I FSK 423/20
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny (NSA) rozpoznał skargę kasacyjną S. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Gdańsku, który oddalił skargę podatnika na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Sprawa dotyczyła odmowy prawa do odliczenia podatku VAT naliczonego w kwocie 624 490 zł, wynikającego ze 178 faktur VAT dokumentujących dostawę palet i usługi magazynowe. Organy podatkowe zakwestionowały te faktury, uznając, że nie odzwierciedlają one rzeczywistych zdarzeń gospodarczych i że wystawiły je podmioty, które faktycznie nie prowadziły działalności lub nie dokonały sprzedaży. WSA w Gdańsku utrzymał w mocy decyzję organu odwoławczego, stwierdzając, że podatnik nie dochował należytej staranności w weryfikacji kontrahentów. S. J. w skardze kasacyjnej zarzucił m.in. naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie wyroku WSA, które nie wyjaśniało jednoznacznie, czy podatnik działał w złej wierze, czy też nie dochował należytej staranności. NSA uwzględnił ten zarzut, stwierdzając, że uzasadnienie wyroku WSA było niejednoznaczne i nie pozwalało na kontrolę instancyjną. Sąd pierwszej instancji raz wskazywał na świadomy udział podatnika w oszustwie, a raz na brak należytej staranności, co wzajemnie się wykluczało. NSA podkreślił, że w przypadku stwierdzenia fikcyjności faktur, należy rozróżnić sytuację, gdy podatnik jest świadomy oszustwa, od sytuacji, gdy powinien był wiedzieć o nieprawidłowościach z uwagi na brak należytej staranności. W obu przypadkach wymagane jest odrębne udowodnienie. Z uwagi na naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a., NSA uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA, zobowiązując go do jednoznacznego ustalenia stanu faktycznego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie wyroków sądów administracyjnych, wymogi należytej staranności w transakcjach VAT, rozróżnienie między świadomym udziałem w oszustwie a brakiem należytej staranności.
Dotyczy specyficznej sytuacji podatkowej związanej z VAT i fikcyjnymi fakturami. Wymaga analizy konkretnych okoliczności faktycznych każdej sprawy.
Zagadnienia prawne (3)
Czy niejednoznaczne ustalenie stanu faktycznego przez sąd pierwszej instancji, dotyczące świadomości podatnika co do nierzetelności transakcji VAT lub braku należytej staranności, stanowi naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. i uniemożliwia kontrolę instancyjną?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, niejednoznaczne ustalenie stanu faktycznego przez sąd pierwszej instancji, które nie pozwala na rozróżnienie między świadomym udziałem podatnika w oszustwie a brakiem należytej staranności, stanowi naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. i uniemożliwia kontrolę instancyjną.
Uzasadnienie
NSA stwierdził, że uzasadnienie wyroku WSA było niejednoznaczne, raz wskazując na świadomy udział podatnika w oszustwie, a raz na brak należytej staranności, co jest sprzeczne i uniemożliwia kontrolę instancyjną.
Jakie są konsekwencje prawne dla prawa do odliczenia podatku VAT w przypadku stwierdzenia fikcyjności faktur, gdy podatnik jest świadomy oszustwa w porównaniu do sytuacji, gdy powinien był wiedzieć o nieprawidłowościach z powodu braku należytej staranności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
W przypadku świadomego udziału podatnika w oszustwie, organy muszą udowodnić tę świadomość. W przypadku braku należytej staranności, organy muszą ocenić, czy podatnik powinien był wiedzieć o nieprawidłowościach, co wymaga analizy jego działań i okoliczności transakcji.
Uzasadnienie
NSA rozróżnił dwa przypadki fikcyjności faktur: gdy podatnik jest świadomy oszustwa (wymaga udowodnienia świadomości) i gdy powinien był wiedzieć o nieprawidłowościach z powodu braku należytej staranności (wymaga oceny działań podatnika). Stwierdził, że WSA nie rozróżnił tych sytuacji w swoim uzasadnieniu.
Czy brak należytej staranności podatnika w weryfikacji kontrahentów, przy transakcjach VAT, może stanowić podstawę do odmowy odliczenia podatku naliczonego, jeśli nie można udowodnić świadomości podatnika o oszustwie?
Odpowiedź sądu
Tak, brak należytej staranności może być podstawą do odmowy odliczenia, ale wymaga wykazania, że podatnik zaniechał działań, które pozwoliłyby mu zorientować się o nieprawidłowościach transakcji lub o fikcyjności kontrahenta.
Uzasadnienie
NSA powołał się na orzecznictwo, zgodnie z którym o nienależytej staranności świadczą jedynie takie zaniechania, które skutkowałyby tym, że podatnik wiedziałby lub co najmniej powinien był wiedzieć, że transakcja wiązała się z przestępstwem lub nadużyciem w VAT.
Przepisy (28)
Główne
u.p.t.u. art. 88 § 3a pkt 4 lit. a
Ustawa o podatku od towarów i usług
Przepis ten stanowi podstawę do odmowy odliczenia podatku naliczonego, gdy faktury nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń gospodarczych.
p.p.s.a. art. 141 § par. 4
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Przepis dotyczący wymogów uzasadnienia wyroku sądu administracyjnego.
Pomocnicze
u.p.t.u. art. 86 § ust. 1 w zw. z ust. 2 pkt 1 lit. a
Ustawa o podatku od towarów i usług
Przepisy dotyczące prawa do odliczenia podatku naliczonego.
Dyrektywa VAT art. 167
Dyrektywa VAT art. 168
Dyrektywa VAT art. 273
Przepis dotyczący środków niezbędnych do zapobiegania oszustwom podatkowym.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji.
p.p.s.a. art. 151
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Przepis dotyczący oddalenia skargi.
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres rozpoznania sprawy przez NSA.
p.p.s.a. art. 185 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
p.p.s.a. art. 203 § pkt 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania.
p.p.s.a. art. 205 § § 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania.
O.p. art. 120
Ordynacja podatkowa
Zasada legalizmu.
O.p. art. 121 § § 1
Ordynacja podatkowa
Zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie.
O.p. art. 122
Ordynacja podatkowa
Zasada dochodzenia prawdy obiektywnej.
O.p. art. 123 § § 1
Ordynacja podatkowa
Zasada czynnego udziału strony w postępowaniu.
O.p. art. 124
Ordynacja podatkowa
Zasada przekonywania.
O.p. art. 127
Ordynacja podatkowa
Zasada dwuinstancyjności.
O.p. art. 187 § § 1
Ordynacja podatkowa
Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
O.p. art. 191
Ordynacja podatkowa
Zasada swobodnej oceny dowodów.
O.p. art. 210 § § 1 pkt 6
Ordynacja podatkowa
Wymogi uzasadnienia decyzji.
Konstytucja RP art. 7
Zasada praworządności.
Konstytucja RP art. 42
Odpowiedzialność karna.
Konstytucja RP art. 217
Ustawowe określenie podatków.
Konstytucja RP art. 2
Zasada demokratycznego państwa prawnego.
k.c. art. 353
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów.
Protokół nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności art. 1
Ochrona własności.
Karta praw podstawowych Unii Europejskiej art. 47
Prawo do skutecznego środka prawnego i dostępu do oike.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. przez wadliwe i niejednoznaczne uzasadnienie wyroku WSA, które uniemożliwia kontrolę instancyjną. • Niejednoznaczność ustaleń WSA co do tego, czy podatnik działał w złej wierze (świadomie uczestniczył w oszustwie) czy też nie dochował należytej staranności.
Godne uwagi sformułowania
uzasadnienie wyroku nie jest tylko streszczeniem stanu sprawy, lecz przede wszystkim ma za zadanie wyjaśnienie stronom postepowania motywów podjęcia przez sąd administracyjny określonej treści orzeczenia • nie może przeto ulegać wątpliwości, że sąd administracyjny dokonując kontroli zaskarżonego aktu powinien poddać go szerokiej i wnikliwej analizie • stwierdzenie jednak, tak jak w przedmiotowej sprawie, że wystawieniu faktur towarzyszył realny obrót paletami drewnianymi, nie pozostawiało obojętną kwestię, czy skarżący miał wiedzę (był świadomy), że bierze udział w transakcjach, do których wystawiane są fikcyjne faktury (aprobował wystawianie fikcyjnych faktur), czy też wiedzy takiej nie posiadał, choć powinien był wiedzieć • o nienależytej staranności podatnika stanowiącej - w oparciu o art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a) u.p.t.u. - podstawę do zakazu odliczenia przez niego podatku naliczonego, świadczą jedynie takie zaniechania tego podatnika, których brak skutkowałby tym, że podatnik wiedziałby lub co najmniej powinien był wiedzieć, że transakcja mająca stanowić podstawę prawa do odliczenia wiązała się z przestępstwem lub nadużyciem w zakresie VAT.
Skład orzekający
Zbigniew Łoboda
przewodniczący sprawozdawca
Bartosz Wojciechowski
sędzia
Włodzimierz Gurba
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie wyroków sądów administracyjnych, wymogi należytej staranności w transakcjach VAT, rozróżnienie między świadomym udziałem w oszustwie a brakiem należytej staranności."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji podatkowej związanej z VAT i fikcyjnymi fakturami. Wymaga analizy konkretnych okoliczności faktycznych każdej sprawy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy kluczowego zagadnienia prawa VAT - prawa do odliczenia podatku naliczonego w kontekście fikcyjnych faktur i należytej staranności. Wyrok NSA podkreśla znaczenie jasnego i jednoznacznego uzasadnienia wyroków sądowych.
“VAT: Czy brak należytej staranności lub świadomość oszustwa? NSA wyjaśnia kluczowe różnice w uzasadnieniu wyroku.”
Dane finansowe
WPS: 624 490 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.