I FSK 434/06

Naczelny Sąd Administracyjny2007-04-25
NSApodatkoweWysokansa
VATpodatek naliczonypodatek należnyodliczenie podatkuczynności niepodlegające opodatkowaniuczynności zwolnioneproporcjonalne rozliczenieanalogiaprawo materialnekoszty ogólne

NSA uchylił wyrok WSA w części dotyczącej rozliczenia podatku naliczonego przy czynnościach niepodlegających opodatkowaniu VAT, uznając, że analogiczne stosowanie art. 20 ust. 3 ustawy VAT było błędne.

Sprawa dotyczyła możliwości odliczenia podatku naliczonego związanego z kosztami ogólnymi (np. energia, materiały biurowe) poniesionymi przez spółkę w związku z czynnościami niepodlegającymi opodatkowaniu VAT. Organy podatkowe i WSA zastosowały analogicznie art. 20 ust. 3 ustawy VAT, pozwalający na proporcjonalne rozliczenie podatku naliczonego przy sprzedaży opodatkowanej i zwolnionej. NSA uznał to za błędną wykładnię prawa materialnego, stwierdzając, że przepis ten nie obejmował czynności niepodlegających opodatkowaniu, a spółka miała prawo do odliczenia podatku naliczonego na podstawie art. 19 ust. 1 ustawy VAT.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Spółki z o.o. F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który częściowo uchylił decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie podatku od towarów i usług. Spór dotyczył prawa spółki do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony związany z kosztami ogólnymi, które można było powiązać zarówno z czynnościami podlegającymi opodatkowaniu, jak i tymi niepodlegającymi opodatkowaniu VAT (sprzedaż poza granicami kraju). Organy podatkowe i WSA zastosowały w drodze analogii art. 20 ust. 3 ustawy VAT, który regulował proporcjonalne rozliczenie podatku naliczonego w przypadku sprzedaży opodatkowanej i zwolnionej. Spółka argumentowała, że w stanie prawnym obowiązującym w 2000 roku brak było przepisu pozbawiającego ją tego prawa, a nowelizacja wprowadzająca takie ograniczenia weszła w życie później. NSA uznał skargę kasacyjną za zasadną, stwierdzając naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 20 ust. 3 ustawy VAT. Sąd podkreślił, że przepis ten dotyczył wyłącznie sprzedaży opodatkowanej i zwolnionej, a czynności niepodlegające opodatkowaniu pozostawały poza jego zakresem. Stosowanie analogii na niekorzyść podatnika jest niedopuszczalne. NSA powołał się na własne orzecznictwo oraz orzecznictwo ETS, wskazując, że czynności nieobjęte VAT nie wpływają na rozliczenie podatku naliczonego. Sąd uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej rozliczenia podatku naliczonego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, stosowanie art. 20 ust. 3 ustawy VAT w drodze analogii do czynności niepodlegających opodatkowaniu było błędne.

Uzasadnienie

Przepis art. 20 ust. 3 ustawy VAT dotyczył wyłącznie podatników dokonujących jednocześnie sprzedaży opodatkowanej i zwolnionej. Czynności niepodlegające opodatkowaniu pozostawały poza zakresem tego przepisu, a analogia na niekorzyść podatnika jest niedopuszczalna.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (22)

Główne

p.p.s.a. art. 185 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 203 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.p.t.u. art. 19 § 1

Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym

Przyznawał spółce niczym nie ograniczone prawo do odliczania podatku naliczonego od nabytych towarów i usług, jeśli służyły one sprzedaży opodatkowanej.

Pomocnicze

u.p.t.u. art. 20 § 3

Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym

Regulował proporcjonalne rozliczenie podatku naliczonego w przypadku sprzedaży opodatkowanej i zwolnionej. Nie można było stosować go w drodze analogii do czynności niepodlegających opodatkowaniu.

u.p.t.u. art. 25 § 1

Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym

Ustawa z dnia 17 listopada 2000 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym art. 1 § 6

Wszedł w życie 1 stycznia 2001 r. i przewidywał, że art. 20 ust. 1 ustawy o VAT dotyczy także kwot związanych ze sprzedażą niepodlegającą opodatkowaniu.

Ustawa z dnia 18 września 2001 o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym art. 1 § 2

Wprowadził ograniczenie prawa do odliczeń od 30 października 2001 r.

Ustawa z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług

Wyłączył prawo do odliczenia z definicji ulg podatkowych w Ordynacji podatkowej.

u.p.t.u. art. 19

Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym

u.p.t.u. art. 20

Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym

u.p.t.u. art. 20 § 3

Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym

u.p.t.u. art. 20 § 4

Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym

u.p.t.u. art. 20 § 5

Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym

u.p.t.u. art. 25 § 1

Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym

u.p.t.u. art. 25 § 1

Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym

u.p.t.u. art. 3 § 6

Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym

Definicja ulg podatkowych wiązała wyłącznie na gruncie Ordynacji podatkowej.

u.p.t.u. art. 120

Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym

Konstytucja RP art. 217

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

p.p.s.a. art. 187 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 187 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu art. 14 § 2

Argumenty

Skuteczne argumenty

Niewłaściwe zastosowanie art. 20 ust. 3 ustawy VAT poprzez jego analogiczne stosowanie do czynności niepodlegających opodatkowaniu. Zakaz stosowania analogii na niekorzyść podatnika w prawie podatkowym. Prawo do odliczenia podatku naliczonego nie stanowiło ulgi podatkowej w rozumieniu Ordynacji podatkowej.

Godne uwagi sformułowania

Analogia jest swoistym "poprawianiem" ustawodawcy podatkowego i "nie ma podstaw aby drogą wykładni prawa uznawać zjawiska (zdarzenia) podobne do uregulowanych w ustawie za podlegające opodatkowaniu". Zakres przedmiotowy opodatkowania musi być precyzyjnie określony w ustawie podatkowej, a interpretacja jej przepisów nie może być rozszerzająca. Czynności pozostające poza zakresem VAT nie podlegają uwzględnieniu w mianowniku współczynnika proporcjonalnego rozliczenia podatku naliczonego.

Skład orzekający

Krzysztof Stanik

przewodniczący

Marek Kołaczek

członek

Ryszard Pęk

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących odliczania podatku naliczonego przy czynnościach niepodlegających opodatkowaniu VAT, zakaz stosowania analogii na niekorzyść podatnika."

Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego obowiązującego w 2000 roku, choć zasady interpretacji przepisów podatkowych pozostają aktualne.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy fundamentalnej kwestii odliczania VAT, która jest częstym problemem dla przedsiębiorców. Wyjaśnia zasady stosowania analogii w prawie podatkowym i interpretacji przepisów.

