I FSK 425/22

I FSK 425/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-06-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Arkadiusz Cudak /przewodniczący/
Artur Mudrecki /sprawozdawca/
Włodzimierz Gurba
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I SA/Wr 138/20 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2021-05-20
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 749
art. 113
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Cudak, Sędzia NSA Artur Mudrecki (spr.), Sędzia WSA (del.) Włodzimierz Gurba, Protokolant Asystent Sędziego Paweł Bobrowicz, po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 20 maja 2021 r. sygn. akt I SA/Wr 138/20 w sprawie ze skargi A. T. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 14 listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od marca do czerwca 2014 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu, 2) zasądza od A. T. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu kwotę 13 266 (trzynaście tysięcy dwieście sześćdziesiąt sześć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
1. Wyrok Sądu pierwszej instancji oraz jego przedmiot
1.1. Wyrokiem z dnia 20 maja 2021 r., sygn. akt I SA/Wr 138/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, po rozpoznaniu skargi A.T. (dalej: Strona lub Skarżąca) uchylił, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.; dalej: P.p.s.a.), decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z 14 listopada 2019 r., uzupełnioną decyzją Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z 30 grudnia 2019 r. w przedmiocie rozliczenia w podatku od towarów i usług za miesiące od marca do czerwca 2014 r. wraz z poprzedzającą ją decyzją Naczelnika Urzędu Skarbowego w Legnicy z 5 lipca 2019 r.
1.2. Podstawę wydania decyzji przez organy stanowiły ustalenia o bezpodstawnym rozliczeniu przez Stronę podatku z faktur: - na zakup granulatu srebra, wyrobów jubilerskich oraz biżuterii ze złota, który to asortyment w ilości i wartości wynikających z kwestionowanych faktur Strona miała nabyć od spółek z o.o. A. i G; - dokumentujących koszty prowadzonej przez Stronę działalności gospodarczej, wystawione na jej rzecz przez B., H. i I.; - sprzedaży wystawionych za sprzedaż ww. towarów - granulatu srebra wyrobów jubilerskich i biżuterii do firm: A1 i D.
Zdaniem organów w przypadku zakupu i sprzedaży granulatu, wyrobów jubilerskich i biżuterii opisane transakcje nie miały miejsca, a w przypadku zakupów dotyczących kosztów działalności nie mają one związku z czynnościami opodatkowanymi. Strona uczestniczyła w z góry ustalonym procederze polegającym na przyjmowaniu do rozliczenia pustych faktur. Kwestionowane faktury miały posłużyć innym podmiotom do dokonywania rozliczeń. Strona nie dysponowała fizycznie towarem natomiast rozdzielała inne podmioty w łańcuchu, wydłużała łańcuch dostaw. Sprzedawcy nie dostarczyli jej towaru, więc nie tylko nie mogła go nabyć, ale również tego towaru dostarczyć. W rozstrzygnięciach organów wskazano na brak wiedzy Strony na temat przebiegu transakcji (kontrahentów, transportu, nie interesowała się treścią i ilością faktur wystawianych przez jej pełnomocnika, wielokrotnie wybierała pieniądze w podejrzanych okolicznościach w obecności nieznanych jej osób i z polecenia tegoż pełnomocnika). Strona akceptowała świadomie działania pełnomocnika bez żadnej kontroli. Zdaniem organów prowadzenie działalności przez pełnomocnika może mieć znaczenie przy ocenie zamiaru popełnienia przestępstwa przez udzielającego pełnomocnictwo, jednakże w prawie podatkowym nie ma takiego przełożenia - z mocodawcy nie jest zdjęty obowiązek nadzoru nad działalnością pełnomocnika, jak również odpowiedzialność za działalność prowadzoną przez pełnomocnika w imieniu mocodawcy i na jego rzecz. Ponadto to Strona ze swoim pełnomocnikiem zaplanowali działania, które nie są właściwe podmiotom rzetelnym - rola Strony została zredukowana do założenia działalności, umocowania pełnomocnika w osobie pana J.S. i czerpania zysków. Z kolei pan J.S. zatrudniony w L. nawiązał kontakt z podmiotami nieprowadzącymi legalnej działalności i wprowadził firmę Strony do procederu oszustwa podatkowego, polegającego na przyjmowaniu i wystawianiu pustych faktur dokumentujących fikcyjny obrót metalami szlachetnymi w celu wyłudzenia podatku od towarów i usług. Strona miała pełnić rolę pośrednika. Strona miała być również świadoma przepływu pieniędzy - środki otrzymywane z tytułu zapłaty za towar przelała na rachunek niezwiązany z działalnością gospodarczą.
2. Wyrok Sądu pierwszej instancji
2.1. Sąd pierwszej instancji uwzględniając skargę zarzucił organom brak weryfikacji legitymacji Skarżącej, jako podatnika podatku od towarów i usług, wobec którego należało prowadzić postępowanie wymiarowe w przedmiocie podatku od towarów i usług.
W opinii Sądu w decyzjach organów obu instancji jednoznacznie przyjęto, że Skarżąca jest podatnikiem podatku od towarów i usług w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy o VAT. Analiza zebranego materiału dowodowego skłaniała natomiast Sąd do wniosku, że takie stanowisko zostało sformułowane przedwcześnie, a zebrany w sprawie materiał dowodowy winien skłonić organy do głębszej refleksji w tym zakresie. Brak tej refleksji Sąd uznał za naruszenia zasad postępowania podatkowego, wynikających z art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 O.p., w związku z art. 15 ust. 1 ustawy o VAT, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem dotyczą prawidłowej kwalifikacji Strony, jako podatnika podatku od towarów i usług i adresata zaskarżonej decyzji.
Sąd tu odnotował w szczególności, że: - Skarżąca nie ma minimalnej wiedzy na temat rzekomo prowadzonej przez Siebie działalności gospodarczej - protokół przesłuchania strony z 19 lutego 2016 r.; - to nie Skarżąca, a J.S. zamierzał prowadzić działalność gospodarczą; - Skarżąca przystaje na formalną rejestrację działalności gospodarczej pod własnym imieniem i nazwiskiem – godzi się firmować działalność gospodarczą J.S.
Mając zaś na uwadze przytoczone przez Sąd pierwszej instancji i spójne zeznania i oświadczenia Skarżącej oraz J.S., dotyczące w szczególności okoliczności związanych z rozpoczęciem działalności pod firmą: E.- w opinii Sądu zaistnienie firmanctwa w sprawie wymaga potwierdzenia bądź wykluczenia przez organy obu instancji, a nie milczenia w tym zakresie. Rozstrzygnięcie tej kwestii ma decydujące znaczenie dla rozpatrywanej sprawy, albowiem uznanie za podmiot firmujący Skarżącej wyłącza możliwość uznania jej za podatnika w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy o VAT, wskazując na Jej ewentualną odpowiedzialność z art. 113 O.p. (jako osoby trzeciej).
Sąd zauważył, że ma świadomość rozstrzygnięć sądów administracyjnych, w których wskazywano, iż umocowanie (udzielenie pełnomocnictwa) przez rzekomego firmującego podmiotu, potencjalnego firmanta do prowadzenia działalności gospodarczej powoduje, że nie można mówić o firmanctwie, to jednak dotyczy to sytuacji pomocy w prowadzeniu działalności, a nie prowadzeniu działalności pod firmą podmiotu firmującego. Każdy stan faktyczny wymaga indywidualnego podejścia, a z istoty firmanctwa wynika że dla uzyskania efektu ukrycia działalności firmanta, podmiot firmujący nie może całkowicie być niewidoczny na zewnątrz, lecz jego rolą jest stwarzanie pozorów dokonywanie pewnych czynności mających wskazywać, że to on prowadzi rzeczywistą działalność gospodarczą. Zdaniem Sądu dla stworzenia takich pozorów użytecznym może być również formalne umocowanie firmanta przez firmującego, natomiast w żadnym razie istnienie takiego umocowani nie może z góry wykluczać firmanctwa. Ponadto stosownie do treści art. 199a O.p. organ podatkowy ma nie tylko kompetencje, ale i obowiązek przy dokonywaniu ustaleń odnośnie stanu faktycznego odtworzyć rzeczywistą treść czynności prawnej. Niewątpliwie udzielenie umocowania (pełnomocnictwo) jest czynnością prawną, o której mowa na gruncie wspomnianego przepisu i podlega weryfikacji zgodnie z jego treścią.
Sąd ocenił również, że postępowanie dowodowe zawierało wadę w zakresie przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka J.S. (protokół przesłuchania świadka z 18 marca 2016 r.), gdyż jak wynikało z tegoż protokołu świadkowi zadawano pytania z góry założoną tezą o występowaniu świadka wyłącznie w roli pełnomocnika Skarżącej. Zdaniem Sądu takie postępowanie organów naruszyło zasadę prawdy obiektywnej, sam sposób przeprowadzenia dowodu na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego z zeznania świadka - J.S. nie odpowiada obiektywnemu prowadzeniu postępowania.
W sprawie Sąd uznał, że nie został wyjaśniony z poszanowaniem zasad prawdy obiektywnej (art. 122 O.p.), konieczności wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 187 § 1 O.p.) oraz swobodnej oceny dowodów (art. 191 O.p.) status Skarżącej, jako podatnika podatku od towarów i usług (art. 15 ust. 1 ustawy o VAT).
W rozpatrywanej sprawie pominięcie rozważenia zaistnienia firmanctwa powoduje, że nie została w sposób wystarczający i jednoznaczny wyjaśniona - niezbędna i podstawowa okoliczność stanu faktycznego, w postaci Skarżącej jako podatnika podatku od towarów i usług/osoby trzeciej. Materiał dowodowy nie został wyczerpująco rozpatrzony w części mogącej wskazywać na zaistnienie/wykluczenie ww. procederu. W konsekwencji zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja NUS obarczone są również wadą naruszenia wymogów z art. 210 § 4 O.p. przez brak analizy (potwierdzenia/wykluczenia) wystąpienia w sprawie firmanctwa.
W ponownie przeprowadzonym postępowaniu należy uwzględnić uwagi przedstawione w niniejszym wyroku i dokonać analizy zgromadzonego materiału dowodowego pod kątem zaistnienia firmanctwa, przeprowadzając - jeśli okaże się to konieczne (dla zachowania w szczególności zasady prawdy obiektywnej) dodatkowe postępowanie dowodowe. Status Skarżącej winien zostać w tym postępowaniu jednoznacznie rozstrzygnięty, a nie jest rolą sądu administracyjnego dokonywanie za organy podatkowe ustaleń i ocen dotyczących stanu faktycznego. Mając na uwadze dotychczas przedstawione rozważania Sąd nie mógł skontrolować wyrażonego w zaskarżonej decyzji stanowiska odnoszącego się do udziału Skarżącej w procederze przyjmowania/wystawiania "pustych faktur" skoro na obecnym etapie nie jest przesądzone wobec jakiego podmiotu - Skarżącej, czy też J.S. miałyby odnieść skutek i na jakiej podstawie prawnej: przepisów uVAT, czy też art. 113 O.p.
3. Skarga kasacyjna Dyrektora IAS
3.1. W skardze kasacyjnej organ podatkowy wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, a ponadto o zasądzenie na rzecz Dyrektora IAS kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
3.2. Sądowi pierwszej instancji Dyrektor IAS zarzucił naruszenie:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art 145 § 2 w zw. z art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i § 2 P.u.s.a. oraz art 3 § 1 i § 2 pkt 1 P.p.s.a. poprzez wadliwe wykonanie kontroli zaskarżonej decyzji organu II instancji pod względem jej zgodności z prawem i uznanie, że decyzja ta narusza przepisy prawa, co doprowadziło do uwzględnienia skargi Skarżącej, a uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, podczas gdy Sąd winien był oddalić skargę w całości ze względu na brak naruszeń przepisów prawa uzasadniających uchylenie rozstrzygnięć organów;
2) art 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 145 § 2 w zw. z art. 135 w zw. z art 133 § 1 w zw. z art 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art 122, art. 187 § 1 i art. 191 O.p. w zw. z art 15 ust. 1 ustaw o VAT poprzez uznanie, że zebrany materiał dowodowy jest niedostateczny dla uznania Skarżącej podatnikiem podatku od towarów i usług, podczas gdy organy podatkowe zebrały dostateczny materiał dowodowy i prawidłowo go oceniły, a w konsekwencji uznały, że Skarżąca posiada przymiot podatnika podatku od towarów i usług;
3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 145 § 2 w zw. z art. 135 w zw. z art 133 § 1 w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 122, art. 187 § 1 i art 191 w zw. art 113 O.p., poprzez nieprawidłową ocenę stanu faktycznego sprawy ustalonego przez organy podatkowe i nieuzasadnione przyjęcie, że w sprawie mógł zaistnieć proceder firmanctwa, co w konsekwencji wykluczyłoby prowadzenie postępowania wymiarowego w przedmiocie podatku od towarów i usług w stosunku do Skarżącej, podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że Skarżąca jest podatnikiem podatku od towarów i usług, a w konsekwencji prawidłowo organy przeprowadziły postępowanie podatkowe w stosunku do Skarżącej oraz poprzez oparcie swych ustaleń nie na całym zgromadzonym przez organy podatkowe materiale dowodowym, a jedynie na pasujących do przyjętej przez Sąd tezy o firmanctwie wybiórczych fragmentach zeznań i wyjaśnień złożonych przez Skarżącą i J.S.;
4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 145 § 2 w zw. z art. 135 w zw. z art 133 § 1 w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 122, art. 187 § 1 i art 191 O.p. w zw. z art. 15 ust. 1 ustawy o VAT w zw. z art. 113 O.p. poprzez uchylenie decyzji organu II instancji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a to wskutek błędnej oceny prawnej zebranego w sprawie materiału dowodowego polegającej na przyjęciu przez Sąd I instancji, że w przedstawionym stanie faktycznym możliwe jest zaistnienie procederu firmanctwa, o którym mowa w art. 113 O.p., podczas gdy z akt sprawy jednoznacznie wynika, że w przedstawionym stanie faktycznym nie zaistniał proceder firmanctwa, bowiem to Skarżąca prowadziła działalność gospodarczą, a nie firmowała działalność gospodarczą J.S.;
5) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 145 § 2 w zw. z art. 135 w zw. z art. 133 § 1 w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 210 § 4 O.p. poprzez uznanie, że organy podatkowe nie rozważyły zaistnienia firmanctwa, gdzie zaistnienie firmanctwa w sprawie wymaga jego potwierdzenia bądź wykluczenia przez organy podatkowe, a przez to błędne uznanie przez Sąd, że rozstrzygnięcia organów podatkowych obarczone są wadą z art. 210 § 4 O.p., podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że w sprawie nie miał miejsca proceder firmanctwa, wobec tego organy podatkowe nie miały obowiązku odnosić się do tego zagadnienia w uzasadnieniu swych rozstrzygnięć;
6) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 145 § 2 w zw. z art. 135 w zw. z art. 133 § 1 w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 O.p. poprzez błędne uznanie, że postępowanie dowodowe odnoszące się do przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka J.S. obarczone jest wadą w postaci zadawania pytań z góry założoną tezą o występowaniu świadka wyłącznie w roli pełnomocnika Skarżącej, podczas gdy z protokołu przesłuchania świadka wynika, że J.S. sam określił siebie jako pełnomocnika Skarżącej;
7) art 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 145 § 2 w zw. z art 141 § 4 w zw. z art 153 P.p.s.a. poprzez sporządzenie wadliwego i niejasnego uzasadnienia wyroku, z którego nie wynika w sposób jednoznaczny zalecany przez Sąd sposób postępowania organów podatkowych, poprzez brak wskazania sposobu prowadzenia przez organy postępowania w sprawie, a w szczególności poprzez brak jednoznacznego wskazania, co organy powinny uczynić po uchyleniu decyzji;
8) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art 145 § 2 P.p.s.a. w zw. z art 106 ust. 1 ustawy o VAT poprzez niewłaściwe zastosowanie, bowiem ww. przepis nie miał zastosowania w sprawie;
9) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art 145 § 2 P.p.s.a. w zw. z art. 86, art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a) i art 108 ust 1 ustawy o VAT poprzez niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w przyjęciu, że organy podatkowe nie były uprawnione do wydania decyzji w oparciu o wskazane powyżej przepisy prawa materialnego, gdyż nie oceniły dostatecznie jasno, czy Skarżąca jest podatnikiem podatku od towarów i usług w rozumieniu art. 15 ust, 1 ustawy o VAT.
Odpowiedź na skargę kasacyjną
W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o: - oddalenie skargi kasacyjnej; - "orzeczenie o kosztach przed Sądem pierwszej instancji"; - "orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego według norm przepisanych zgodnie z art. 200, art. 204 pkt 1 i art. 205 § 1 i § 4 P.p.s.a.".
4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
4.1. Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Istotą sporu w rozstrzyganej sprawie jest ustalenie czy istniały przesłanki do tego aby uchylić decyzje organów podatkowych ze względu na występowanie okoliczności co do wystąpienia firmanctwa.
Stosownie do treści art. 113 O.p. jeżeli podatnik, za zgodą innej osoby, w celu zatajenia prowadzenia działalności gospodarczej lub rzeczywistych rozmiarów tej działalności, posługuje się lub posługiwał się imieniem i nazwiskiem, nazwą lub firmą tej osoby, osoba ta ponosi solidarną odpowiedzialność z podatnikiem całym swoim majątkiem za zaległości podatkowe powstałe podczas prowadzenia tej działalności.
Wykładni cytowanego przepisu dokonano w szeregu orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego.
W wyroku z dnia 21 marca 2024 r., sygn. akt I FSK 40/24 (LEX 3738470) NSA zdefiniował pojęcie firmanctwa. Firmanctwo w prawie podatkowym polega na tym, że faktyczny podatnik (firmowany) posługuje się osobą podstawioną, tj. imieniem i nazwiskiem lub firmą innego podmiotu (firmujący), która w rzeczywistości działalności gospodarczej nie prowadzi i nie jest podatnikiem. Istota wzajemnych relacji pomiędzy tymi dwoma podmiotami polega na tym, że firmujący uchodzi za figuranta, faktycznie działalności gospodarczej nie prowadząc.
W wyroku z dnia 25 marca 2024 r., sygn. akt I FSK 27/23 (opubl. CBOIS) NSA wskazał, że korzystanie z pomocy innych osób przy prowadzeniu działalności gospodarczej (zwłaszcza bliskich osób posiadających doświadczenie i kontakty w dziedzinie, w której prowadzi się taką działalność) nie jest nadzwyczajną okolicznością i nie może być poczytane jako wyzbycie się samodzielności i odpowiedzialności za czynności podejmowane w ramach tej działalności. Od firmanctwa należy bowiem odróżnić prowadzenie spraw w granicach udzielonego pełnomocnictwa (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 5 maja 2016 r., sygn. akt I SA/Gd 209/16, zgodnie z którym, gdy ktoś pomaga prowadzić czyjąś firmę – np. rodzinną – lub nią zarządzać, a działa opierając się na stosunku pełnomocnictwa, to nie jest to firmanctwo w rozumieniu art. 113 o.p.; por. też wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 25 stycznia 2018 r., sygn. akt I SA/Rz 665/17, w świetle którego stosunek pełnomocnictwa, a więc prowadzenie cudzych spraw na zlecenie, w imieniu i na rzecz mocodawcy, wyłącza możliwość postawienia zarzutu firmanctwa).
W wyroku z dnia 2 marca 2023 r., sygn. akt I FSK 1764/22 (LEX nr 3555732) NSA zajmował się udziałem członka rodziny w kontekście firmanctwa. Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że może być tak, że członek rodziny podatnika zdefiniowany w art. 111 § 3 O.p., a także małżonek podatnika, spełniający cechy wskazane w art. 111 § 4 O.p. stale, nawet w nieformalny sposób współdziała z podmiotem obowiązanym z tytułu podatku, prowadzącym działalność gospodarczej, i uzyskuje z tego tytułu korzyści. W takiej sytuacji brak jest podstaw do przyjmowania, iż to w istocie członek rodziny podatnika wykonuje działalność gospodarczą, a zatem to nie podatnik powinien być opodatkowany.
W innym wyroku z dnia 29 maja 2018 r., sygn. akt I FSK 1411/16 (LEX nr 2511222) NSA przyjął, że:
1. Przesłankami firmanctwa są: powstanie zaległości podatkowych podczas prowadzenia ukrytej działalności gospodarczej, zgoda firmującego oraz posługiwanie się cudzą firmą w celu ukrycia faktu prowadzenia własnej działalności gospodarczej lub jej rzeczywistych rozmiarów.
2. Od firmanctwa należy odróżnić prowadzenie spraw na podstawie udzielonego pełnomocnictwa. Gdy ktoś pomaga prowadzić czyjąś firmę np. rodzinną, a działa w oparciu o stosunek pełnomocnictwa, to nie jest firmanctwo w rozumieniu art. 113 o.p.
3. Samo powoływanie się na to, że pełnomocnik prowadził działalność z przekroczeniem granic pełnomocnictwa i bez wiedzy mocodawcy nie oznacza, że zachodzi przypadek firmanctwa określony w art. 113 o.p.
W wyroku z dnia 13 stycznia 2017 r., sygn. akt I FSK 1298/15 (LEX nr 2277891) NSA przyjął, że powoływanie się na firmanctwo nie może stanowić strategii argumentacyjnej służącej uchyleniu się przez podatnika od odpowiedzialności podatkowej.
4.2. W świetle wykładni przepisów prawa występujących w cytowanych orzeczeniach dotyczących firmanctwa Sąd pierwszej instancji zbyt pochopnie przyjął, że w rozpatrywanej sprawie występowały przesłanki do badania firmanctwa. W ocenie NSA skarżąca dokonała rejestracji na siebie jako podatnika podatku od towarów i usług. Wykonywała niektóre czynności związane z prowadzeniem działalności gospodarczej (wybieranie pieniędzy z konta i przekazywanie ich kontrahentom oraz podpisywanie niektórych dokumentów). Poza tym udzieliła ona pełnomocnictwa członkowi rodziny, tj. szwagrowi oraz czerpała ona zyski z prowadzonej działalności. W tych okolicznościach nie może skarżąca uchylić się od odpowiedzialności podatkowej.
W związku z tym za uzasadniony należy uznać zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 145 § 2 w zw. z art. 135 w zw. z art 133 § 1 w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 122, art. 187 § 1 i art 191 O.p. w zw. z art. 15 ust. 1 ustawy o VAT w zw. z art. 113 O.p.
4.3. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd pierwszej instancji powinien kierować się wykładnią art. 113 O.p. przyjętą przez NSA oraz rozpoznać merytorycznie zarzuty skargi Strony.
4.4. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok w całości i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania WSA we Wrocławiu.
Orzeczenie kosztach postępowania kasacyjnego uzasadnia treść art. 203 pkt 2 P.p.s.a.
s. del. WSA W. Gurba s. NSA A. Cudak s. NSA A. Mudrecki