I FSK 317/14

I SA/Łd 590/22 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2022-11-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Gortych-Ratajczyk
Paweł Janicki
Paweł Kowalski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1427
art. 59
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2021 poz 1540
art. 70 par. 8
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Kowalski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Paweł Janicki Asesor WSA Agnieszka Gortych-Ratajczyk po rozpoznaniu w dniu 2 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi W. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 17 czerwca 2022 r. nr 1001-IEE-1.711.75.2022.2.ACU w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Łódź-Śródmieście z dnia 6 maja 2022 r., nr 1013-SEE.711.1190.2022.JB/MJ; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi na rzecz W. M. kwotę 597,- (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 17 czerwca 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi, na podstawie art. 59 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm.), dalej: "u.p.e.a.", utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Łódź-Śródmieście, odmawiające W. M., dalej także: "Stronie" albo "Zobowiązanemu", umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Naczelnik Urzędu Skarbowego Łódź-Śródmieście prowadzi wobec Strony postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z 11 lutego 2008 r. nr [...], obejmującego zaległość w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004 r. w kwocie 41.444,20 zł wraz z odsetkami za zwłokę.
Zawiadomieniem z 11 lutego 2008 r. o nr: [...] organ egzekucyjny skutecznie zajął wierzytelność z rachunku bankowego Zobowiązanego w B. Bank S.A. Oddział Regionalny w Ł. Zawiadomienie doręczono bankowi 15 lutego 2008 r. a Stronie 25 lutego 2008 r. Z odpowiedzi na zajęcie B. Bank S.A. wynika, że przeszkodą w jego realizacji jest brak środków oraz zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej.
Zawiadomieniem z 11 lutego 2008 r. nr [...] organ egzekucyjny skutecznie zajął wierzytelność z rachunku bankowego Zobowiązanego w L. Bank S.A. Oddział we W. Zawiadomienie o zajęciu doręczono bankowi 20 lutego 2008 r. a Stronie 25 lutego 2008 r. W piśmie L. Bank S.A. z 21 kwietnia 2008 r. bank poinformował o zbiegu egzekucji administracyjnej z sądową.
Postanowieniem z 17 grudnia 2008 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy dla Ł.-Ś. w Ł. I Wydział Cywilny umorzył postępowanie w przedmiocie zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej, stwierdzając, że zbieg nie istnieje, gdyż komornik sądowy odwołał zajęcie rachunku bankowego i nie prowadzi wobec Zobowiązanego postępowania egzekucyjnego.
Zawiadomieniem z 21 sierpnia 2008 r. nr [...] organ egzekucyjny zajął uzyskiwane przez Zobowiązanego wynagrodzenie za pracę w N. Sp. z o.o. z siedzibą w Ł. Zawiadomienie o zajęciu doręczono 25 sierpnia 2008 r. W odpowiedzi na zajęcie pracodawca wskazał, że Zobowiązany jest u niego zatrudniony od 1 sierpnia 2003 r. za wynagrodzeniem, które stanowi kwotę najniższego wynagrodzenia i jest to kwota wolna od egzekucji.
Wnioskiem z 22 października 2008 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego Łódź-Śródmieście wystąpił do Sądu Rejonowego dla Ł.-Ś. XVI Wydziału Ksiąg Wieczystych o dokonanie wpisu hipoteki przymusowej w kwocie 40.849,92 zł wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi na lokalu mieszkalnym Ł. przy ul. P. nr [...], stanowiącym odrębną nieruchomość, dla którego prowadzona jest księga wieczysta nr [...], i który stanowi własność Zobowiązanego. Podstawę dokonania wpisu stanowił wymieniony tytuł wykonawczy nr [...]. O dokonaniu wpisu z dniem 29 października 2008 r. Sąd Rejonowy dla Ł.-Ś. zawiadomił organ egzekucyjny pismem z 5 listopada 2008 r.
Pismem z 9 marca 2022 r. pełnomocnik Zobowiązanego, wniósł na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., o umorzenie postępowania egzekucyjnego i wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej albo wyrażenie zgody na wykreślenie z powodu przedawnienia zobowiązania i umorzenie postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 94 w związku z art. 100 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. W treści pisma pełnomocnik powołał następujące okoliczności:
• dochodzona należność podatkowa wygasła wskutek przedawnienia 6 listopada 2013 r., na podstawie art. 70 § 1 w związku z art. 70 § 4 ustawy Ordynacja podatkowa, dalej: "O.p.";
• ostatnią czynnością egzekucyjną w sprawie było wpisanie 5 listopada 2008 r. przez Sąd Rejonowy dla Ł. Ś. XVI Wydział Ksiąg Wieczystych hipoteki przymusowej na nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...];
• Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12, wyraził pogląd, że do normy prawnej zawartej w art. 70 § 8 O.p. mają odpowiednie zastosowanie zastrzeżenia konstytucyjne, podniesione w tym wyroku w odniesieniu do art. 70 § 6 O.p., którego niekonstytucyjność orzeczono.
Postanowieniem z 6 maja 2022 r., na podstawie art. 59 § 1 pkt 2, § 3 i § 4 u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r., w związku z art. 13 ust. 1 ustawy z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 2070) oraz art. 59 § 5 u.p.e.a., Naczelnik Urzędu Skarbowego Łódź-Śródmieście odmówił Zobowiązanemu umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] wystawionego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Łódź-Śródmieście na zaległość z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004r. w kwocie należności głównej 41.444,20 zł.
W zażaleniu pełnomocnik Zobowiązanego zarzucił powyższemu rozstrzygnięciu naruszenie:
• art. 59 u.p.e.a. w związku z art. 70 § 1 oraz art. 70 § 4 O.p., poprzez brak umorzenia postępowania egzekucyjnego pomimo upływu terminu przedawnienia dochodzonego zobowiązania podatkowego,
• art. 70 § 8 O.p., poprzez uznanie, wbrew cytowanemu orzecznictwu Trybunału Konstytucyjnego i sądów administracyjnych, że zobowiązania zabezpieczone hipoteką po 2003 r. nigdy się nie przedawniają,
• art. 70 § 3 O.p., poprzez jego zastosowanie pomimo sprzeczności z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.
Opisanym na wstępie postanowieniem z 17 czerwca 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.
Organ odwoławczy wskazał, że argumentacja podniesiona przez pełnomocnika Zobowiązanego w zażaleniu powiela stanowisko przedstawione we wniosku z 9 marca 2022 r. i kwestionuje powołanie się przez organy na brak formalnego uchylenia art. 70 § 8 ustawy O.p. jako przesłankę odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Odnosząc się do zarzutu wygaśnięcia obowiązku podatkowego (art. art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.) organ odwoławczy wskazał, że przedmiotowa należność podatkowa uległaby przedawnieniu 31 grudnia 2010 r. (termin płatności upłynął 30 kwietnia 2005 r.), jednakże w sprawie zaistniały okoliczności powodujące przerwanie biegu terminu przedawnienia, tzn. zastosowano środki egzekucyjne, o których mowa w art. 1a pkt 12 lit. a) u.p.e.a., w postaci egzekucji z rachunków bankowych, a następnie egzekucji z wynagrodzenia za pracę. Organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych Podatnika prowadzonych przez:
• B. BANK S.A., w tym przypadku, z uwagi na doręczenie bankowi zawiadomienia o zajęciu 15 lutego 2008 r., termin przedawnienia zobowiązania zaczął biec na nowo od 16 lutego 2008 r. i przypadał na 16 lutego 2013 r.,
• L. BANK S.A., w tym przypadku, wobec doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu 20 lutego 2008 r., bieg terminu przedawnienia zaczął biec od 21 lutego 2008 r. i został przesunięty na 21 lutego 2013 r.
Ostatecznie, w wyniku zastosowania w dniu 25 sierpnia 2008 r. drugiego środka egzekucyjnego, jakim była egzekucja z wynagrodzenia za pracę, które Zobowiązany uzyskiwał w N. Sp. z o.o. w Ł., termin przedawnienia egzekwowanej należności podatkowej upłynął 26 sierpnia 2013 r.
Wobec powyższego organ odwoławczy zakwestionował twierdzenie organu
I instancji, iż termin przedawnienia egzekwowanej należności upłynął 2 września 2013 r.
Organ odwoławczy nie podzielił jednak także stanowiska Strony, iż termin przedawnienia przedmiotowej należności upłynął 6 listopada 2013 r., oraz że wpis hipoteki przymusowej, który służy zabezpieczeniu wykonania przedmiotowej należności podatkowej jest środkiem egzekucyjnym, wskazując, że w katalogu środków egzekucyjnych zawartym w art. 1a pkt 12 lit. a) u.p.e.a. wpis hipoteki przymusowej nie został ujęty, nie można zatem odnosić do niego sposobu ustalania terminu przedawnienia właściwego dla środków egzekucyjnych.
Organ odwoławczy wyjaśnił także, iż nie może podzielić poglądu Zobowiązanego w kwestii wpływu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt SK 40/12 na przedawnienie egzekwowanej należności, gdyż przepis art. 70 § 8 O.p. wciąż obowiązuje. Organ wskazał, że w przywołanym wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł w punkcie 2 sentencji, że niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP jest przepis art. 70 § 6 O.p., natomiast treść aktualnie obowiązującego przepisu art. 70 § 8 O.p. nie była przedmiotem badania zgodności z Konstytucją RP. W powoływanym przez Stronę wyroku Trybunał Konstytucyjny zasygnalizował, że chociaż treść art. 70 § 8 O.p. jest niemal identyczna z treścią art. 70 § 6 O.p., który obowiązywał do 31.12.2002 r., nie oznacza to zawieszenia stosowania przepisu art. 70 § 8 O.p. lub ograniczenia w jego stosowaniu przez organy podatkowe. Co więcej, w postanowieniu z 7 listopada 2016 r. sygn. akt SK 40/12, wydanym po rozpoznaniu wniosku Marszałka Sejmu VII kadencji o wyjaśnienie wątpliwości, co do punktu 2 powołanego wyroku sygn. akt SK 40/12, Trybunał podkreślił, że moc powszechnie obowiązującą i ostateczność ustrojodawca wiąże tylko z orzeczeniami Trybunału Konstytucyjnego w wąskim rozumieniu, a więc z rozstrzygnięciami, które podejmuje Trybunał w sentencji swoich orzeczeń. Dopóki Trybunał Konstytucyjny nie stwierdzi niezgodności art. 70 § 8 O.p. z Konstytucją RP, organy podatkowe muszą respektować zasadę domniemania konstytucyjności i pozostają związane przepisami prawa powszechnie obowiązującego, ponieważ obowiązek działania przez organy podatkowe na podstawie przepisów prawa wyraża się w tym, że nie mogą one pominąć regulacji prawnych, które obowiązują, czy też działać wbrew tym regulacjom.
Wobec powyższego organ odwoławczy uznał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego Łódź-Śródmieście słusznie wskazał, iż pomimo upływu terminu przedawnienia przedmiotowej należności podatkowej, nie uległa ona przedawnieniu, gdyż została objęta wpisem hipoteki przymusowej z 29 października 2008 r. na należącej do Zobowiązanego nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...]. W konsekwencji zaś, skoro przedmiotowa należność wciąż istnieje, organ egzekucyjny prawidłowo orzekł o odmowie umorzenia prowadzonego wobec Zobowiązanego postępowania egzekucyjnego.
Na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi Strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Zarzuty skargi pokrywały się z zarzutami prezentowanymi przez pełnomocnika Zobowiązanego w postępowaniu przed organami podatkowymi i obejmowały:
1. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
• art. 59 u.p.e.a. w związku z art. 70 § 1 oraz w związku z art. 70 § 4 O.p., poprzez błędną wykładnię tych przepisów;
• art. 70 § 8 O.p., poprzez błędną wykładnię i uznanie, że zobowiązania zabezpieczone hipoteką po 2003 r. nigdy się nie przedawniają;
• art. 70 § 8 O.p., poprzez jego zastosowanie pomimo sprzeczności z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP;
• art. 64 ust. 2 Konstytucji RP, poprzez ograniczenie prawa własności;
2. Naruszenia przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy, tj.:
• art. 121 O.p. oraz art. 8 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: "K.p.a.", w związku z art. 18 u.p.e.a., poprzez naruszenie zasady zaufania do organów władzy publicznej, polegające na pominięciu wskazywanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 40/12 i orzecznictwa sądów administracyjnych;
• art. 124 ustawy K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., poprzez brak należytego uzasadnienia prawnego i faktycznego zaskarżonego postanowienia, które w przeważającej mierze ma charakter wyłącznie sprawozdawczy i nie odnosi się do argumentów podniesionych we wniosku i zażaleniu.
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik Zobowiązanego powtórzył argumentację powoływaną na wcześniejszych etapach postępowania przed organami, wskazując, że:
• dochodzona należność podatkowa wygasła wskutek przedawnienia z dniem 6 listopada 2013 r., na podstawie art. 70 § 1 w związku z art. 70 § 4 O.p.
• ostatnią czynnością egzekucyjną w sprawie było wpisanie 5 listopada 2008 r. przez Sąd Rejonowy dla Ł. Ś. XVI Wydział Ksiąg Wieczystych hipoteki przymusowej na nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...];
• Trybunał Konstytucyjny w wyroku sygn. akt SK 40/12 wyraził pogląd, że do normy prawnej zawartej w art. 70 § 8 O.p. mają odpowiednie zastosowanie zastrzeżenia konstytucyjne, podniesione w tym wyroku w odniesieniu do art. 70 § 6 O.p., który obowiązywał do 31 grudnia 2002 r. i którego niekonstytucyjność orzeczono a pogląd ten jest aktualny w orzecznictwie sądów administracyjnych i został dodatkowo potwierdzony w piśmie Ministerstwa Finansów z 10 grudnia 2013 r. nr SPS-023-22536/13.
Wobec zarzucanych w skardze uchybień pełnomocnik Zobowiązanego wniósł o
uchylenie zaskarżonego oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, powielając argumentację przedstawianą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga jest uzasadniona, albowiem zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Łódź-Śródmieście zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie ich z obrotu prawnego.
Z niespornych ustaleń faktycznych organu egzekucyjnego wynika, że Podatnik nie uregulował należności podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004 r. w kwocie 41.444,20 zł. Wysokość przedmiotowej należności nie jest przez Zobowiązanego kwestionowana. Na powyższą zaległość organ egzekucyjny wystawił dniu z 11 lutego 2008 r. tytuł wykonawczy nr [...].
Przedmiotowa należność została zabezpieczona hipoteką przymusową zwykłą w trybie art. 34 i 35 Ordynacji podatkowej. W dniu 29 października 2008 r. Sąd Rejonowy dla Ł.-Ś. XVI Wydział Ksiąg Wieczystych na podstawie wniosku Naczelnika Urzędu Skarbowego Łódź-Śródmieście z 22 października 2008 r. dokonał wpisu hipoteki w kwocie 40.849,92 wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi na stanowiącym odrębną własność Zobowiązanego lokalu mieszkalnym położonym w Ł. przy ul. P. nr [...], dla którego prowadzona jest księga wieczysta nr [...].
Przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie jest kwestia wymagalności przedmiotowego zobowiązania podatkowego Podatnika w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004 r. w kontekście skutków prawnych wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12.
Według organów podatkowych sporne zobowiązanie podatkowe zostało skutecznie zabezpieczone hipoteką i na mocy art. 70 § 8 O.p. nie przedawniło się. Skarżący natomiast kwestionuje to stanowisko, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12.
W ocenie Sądu, w spornej kwestii rację należy przyznać skarżącemu.
Na wstępie wskazać należy, że art. 70 § 8 O.p. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r. wprowadzono poprzez art. 1 pkt 58 ustawy z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 169, poz. 1387). Przepis ten stanowi, iż nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu.
Powoływanym przez pełnomocnika wyrokiem z 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że przepis art. 70 § 6 O.p. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., stanowiący, iż nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.
Na tle powołanego wyżej wyroku TK mogą zatem pojawić się wątpliwości, czy jego skutki, dotyczące niezgodności art. 70 § 6 O.p. z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP, przekładają się również na treść przepisu art. 70 § 8 O.p. w brzmieniu, który nie był przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego.
W powołanym wyroku Trybunał podkreślił, że choć zakwestionowany przepis od dnia 1 stycznia 2003 r. nie miał już zastosowania do nowych zabezpieczeń należności podatkowych z uwagi na utratę mocy obowiązującej, zawarta w nim norma prawna została powtórzona i rozszerzona (o zastaw skarbowy) w art. 70 § 8 O.p. W uzasadnieniu wyroku TK stwierdził, że ten ostatni przepis nie był wprawdzie formalnie przedmiotem orzekania, lecz w sposób oczywisty mają do niego odpowiednie zastosowanie te same zastrzeżenia konstytucyjne, które zostały podniesione w tym wyroku. Z punktu widzenia Konstytucji, podczas kontroli podatkowej nie jest dozwolone ani uzależnianie terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych od tego, w jaki sposób zostały one zabezpieczone, ani dopuszczenie do sytuacji, w której zobowiązania tak wyodrębnionej kategorii podatników nigdy się nie przedawniają.
Zdaniem Trybunału, uzasadnia to konieczność podjęcia przez ustawodawcę w ramach realizacji wyroku pilnych działań zmierzających do wyeliminowania z systemu prawnego art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej.
W kontekście powoływanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego warto również wskazać, że także w piśmiennictwie został wyrażony pogląd, że utrzymywanie w nieskończoność zobowiązania podatkowego oznacza permanentne utrzymanie rozbieżności między stanem prawnym a faktycznym oraz nie prowadzi do stabilizacji stosunków społecznych (S. Bogucki, K. Winiarski, Instytucja przerwania biegu terminu przedawnienia w ordynacji podatkowej (ewolucja poglądów judykatury), (w:) Ordynacja podatkowa. Stan obecny i kierunki zmian, (red.) R. Dowgier, Białystok 2015, s. 121).
W opinii Sądu rozpoznającego sprawę, wyrok TK wydany na tle art. 70 § 6 O.p. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r. powinien zatem stanowić wskazówkę interpretacyjną w zakresie, w jakim Trybunał stwierdził, że w stosunku do art. 70 § 8 O.p. – "w sposób oczywisty mają odpowiednie zastosowanie te same zastrzeżenia konstytucyjne, które zostały podniesione w niniejszym wyroku" (por. wyrok NSA z dnia 16 września 2014 r. sygn. I FSK 317/14). Wobec wskazań Trybunału zawartych w uzasadnieniu powoływanego wyroku nie powinno budzić wątpliwości, że stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny cecha niekonstytucyjności odnosi się także do art. 70 § 8 O.p. w brzmieniu obowiązującym na dzień ustanowienia hipoteki przymusowej. Można zatem w tej sytuacji mówić o oczywistej niezgodności z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP także art. 70 § 8 O.p. w zakresie, o którym mowa w podanym orzeczeniu Trybunału.
Sytuacja oczywistej niekonstytucyjności zachodzi wówczas, gdy porównywane przepisy ustawy i Konstytucji dotyczą regulacji tej samej materii i są ze sobą sprzeczne (zob. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie..., s. 32). Taka sytuacja występuje również w przypadku, gdy ustawodawca wprowadził regulację identyczną, jak norma objęta już wyrokiem Trybunału (zob. M. Wiącek, Pytanie prawne sądu do Trybunału Konstytucyjnego, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2011, s. 266-268).
W orzecznictwie ukształtował się pogląd, do którego Sąd orzekający w sprawie się przychyla, że brzmienie obu wskazanych przepisów oraz zawarte w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego konstatacje, uzasadniają wniosek, że także obowiązujący od dnia 1 stycznia 2003 r. art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej nie spełnia standardów konstytucyjnych (por. wyrok NSA z 16 września 2014 r., I FSK 317/14, wyrok NSA z 18 lipca 2014 r., I FSK 1176/13, wyrok NSA z 12 kwietnia 2016 r., II FSK 330/15, wyrok NSA z 20 kwietnia 2016 r., II FSK 320/14, wyrok NSA z 14 grudnia 2017 r., II FSK 2017 , wyrok NSA z 30 stycznia 2018 r., I FSK 1976/17, wyrok NSA z 29 marca 2018 r., I FSK 17/18).
W wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 maja 2007 r., sygn. akt SK 36/06 (OTK-A z 2007 r. Nr 6, poz. 50) wskazano, że stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności określonej normy prawnej nie pozostaje bez znaczenia dla stosowania normy zamieszczonej w przepisie tożsamym. W takim przypadku dochodzi bowiem do obalenia domniemania konstytucyjności przepisu, który nie podlegał rozpoznaniu przed Trybunałem. Także sądy administracyjne opowiedziały się za koniecznością przeprowadzenia prokonstytucyjnej wykładni, stosownie do zaleceń opisanych w wyrokach Trybunału Konstytucyjnego (por. wyroki NSA: z 1 października 2012 r., II FSK 302/11, z 18 grudnia 2013 r., I FSK 36/13, z 16 kwietnia 2013 r., I FSK 787/12).
Celem zastosowania wykładni prokonstytucyjnej, jest zapobieżenie sytuacji, w której doszłoby do zróżnicowania uprawnień lub obowiązków podmiotów znajdujących się w takiej samej sytuacji faktycznej.
Sąd rozpoznający sprawę, dokonując zgodnie z art. 178 ust. 1 Konstytucji wykładni ustawy w zgodzie z Konstytucją, jest zatem zobowiązany do stwierdzenia za Trybunałem Konstytucyjnym, że przepis art. 70 § 8 O.p. – skoro została w nim powtórzona norma prawna zawarta w art. 70 § 6 O.p. – pozbawiony jest waloru konstytucyjności, a to w konsekwencji oznacza brak możliwości wywodzenia w oparciu o niego, że zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką nie ulegają przedawnieniu. Innymi słowy także na gruncie art. 70 § 8 O.p. ustanowienie hipoteki przymusowej nie wyklucza przedawnienia zabezpieczonego w ten sposób zobowiązania, przy czym termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych, określonych w art. 70 § 1-7 O.p., a więc, o ile nie zaistniały okoliczności skutkujące zawieszeniem lub przerwaniem biegu terminu przedawnienia danego zobowiązania (por. wyrok NSA z 21 stycznia 2015 r., II FSK 1764/14, wyrok WSA w Krakowie z 14 stycznia 2015 r., I SA/Kr 1758/14).
Oznacza to w rozpatrywanej sprawie, że w okresie zabezpieczenia hipoteką przedmiotowego zobowiązania podatkowego skarżącego biegł dalej termin ich przedawnienia, i jeżeli upłynął w tym okresie, zobowiązania te wygasły z mocy prawa, zgodnie z art. 59 § 1 pkt 9 w związku z art. 70 § 1 O.p.
W rozpatrywanej sprawie, kontroli Sądu poddane zostało postanowienie wydane na podstawie art. 59 § 1 pkt 2, § 3 i § 4 u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r., w związku z art. 13 ust. 1 ustawy z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 2070) oraz art. 59 § 5 u.p.e.a., odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Strony na podstawie tytułu wykonawczego z 11 lutego 2008 r. nr [...], obejmującego zaległość w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004 rok w kwocie 41.444,20 zł wraz z odsetkami za zwłokę.
Zgodnie z art. 2 § 1 pkt 1 u.p.e.a., egzekucji administracyjnej podlegają podatki, opłaty i inne należności, do których stosuje się przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa. Z kolei, według art. 59 § 1 pkt 9 O.p., zobowiązanie podatkowe wygasa wskutek przedawnienia. Przedawnienie zaległości podatkowej powoduje wygaśnięcie zobowiązania, a to z kolei powoduje konieczność umorzenia wszczętego postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.
W zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wskazuje, że termin przedawnienia przedmiotowej należności Strony z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004 r. już upłynął, jednakże należności te nie uległy przedawnieniu, bowiem zastosowanie znalazł przepis art. 70 § 8 O.p. Skarżący kwestionuje istnienie przedmiotowej należności, wskazując, że przedmiotowe zobowiązanie podatkowe podatnika uległo przedawnieniu.
Jak wynika z przytoczonych wyżej rozważań, w niniejszej sprawie, zdaniem Sądu rozpoznającego sprawę, twierdzenie organów podatkowych obu instancji, że na dzień wydania postanowienia o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego nie uległy przedawnieniu, gdyż zabezpieczono je hipoteką, oparte wyłącznie na literalnej - a więc niezgodnej z Konstytucją - wykładni art. 70 § 8 O.p. stanowi naruszenie tego przepisu prawa materialnego, a w konsekwencji naruszenie art. 59 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 lipca 2020 r.
W ponownym postępowaniu organy uwzględnią przestawioną w niniejszym wyroku argumentację prawną, mając w szczególności na uwadze, że art. 70 § 8 O.p. w brzmieniu obowiązującym po dniu 1 stycznia 2003 r., jako pozbawiony domniemania konstytucyjności, nie może stanowić podstawy prawnej dla stanowiska, że nie uległy przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką. Wobec powyższego, w przypadku zobowiązań podatkowych egzekwowanych na podstawie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wygaśnięcie takiego zobowiązania na skutek przedawnienia stanowi przesłankę do umorzenia postępowania egzekucyjnego, niezależnie od tego czy zostało zabezpieczone hipoteką czy nie.
Stwierdzone naruszenie prawa materialnego miało wpływ na wynik sprawy, wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.
Podstawą uchylenia postanowienia organu I instancji był art. 135 p.p.s.a. który stanowi, że sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Skoro także i to orzeczenie zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa, jego uchylenie stało się konieczne.
Stwierdzone przez Sąd naruszenia art. 70 § 8 O.p. i art. 59 u.p.e.a. spowodowały, że zbyteczne stało się rozpatrywanie pozostałych zarzutów skargi dotyczących przepisów postępowania.
Skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę, co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o przepisy art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 2.1 pkt 2) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 1687) Na zasądzone koszty składa się uiszczony wpis w kwocie 100 zł, wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 480 zł oraz opłata od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.
Lp/