Czy można odliczyć VAT od kosztów, które nie są bezpośrednio związane ze sprzedażą opodatkowaną? NSA wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I FSK 434/06 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2007-04-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-04-28
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Krzysztof Stanik /przewodniczący/
Marek Kołaczek
Ryszard Pęk /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
I SA/Kr 595/03 - Wyrok WSA w Krakowie z 2005-12-02
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok w części i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 185  par. 1,  art. 203  pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krzysztof Stanik Sędziowie sędzia NSA Marek Kołaczek sędzia NSA Ryszard Pęk (spr.) Protokolant Dariusz Rosiak po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2007 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Spółki z o.o. F. w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 2 grudnia 2005 r. sygn. akt I SA/Kr 595/03 w sprawie ze skargi Spółki z o.o. F. w K. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie z dnia [...] nr [...] , [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług od stycznia 2000 roku do stycznia 2001roku oraz za marzec, kwiecień i listopad 2001 roku 1) uchyla punkt 2 zaskarżonego wyroku i w tym zakresie przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie na rzecz Spółki z o.o. F. w K. kwotę 921 zł (dziewięćset dwadzieścia jeden) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzje Izby Skarbowej w Krakowie z dnia [...] (od nr [...] do [...] oraz [...] do [...]) w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do sierpnia 2000 r. i od października do grudnia 2000 r. oraz marzec, kwiecień i listopad 2001 r. (pkt I.) oraz - w pkt II - oddalił skargi Spółki z o.o. F. w K., zwanej dalej: spółką, na decyzje Izby Skarbowej w Krakowie z dnia [...] (nr [...] i [...]) w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń i wrzesień 2000 r. Decyzje, co do których Sąd nie znalazł podstaw do ich uchylenia, utrzymały w mocy decyzje Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Krakowie z dnia [...] (nr [...] oraz [...]) w sprawie określenia spółce za styczeń i wrzesień 2000 r. zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług, zaległości podatkowej w tym podatku, odsetek za zwłokę od zaległości podatkowej oraz ustalenia za te okresy dodatkowego zobowiązania w podatku od towarów i usług.
W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny przedstawił następujące rozważania faktyczne i prawne.
W następstwie kontroli organy podatkowe ustaliły, że spółka wykonując we wrześniu i styczniu 2000 r. zarówno czynności podlegające jak i czynności niepodlegające opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, bezpodstawnie obniżyła w złożonych deklaracjach VAT - 7 podatek należny o podatek naliczony związany w całości lub części ze sprzedażą niepodlegającą opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Spółka - jak podkreśliły organy podatkowe - wykonywała we wrześniu i styczniu 2000 r. zarówno czynności podlegające opodatkowaniu stawką 22 % jak i czynności nie objęte ustawą z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. nr 11. poz. 50 ze zm.), zwanej dalej: ustawą VAT, a mianowicie dokonywała sprzedaży towarów poza granicami kraju (zakup i sprzedaż towarów odbywał się poza granicami RP). Wykonując te czynności spółka ponosiła koszty, które można było powiązać z poszczególnymi rodzajami działalności jak i koszty ogólne związane z całokształtem działalności, takie jak koszty zakupu materiałów biurowych, energii elektrycznej, energii cieplnej, opłat pocztowych, telekomunikacyjnych itp. Wykonywanie czynności niepodlegających opodatkowaniu (wykonanych poza granicami kraju) nie było możliwe bez korzystania z telefonów, przesyłania korespondencji, używania materiałów biurowych. W tej sytuacji - jak przyjęły organy podatkowe - spółka nie miała prawa do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego związanego ze sprzedażą niepodlegającą opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Ustaliły w konsekwencji kwotę podatku naliczonego od zakupów pozostałych dotyczących sprzedaży opodatkowanej i niepodlegającej opodatkowaniu, o którą spółka mogła zmniejszyć podatek należny, za pomocą wskaźnika sprzedaży opodatkowanej w wartości sprzedaży ogółem.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie spółka wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji z powodu naruszenia art. 19 i 20 ustawy VAT, art. 120 Ordynacji podatkowej w związku z art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu tych zarzutów podniosła, że do dnia 30 października 2001 r. w ustawie VAT brak było przepisu, który pozbawiał podatnika prawa do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony związany ze sprzedażą niepodlegającą opodatkowaniu. W szczególności argumentowała, że ograniczenie prawa do dokonywania odliczeń wprowadzono dopiero od dnia 30 października 2001 r. mocą art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 18 września 2001 o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. nr 122, poz. 1324).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, oddalając w pkt II wyroku skargę na decyzje dotyczące zobowiązania w podatku od towarów i usług za styczeń i wrzesień 2000 r., powołał się na zasady konstrukcyjne podatku od towarów i usług wynikające z art. 19 ust. 1 ustawy VAT, w tym na zasadę potrącalności, zgodnie z którą możliwość obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego była związana z wykonywaniem czynności, które podlegały opodatkowaniu. Sąd podkreślił, że jeżeli dana czynność nie podlegała opodatkowaniu, to nie powstawał ani obowiązek w zakresie podatku należnego ani uprawnienie w zakresie podatku naliczonego i że przyjęcie przeciwnego stanowiska prowadziłoby do podwójnego uprzywilejowania podatników dokonujących sprzedaży niepodlegających opodatkowaniu, gdyż najpierw nie mieliby obowiązku uiszczenia podatku należnego, a następnie, mogliby skorzystać z uprawnienia do odliczenia podatku naliczonego nie pozostającego w żadnej relacji z podatkiem należnym. Na poparcie powyższych rozważań Sąd powołał się na treść uchwały siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2005 r. (sygn. akt I FPS 1/05, ONSAiWSA z 2005 r., z. 5, poz. 89) i zaznaczył, że zgodnie z art. 187 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi "uchwała ta jest wiążąca w sprawie". W dalszych wywodach Wojewódzki Sąd Administracyjny powołał się także na art. 269 ust. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i zaznaczył, że nie narusza art. 20 ustawy VAT obliczenie części podatku naliczonego związanego ze sprzedażą opodatkowaną przy odpowiednim zastosowaniu zasad z ust. 3 i 4 tego artykułu w odniesieniu do sprzedaży zwolnionej od podatku. W odniesieniu do nowelizacji art. 19 ust. 1 ustawy VAT, wprowadzonej ustawą z dnia 18 września 2001 r., Sąd stwierdził, że nie modyfikowała ona w żaden sposób treści normatywnej nowelizowanej regulacji, a miała jedynie charakter redakcyjny. Jednocześnie Sąd przyjął, że już z treści art. 19 ust. 1 ustawy VAT wynikało wyłączenie prawa odliczeń dla podatników, którzy jednocześnie dokonywali czynności opodatkowanych i zwolnionych od podatku, zatem zbędne było w zakresie tego wyłączenia uregulowanie wynikające art. 2a pkt 2) lit. "b", art. 20 ust. 1 oraz 25 ust. 1 pkt 1 tej samej ustawy. Co do zarzutu naruszenia art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Sąd wskazał, że przy zastosowaniu wykładni językowej prawo podatnika do obniżania podatku należnego o podatek naliczony przy nabyciu towarów i usług funkcjonujące do końca 2002 roku traktowane były jako rodzaj ulgi podatkowej zaznaczył, że dopiero w wyniku nowelizacji ustawy o podatku od towarów i usług z dnia 12 września 2002 r. (Dz. U. nr 169, poz. 1387) prawo to wyłączono z definicji ulg podatkowych znajdującej się w art. 3 pkt 6 Ordynacji podatkowej.
W skardze kasacyjnej pełnomocnik spółki zaskarżył powyższy wyrok w pkt II, w którym orzeczono o oddaleniu skargi na decyzje dotyczące podatku od towarów i usług za styczeń i wrzesień 2000 r. Skargę kasacyjną oparł na zarzucie naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 19, 20 i 25 ustawy VAT w brzmieniu obowiązującym w 2000 roku a także art. 3 pkt 6 i art. 120 Ordynacji podatkowej. Nadto zarzucił naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 187 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził w uzasadnieniu wyroku, że powołana w tymże wyroku uchwała składu siedmiu sędziów NSA jest wiążąca w sprawie. W oparciu o te zarzuty pełnomocnik spółki wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w punkcie II oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego od strony przeciwnej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podtrzymał dotychczasowe zarzuty i twierdzenia podnoszone w skargach na decyzje organu odwoławczego i podkreślił, że bezpodstawne było zakwestionowanie prawa spółki do obniżenia podatku należnego o całkowitą kwotę podatku naliczonego od zakupów związanych ze sprzedażą opodatkowaną oraz nie podlegającą przepisom ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym. Wskazał, że żaden przepis ustawy VAT nie wyłączał w roku 2000 r. prawa podatnika do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony związany z czynnościami nie podlegającymi przepisom ustawy, zaś art. 19 ust. 1 tej ustawy przyznawał spółce niczym nie ograniczone prawo do odliczania podatku naliczonego od nabytych towarów i usług. Autor skargi kasacyjnej zarzucił, że organy podatkowe dokonały, a wojewódzki sąd administracyjny uznał za prawidłową, rozszerzającą i błędną interpretację art. 20 ustawy VAT, ponieważ w obowiązującym w 2000 r. stanie prawnym brak było przepisu prawa, na podstawie którego należałoby na równi traktować czynności nie podlegające opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług z czynnościami zwolnionymi od podatku w celu wyliczenia proporcji, o której mowa w art. 20 ust. 3 ustawy. Przypisanie przez sąd I instancji obowiązku wyodrębnienia podatku naliczonego w sposób określony w art. 20 ust 3 i 4 ustawy VAT, które to przepisy nie dotyczyły podatku naliczonego w związku ze sprzedażą nie podlegającą opodatkowaniu naruszało - zdaniem autora skargi kasacyjnej - art. 120 Ordynacji podatkowej oraz art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który dla obowiązków w zakresie rozliczania podatków oraz ulg, przewidzianych w przepisie art. 3 pkt 6) Ordynacji podatkowej, wymagał przepisu prawnego. Uzasadniając zarzut naruszenia art. 187 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, autor skargi kasacyjnej podniósł, że Wojewódzki Sąd Administracyjny błędnie przyjął, jako wiążącą w rozpoznawanej sprawie, uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2005 r. (sygn. akt I FPS 1/05), przyjętą w innej sprawie sądowoadministracyjnej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonych decyzjach oraz w odpowiedzi na skargę. W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 187 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wskazał, że uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego miała ogólną moc wiążącą, wynikającą z art. 269 § 1 tej ustawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Za uzasadniony należy w szczególności uznać - przy braku skutecznie podniesionego zarzutu naruszenia przepisów postępowania - zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. niewłaściwego zastosowania art. 20 ust. 3 ustawy VAT.
W rozpoznawanej sprawie chodziło o rozliczenie podatku naliczonego związanego zarówno z czynnościami podlegającymi opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług jak i z czynnościami niepodlegającymi opodatkowaniu tym podatkiem. Spór dotyczył tzw. kosztów ogólnozakładowych (koszty zakupu energii, opłat pocztowych, zakupu materiałów biurowych, czynszu itp.) i związanego z nimi podatkiem naliczonym oraz sposobu rozliczenia tego podatku. Organy podatkowe - co nie stanowiło przedmiotu sporu - ustaliły kwotę podatku naliczonego od zakupów "pozostałych", dotyczących sprzedaży opodatkowanej i niepodlegającej opodatkowaniu, o którą spółka mogła zmniejszyć podatek należny, za pomocą wskaźnika sprzedaży opodatkowanej w wartości sprzedaży ogółem. Tym samym w drodze analogii zastosowały przepis art. 20 ust. 3 ustawy VAT w brzmieniu obowiązującym w 2000 r. Takie stanowisko, tj. co do zastosowania art. 20 ust. 3 ustawy VAT zaakceptował podzielił Wojewódzki Sąd Administracyjny, który w uzasadnieniu (str. 4 uzasadnienia wyroku) przyjął, że "(...) nie został naruszony art. 20 ustawy VAT przez to, że obliczając części podatku naliczonego (...) zastosowano odpowiednio zasady ust. 3 i 4 tego artykułu obowiązujące w odniesieniu do sprzedaży zwolnionej od podatku".
Obowiązujące w 2000 r. brzmienie art. 20 ust. 1 - 3 tej ustawy nie pozostawiało wątpliwości co do tego, że przyjęte w nim regulacje dotyczyły wyłącznie podatników dokonujących jednocześnie sprzedaży opodatkowanej i zwolnionej. Poza zakresem tych regulacji pozostawały natomiast czynności niepodlegające opodatkowaniu i dlatego też do tych czynności nie można było stosować w drodze analogii przepisów art. 20, w tym ust. 3. Pogląd o zakazie stosowania analogii na niekorzyść podatnika poprzez rozszerzenie stosowania zakresu normy prawnej, tj. objęcia unormowaniem bądź to stanów faktycznych bądź to podmiotów nie objętych zakresem norm kształtujących te instytucje - nawet gdyby prowadziło to do naruszenia zasady sprawiedliwości podatkowej poprzez odmienne potraktowanie przez ustawodawcę podobnych w istocie rzeczy stanów faktycznych - jest powszechnie akceptowany w doktrynie i judykaturze i nie wymaga szerszego komentarza. W demokratycznym państwie prawnym fundamentalną zasadą jest to, że zakres przedmiotowy opodatkowania musi być precyzyjnie określony w ustawie podatkowej, a interpretacja jej przepisów nie może być rozszerzająca (por. wyrok Sądu Najwyższego z 22 października 1992 r., III ARN 50/92; OSN z 1993 r. nr 10, poz. 181). Analogia jest swoistym "poprawianiem" ustawodawcy podatkowego i "nie ma podstaw aby drogą wykładni prawa uznawać zjawiska (zdarzenia) podobne do uregulowanych w ustawie za podlegające opodatkowaniu". Analogię wyklucza w takim przypadku przepis art. 217 Konstytucji (obszernie na ten temat B. Brzeziński; Analogia legis w prawie podatkowym [w:] Szkice z wykładni prawa podatkowego, OODK Gdańsk 2002 r. str. 63 - 79 oraz K. Radzikowski, Analogia w prawie podatkowym, Przegląd podatkowy nr 4 z 2007 r. str. 18 - 22).
Zauważyć w tym miejscu trzeba, że dopiero na mocy art. 1 pkt 6 ustawy z dnia 17 listopada 2000 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 105, poz. 1107), który wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2001r., przewidziano, że zawarty w art. 20 ust. 1 ustawy o VAT obowiązek odrębnego określenia kwot podatku naliczonego miał dotyczyć nie jedynie tych kwot tego podatku, które związane były ze sprzedażą opodatkowaną i zwolnioną od podatku, lecz także i kwot związanych ze sprzedażą niepodlegającą opodatkowaniu. Z tych między innymi względów w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest pogląd, który podziela także skład rozpoznający niniejszą skargę kasacyjną, że w stanie prawnym obowiązującym do dnia 31 grudnia 2000 r. zasady dotyczące proporcjonalnego podziału podatku naliczonego (art. 20 ust. 3 -5 ustawy VAT) nie dotyczyły sprzedaży niepodlegającej opodatkowaniu tym podatkiem (por. wyroki NSA z 31 maja 2004 r., FSK 95/04, "Przegląd Orzecznictwa Podatkowego" nr 2 z 2005 r. poz. 43 oraz z dnia 7 września 2005 r., FSK 2054 /04, LEX nr 172984). W ślad za ostatnim z wyżej powołanych wyroków należy także powtórzyć, że w orzecznictwie ETS (sprawa C-333/91 pomiędzy Sofitam S.A. a Ministre charge du Budget /Francja/, sprawa C-142/99 pomiędzy Floridienne S.A. i Berginvest a Państwem Belgii, sprawa C-16/00 pomiędzy Cibo Participations S.A. a Directeur regional des impóts du Nord-Pas-de-Calais /Francja/) ukształtowała się utrwaloną linia interpretacyjna Artykułu 19 VI Dyrektywy w kwestii zaliczania czynności nieobjętych VAT do proporcjonalnego rozliczenia podatku naliczonego. Czynności pozostające poza zakresem VAT nie podlegają uwzględnieniu w mianowniku współczynnika proporcjonalnego rozliczenia podatku naliczonego, o którym mowa w tym przepisie. Czynności, których VI Dyrektywa w ogóle nie reguluje, nie mogą wpływać na rozstrzyganie co do prawa odliczenia podatku. Wniosek taki wypływa również z nadrzędnej zasady neutralności VAT.
Wprawdzie z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynikało, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie podzielił poglądów zaprezentowanych w powołanych wyżej wyrokach i uznał je za błędne, to jednak - poza odwołaniem się do uchwały siedmiu sędziów z dnia 20 czerwca 2005 r. (I FPS 1/05, ONSAiWSA z 2005 r. nr 5, poz. 89) - Sąd ten nie wyjaśnił szerzej dlaczego aprobuje przyjętą przez organy podatkowe wykładnię dopuszczającą stosowanie w drodze analogii art. 20 ust. 3 ustawy VAT i wynikającą z tego przepisu zasadę proporcjonalnego podziału podatku naliczonego przy czynnościach podlegających opodatkowaniu o zwolnionych od opodatkowania. W szczególności Sąd ten nie wskazał na jakiej podstawie - przy zakazie stosowania analogii na niekorzyść podatnika - rozciąga możliwość proporcjonalnego podziału podatku naliczonego z art. 20 ust. 3 ustawy VAT także na czynności niepodlegające opodatkowaniu. Teza przyjęta w przywołanej już uchwale składu siedmiu sędziów NSA z dnia 20 czerwca 2005 r. jest oczywista. Naczelny Sąd Administracyjny w powiększonym składzie przyjął, że "W stanie prawnym obowiązującym do dnia 30 października 2001r. w świetle art. 19 ust. 1 i art. 20 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11, poz. 50 ze zm.) podatnik podatku od towarów i usług nie był uprawniony do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony przy nabyciu towarów i usług związanych z czynnościami niepodlegającymi opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług". Przedmiotem uchwały - co pomija Wojewódzki Sąd Administracyjny - nie była jednak wykładnia i zastosowanie art. 20 ust. 3 ustawy o podatku VAT i zasady proporcjonalnego rozliczenia podatku naliczonego i dlatego też teza przyjęta w uchwale nie mogła mieć bezpośredniego odniesienia do rozpoznawanej sprawy. Dlatego też za bezprzedmiotowe należało przytoczenie w uzasadnieniu wyroku obszernych fragmentów uzasadnienia uchwały i uproszczeniem jest pogląd, że skoro uchwała nie różnicuje podatku naliczonego, to tym samym "może być to również podatek naliczony przy nabyciu towarów i usług związanych częściowo ze sprzedażą niepodlegającą opodatkowaniu".
Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny podziela prezentowany już uprzednio pogląd, że w stanie prawnym obowiązującym w 2000 r. przepisów art. 20, w tym ust. 3 ustawy, nie można było stosować do czynności niepodlegających opodatkowaniu i że skoro skarżąca spółka nie prowadziła sprzedaży zwolnionej od podatku, a nabywane towary i usługi służyły w części sprzedaży opodatkowanej, to miała prawo na podstawie art. 19 ust. 1 ustawy VAT, do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy ich nabyciu.
Trafny był także zarzut naruszenia art. 3 pkt 6 Ordynacji podatkowej, gdyż nie można przyjąć, że prawo do odliczenia podatku naliczonego stanowiło ulgę podatkową na gruncie Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 stycznia 2003 r. Prawo to jest koniecznym elementem funkcjonowania opodatkowania podatkiem VAT. Skoro zaś w art. 3 Ordynacji podatkowej został użyty zwrot "Ilekroć w ustawie jest mowa o:", to przyjęta w pkt 6 definicja ulg podatkowych wiązała wyłącznie na gruncie tego aktu prawnego. Innymi słowy definicja ta miała znaczenie ograniczone tylko do Ordynacji podatkowej i nie odnosiła się do opodatkowania podatkiem VAT.
Co się tyczy zarzutu naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisów postępowania, tj. art. 187 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, to należy podkreślić, że tak postawiony zarzut był oczywiście chybiony, gdyż przepis ten nie miał zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Mowa w nim jest bowiem o tym, że jeżeli przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej wyłoni się zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, Naczelny Sąd Administracyjny może odroczyć rozpoznanie sprawy i przedstawić to zagadnienie do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów tego Sądu. Odrębną jest natomiast kwestia związania stanowiskiem zajętym w uchwale i mówi o tym art. 187 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Związanie granicami skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) uniemożliwiało ocenę czy Wojewódzki Sąd Administracyjny, mówiąc o związaniu przywołaną już uchwałą, naruszył przepisy postępowania sądowo administracyjnego.
Mając powyższe na uwadze - podzielając trafność zarzutu naruszenia prawa materialnego - Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.
Orzeczenie o kosztach jest uzasadnione treścią art. 203 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. "b" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1349 ze zm.).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI