby Skarbowej chciał zaliczyć nadpłatę na poczet zaległości za luty i grudzień 1999 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił postanowienie organu, uznając, że część zwrotu podatku za grudzień 1999 r. była nienależna z winy urzędu, a nie podatnika. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną organu, potwierdzając, że podatnik nie ponosi odpowiedzialności za błędy organów podatkowych i że nienależny zwrot podatku nie stanowi zaległości, jeśli nie nastąpił z winy podatnika.

Sprawa rozpatrywana przez Naczelny Sąd Administracyjny dotyczyła skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu od wyroku WSA we Wrocławiu, który uchylił postanowienie organu w przedmiocie zaliczenia nadpłaty w podatku od towarów i usług za listopad 1999 r. na poczet zaległości podatkowych. Organ podatkowy chciał zaliczyć nadpłatę na poczet zaległości za luty i grudzień 1999 r., argumentując, że podatnik otrzymał zwrot podatku w wyższej kwocie niż należna. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że część zwrotu za grudzień 1999 r. była nienależna z winy urzędu, a nie podatnika, co wykluczało jej traktowanie jako zaległości podatkowej. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną organu, podkreślając, że w państwie prawa podatnik nie może ponosić negatywnych konsekwencji wadliwej wykładni przepisów przez organy podatkowe. Sąd uznał, że nienależny zwrot podatku nie stanowi zaległości podatkowej w rozumieniu art. 52 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, jeśli podatnik wykaże brak swojej winy, a w tym przypadku wadliwa decyzja organu stanowiła wystarczającą podstawę do uznania braku winy podatnika. W konsekwencji, organ nie mógł zaliczyć nadpłaty na poczet tej kwoty.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, nienależny zwrot podatku lub zwrot w wyższej kwocie niż należna, wynikający z wadliwej decyzji organu podatkowego, nie stanowi zaległości podatkowej, jeśli podatnik wykaże brak swojej winy. Podatnik nie ponosi negatywnych konsekwencji wadliwej wykładni przepisów przez organy podatkowe.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że w państwie prawa podatnik nie może ponosić negatywnych konsekwencji zmiany decyzji podatkowych powstałych w wyniku wadliwej wykładni przepisów. Wadliwa decyzja organu podatkowego, będąca wynikiem zmiany interpretacji przepisów, stanowi wystarczającą podstawę do uznania braku winy podatnika, co wyklucza traktowanie zwrotu jako zaległości podatkowej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (8)

Główne

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit a

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie prawa materialnego.

o.p. art. 52 § § 1 pkt 2

Ordynacja podatkowa

Traktowanie nienależnego zwrotu podatku lub zwrotu w wyższej kwocie niż należna na równi z zaległością podatkową, chyba że podatnik wykaże brak swojej winy.

o.p. art. 76 § § 1

Ordynacja podatkowa

Zaliczenie nadpłaty na poczet zaległości podatkowych.

Pomocnicze

o.p. art. 122

Ordynacja podatkowa

Obowiązek działania organu na podstawie zebranego materiału dowodowego.

o.p. art. 187 § § 1

Ordynacja podatkowa

Obowiązek organu podatkowego do zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

p.u.s.a. art. 1 § § 1 i 2

Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Zasada legalności w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd nie jest związany granicami skargi i orzeka w granicach danej sprawy.

p.p.s.a. art. 133 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd orzeka na podstawie akt administracyjnych.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Nienależny zwrot podatku VAT, wynikający z wadliwej decyzji organu podatkowego, nie stanowi zaległości podatkowej, jeśli podatnik wykaże brak swojej winy. Podatnik nie ponosi negatywnych konsekwencji wadliwej wykładni przepisów przez organy podatkowe.

Odrzucone argumenty

Argumentacja Dyrektora Izby Skarbowej, że zwrot podatku VAT nastąpił z winy podatnika i stanowi zaległość podatkową. Zarzuty naruszenia przepisów postępowania przez WSA, w tym związania granicami skargi i orzekania na podstawie stanu faktycznego po dacie wydania zaskarżonego orzeczenia.

Godne uwagi sformułowania

w państwie prawa podatnik nie może ponosić negatywnych konsekwencji zmiany decyzji podatkowych powstałych w wyniku wadliwej wykładni przepisów prawa. Urząd Skarbowy jest w tym wypadku niewątpliwie "osobą trzecią", za której działania podatnik nie ponosi odpowiedzialności.

Skład orzekający

Jan Zając

przewodniczący

Maria Dożynkiewicz

członek

Artur Mudrecki

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie odpowiedzialności podatnika za nienależny zwrot podatku, znaczenie braku winy, wpływ wadliwych decyzji organów na sytuację podatnika."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji nienależnego zwrotu podatku wynikającego z wadliwej decyzji organu.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak błędy organów podatkowych mogą wpływać na sytuację podatników i że prawo chroni przed ponoszeniem konsekwencji cudzych błędów, nawet w sprawach podatkowych.

Błąd urzędu kosztował podatnika tysiące? Sąd wyjaśnia, kto ponosi odpowiedzialność za nienależny zwrot VAT.

Sektor

finanse

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I FSK 441/06 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2007-01-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-05-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Artur Mudrecki /sprawozdawca/
Jan Zając /przewodniczący/
Maria Dożynkiewicz
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatkowe postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Wr 1096/04 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2006-01-16
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
145 § 1 pkt 1 lit a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Zając Sędziowie Sędzia NSA Maria Dożynkiewicz Sędzia NSA Artur Mudrecki (sprawozdawca) Protokolant Magdalena Nowakowska po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2007 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 stycznia 2006 r., sygn. akt I SA/Wr 1096/04 w sprawie ze skargi spółki A [ sp. z o. o. w W.] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia [...] maja 2004 r., nr [...] w przedmiocie zaliczenia nadpłaty w podatku od towarów i usług za listopad 1999 r. na poczet zaległości podatkowych 1.oddala skargę kasacyjną 2.zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu na rzecz spółki A kwotę 255 zł (słownie: dwieście pięćdziesiąt pięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 16 stycznia 2006 r., sygn. akt I SA/Wr 1096/04, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżone postanowienie, w sprawie ze skargi spółki A na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia [...] maja 2004 r., nr [...], w przedmiocie zaliczenia nadpłaty w podatku od towarów i usług za listopad 1999 r. na poczet zaległości podatkowych.
Jak wynika z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku, zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej we Wrocławiu uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z [...] grudnia 2003r., nr [...] o zaliczeniu części nadpłaty w podatku od towarów i usług za listopad 1999r. w kwocie 635.035,80 zł na poczet zaległości podatkowych i orzekł o zaliczeniu na poczet;
- zaległości podatkowej za luty 1999r. na należność główną w kwocie 181.621,20 zł i na odsetki od zaległości podatkowej w kwocie 209.366,90 zł. (odsetki naliczono od 24 września 1999r. do 25 listopada 2002 r.), oprocentowanie zwrotu podatku w kwocie 49.540,70 zł i odsetki w wysokości 57.108,90 zł (odsetki naliczono od 24 września 1999 r. do 25 listopada 2002r),
- dodatkowego zobowiązania określonego na podstawie decyzji Izby Skarbowej we Wrocławiu z [...] marca 2003r., nr [...] za grudzień 1999 r. w kwocie 12,595,50 zł,
- zaległości podatkowej z tytułu podatku od towarów i usług za grudzień 1999 r. na należność główną w wysokości 41 985,00 zł i odsetki od zaległości w wysokości 38 895,40 zł (odsetki naliczono od 20 kwietnia 2000 r. do 25 listopada 2002 r.)
- dokonanego 24 stycznia 2003 r. na podstawie decyzji nr [...] z 9 grudnia 2002r., 1999 r. zwrotu podatku od towarów i usług za grudzień wraz z oprocentowaniem w łącznej kwocie 43639,30 zł (w tym wypłacone oprocentowanie 437,90 zł)
Organ ustalił, że nadpłata za listopad 1999 r. powstała na skutek uchylenia przez Dyrektora Izby Skarbowej decyzją z dnia [...] marca 2003r., nr [...] wcześniejszej decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego o określenia zobowiązania za ten miesiąc w kwocie o 673.252,60 zł niższej niż pobrana przez organ I instancji. Wywodził, że w przypadku, gdy organ podatkowy stwierdzi, iż po stronie podatnika ciąży zaległość podatkowa oraz występuje nadpłata w podatku jest on zobowiązany do dokonania zaliczenia nadpłaty na poczet ciążącej zaległości podatkowej. Wskazał, że po stronie spółki ciążyła zaległość podatkowa z tytułu podatku od towarów i usług za luty 1999r. oraz za grudzień 1999r., a zaliczenie nadpłaty na poczet zaległości podatkowych następuje z dniem złożenia przez podatnika deklaracji w zakresie podatku od towarów i usług, tj. z dniem 25 listopada 2002r. Organ wskazał w jaki sposób powstała zaległość za luty oraz grudzień 1999 r. Nadto podniósł, że w sprawie nie może mieć zastosowanie art. 52 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.) (dalej; o.p.) oraz uznał, iż podatnik nie wykazał braku winy, bowiem stwierdzone nieprawidłowości są konsekwencją błędnego stosowania prawa materialnego.
Odnosząc się do nie naliczenia oprocentowania od nadpłaty z tytułu podatku od towarów i usług za październik 2002r, Dyrektor Izby Skarbowej we Wrocławiu uznał, że zaliczenie zostało dokonane z dniem powstania nadpłaty - stąd nie było możliwości naliczenia należnego oprocentowania zgodnie z treścią art. 78 o.p.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego strona zarzuciła naruszenie:
- art. 52 § 1 pkt 2 o.p. przez ustalenie, że nie uiszczenie przez spółkę różnicy wynikającej z dokonanego zwrotu na podstawie złożonej deklaracji podatku od towarów i usług, a kwotą określoną do zwrotu w decyzji spowodowało istnienie zaległości podatkowej z tytułu podatku od towarów i usług za luty 1999r., pomimo że zwrot ten nastąpił bez winy podatnika i nie może zostać uznany za zaległość oraz pomimo, że prawomocną decyzją Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] grudnia 2002 r., Nr [...] ustalono, iż nie istnieje żadna zaległość podatkowa za luty 1999r., a także przez ustalenie, że istnieje zaległość podatkowa z tytułu podatku od towarów i usług za grudzień 1999r., pomimo że zwrot ten nastąpił bez winy podatnika i nie może zostać uznany za zaległość;
- art. 76, art. 76a oraz art. 62 § 2 o.p. przez niezasadne zaliczenie nadpłaty na poczet nieistniejących zaległości podatkowych za luty i grudzień 1999r.
- art. 121, art. 124, art. 128, art. 212, art.191 o.p.
- art. 217 § 1 pkt 4 w zw. z art. 76 § 1 o.p. przez błędne wskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia.
Spółka wskazała, że zgodnie z treścią tej decyzji, w dacie jej wydania, tj. [...] grudnia 2002r. nie powstała zaległość podatkowa za luty 1999r., wobec czego zdaniem skarżącej - ustalenie istnienia zaległości wymagałoby wzruszenia tej decyzji. Jednocześnie podnosiła, że powyższa decyzja ustalająca nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym była wadliwa, jednakże spółka nie zaskarżyła jej ze względu na to, iż z jej treści wynikało, że nie istnieje zaległość podatkowa.
Strona wskazała, że nie kwestionuje zawartego w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia ustalenia, iż organ podatkowy przekazał na rachunek spółki wymienione kwoty ale zarzuca, że zwrot ten nie nastąpił z jej winy. Zdaniem skarżącej zwrot kwoty 404.096,70 zł nastąpił po uchyleniu przez Izbę Skarbową we Wrocławiu wadliwej decyzji Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] sierpnia 1999r., a podatnik nie może ponosić konsekwencji wadliwie wydawanych decyzji przez organy podatkowe.
Skarżąca odnosząc się do zaległości za grudzień 1999r. zarzuciła, iż zwrot podatku nastąpił bez jej winy. Wskazała, że na decyzję Izby Skarbowej określającą kwotę zobowiązania i zaległość podatkową wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga jest częściowo zasadna. W sprawie bowiem zaistniały podstawy wymienione w art. 145 § 1 lit a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270) (dalej; p.p.s.a.) uzasadniające usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, w szczególności gdy organy administracyjne naruszyły przepisy prawa materialnego.
WSA wskazał na art. 76 § 1 o.p. oraz stwierdził, iż przedmiotem polemiki między stronami jest istnienie zaległości podatkowych na poczet których nastąpiło zarachowanie.
Sąd I instancji nie uznał za zasadne zarzutów podatnika w części dotyczącej zaliczenia nadpłaty na zaległości za luty 1998r. Wskazał, że powołana przez skarżącego decyzja podatkowa z dnia [...] grudnia 2002r., Nr [...] w sentencji swojej ogranicza się do określenia wysokości zobowiązania podatkowego. Zacytowane przez skarżącego fragmenty pochodzą z uzasadnienia decyzji i stanowią wyjaśnienie przyczyn, dla których w decyzji odstąpiono od określania wysokości zaległości. Odstąpienie od orzeczenia w jakimś zakresie nie jest jednoznaczne z orzeczeniem negatywnym w tym przedmiocie. Powoduje to jedynie, że sprawa w zakresie w którym rozstrzygnięcia w decyzji nie ma, nie została w sposób ostateczny zakończona. Zakończenie takie mogłoby mieć miejsce jedynie w dwóch wypadkach - gdyby sentencja decyzji zawierała bezpośrednie określenie wysokości zaległości podatkowe - lub gdyby postępowanie w kwestii wysokości zaległości podatkowej zostało umorzone jako bezprzedmiotowe. Z żadnym z tych rozstrzygnięć w niniejszej sprawie nie mamy odczynienia.
WSA kolejno przywołał art. 51 § 1 o.p. oraz podkreślił, że w niniejszej sprawie nie wątpliwa jest wysokość zobowiązania - ponieważ wynika ono z ostatecznej decyzji podatkowej wydanej na podstawie art. 21 § 3 o.p. Ponieważ decyzja ta stała się ostateczna, nie może być obecnie przez skarżącego skutecznie podważana, a zobowiązanie z niej wynikające jest zobowiązaniem należnym.
Zdaniem Sądu I instancji nie trafny jest także - odnośnie zaległości za luty 1999 r.- zarzut naruszenia art. 52 o.p. Wskazał na § 1 pkt 2 tego przepisu oraz na wyrok NSA z 8 października 1999r., sygn. akt III SA 7550/98. Stwierdził, że kwotę podatku do zwrotu za luty 1998r. w nieprawidłowej wysokości określił podatnik w deklaracji za ten miesiąc. Jest przy tym niesporne, że taką kwotę otrzymał. Skarżący w żaden, sposób nie wykazał, aby inna osoba ponosiła winę za nieprawidłowe zadeklarowanie kwoty do zwrotu.
WSA zgodził się z zarzutem podatnika, że część kwoty do zwrotu za grudzień 1998 r. podatnik otrzymał w nieprawidłowej wysokości z winy urzędu dotyczy to kwoty 57.078 zł zwróconej na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...].12.2002r. Kwota ta była wyższa niż wynikająca ze złożonej deklaracji i wynikała wyłącznie z błędnej, następnie uchylonej, decyzji Urzędu Skarbowego. Urząd Skarbowy jest w tym wypadku niewątpliwie "osobą trzecią", za której działania podatnik nie ponosi odpowiedzialności. Nie jest przy tym istotne, co było powodem wydania przez Urząd takiego a nie innego rozstrzygnięcia, bowiem podatnik nie musi udowadniać winy innych osób. Wystarczy, że wykaże, iż zwrot podatku w kwocie nienależnej nie wynikał z jego własnego działania lub zaniechania. W niniejszej sprawie wykazanie, iż zwrot wynikał z błędnej decyzji stanowi dostateczną podstawę do uznania, że nie ponosi za niego winy podatnik. Sąd I instancji stwierdził, że wobec tego kwota wynikająca z wyżej wskazanej decyzji nie stanowiła, w świetle art. 52 § 1 pkt 2 o.p. zaległości podatkowej. Nie miał więc do niej zastosowania art. 76 o.p. i nie można było zarachowywać na jej poczet nadpłaty w podatku.
W skardze kasacyjnej Dyrektor Izby Skarbowej we Wrocławiu zaskarżył powyższy wyrok w całości i wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi we Wrocławiu do ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie od strony skarżącej na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
Skarga kasacyjna została oparta na naruszeniu przepisów,
- prawa materialnego, tj. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153 poz.1269) przez jego niezastosowanie do ustalonego stanu faktycznego czym zostały naruszone
- przepisy postępowania, tj. art. 3 § 1 oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. przez błędną wykładnię oraz art. 133 § 1 ww. ustawy przez niewłaściwe zastosowanie co miało istotny wpływ na wynik sprawy,
- prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 52 § 1 pkt 2 oraz art. 76 § 1 o.p. polegające na zanegowaniu związku jaki zachodzi pomiędzy ustalonym stanem faktycznym a hipotezą art. 52 § 1 pkt 1 i art. 76 § 1 ww. ustawy,
- przepisów postępowania, tj. "art. 145 art. 1 pkt 1 lit. a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1270) przez uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia [...] maja 2004r., nr [...] z uwagi na naruszenie prawa materialnego, chociaż postępowanie administracyjne nie było dotknięte wadą w nim wymienioną a skarga winna być oddalona na podstawie art. 151 cytowanej ustawy.
Autor skargi kasacyjnej wskazał na zasadę legalności jako zasadę postępowania sądowoadministracyjnego (wskazano na art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych) oraz na charakter uprawnień orzeczniczych sądów administracyjnych (wskazano na doktrynę, tj. "Założenia reformy sądownictwa administracyjnego" R. Hauser, PiP 1999, nr 12, s 22-24).
Nadto Dyrektor Izby Skarbowej podniósł, że zasada legalności wyrażona w art. 1 Prawo o ustroju sądów administracyjnych znajduje wyraz również w art. 3 § 1, art. 133 § 1 oraz art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Podkreślił, że na tle art. 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych, art. 3-5 p.p.s.a. ustawodawca używa w art. 134 § 1 pojęcia "sprawa" w rozumieniu sprawy, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność. Sąd zatem nie rozstrzyga jedną jednolitą sprawę administracyjną lecz sprawę w której został wydany konkretny zaskarżony akt. Badając więc legalność zaskarżonego orzeczenia sąd administracyjny wraca do materialnego stosunku administracyjnoprawnego, który stanowił podstawę wszczęcia i prowadzenia postępowania oraz wydania orzeczenia.
Strona podniosła, że stosownie do postanowień ww. przepisów wojewódzki sąd administracyjny rozpoznaje skargi i orzeka o ich zgodności z prawem a dokonanie takiej oceny jest możliwe tylko na podstawie stanu faktycznego, który istniał w chwili podjęcia zaskarżonego orzeczenia. Podstawę orzekania stanowi więc dla sądu administracyjnego stan faktyczny ustalony przez organ na dzień wydania aktu, orzekanie na podstawie stanu faktycznego zastałego po tej dacie bezspornie stanowi naruszenie art. 1 Prawo o ustroju sądów administracyjnych, art. 3 § 1, art. 133 § 1 i art. 134 § 1 u.p.p.s.a.
Autor skargi kasacyjnej podkreślił, że zgodnie z obowiązującymi przepisami, wniesienie środka zaskarżenia nie wstrzymuje wykonania orzeczenia, a zatem skoro na dzień wydania zaskarżonego postanowienia istniała przedmiotowa zaległość podatkowa, a strona skarżąca uzyskała zwrot podatku VAT w wysokości wyższej od należnej zaskarżone postanowienie znajduje uzasadnienie w obowiązujących przepisach prawa podatkowego. Tym samym w pełni znajduje uzasadnienie zastosowanie art. 52 § 1 pkt 2 oraz art. 76 § 1 ustawy o.p.
Zdaniem organu stanowisko w przedmiocie rozkładu ciężaru dowodu w zakresie winy podatnika o której mowa w art. 52 § 1 pkt 2 nie jest jednolite. Jednakże należy zauważyć, że treść powyższego przepisu bezspornie nie uzasadnia stanowiska, iż sam fakt uchylenia decyzji na podstawie której podatnik uzyskał nienależny zwrot podatku lub zwrot podatku w wysokości wyższej od należnej stanowi przesłankę wyłączającą traktowanie przedmiotowego zwrotu jako zaległości podatkowej w rozumieniu art. 52 § 1 pkt 2 o.p. Podkreślono, że pomimo, iż sam art. 52 § 1 pkt 2 wskazuje na inicjatywę dowodową podatnika to mając na uwadze treść art. 187 § 1 o.p. ciężar dowodu spoczywa również po stronie organu podatkowego, zatem wykazanie braku winy podatnika winno nastąpić w toku postępowania podatkowego zgodnie z jego zasadami. Wskazano na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lutego 2002 r. (III SA 2538/00, Mon. Pod. 2002, nr.8, s.31 ).
Autor skargi kasacyjnej podniósł, że w przeprowadzonym postępowaniu podatkowym nie wykazano braku winy podatnika. Ponadto sprawa dotycząca określenia podatku od towarów i usług za grudzień 1999r. na podstawie której strona skarżąca uzyskała zwrot podatku w kwocie wyższej od należnej, po zaskarżeniu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wróciła ponownie na etap postępowania odwoławczego z uwagi na naruszenie przez organ II instancji, zasady dwuinstancyjności. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie wypowiadał się natomiast co do meritum sprawy. Powodem natomiast uchylenia decyzji w przedmiocie podatku VAT za grudzień 1999r. była odmienna interpretacja przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, co bezspornie zdaniem Organu nie stanowi przesłanki wyłączającej prawo do traktowania przedmiotowego zwrotu jako zaległości podatkowej. Wskazał, że postępowanie w sprawie podatku VAT za grudzień 1999r. prowadzone było zgodnie z obowiązującymi zasadami postępowania podatkowego. Strona skarżąca brała czynny udział w toczącym się postępowaniu, była zapoznana z materiałem zebranym w sprawie w trybie art. 200 o.p. W konsekwencji strona miała istotny wpływ na materiał dowodowy zebrany w sprawie będący podstawą ustalenia stanu faktycznego oraz na jego wynik, czyli na decyzję organu podatkowego a tym samym na ustalenie czy przedmiotowy zwrot stanowi zaległość podatkową. W świetle powyższego, zdaniem organu, stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że w przedmiotowej sprawie Urząd Skarbowy jest "osobą trzecią", za której działania podatnik nie ponosi odpowiedzialności nie znajduje uzasadnienia
Strona dodatkowo stwierdziła, że w przypadku uchylenia lub zmiany decyzji, z której wynikała: zaległość podatkowa będąca przedmiotem postanowienia o zaliczeniu, skutkującej zmniejszeniem wysokości zobowiązania będącego wcześniej przedmiotem postępowania o zaliczeniu, powstanie nadpłata w tym podatku podlegająca zwrotowi zgodnie z art. 77 o.p.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną spółka A wniosła o odrzucenie skargi ewentualnie o oddalenie skargi oraz zasądzenie od organu na rzecz strony kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego w kwocie 7.200 zł.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Podstawy skargi kasacyjnej zostały określone w art. 174 p.p.s.a. przepis ten stanowi, że skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W rozpatrywanej sprawie istotą sporu jest właściwe zastosowanie art. 52 § 1 pkt 2 oraz art. 76 § 1 o.p. polegające na zanegowaniu związku jaki zachodzi pomiędzy ustalonym stanem faktycznym a hipotezą art. 52 § 1 pkt 1 i art. 76 § 1 ww. ustawy. Przepis art. 52 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej stanowił, że na równi z zaległością podatkową traktuje się także zwrot podatku, jeżeli podatnik otrzymał go nienależnie lub w wysokości wyższej od należnej lub został on zaliczony na poczet zaległości podatkowej albo bieżących lub przyszłych zobowiązań podatkowych, chyba że podatnik wykaże, że nie nastąpiło to z jego winy. Cytowany przepis na równi z zaległością podatkową zrównuje nienależny zwrot podatku. Podatnik może jednak ekskulpować się od odpowiedzialności i w konsekwencji naliczenia oprocentowania za nienależny zwrot podatku, jeżeli wykaże, że nie nastąpiło to z jego winy. Z przepisu tego wynika, że ciężar dowodu, w tym wypadku, spoczywa na podatniku, co jednak nie uwalnia organu podatkowego od ciężaru dowodzenia wynikającego z art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej. Pojęcie braku winy traktowane jest w nauce prawa podatkowego dosyć liberalnie. Zdaniem J. Zubrzyckiego nie traktuje się jako zaległości podatkowej nienależnego zwrotu podatku lub w wysokości wyższej od należnej, jeżeli nastąpiło w trybie czynności sprawdzających (art. 274 o.p.) po korekcie deklaracji dokonanej przez organ podatkowy lub na żądanie organu podatkowego, nawet w przypadku zawinionego wprowadzenia organu podatkowego w błąd przez podatnika (B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa. Komentarz 2006, Oficyna Wydawnicza "UNIMEX", Wrocław 2006, s. 261). W rozpatrywanej sprawie zwrot należnego podatku nastąpił w wyniku wadliwej decyzji organu podatkowego, będącej wynikiem zmiany interpretacji przepisów materialnego prawa podatkowego. W świetle art. 52 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej i art. 2 Konstytucji RP w państwie prawa podatnik nie może ponosić negatywnych konsekwencji zmiany decyzji podatkowych powstałych w wyniku wadliwej wykładni przepisów prawa. Twórcy prawa podatkowego powinni dbać o jego przejrzystość tak aby organy podatkowe i sami podatnicy, którzy w większości wypadków dokonują samoopodatkowania nie mieli trudności z jego zrozumieniem. W tej sytuacji uznanie zaległość podatkową zwróconej kwoty stanowiło naruszenie komentowanego przepisu, co słusznie dostrzegł Sąd I instancji. A zatem brak było postaw aby na podstawie art. 76 § 1 Ordynacji podatkowej organ podatkowy zaliczył powstałą nadpłatę na poczet należności uznanych za zaległość.
W świetle dotychczasowych rozważań brak było podstaw aby, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w zaskarżonym wyroku dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia naruszył zasadę legalności zawartą w przepisie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153 poz.1269).
Brak także podstaw do uznania za trafne zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji nie jest związany granicami skargi (art. 134 § 1 p.p.s.a), może nie tylko badać sprawę na podstawie akt administracyjnych (art. 133 § 1p.p.s.a.), ale również może dopuszczać dowody z dokumentów (art. 106 § 3 p.p.s.a.). Nie było zatem błędem uwzględnienie w stanie faktycznym przyjętym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, że zapadło rozstrzygniecie, które eliminowało z obrotu prawnego decyzję podatkową o nadmiernym zwrocie podatku.
W tym kontekście brak jest uzasadnionych podstaw do przyjęcia, że Sąd I instancji naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a.
Z tych względów skargę kasacyjną na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało oddalić. Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego uzasadnia treść art. 204 pkt 2 cyt. ustawy.