I FSK 424/05

Naczelny Sąd Administracyjny2005-11-16
NSApodatkoweWysokansa
VATdodatkowe zobowiązanie podatkowepodstawa prawnazmiana przepisówprawo materialneprawo procesoweinterpretacja przepisówuchwała NSAokres rozliczeniowy

NSA uchylił wyrok WSA, uznając, że dodatkowe zobowiązanie podatkowe za okresy sprzed 1 maja 2004 r. można ustalić na podstawie przepisów obowiązujących po tej dacie.

Sprawa dotyczyła możliwości ustalenia dodatkowego zobowiązania podatkowego VAT za okresy sprzed 1 maja 2004 r. na podstawie przepisów obowiązujących po tej dacie. WSA stwierdził nieważność decyzji organów podatkowych, uznając brak podstawy prawnej. NSA, po rozstrzygnięciu zagadnienia prawnego przez skład siedmiu sędziów (uchwała I FPS 2/05), uznał, że dodatkowe zobowiązanie można ustalić na podstawie art. 109 ust. 4 ustawy o VAT z 2004 r., uchylając wyrok WSA.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie stwierdził nieważność decyzji Dyrektora Izby Skarbowej oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w części ustalającej dodatkowe zobowiązanie podatkowe VAT za miesiące 2001 r. Sąd uznał, że decyzje te zostały wydane bez podstawy prawnej, ponieważ ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o VAT utraciła moc obowiązującą z dniem 1 maja 2004 r., a przepisy przejściowe nie przewidywały możliwości stosowania jej art. 27 ust. 5 do stanów powstałych po tej dacie. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpatrując skargę kasacyjną Dyrektora Izby Skarbowej, powziął wątpliwość prawną dotyczącą dopuszczalności ustalenia dodatkowego zobowiązania podatkowego za okresy sprzed 1 maja 2004 r. na podstawie przepisów obowiązujących po tej dacie. Skład siedmiu sędziów NSA w uchwale I FPS 2/05 uznał, że jest to dopuszczalne na podstawie art. 109 ust. 4 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o VAT, traktując nowe przepisy jako kontynuację poprzednich i unikając luki prawnej. W konsekwencji, NSA uznał, że wyrok WSA był błędny, ponieważ istniała podstawa prawna do ustalenia dodatkowego zobowiązania podatkowego, którą stanowił art. 109 ust. 4 ustawy z 2004 r. Sąd podkreślił, że zarzut naruszenia art. 27 ust. 5 ustawy z 1993 r. był niezasadny, gdyż przepis ten nie miał zastosowania po 1 maja 2004 r. NSA uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej stwierdzenia nieważności i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, po dniu 30 kwietnia 2004 r. jest dopuszczalne ustalenie dodatkowego zobowiązania podatkowego za okresy rozliczeniowe sprzed dnia 1 maja 2004 r. na podstawie art. 109 ust. 4 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług.

Uzasadnienie

Dodatkowe zobowiązanie podatkowe określone w ustawie z 2004 r. stanowi kontynuację tego zobowiązania z ustawy z 1993 r. Brak podstawy prawnej byłby sprzeczny z zasadą równości wobec prawa. Ustawodawca zakładał bezpośrednie stosowanie nowego prawa i zachowanie ciągłości instytucji. Konstytutywny charakter decyzji nie stoi temu na przeszkodzie, gdyż obowiązek podatkowy powstały przed 1 maja 2004 r. nadal istnieje.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (16)

Główne

op art. 247 § 1 pkt 2

Ordynacja podatkowa

Przepis ma charakter mieszany (procesowy i materialny); ocena przesłanki wydania decyzji bez podstawy prawnej może łączyć się z przepisami prawa materialnego.

u.p.t.u. art. 109 § ust. 4

Ustawa o podatku od towarów i usług

Stanowił podstawę prawną do ustalenia dodatkowego zobowiązania podatkowego za okresy rozliczeniowe sprzed 1 maja 2004 r. po tej dacie.

Pomocnicze

u.p.t.u.i p.a. art. 27 § ust. 5

Ustawa o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym

Nie miał zastosowania w stanie prawnym obowiązującym po dniu 1 maja 2004 r.

p.p.s.a. art. 174

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § par. 1 pkt 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uwzględniając skargę stwierdza nieważność decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach (w tym w Ordynacji podatkowej).

k.p.a. art. 156

Kodeks postępowania administracyjnego

op art. 21 § par. 1 pkt 1

Ordynacja podatkowa

op art. 21 § par. 1 pkt 2

Ordynacja podatkowa

u.p.t.u.i p.a. art. 6 § ust. 1

Ustawa o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym

u.p.t.u.i p.a. art. 10

Ustawa o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym

u.p.t.u. art. 99 § ust. 12

Ustawa o podatku od towarów i usług

u.p.t.u. art. 175

Ustawa o podatku od towarów i usług

p.p.s.a. art. 187 § par. 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 187 § par. 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 185 § par. 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 203 § pkt 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Dodatkowe zobowiązanie podatkowe VAT za okresy sprzed 1 maja 2004 r. może być ustalone na podstawie art. 109 ust. 4 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o VAT.

Odrzucone argumenty

Decyzje organów podatkowych ustalające dodatkowe zobowiązanie podatkowe VAT za okresy sprzed 1 maja 2004 r. zostały wydane bez podstawy prawnej, ponieważ ustawa z 1993 r. utraciła moc, a przepisy przejściowe nie przewidywały stosowania jej art. 27 ust. 5 do stanów powstałych po tej dacie.

Godne uwagi sformułowania

przepis art. 247 par. 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej (...) ma charakter mieszany; z jednej strony - procesowy, (...) a z drugiej - materialny dodatkowe zobowiązanie podatkowe określone przepisami ustawy z dnia 11 marca 2004 r. stanowi kontynuację tego zobowiązania wprowadzonego ustawą z dnia 8 stycznia 1993 r. i nie do przyjęcia jest tu koncepcja luki w prawie uchybienie to nie może być utożsamiane z brakiem podstawy prawnej do ustalenia dodatkowego zobowiązania podatkowego

Skład orzekający

Janusz Zubrzycki

członek

Juliusz Antosik

sprawozdawca

Krzysztof Stanik

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie dodatkowego zobowiązania podatkowego VAT za okresy sprzed zmiany przepisów, interpretacja przepisów przejściowych i ciągłość instytucji prawnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego okresu przejściowego między dwiema ustawami o VAT i kwestii dodatkowego zobowiązania podatkowego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii interpretacji przepisów przejściowych i ciągłości instytucji prawnych w prawie podatkowym, co jest kluczowe dla praktyków.

Czy można karać za stare błędy nowymi przepisami? NSA rozstrzyga kluczową wątpliwość w VAT.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I FSK 424/05 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2005-11-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-05-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Janusz Zubrzycki
Juliusz Antosik /sprawozdawca/
Krzysztof Stanik /przewodniczący/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Podatkowe postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Lu 500/04 - Wyrok WSA w Lublinie z 2005-02-09
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok w części i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926
art. 247 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Dz.U. 1993 nr 11 poz. 50
art. 27 ust. 5
Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym.
Dz.U. 2004 nr 54 poz. 535
art. 109 ust. 4
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
Dz.U. 2002 nr 153 poz. 1270
art. 174
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Tezy
Przepis art. 247 par. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ chociaż zamieszczony w dziale IV Ordynacji podatkowej dotyczącym postępowania podatkowego, ma charakter mieszany; z jednej strony - procesowy, ponieważ normuje, wraz z innymi punktami par. 1 art. 247, przesłanki wzruszenia decyzji ostatecznej z powodu jej nieważności, a z drugiej - materialny, ponieważ ocena tej przesłanki /wydanie decyzji bez podstawy prawnej/ może łączyć się z przepisami prawa materialnego, wtedy, gdy chodzi o wydanie decyzji bez podstawy materialnoprawnej. W takim wypadku zarzut naruszenia tego przepisu powinien być połączony z zarzutem naruszenia odpowiedniego przepisu prawa materialnego.
Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym /Dz.U. nr 11 poz. 50 ze zm./, jako niemogącego mieć zastosowania w stanie prawnym obowiązującym po dniu 1 maja 2004 r.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu na rozprawie w Wydziale I Izby Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 9 lutego 2005 r. I SA/Lu 500/04 w sprawie ze skargi Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych Gospodarstwa Pomocniczego w L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 6 września 2004 r. (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2001 r. - uchyla punkt I i III zaskarżonego wyroku i w tym zakresie przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Lublinie; (...).
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 9 lutego 2005 r., I SA/Lu 500/04, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie - po rozpoznaniu skargi Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych Gospodarstwa Pomocniczego w L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 6 września 2004 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2001 r. - stwierdził nieważność tej decyzji i poprzedzającej ja decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w L. z 9 czerwca 2004 r. w części ustalającej dodatkowe zobowiązanie podatkowe, a w pozostałej części skargę oddalił.
W uzasadnieniu wyroku Sąd przedstawił przebieg postępowania w sprawie, podając w szczególności, że wymienioną decyzją Dyrektor Izby Skarbowej uchylił decyzję organu I instancji w zakresie podstawy prawnej, tj. art. 99 ust. 12 i art. 109 ust. 4 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług /Dz.U. nr 54 poz. 535/ i powołał prawidłową - w jego ocenie - podstawę prawną, tj. art. 10 ust. 2 i art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym /Dz.U. nr 11 poz. 50 ze zm./ oraz utrzymał w mocy decyzję I instancji w pozostałej części. Dyrektor Izby Skarbowej nie uwzględnił zarzutów podatnika podniesionych w odwołaniu. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 99 ust. 12, art. 109 ust. 4 i art. 175 wymienionej ustawy z dnia 11 marca 2004 r. w kontekście ustalenia dodatkowego zobowiązania podatkowego na podstawie art. 27 ust. 5 ustawy o VAT z 1993 r., Dyrektor stwierdził, że przepis ten stanowił podstawę prawną wydanego w tej części rozstrzygnięcia. Jednocześnie podkreślił, że przepis ten ma charakter materialnoprawny i ma zastosowanie do stanów faktycznych, jakie zaistniały przed wejściem w życie ustawy o VAT z 2004 r., oraz że w zakresie stosowania sankcji nie różni się w swej treści od tej, która została zawarta w art. 109 ust. 4-8 ustawy o VAT z 2004 r. Jakkolwiek Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że w decyzji I instancji błędnie powołano przepisy art. 99 ust. 12 i art. 109 ust. 4 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. zamiast art. 10 ust. 2 i art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r., to jednak uznał, że uchybienie to nie miało wpływu na wysokość zobowiązania podatkowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszenia prawa w zakresie dotyczącym określenia podatku, natomiast uznał, że decyzje organów obu instancji w części ustalającej dodatkowe zobowiązanie podatkowe nie miały podstawy prawnej, co w świetle art. 145 par. 1 pkt 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzasadniało stwierdzenie ich nieważności w tej części /art. 247 par. 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej/. Sąd stwierdził, że zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług powstaje z chwilą zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym wiąże powstanie takiego zobowiązania /art. 21 par. 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 6 ust. 1 i art. 10 ustawy o VAT z 1993 r./. Natomiast dodatkowe zobowiązanie podatkowe, o którym mowa w art. 27 ust. 5 tej ustawy, zawsze powstaje na mocy decyzji organu, co przesądza o jej konstytutywnym charakterze /art. 21 par. 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej/. Dostrzegając powiązanie decyzji ustalającej dodatkowe zobowiązanie podatkowe z decyzją określającą, Sąd zauważył, że decyzja ustalająca - ze względu na swój konstytutywny charakter - musi mieć podstawę prawną istniejącą w dniu orzekania przez organ podatkowy. Zaś utrata /z mocy art. 175 ustawy z dnia 11 marca 2004 r., o podatku od towarów i usług/ mocy obowiązującej ustawy z dnia 8 marca 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym oznacza, zdaniem Sądu, brak podstawy prawnej do wydania decyzji ustalającej dodatkowe zobowiązanie podatkowe na podstawie art. 27 ust. 5 tej ustawy, bowiem w dacie wydania decyzji przez organ I instancji, tj. 9 czerwca 2004 r., przepis ten już nie obowiązywał. Sąd zwrócił uwagę, że organ I instancji miał tę okoliczność w polu widzenia, skoro rozstrzygnięcie w zakresie dodatkowego zobowiązania podatkowego oparł na przepisie art. 109 ust. 4 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. Jednak, zdaniem Sądu, nie było ku temu podstaw prawnych, ponieważ ustawa ta może mieć zastosowanie tylko i wyłącznie do stanów prawnopodatkowych powstałych po dniu jej wejścia w życie, a więc po 1 maja 2004 r. Sąd podkreślił przy tym, że w przepisach przejściowych i końcowych tej ustawy ustawodawca nie przewidział możliwości stosowania art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. do stanów powstałych po tym dniu. Za pozbawioną znaczenia Sąd uznał argumentację Dyrektora Izby Skarbowej, że treść przepisów sankcyjnych obu ustaw jest identyczna.
W skardze kasacyjnej od tego wyroku, Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jego uchylenie w części dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia sądowi I instancji, zarzucając naruszenie:
1/ prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 27 ust. 5 w związku z art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym /Dz.U. nr 11 poz. 50 ze zm./ w brzmieniu obowiązującym przed 1 maja 2004 r. oraz w związku z art. 21 par. 1 pkt 1 i 2 Ordynacji podatkowej i w związku z art. 99 ust. 12, art. 109 ust. 4 i art. 175 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług /Dz.U. nr 54 poz. 535/, polegające na przyjęciu, że decyzja Dyrektora Izby Skarbowej z 6 września 2004 r. i poprzedzająca ją decyzja Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w części ustalającej dodatkowe zobowiązanie podatkowe zostały wydane bez podstawy prawnej,
2/ przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 par. 1 pkt 2 i par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 247 par. 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej poprzez stwierdzenie nieważności powołanych decyzji w sytuacji, gdy skarga powinna podlegać oddaleniu.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że konstytutywny charakter decyzji ustalającej dodatkowe zobowiązanie podatkowe nie przesądza o braku podstawy prawnej do wydania tej decyzji po 1 maja 2004 r. w związku z utratą mocy ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r., a dokonana w zaskarżonym wyroku wykładnia charakteru prawnego decyzji deklaratoryjnych i konstytutywnych dotyczyła w istocie przypadków, gdy wydane są dwie odrębne i niepozostające ze sobą w ścisłym związku decyzje podatkowe, tak więc była oderwana od treści art. 27 ust. 5 ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym. Tymczasem w orzecznictwie sądowym podkreśla się, że decyzje ustalające dodatkowe zobowiązanie podatkowe maja charakter subsydiarny względem decyzji określających zobowiązanie podatkowe, skoro zarówno możliwość, jak i obowiązek, ich wydania aktualizuje się zawsze dopiero z chwilą wydania decyzji określających. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej, przyjęcie poglądu reprezentowanego przez Sąd przeczyłoby zasadzie racjonalności ustawodawcy, który w ustawie z dnia 11 marca 2004 r. zamieścił identyczny /jak art. 27 ust. 5 ustawy z 1993 r./ przepis art. 109 ust. 4. Ponadto różnicowałoby to w sposób nieuzasadniony sytuację prawną podatników w zależności od daty rozstrzygnięcia. Na zakończenie podkreślono, że nawet wykładnia prowadząca do wniosku, iż prawidłową podstawą ustalenia dodatkowego zobowiązania podatkowego jest art. 109 ust. 4 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. oznacza - w ocenie skargi kasacyjnej - że Sąd naruszył powołane przepisy postępowania - art. 145 par. 1 pkt 2 i par. 2 /w uzasadnieniu wyroku omyłkowo art. 145 par. 1 pkt 3/ Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 247 par. 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej - i stwierdził nieważność decyzji w sytuacji, w której istniała podstawa prawna rozstrzygnięcia, a została ona jedynie błędnie wskazana.
Rozpatrując skargę kasacyjną, Naczelny Sąd Administracyjny powziął wątpliwość, czy w stanie prawnym obowiązującym po dniu 30 kwietnia 2004 r. jest dopuszczalne ustalenie podatnikowi podatku od towarów i usług dodatkowego zobowiązania podatkowego, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. i w art. 109 ust. 4 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. za okresy rozliczeniowe sprzed tej daty, w związku z czym przedstawił to zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów tego Sądu na podstawie art. 187 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W dniu 12 września 2005 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów podjął uchwałę /I FPS 2/05/, że po dniu 30 kwietnia 2004 r. dopuszczalne jest ustalenie dodatkowego zobowiązania podatkowego za okresy rozliczeniowe sprzed dnia 1 maja 2004 r. na podstawie art. 109 ust. 4 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług. W uzasadnieniu uchwały w szczególności podano, że dodatkowe zobowiązanie podatkowe określone przepisami ustawy z dnia 11 marca 2004 r. stanowi kontynuację tego zobowiązania wprowadzonego ustawą z dnia 8 stycznia 1993 r. i nie do przyjęcia jest tu koncepcja luki w prawie, prowadząca do stwierdzenia braku podstawy prawnej do ustalenia dodatkowego zobowiązania podatkowego za okresy rozliczeniowe sprzed 1 maja 2004 r. Wniosek taki byłby sprzeczny z wyrażoną w art. 32 Konstytucji zasadą równości wobec prawa, gdyż w sposób nieuzasadniony różnicowałby sytuację podatników. Skoro ustawodawca nie wypowiedział się w przepisach przejściowych na temat skutków wejścia w życie ustawy z dnia 11 marca 2004 r. do stanów zaistniałych pod rządem poprzedniej ustawy w odniesieniu do dodatkowego zobowiązania podatkowego, to oznacza to założenie bezpośredniego stosowania nowego prawa; nie ulega bowiem wątpliwości, że zamiarem ustawodawcy było zachowanie ciągłości instytucji dodatkowego zobowiązania podatkowego w kształcie uregulowanym w poprzedniej ustawie. Nie stoi temu na przeszkodzie konstytutywny charakter decyzji ustalającej dodatkowe zobowiązanie podatkowe, bowiem różny jest termin powstania obowiązku podatkowego i zobowiązania podatkowego; obowiązek podatkowy powstały przed 1 maja 2004 r. na podstawie przepisów poprzedniej ustawy istnieje nadal po tej dacie, mimo uchylenia ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r., zatem jeżeli po uchyleniu poprzedniej ustawy istnieje przepis pozwalający na konkretyzację obowiązku podatkowego, to nie ma przeszkód do wydania decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe. Od 1 maja 2004 r. ustawodawca przewidział możliwość konkretyzacji obowiązku podatkowego w zakresie dodatkowego zobowiązania podatkowego w art. 109 ust. 4 nowej ustawy; przepis ten stanowi podstawę prawną konkretyzacji obowiązku podatkowego powstającego w przypadku złożenia nieprawidłowej deklaracji podatkowej albo w ogóle jej niezłożenia. Ustawodawca nie przesądził, że w dacie wydania decyzji nie można ustalić dodatkowego zobowiązania podatkowego tożsamego z zobowiązaniem podatkowym wynikającym z obowiązku podatkowego powstałego po wejściu w życie nowej ustawy.
Rozpatrując skargę kasacyjną po rozstrzygnięciu zagadnienia prawnego przez wymienioną uchwałę składu siedmiu sędziów, Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Skoro w powołanej uchwale składu siedmiu sędziów, podjętej z inicjatywy składu orzekającego w rozpatrywanej sprawie /a która stosownie do art. 187 par. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm. - jest wiążąca w rozpatrywanej sprawie/, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że po dniu 30 kwietnia 2004 r. jest dopuszczalne ustalenie dodatkowego zobowiązania podatkowego za okresy rozliczeniowe sprzed 1 maja 2004 r. na podstawie art. 109 ust. 4 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług /Dz.U. nr 54 poz. 535 ze zm./, to błędne jest stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wyrażone w zaskarżonym wyroku, że omawiana decyzja Dyrektora Izby Skarbowej i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji w części ustalającej dodatkowe zobowiązanie podatkowe za poszczególne miesiące 2001 r. zostały wydane bez podstawy prawnej. Podstawę tę stanowił właśnie wymieniony przepis art. 109 ust. 4 tej ustawy, stanowiący /tak samo jak art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, obowiązującej przed 1 maja 2004 r./, iż w razie stwierdzenia, że podatnik w złożonej deklaracji podatkowej wykazał kwotę zobowiązania podatkowego niższą od kwoty należnej, naczelnik urzędu skarbowego lub organ kontroli skarbowej określa wysokość tego zobowiązania w prawidłowej wysokości oraz ustala dodatkowe zobowiązanie podatkowe w wysokości odpowiadającej 30 procent kwoty zaniżenia tego zobowiązania. Co prawda Dyrektor Izby Skarbowej /inaczej niż organ skarbowy pierwszej instancji/ w swojej decyzji uznał, że podstawę tę stanowił art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r., jednak uchybienie to nie może być utożsamiane z brakiem podstawy prawnej do ustalenia dodatkowego zobowiązania podatkowego; por. J. Zimmermann: Ordynacja podatkowa. Postępowanie podatkowe. Komentarz, Toruń 1998, str. 347, B. Gruszczyński w: S. Babiarz i inni: Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2004 r., str. 634.
W takiej sytuacji stwierdzenie nieważności wymienionych decyzji organów skarbowych w zakresie dotyczącym ustalenia dodatkowego zobowiązania podatkowego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny stanowi - i to niewątpliwie w sposób mający istotny wpływ wynik na wynik sprawy /art. 174 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/ - naruszenie art. 145 par. 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 247 par. 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej. Pierwszy z tych przepisów stanowi, że sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. A przez te inne przepisy należy rozumieć także przepisy o stwierdzeniu nieważności decyzji zawarte w Ordynacji podatkowej, w tym przepis art. 247 par. 1 pkt 2, ustanawiający jako przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej wydanie jej bez podstawy prawnej.
Należy przy tym zauważyć, że Wojewódzki Sąd Administracyjny omyłkowo wskazał jako podstawę swego wyroku /na co zwrócono uwagę w skardze kasacyjnej/ przepis art. 145 par. 1 pkt 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, mający zastosowanie w razie stwierdzenie wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa, a nie w razie stwierdzenia jej nieważności. Jednakże - wobec orzeczenia przez ten Sąd o stwierdzeniu nieważności zaskarżonej decyzji - należało uznać, że w rzeczywistości nie zastosował on wymienionego przepisu art. 145 par. 1 pkt 3 tylko jego pkt 2. Dlatego zasadnie w skardze kasacyjnej jako naruszony przytoczono ten ostatni przepis, gdyż to jego naruszenia /a nie art. 145 par. 1 pkt 3/ dopuścił się Wojewódzki Sąd Administracyjny, stwierdzając nieważność zaskarżonej decyzji z powodu błędnego przyjęcia, że została ona wydana bez podstawy prawnej.
Natomiast, wracając do przepisu art. 247 par. 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, to należy zauważyć, że przepis ten, chociaż zamieszczony w dziale IV Ordynacji podatkowej dotyczącym postępowania podatkowego, ma charakter mieszany; z jednej strony - procesowy, ponieważ normuje, wraz z innymi punktami par. 1 art. 247, przesłanki wzruszenia decyzji ostatecznej z powodu jej nieważności, a z drugiej - materialny, ponieważ ocena tej przesłanki /wydanie decyzji bez podstawy prawnej/ może łączyć się z przepisami prawa materialnego, wtedy, gdy chodzi o wydanie decyzji bez podstawy materialnoprawnej. W takim wypadku zarzut naruszenia tego przepisu powinien być połączony z zarzutem naruszenia odpowiedniego przepisu prawa materialnego. W rozpatrywanej skardze kasacyjnej jako podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia o ustaleniu dodatkowego zobowiązania podatkowego wskazano alternatywnie przepisy art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. oraz art. 109 ust. 4 ustawy z dnia 11 marca 2004 r., które - obok innych przepisów prawa materialnego - przytoczono jako podstawy kasacyjne z art. 174 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jednakże - wobec przyjęcia, że w rozpatrywanej sprawie podstawę materialnoprawną stanowił tylko art. 109 ust. 4 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. - za zasadny należy uznać jedynie zarzut naruszenia tego przepisu /w związku z art. 175 tej ustawy/, oczywiście w powiązaniu z art. 247 par. 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej. Natomiast niezasadny jest zarzut naruszenia art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r., jako niemogącego mieć zastosowania w stanie prawnym obowiązującym po dniu 1 maja 2004 r. Niezasadne są także zarzuty naruszenia przepisów art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. i art. 99 ust. 12 ustawy z dnia 11 marca 2004 r., odnoszących się do decyzji określającej zobowiązanie podatkowe, a nie do ustalenia dodatkowego zobowiązania podatkowego, a tylko w tej części został zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
Z powyższych względów na podstawie art. 185 par. 1 i art. 203 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ orzeczono jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI