I FSK 327/21

Naczelny Sąd Administracyjny2024-09-24
NSApodatkoweWysokansa
VATprewspółczynnikodliczenie VATzakład budżetowyinterpretacja podatkowagminaNSAprawo podatkowe

NSA oddalił skargę kasacyjną organu, potwierdzając prawo gminy do stosowania indywidualnie ustalonego prewspółczynnika VAT dla zakładu budżetowego, gdy metoda ministerialna nie odzwierciedla specyfiki działalności.

Sprawa dotyczyła prawa gminy do odliczenia VAT naliczonego w oparciu o indywidualnie ustalony prewspółczynnik dla jej zakładu budżetowego (ZKM). Gmina argumentowała, że stosunek przychodów opodatkowanych do wszystkich przychodów ZKM lepiej odzwierciedla proporcje działalności niż metoda ministerialna, która uwzględnia dotacje jako przychody nieopodatkowane. Sąd I instancji uchylił interpretację organu, a NSA oddalił skargę kasacyjną organu, uznając indywidualną metodę za bardziej reprezentatywną dla specyfiki działalności ZKM.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 września 2024 r. oddalił skargę kasacyjną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej od wyroku WSA w Warszawie, który uchylił indywidualną interpretację podatkową. Sprawa dotyczyła możliwości stosowania przez Gminę Miasta S. indywidualnie ustalonego prewspółczynnika VAT dla jej zakładu budżetowego (Zakładu Komunikacji Miejskiej - ZKM). Gmina wnioskowała o możliwość ustalenia prewspółczynnika jako stosunku przychodów opodatkowanych do sumy wszystkich przychodów ZKM, argumentując, że ta metoda lepiej odzwierciedla specyfikę jej działalności, w tym sposób finansowania dotacjami. Dyrektor KIS kwestionował to stanowisko, twierdząc, że metoda ministerialna, uwzględniająca dotacje jako przychody nieopodatkowane, jest bardziej właściwa i zapewnia neutralność VAT. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał jednak, że indywidualnie ustalony prewspółczynnik jest bardziej reprezentatywny, ponieważ dotacje celowe dla ZKM mogą wspierać działalność gospodarczą opodatkowaną VAT. NSA podzielił to stanowisko, podkreślając, że instytucja wyboru podatkowego (opcji podatkowej) pozwala podatnikom na zastosowanie bardziej reprezentatywnej metody, jeśli ta wskazana w rozporządzeniu nie odzwierciedla specyfiki ich działalności. Sąd uznał, że w przypadku ZKM, gdzie dominuje działalność gospodarcza, a dotacje mają charakter celowy, indywidualnie ustalony prewspółczynnik jest bardziej trafny niż metoda ministerialna, która mogłaby zakłócić neutralność podatku VAT.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, gmina może stosować indywidualnie ustalony prewspółczynnik VAT, jeśli jest on bardziej reprezentatywny dla specyfiki jej działalności i dokonywanych nabyć niż metoda określona w rozporządzeniu.

Uzasadnienie

NSA uznał, że instytucja wyboru podatkowego (opcji podatkowej) pozwala na zastosowanie bardziej reprezentatywnej metody prewspółczynnika, gdy metoda ministerialna nie odzwierciedla specyfiki działalności, zwłaszcza gdy dotacje celowe wspierają działalność gospodarczą opodatkowaną VAT.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (5)

Główne

u.p.t.u. art. 86 § ust. 2a, 2b, 2c, 2h, 22

Ustawa o podatku od towarów i usług

Przepisy te regulują zasady odliczania podatku naliczonego, w tym konieczność stosowania prewspółczynnika, możliwość wyboru bardziej reprezentatywnej metody jego ustalenia oraz delegację do wydania rozporządzenia w tym zakresie.

P.p.s.a. art. 184

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna oddalenia skargi kasacyjnej.

Pomocnicze

Ustawa o finansach publicznych art. 15 § ust. 3

Przepis ten dotyczy dotacji dla zakładów budżetowych.

P.p.s.a. art. 146

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dotyczy uchylenia zaskarżonej interpretacji.

P.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dotyczy oddalenia skargi.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Indywidualnie ustalony prewspółczynnik VAT jest bardziej reprezentatywny dla specyfiki działalności ZKM niż metoda ministerialna. Dotacje celowe dla zakładu budżetowego mogą wspierać działalność gospodarczą opodatkowaną VAT i nie powinny być automatycznie traktowane jako przychody nieopodatkowane. Instytucja wyboru podatkowego (opcji podatkowej) pozwala na zastosowanie bardziej reprezentatywnej metody prewspółczynnika.

Odrzucone argumenty

Metoda ministerialna ustalania prewspółczynnika VAT jest właściwa i uwzględnia dotacje jako przychody nieopodatkowane. Gmina nie wykazała, że zaproponowana przez nią metoda jest bardziej reprezentatywna niż metoda ministerialna. Zaskarżona interpretacja nie naruszała przepisów prawa materialnego ani procesowego.

Godne uwagi sformułowania

prewspółczynnik zakład budżetowy dotacje celowe neutralność podatku od towarów i usług wybór podatkowy (opcja podatkowa) bardziej reprezentatywny sposób określenia proporcji

Skład orzekający

Adam Nita

sprawozdawca

Małgorzata Niezgódka - Medek

członek

Marek Olejnik

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie prewspółczynnika VAT dla jednostek samorządu terytorialnego i ich jednostek budżetowych/zakładów budżetowych, zwłaszcza w kontekście dotacji i specyfiki działalności."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji zakładu budżetowego świadczącego usługi transportowe, gdzie dominuje działalność gospodarcza, a dotacje są celowe. Może wymagać analizy indywidualnych okoliczności w innych przypadkach.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu VAT dla jednostek samorządu terytorialnego i ich jednostek budżetowych, a rozstrzygnięcie NSA w kwestii prewspółczynnika i dotacji ma istotne znaczenie praktyczne.

Gmina wygrała z fiskusem o VAT: indywidualny prewspółczynnik dla zakładu budżetowego dopuszczony przez NSA!

Sektor

transport

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I FSK 327/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-09-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-02-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Adam Nita /sprawozdawca/
Małgorzata Niezgódka - Medek
Marek Olejnik /przewodniczący/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
6560
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Interpretacje podatkowe
Sygn. powiązane
III SA/Wa 1850/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-10-20
Skarżony organ
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 106
art. 86 ust. 2a, 2b, 2c, 2h, 22
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 146, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Marek Olejnik, Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka-Medek, Sędzia WSA del. Adam Nita (sprawozdawca), Protokolant Łukasz Trzpiot, po rozpoznaniu w dniu 24 września 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 października 2020 r., sygn. akt III SA/Wa 1850/19 w sprawie ze skargi Gminy Miasta S. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 7 czerwca 2019 r., nr 0114-KDIP4.4012.217.2019.1.AS w przedmiocie podatku od towarów i usług oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
W zaskarżonym wyroku z 20 października 2020 r., sygn. akt III SA/Wa 1850/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (zwany dalej Sądem I instancji) orzekał w sprawie skargi Gminy Miasta S. (w dalszej części określanej mianem Wnioskodawcy, Gminy, Strony lub Skarżącego) na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (określanego dalej jako Organ interpretacyjny lub DKIS) z 7 czerwca 2019 r., nr 0114-KDIP4.4012.217.2019.1.AS w przedmiocie podatku od towarów i usług. Czyniąc to uchylił on zaskarżoną interpretację indywidualną, a także zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego od Organu interpretacyjnego na rzecz Gminy.
Stan faktyczny sprawy, będący elementem wniosku interpretacyjnego został precyzyjnie zaprezentowany w interpretacji indywidualnej, dostępnej w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw finansów publicznych (por. art. 14i § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 900 – zwanej dalej O.p.). Ponadto, w uzasadnieniu swojego wyroku, dostępnym w CBOSA przedstawił go Wojewódzki Sąd Administracyjny. Zagadnieniem spornym w relacjach pomiędzy stronami postępowania sądowoadministracyjnego była kwestia tzw. prewspółczynnika. Służy on ustaleniu proporcji, w jakiej w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej przez podmiot będący jednocześnie organem władzy publicznej możliwe jest pomniejszanie kwoty podatku należnego o naliczony podatek od towarów i usług. Wątpliwość Gminy prowadzącej działalność poprzez swój zakład budżetowy - Zakład Komunikacji Miejskiej (ZKM) wzbudziło to, czy dokonując swojego rozliczenia podatkowego jest ona władna stosować indywidualnie ukształtowany prewspółczynnik. Miałaby nim być relacja przychodu z działalności gospodarczej do całego przychodu. Na tym tle powstała zaś kwestia klasyfikacji dotacji dla zakładu budżetowego – tego, czy jest on przychodem z działalności gospodarczej?
Strona w swoim wniosku interpretacyjnym przedstawiła stan faktyczny mający walor zarówno już zaistniałego zdarzenia, jak i jej przyszłego zachowania. Jak wyjawiono w tym piśmie procesowym:
1) od 1 stycznia 2017 r. Gmina dokonała centralizacji wstecznej rozliczeń podatku od towarów i usług ze swoimi jednostkami organizacyjnymi - jednostkami budżetowymi i zakładem budżetowym - za okres od 2011 roku;
2) ZKM uzyskuje różnego rodzaju przychody (wskazane we wniosku interpretacyjnym i w samej interpretacji, m.in. ze sprzedaży biletów komunikacji miejskiej, z przewozów, z reklam), a poza tym (jako zakład budżetowy) otrzymuje od Gminy dotacje, o których mowa w art. 15 ust. 3 ustawy o finansach publicznych, których wartość w stosunku rocznym nie przekracza 50% kosztów jego działalności;
3) poza tym, ZKM prowadzi działalność innego rodzaju - zarówno mieszczącą się poza zakresem ustawy o podatku od towarów i usług (np. administrowanie strefą płatnego parkowania), jak i objętą wspomnianą daniną publiczną (np. dzierżawa pomieszczeń usługowych);
4) W ramach ZKM funkcjonują dwa działy: Dział Eksploatacji i Utrzymania Ruchu (DEiUR) oraz Dział Drogowy (DD);
5) aktywność ZKM realizowana poprzez Dział Eksploatacji i Utrzymania Ruchu (DEiUR) wg Strony jest wyłącznie działalnością gospodarczą - tutaj nie ma potrzeby stosowania prewspółczynnika i w tym zakresie nie jest formułowane pytanie;
6) z kolei aktywność Działu Drogowego (DD) jest w mniejszej części (sporadycznie) działalnością gospodarczą – tutaj przysługuje odliczenie. W większości czynności realizowane w tej sferze lokują się natomiast poza działalnością gospodarczą – tutaj odliczenie naliczonego podatku od towarów i usług nie przysługuje;
7) Gmina zapewniła, że jest w stanie bezpośrednio przyporządkować ponoszone wydatki do prowadzonej działalności gospodarczej oraz do prowadzonej działalności innej niż działalność gospodarcza. Prewspółczynnik będzie musiał być natomiast zastosowany w odniesieniu do wydatków, których ZKM nie jest w stanie bezpośrednio przyporządkować do swojej działalności gospodarczej (cały Dział Eksploatacji i Utrzymania Ruchu i częściowo aktywność Działu Drogowego) lub nie-działalności gospodarczej (większość aktywności Działu Drogowego)
8) problem prewspółczynnika pojawia się natomiast w kontekście nabyć dotyczących ogółu czynności administracyjno-organizacyjnych, związanych z zarządzaniem jednostka jako całością;
9) z kolei dotacje przedmiotowe dla ZKM (jako zakładu budżetowego) przyznawane do 1 wozokilometra, w ocenie Wnioskodawcy nie powodują konieczności stosowania art. 86 ust. 2a ustawy o podatku od towarów i usług. Przekazanie takich dotacji ma bowiem podobny cel jak dopłaty w spółkach kapitałowych i w związku z tym nie stanowi samo w sobie prowadzenia działalności innej niż działalność gospodarcza.
W tak zakreślonym stanie faktycznym Gmina postawiła jedno pytanie. Jej wątpliwości wzbudziło mianowicie to, czy będzie miała prawo do odliczenia podatku naliczonego od wydatków, których nie może bezpośrednio przypisać do czynności realizowanych w ramach Działu Eksploatacji i Utrzymania Ruchu (DEiUR) oraz poszczególnych czynności podejmowanych w ramach Działu Drogowego (DD) - według indywidualnie określonego prewspółczynnika? Miałby nim być stosunek przychodów opodatkowanych do sumy wszystkich przychodów uzyskiwanych przez ZKM tytułem świadczenia poszczególnych usług.
Jednocześnie przedstawiając własne stanowisko w sprawie, Strona wyraziła przekonanie, że na sformułowane przez nią pytanie należy udzielić odpowiedzi twierdzącej. Jak podniesiono, prewspółczynnikiem, który najbardziej odpowiada specyfice wykonywanej przez Gminę działalności i dokonywanych przez nią nabyć w zakresie działalności ZKM jest metoda ustalana w oparciu o stosunek przychodów opodatkowanych do sumy wszystkich przychodów uzyskiwanych przez ZKM tytułem świadczenia poszczególnych usług. W ocenie Wnioskodawcy, przedstawiona metoda znacznie precyzyjniej niż mechanizm wskazany przez Ministra Finansów w jego rozporządzeniu, oddaje stosunek kwoty podatku naliczonego, proporcjonalnie przypadającego na czynności opodatkowane Gminy, podejmowane w ramach jej działalności gospodarczej (realizowanej przez ZKM w ramach DEiUR oraz DD). Wnioskodawca wskazał przy tym, że w ten sposób ustalony prewspółczynnik Gmina (ZKM) będzie stosować do wszystkich zakupów towarów i usług, których nie może bezpośrednio przyporządkować do świadczenia usług w ramach działalności gospodarczej oraz działalności innej niż działalność gospodarcza.
DKIS uznał stanowisko Wnioskodawcy za nieprawidłowe. Stało się tak, ponieważ w przekonaniu tego podmiotu metoda proponowana przez Wnioskodawcę
nie uwzględnia środków (dotacji) otrzymanych na sfinansowanie działalności gospodarczej wykonywanej przez Zakład (ZKM). Jak podkreślono w interpretacji indywidualnej, pozostaje bowiem znaczna część dofinansowania zakładu pochodzącego od Gminy, które może on wykorzystać w działalności gospodarczej, zyskując przewagę nad innymi uczestnikami obrotu. W ocenie Organu interpretacyjnego nieuwzględnienie sposobu finansowania zakładu budżetowego podczas kształtowania proporcji odliczenia zaburzałoby neutralność podatku od towarów i usług.
Sąd I instancji nie zgodził się z DKIS i uchylił wydaną przez niego interpretację indywidualną. Jak podniesiono w uzasadnieniu wyroku:
1) Sąd nie podziela stanowiska prezentowanego w zaskarżonej interpretacji, że metoda sugerowana przez Gminę nie jest najbardziej reprezentatywna;
2) prewspółczynnik obliczony przez Wnioskodawcę opiera się na jednoznacznych i jasnych kryteriach (stosunek przychodów opodatkowanych do sumy wszystkich przychodów uzyskiwanych przez ZKM tytułem świadczenia poszczególnych usług), obrazujących specyfikę działalności Zakładu i - co kluczowe z punktu widzenia wymogów ustawowych - pozwala na obiektywne ustalenie struktury sprzedaży, tj. proporcji między czynnościami opodatkowanymi i nieopodatkowanymi w tym obszarze;
3) uwzględnienie, zgodnie ze wzorem zawartym w rozporządzeniu, w liczniku obrotu z działalności Zakładu, a w mianowniku przychodów wykonanych, do których zalicza się m.in. zarówno obroty z działalności gospodarczej zakładu budżetowego jak i dofinansowania, które w przypadku działalności opisanej we wniosku powiązane są z czynnościami opodatkowanymi VAT, prowadziłoby do uzyskania wyniku odbiegającego od faktycznych proporcji między działaniami podlegającymi i niepodlegającymi podatkowi od towarów i usług w zakresie działalności Zakładu, zakłócając tym samym neutralność podatku od wartości dodanej;
4) przyjęty w rozporządzeniu wzór - zmierzający do porównania proporcji obrotu z działalności gospodarczej do obrotu całkowitego utożsamianego z wysokością dochodów/przychodów wykonanych – opiera się na założeniu, że wszelkie dotacje (czy inne źródła finansowania) pozostają wyłącznie w związku z działalnością nieopodatkowaną jednostki samorządu terytorialnego;
5) tymczasem w stanie faktycznym sprawy, sytuacja jest zasadniczo odmienna od założonej przez prawodawcę (w tym zakresie odwołano się do specyfiki działalności ZKM). Jak podkreślił Sąd I instancji, aktywność ZKM jest w głównej mierze działalnością gospodarczą, zaś przyznawana w tym obszarze dotacja ma charakter celowy i z uwagi na relację czynności opodatkowanych do nieopodatkowanych jest przypisana do działań podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. W konsekwencji dotacja ta nie może być przypisana – jak wynika ze stanowiska organu – do czynności pozostających poza podatkiem od towarów i usług. Niezależnie od prawidłowości stanowiska Skarżącej w kwestii przyporządkowania otrzymanej dotacji, nie można racjonalnie zakładać, że korzystanie z dotacji będzie służyło jedynie realizacji czynności nieopodatkowanych.
W skardze kasacyjnej DKIS wniesiono o:
1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, względnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji,
2) zasądzenie od Skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych,
3) rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Jednocześnie w skardze kasacyjnej zarzucono interpretacji indywidualnej:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. :
a) art. 86 ust. 2a, 2b, 2c, 2h i ust. 22 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 106 - zwanej dalej u.p.t.u.). Zdaniem DKIS doszło do tego poprzez ich błędną wykładnię i nieprawidłową ocenę możliwości zastosowania do przedstawionego we wniosku stanu faktycznego i zdarzenia przyszłego. W ocenie Organu interpretacyjnego polegała ona na przyjęciu przez Sąd, że metoda ustalenia proporcji w oparciu o stosunek przychodów opodatkowanych do sumy wszystkich przychodów uzyskiwanych przez ZKM tytułem świadczenia usług, najbardziej odpowiada specyfice działalności wykonywanej przez ten Zakład. Ponadto opiera się na jednoznacznych i jasnych kryteriach i pozwala na obiektywne ustalenie struktury sprzedaży. Tymczasem metoda zaproponowana przez Stronę nie uwzględnia wartości dotacji otrzymanych przez ZKM i tym samym nie może być uznana za bardziej reprezentatywną niż metoda wskazana w rozporządzeniu Ministra Finansów z 17 grudnia 2015 r. w sprawie sposobu określania zakresu wykorzystywania nabywanych towarów i usług do celów działalności gospodarczej w przypadku niektórych podatników;
b) art. 86 ust. 2a w zw. z art. 86 ust. 2b w powiązaniu z art. 86 ust. 2h i ust. 22 u.p.t.u. Według DKIS doszło do tego poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji nieprawidłową ocenę możliwości zastosowania do przedstawionego we wniosku stanu faktycznego i zdarzenia przyszłego. Polegała ona na przyjęciu przez Sąd, że Gminie pozostawiono swobodę i możliwość rozliczenia podatku od towarów i usług według proporcji bardziej reprezentatywnej dla prowadzonej przez nią działalności i dokonywanych nabyć, a także, że Strona przedstawiła wystarczającą argumentację na potwierdzenie, że zaproponowany prewspółczynnik spełnia ustawowe przesłanki - odpowiada specyfice wykonywanej działalności i dokonywanych nabyć. Tymczasem DKIS nie kwestionował, że Skarżący ma prawo wskazania własnej metody wyliczenia prewspółczynnika, jednakże jest to możliwe w sytuacji, gdy zaproponowana przez Stronę metoda jest bardziej reprezentatywna niż metoda określona przez prawodawcę w rozporządzeniu, czego Wnioskodawca nie wykazał;
2. obrazę prawa procesowego, mającą istotny wpływ na wynik sprawy tj.: art. 146 § i art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 – zwanej dalej P.p.s.a.) w powiązaniu z art. 86 ust. 2a, 2b,2c,2h i ust. 22 u.p.t.u. W ocenie Organu interpretacyjnego doszło do tego przez przyjęcie, że zaskarżona interpretacja została wydana z naruszeniem wskazanych przepisów prawa materialnego, mimo iż nie miało to miejsca. W konsekwencji, niezasadnie uchylono zakażoną interpretację zamiast oddalenia skargi.
W reakcji na przedstawione zarzuty i argumentację nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i jako taka podlega oddaleniu. O takim rozstrzygnięciu Sądu przesądziła regulacja prawna materii podatku od towarów i usług, a także normatywny kształt instytucji wyboru podatkowego (opcji podatkowej), do której ustawodawca odwołał się w art. 86 ust. 2h u.p.t.u.
Nie ulega wątpliwości to, że podatek od towarów i usług, klasyfikowany jako podatek obrotowy wielofazowy netto wyróżnia się m.in. tym, iż jego ciężar ekonomiczny jest ponoszony przez ostatecznego konsumenta towaru lub usługi (wyróżnikiem tego jest właśnie określenie "netto" wykorzystywane dla opisania wspomnianej daniny publicznej). Tym samym, nie powinien on obciążać podatnika w znaczeniu prawnym (osobę wykonującą działalność gospodarczą w rozumieniu art. 15 ust. 2 u.p.t.u., zarejestrowaną jako podatnik VAT czynny). Jednocześnie, mechanizmem prawnym zapewniającym efekt rzeczywistego obciążenia ekonomicznego podatkiem od towarów i usług (unijnym podatkiem od wartości dodanej) ostatecznego konsumenta tych dóbr (i nieobciążenia nim osoby wykonującej działalność gospodarczą) jest odliczanie przez podatnika w znaczeniu prawnym naliczonego podatku od towarów i usług od kwoty podatku należnego. W polskiej ustawie o podatku od towarów i usług materia ta jest regulowana w art. 86 ust. 1 i nast. wspomnianego aktu prawnego. Równocześnie, ustawodawca ma świadomość tego, że naliczony podatek od towarów i usług, zawarty w cenie nabywanych dóbr może służyć podatnikowi do wykonywania nie tylko działalności gospodarczej niezwolnionej z opodatkowania. Jego poniesienie przez podatnika może się natomiast wiązać także z podejmowanymi przez niego czynnościami opodatkowanymi, ale zwolnionymi z opodatkowania, a także z aktywnością osoby będącej podatnikiem, nieobjętą podatkiem od towarów i usług (lokującą się poza ramami podmiotowo – przedmiotowymi wspomnianej daniny publicznej).
Z oczywistych względów, dopuszczenie do odliczenia podatku naliczonego służącego tym czynnościom, naruszałoby neutralność podatku od towarów i usług (podatnik odliczałby kwoty, których dalej nie przerzuca, a w konsekwencji, państwo nie otrzymywałoby należnej mu daniny, której ciężar ekonomiczny ponosi ostateczny konsument). Dlatego właśnie, w art. 86 ust. 2a u.p.t.u., w przypadku gdy nie jest możliwe przypisanie nabywanych towarów i usług w całości do działalności gospodarczej podatnika ustawodawca nakazał obliczyć kwotę podatku naliczonego w rozumieniu art. 86 ust. 2 u.p.t.u. zgodnie ze sposobem określenia zakresu wykorzystywania nabywanych towarów i usług do celów działalności gospodarczej (sposobem określenia proporcji). Ten zaś powinien najbardziej odpowiadać specyfice wykonywanej przez podatnika działalności i dokonywanych przez niego nabyć.
Z kolei w art. 86 ust. 2b u.p.t.u. ustawodawca wskazał kryteria, w oparciu o które ustala się, że sposób określenia proporcji najbardziej odpowiada specyfice działalności wykonywanej przez podatnika i dokonywanych przez niego nabyć. Natomiast w art. 86 ust. 2c przykładowo wskazano dane służące określeniu proporcji.
Jednocześnie w art. 86 ust. 22 u.p.t.u. ukształtowano delegację ustawową dla ministra właściwego do spraw finansów publicznych. Na mocy tego przepisu może on, w drodze rozporządzenia, określić w przypadku niektórych podatników sposób określenia proporcji uznany za najbardziej odpowiadający specyfice działalności wykonywanej przez te podmioty i dokonywanych przez nie nabyć oraz wskazać dane, na podstawie których jest obliczana kwota podatku naliczonego z wykorzystaniem tego sposobu określenia proporcji, uwzględniając specyfikę prowadzenia działalności przez niektórych podatników i uwarunkowania obrotu gospodarczego. W wykonaniu tego przepisu, Minister Finansów wydał rozporządzenie z dnia 17 grudnia 2015 r. w sprawie sposobu określania zakresu wykorzystywania nabywanych towarów i usług do celów działalności gospodarczej w przypadku niektórych podatników (Dz.U. z 2015 r., poz. 2193 – zwane dalej rozporządzeniem). We wspomnianym akcie prawnym wskazano na sposób określania proporcji m.in. przez jednostki organizacyjne jednostek samorządu terytorialnego (urzędy obsługujące jednostki samorządu terytorialnego, jednostki budżetowe i zakłady budżetowe – por. § 3 ust. 2 - § 3 ust. 5 rozporządzenia). Równocześnie prawodawca zastrzegł, że w przypadku jednostki samorządu terytorialnego sposób określenia proporcji ustala się odrębnie dla każdej z jednostek organizacyjnych jednostki samorządu terytorialnego (§ 3 ust. 1 rozporządzenia).
Z kolei, w powoływanym już art. 86 ust. 2h u.p.t.u., wykorzystując instytucję wyboru podatkowego (opcji podatkowej), ustawodawca przewidział że w przypadku gdy podatnik, dla którego sposób określenia proporcji wskazują przepisy wydane na podstawie art. 86 ust. 22 u.p.t.u., uzna, że wskazany w nich sposób określenia proporcji nie będzie najbardziej odpowiadał specyfice wykonywanej przez niego działalności i dokonywanych przez niego nabyć, może zastosować inny bardziej reprezentatywny sposób określenia proporcji.
Tym samym, dla jednostek organizacyjnych jednostek samorządu terytorialnego właściwy jest sposób ustalania proporcji wskazany w rozporządzeniu. Mogą one natomiast od niego odstąpić, jeżeli dojdą do przekonania, iż ten "ministerialny wzorzec" wskazany w rozporządzeniu nie uwzględnia w najwyższym stopniu specyfiki ich aktywności. W takim przypadku podmioty te są władne zastosować wybrany przez siebie sposób kształtowania proporcji odliczenia, bardziej reprezentatywny niż ten określony w rozporządzeniu. W konsekwencji, do jednostek rezygnujących z "ministerialnego współczynnika" wskazanego w rozporządzeniu i kształtujących na zasadzie wyboru podatkowego (opcji podatkowej) własną proporcję odliczenia należy wykazanie, że przyjęte przez nie rozwiązanie, uwzględniając charakter ich aktywności, jest bardziej reprezentatywne niż to, ukształtowane w rozporządzeniu.
Jak łatwo zauważyć, w przypadku zakładów budżetowych "ministerialny współczynnik" służący ustaleniu wielkości odliczenia opiera się na udziale przychodu wykonanego tej jednostki sektora finansów publicznych w jej obrocie. Tymczasem Gmina, w swoim wniosku interpretacyjnym zaproponowała zastosowanie innego kryterium, tj. stosunku przychodów opodatkowanych ZKM do sumy wszystkich przychodów uzyskiwanych przez ten podmiot tytułem świadczenia poszczególnych usług. W przekonaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego kryterium to słusznie zostało uznane przez Sąd I instancji za bardziej odpowiadające specyfice działalności wykonywanej przez Zakład niż "ministerialny wzorzec" ukształtowany w rozporządzeniu. Trafnie bowiem wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że przychody wykonane Zakładu (ujmowane w mianowniku) "ministerialnego wzorca" obejmują zarówno obroty z działalności gospodarczej tej jednostki sektora finansów publicznych, jak dofinansowanie uzyskiwane przez nią jako przez zakład budżetowy. Kwoty przekazywane zakładowi budżetowemu z macierzystego budżetu gminy służą jednak zarówno dofinansowaniu jego działalności gospodarczej, jak i przyczynieniu się przez gminę do finansowania sfery, w której zakład działa jako organ władzy publicznej (w art. 15 ust. 3 ustawy o finansach publicznych nie różnicuje się tych dwóch przejawów działania zakładu budżetowego). Z tego względu trudno uzyskiwaną dotację "automatycznie" zaliczać do przestrzeni realizacji czynności zakładu budżetowego (ZKM) nieopodatkowanych podatkiem od towarów i usług. Jest tak tym bardziej, że z prezentacji stanu faktycznego zawartej we wniosku o interpretację indywidualną wynika, iż w aktywności Zakładu dominuje działalność gospodarcza.
Przedstawiona argumentacja sprawiła, że Naczelny Sąd Administracyjny podzielił zapatrywanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego uznając, iż metoda zaproponowana przez Stronę lepiej niż "współczynnik ministerialny" odpowiada specyfice działalności wykonywanej przez ZKM i dokonywanych przez niego nabyć. To zaś skutkowało oddaleniem skargi kasacyjnej Organu interpretacyjnego jako niemającej usprawiedliwionych podstaw. Stało się to w oparciu o art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935).
Adam Nita Marek Olejnik Małgorzata Niezgódka - Medek

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI