I FSK 31/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA uchylił wyrok WSA, uznając, że organ odwoławczy prawidłowo ocenił kwestię zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych w oparciu o dostępne dowody, a sąd pierwszej instancji błędnie zarzucił mu brak samodzielnej analizy akt sprawy karnej skarbowej.
Sprawa dotyczyła podatku VAT za okres od stycznia do kwietnia 2013 r., gdzie organ zakwestionował prawo do odliczenia VAT naliczonego z faktur wystawionych przez firmy P. i F., uznając je za nierzetelne. Kluczową kwestią było zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych na mocy art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej w związku ze wszczęciem postępowania karnego skarbowego. WSA uchylił decyzję organu odwoławczego, zarzucając mu brak samodzielnej analizy akt sprawy karnej skarbowej i instrumentalne wykorzystanie postępowania. NSA uchylił wyrok WSA, uznając, że organ odwoławczy prawidłowo ocenił sytuację na podstawie dostępnych dowodów, a sąd pierwszej instancji błędnie zinterpretował jego rolę.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, który uchylił decyzję Dyrektora IAS dotyczącą podatku od towarów i usług za okres od stycznia do kwietnia 2013 r. Organ podatkowy zakwestionował prawo do odliczenia VAT naliczonego z faktur wystawionych przez firmy P. i F., uznając je za nierzetelne i nie dokumentujące rzeczywistych zdarzeń gospodarczych. Kluczową kwestią sporną było zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych na podstawie art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej, w związku ze wszczęciem postępowania karnego skarbowego. WSA uchylił decyzję Dyrektora IAS, zarzucając mu brak samodzielnej analizy akt sprawy karnej skarbowej i powielanie ustaleń organu pierwszej instancji, a także błędne zastosowanie przepisów dotyczących przedawnienia. NSA uznał skargę kasacyjną organu za zasadną. Sąd podkreślił, że organ odwoławczy prawidłowo ocenił, iż wszczęcie postępowania karnego skarbowego nie miało charakteru instrumentalnego, opierając się na dostępnych dowodach, w tym na piśmie organu postępowania przygotowawczego. NSA wskazał, że WSA błędnie zarzucił organowi odwoławczemu brak analizy akt sprawy karnej skarbowej, podczas gdy organ ten nie miał nieograniczonej możliwości dostępu do tych akt, a jego ocena była uzasadniona zgromadzonym materiałem. Sąd pierwszej instancji nie wykazał wątpliwości co do oceny organu odwoławczego, a jedynie zarzucił mu brak samodzielności. NSA uchylił wyrok WSA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, organ odwoławczy prawidłowo ocenił, że wszczęcie postępowania karnego skarbowego nie miało charakteru instrumentalnego i skutecznie zawieszono bieg terminu przedawnienia, opierając się na dostępnych dowodach.
Uzasadnienie
NSA uznał, że WSA błędnie zarzucił organowi odwoławczemu brak samodzielnej analizy akt sprawy karnej skarbowej. Organ odwoławczy miał prawo oprzeć się na piśmie organu postępowania przygotowawczego, a sąd pierwszej instancji nie wykazał wątpliwości co do oceny organu odwoławczego, jedynie zarzucił mu brak samodzielności.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (10)
Główne
O.p. art. 70 § 6 pkt 1
Ordynacja podatkowa
Wszczęcie postępowania karnego skarbowego w stosunku do podatnika może zawiesić bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, jeśli nie ma ono charakteru instrumentalnego.
O.p. art. 70 § c
Ordynacja podatkowa
Organ podatkowy ma obowiązek powiadomić stronę i jej pełnomocnika o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia.
Pomocnicze
O.p. art. 70 § 1
Ordynacja podatkowa
Określa standardowy termin przedawnienia zobowiązania podatkowego.
p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania.
p.p.s.a. art. 185 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.k. art. 303
Kodeks postępowania karnego
k.k.s. art. 113 § 1
Kodeks karny skarbowy
k.k.s. art. 114b
Kodeks karny skarbowy
Reguluje możliwość udostępnienia akt sprawy karnej skarbowej organowi prowadzącemu postępowanie podatkowe.
u.p.t.u. art. 88 § 3a pkt 4 lit. a
Ustawa o podatku od towarów i usług
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organ odwoławczy prawidłowo ocenił kwestię zawieszenia biegu terminu przedawnienia na podstawie dostępnych dowodów. Sąd pierwszej instancji błędnie zarzucił organowi odwoławczemu brak samodzielnej analizy akt sprawy karnej skarbowej. Organ odwoławczy nie miał nieograniczonej możliwości dostępu do akt sprawy karnej skarbowej.
Odrzucone argumenty
Organ odwoławczy nie przeprowadził we właściwy sposób analizy, czy nastąpił skutek w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych. Organ odwoławczy ograniczył się do powtórzenia za organem pierwszej instancji ustaleń dotyczących czynności procesowych w sprawie karnej skarbowej. Organ odwoławczy nie zapoznał się samodzielnie z aktami sprawy karnej skarbowej. Organ odwoławczy nie wystąpił o wskazanie, czy podjęto nowe czynności w sprawie karnej skarbowej.
Godne uwagi sformułowania
nie można jednak w jej ramach pomijać zagadnienia merytorycznego - czy na tle okoliczności danej sprawy podatkowej, związanych z bytem zobowiązania podatkowego, wszczęcie postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe nie miało pozorowanego charakteru i nie służyło jedynie wstrzymaniu biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Sądy administracyjne pierwszej instancji w ramach zakreślonych przez art. 134 § 1 P.p.s.a. mają obowiązek badać czy proceduralna czynność wszczęcia postępowania karnego skarbowego w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe nie została wykorzystana tylko w celu nierozpoczęcia lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia.
Skład orzekający
Roman Wiatrowski
przewodniczący
Zbigniew Łoboda
sprawozdawca
Bartosz Wojciechowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych w związku ze wszczęciem postępowania karnego skarbowego oraz zakres kontroli sądowej nad oceną organu podatkowego w tym zakresie."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy organ podatkowy opiera się na piśmie organu postępowania przygotowawczego, a sąd pierwszej instancji kwestionuje brak samodzielnej analizy akt sprawy karnej skarbowej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy kluczowego zagadnienia przedawnienia podatkowego i jego zawieszenia, co jest częstym problemem w praktyce. Pokazuje też relacje między postępowaniem podatkowym a karnym skarbowym oraz zakres kontroli sądowej.
“Czy postępowanie karne skarbowe zawsze skutecznie zawiesza przedawnienie podatku? NSA wyjaśnia.”
Dane finansowe
WPS: 102 534 PLN
Sektor
podatkowe
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI FSK 31/23 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2023-03-14 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-01-05 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Bartosz Wojciechowski Roman Wiatrowski /przewodniczący/ Zbigniew Łoboda /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6110 Podatek od towarów i usług Hasła tematyczne Podatkowe postępowanie Sygn. powiązane I SA/Sz 413/22 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2022-10-13 Skarżony organ Dyrektor Izby Administracji Skarbowej Treść wyniku Uchylono zaskarżone wyroki i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny Powołane przepisy Dz.U. 2020 poz 1325 art. 70 par. 6 pkt 1 w zw. z art. 70c Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Roman Wiatrowski, Sędzia NSA Zbigniew Łoboda (sprawozdawca), Sędzia NSA Bartosz Wojciechowski, , po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 13 października 2022 r. sygn. akt I SA/Sz 413/22 w sprawie ze skargi O. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 28 kwietnia 2022 r. nr 3201-IOV3.4103.1.2022.9 IOV3.18.4103.79.2021.B w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do kwietnia 2013 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i sprawę przekazuje Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania, 2) zasądza od O. P. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie kwotę 5050 (pięć tysięcy pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie Wyrokiem z dnia 13 października 2022 r., sygn. akt I SA/Sz 413/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, po rozpoznaniu skargi O. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 28 kwietnia 2022 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do kwietnia 2013 r., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej - "p.p.s.a."), uchylił zaskarżoną decyzję. Z uzasadnienia wyroku wynika, że decyzją z dnia 30 listopada 2021 r. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w Szczecinie określił skarżącemu zobowiązania podatkowe w podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do kwietnia 2013 r. w sposób odmienny od przyjętego w deklaracjach podatkowych. Organ zakwestionował, na podstawie art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a) ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r., Nr 177, poz. 1054 ze zm., dalej - "u.p.t.u."), obniżenie podatku należnego o podatek naliczony wynikający z faktur VAT wystawionych na rzecz skarżącego przez firmy P. i F. Zdaniem organu, faktury te nie dokumentują rzeczywistych zdarzeń gospodarczych. Organ zaznaczył, że nie doszło do przedawnienia przedmiotowych zobowiązań podatkowych, ponieważ bieg terminu przedawnienia został zawieszony na mocy art. 70 § 6 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r., poz. 1325 ze zm., dalej - "O.p."). Mianowicie, postanowieniem z dnia 23 października 2018 r. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w Szczecinie wszczął dochodzenie w sprawie podania przez podatnika nieprawdy w deklaracjach VAT-7 za miesiące od stycznia do kwietnia 2013 r. Podstawą do jego wszczęcia były ustalenia postępowania podatkowego prowadzonego wobec podatnika w zakresie podatku od towarów i usług za ten okres. Zebrane w sprawie dowody wskazywały, że podatnik posłużył się nierzetelnymi fakturami wystawionymi przez P. T. i M. K., przez co naraził na uszczuplenie podatek od towarów i usług w łącznej kwocie 102.534 zł. Pismami z dnia 23 października 2018 r., doręczonymi w dniach 26 października 2018 r. i 29 października 2018 r., organ pierwszej instancji zawiadomił podatnika i jego pełnomocnika o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych za miesiące od stycznia do kwietnia 2013 r. Po rozpatrzeniu wniesionego od powyższej decyzji odwołania, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie, wskazaną na początku decyzją z dnia 28 kwietnia 2022 r., utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Zdaniem organu odwoławczego, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że faktury wystawione na rzecz skarżącego przez P. T. i M. K. nie dokumentują rzeczywistych zdarzeń gospodarczych. Działalność ww. osób miała pozorny charakter. Firmy P. i F. zostały założone wyłączenie w celu wystawiania fikcyjnych faktur innym podmiotom, które posługiwały się nimi w celu obniżenia podatku należnego. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie podzielił stanowisko organu pierwszej instancji co do braku przedawnienia zobowiązań podatkowych objętych decyzją. Organ odwoławczy wskazał, że zgromadzone materiały uzasadniały podejrzenie posłużenia się przez podatnika nierzetelnymi fakturami w rozliczeniach VAT, zatem wszczęcie postępowania karnego skarbowego było zasadne. Finansowy organ postępowania przygotowawczego zmierzał do realizacji celów tego postępowania. W toku postępowania organ postępowania przygotowawczego wykonywał czynności procesowe mające na celu ustalenie stanu faktycznego. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynikało zatem, że wszczęcie postępowania karnego skarbowego nie miało charakteru instrumentalnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie O. P. zarzucił, że organ odwoławczy bezkrytyczne powielił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ustalenia faktyczne i ocenę materiału dowodowego dokonane przez organ pierwszej instancji, pomijając zarzuty sformułowane w odwołaniu. Ponadto podniósł, że organ wadliwie zastosował art. 70 § 6 pkt 1 O.p. i bezpodstawnie przyjął, że doszło do skutecznego zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych. Uchylając zaskarżoną decyzję wskazanym na początku wyrokiem z dnia 13 października 2022 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, że skarga była zasadna. Zdaniem Sądu, w zaskarżonej decyzji organ odwoławczy nie przeprowadził we właściwy sposób analizy, czy w niniejszej sprawie nastąpił skutek w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych. Organ odwoławczy ograniczył się do powtórzenia za organem pierwszej instancji, jakie czynności procesowe zostały podjęte w sprawie karnej skarbowej. Organ odwoławczy nie zapoznał się samodzielnie z aktami sprawy karnej skarbowej, polegając wyłącznie na ustaleniach organu pierwszej instancji zawartych w decyzji, które w zasadzie sprowadzały się powtórzenia treści pisma oskarżyciela skarbowego z 19 listopada 2021 r. Sąd zauważył, że organ odwoławczy orzekał po prawie 4 miesiącach od decyzji organu pierwszej instancji i nie wystąpił do organu karnego skarbowego o wskazanie, czy podjęto w sprawie karnej skarbowej inne, nowe czynności. W ocenie Sądu, aby prawidłowo przeprowadzić analizę zaistnienia skutku w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w sytuacji gdy organ podatkowy orzeka po upływie terminu z art. 70 § 1 O.p., konieczna jest weryfikacja akt postępowania karnego skarbowego przez organ podatkowy pod kątem wykazania, że wszczęcie postępowania karnego skarbowego w stosunku do podatnika nie było instrumentalne i nie było spowodowane jedynie chęcią przedłużenia terminu do dokonania czynności procesowych w postępowaniu podatkowym. W tym celu organ podatkowy winien dołączyć do akt sprawy podatkowej kopię akt sprawy karnej skarbowej, by na późniejszym etapie, tj. w postępowaniu sądowym, umożliwić sądowi administracyjnemu kontrolę wydanego rozstrzygnięcia. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. W skardze kasacyjnej zawarto oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. Skarżący organ, powołując art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zarzucił naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 121 § 1, art. 210 § 4 oraz art. 70 § 1, 1a, art. 70 § 6 pkt 1, art. 70c O.p., przez błędne uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że organ odwoławczy nie przeprowadził we właściwy sposób analizy i w decyzji nie rozważył w sposób prawidłowy, czy w sprawie nastąpił skutek w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych w podatku VAT za okresy od stycznia do kwietnia 2013 r., bowiem nie zweryfikował podjętych przez organ dochodzeniowo-śledczy czynności na podstawie akt sprawy karnej skarbowej, a tylko je wymienił - powtórzył za organem pierwszej instancji, jakie czynności zostały podjęte w sprawie karnej skarbowej i nie wystąpił w toku postępowania odwoławczego do organu dochodzeniowo-śledczego o wskazanie, czy podjęto w sprawie karnej skarbowej inne, nowe czynności, w sytuacji gdy w aktach podatkowych zawarty był istotny materiał dowodowy dla oceny, czy powołanie się przez organ na art. 70 § 6 pkt 1 O.p. miało czy też nie - instrumentalny charakter i czy zostały spełnione wszystkie elementy tego przepisu, organ odwoławczy wskazał jakie czynności procesowe zostały podjęte w postępowaniu karnym skarbowym, co uczynił na podstawie dowodów je potwierdzających, uzasadniając wyczerpująco kwestę przedawnienia zobowiązań podatkowych od stycznia do kwietnia 2013 r. i nie aktualizował czynności dokonanych na późniejszym etapie postępowania odwoławczego, bowiem postępowanie to było zawieszone. Powyższe miało bezpośredni wpływ na wynik sprawy bowiem - jak wskazał Sąd - wady działania organu odwoławczego były bezpośrednią przyczyną uchylenia zaskarżonej decyzji; 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 121 § 1, art. 210 § 4 oraz art. 70 § 1, 1a, art. 70 § 6 pkt 1, art. 70c O.p., przez błędne uznanie przez Sąd pierwszej instancji, iż dokumenty zebrane w aktach sprawy nie pozwalają Sądowi na ocenę, czy wszczęcie postępowania karnego skarbowego w okolicznościach kontrolowanej sprawy miało instrumentalny charakter, a w konsekwencji odstąpienie przez Sąd pierwszej instancji od oceny prawnej kwestii tego wszczęcia i związanego z tym zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych za okresy od stycznia do kwietnia 2013 r., podczas gdy Sąd powinien dokonać tej oceny uwzględniając dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, a tak dokonana ocena winna prowadzić Sąd do wniosku, że w spornej sprawie wszczęcie postępowania karnego skarbowego nie miało "instrumentalnego" charakteru; Powyższe miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do uchylenia skarżonej decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie. Kwestia ta miała charakter następczy w stosunku do wad wskazanych w pierwszym zarzucie, zagadnienia te łącznie wpłynęły bezpośrednio na stanowisko Sądu pierwszej instancji. O. P. nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna organu jest zasadna. Wstępnie trzeba przypomnieć, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w § 2 art. 183 p.p.s.a. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09). W niniejszej sprawie o bycie zobowiązania podatkowego przede wszystkim decydowała kwestia zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, albowiem decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego w Szczecinie, określająca wysokość zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług za okresy miesięczne od stycznia do kwietnia 2013 r., wydana została 30 listopada 2021 r., a więc po upływie 5-letniego terminu, o którym mowa w art. 70 § 1 O.p. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie w zaskarżonej decyzji stwierdził, że w niniejszej sprawie bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu z uwagi na zaistnienie przesłanki, o której mowa w art. 70 § 6 pkt 1 O.p., zaś o zawieszeniu biegu tego terminu zostali powiadomieni strona oraz jej pełnomocnik (pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w Szczecinie z dnia 23 października 2018 r.), czym organ wypełnił dyspozycję art. 70c O.p. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie strona zakwestionowała skuteczność zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych, podkreślając, że wszczęcie postępowania karnego skarbowego w dniu 23 października 2018 r. miało miejsce na krótko przed upływem terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych (przedawnienie z upływem 31 grudnia 2018 r.), zaś bardzo ograniczone merytorycznie postępowanie dowodowe w toku postępowania przygotowawczego wskazuje na instrumentalne wykorzystanie postępowania karnego skarbowego jedynie w celu niedoprowadzenia do przedawnienia zobowiązań podatkowych. W świetle powyższego, oceniając postawiony zarzut instrumentalnego wszczęcia postępowania karnego skarbowego, Sąd pierwszej instancji odwołał się do uchwały składu 7. sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2021 r., sygn. akt I FPS 1/21, w której stwierdzono, że "w świetle art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) oraz art. 1 - 3 i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) ocena przesłanek zastosowania przez organy podatkowe przy wydawaniu decyzji podatkowej art. 70 § 6 pkt 1 w zw. z art. 70c ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r., poz. 1325) mieści się w granicach sprawy sądowej kontroli legalności tej decyzji". Jednakże zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, organ odwoławczy nie dokonał należytego badania, które mogłoby odpowiedzieć na pytanie, czy wszczęcie postępowania karnego skarbowego miało na celu jedynie niedoprowadzenie do przedawnienia zobowiązań podatkowych. Powyższego stanowiska Sądu pierwszej instancji nie podziela Naczelny Sąd Administracyjny. Należy bowiem zwrócić uwagę, że w uzasadnieniu uchwały 7. sędziów w sprawie I FPS 1/21, do której zasadnie odwołał się Sąd pierwszej instancji, wyjaśniono, że "analiza dokonywana w ramach rozpatrywania sprawy sądowoadministracyjnej powinna w pierwszym rzędzie koncentrować się na zbadaniu kwestii formalnych związanych z wydaniem we właściwym czasie przez odpowiedni organ postępowania przygotowawczego postanowienia na podstawie art. 303 k.p.k w zw. z art. 113 § 1 k.k.s. o treści, z której wynika związek podejrzenia popełnienia przestępstwa lub wykroczenia z niewykonaniem zobowiązania podatkowego. Nie można jednak w jej ramach pomijać zagadnienia merytorycznego - czy na tle okoliczności danej sprawy podatkowej, związanych z bytem zobowiązania podatkowego, wszczęcie postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe nie miało pozorowanego charakteru i nie służyło jedynie wstrzymaniu biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Dokonanie takiej oceny powinno być wcześniej przeprowadzone przez organ podatkowy, stosujący art. 70 § 6 pkt 1 w zw. z art. 70c O.p. przy rozpatrywaniu sprawy podatkowej. W przypadkach wątpliwych, w szczególności wówczas gdy moment wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, jest bliski dacie przedawnienia zobowiązania podatkowego, wyjaśnienie tej kwestii powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji podatkowej, stosownie do art. 210 § 4 O.p. Taka informacja jest konieczna aby z jednej strony zagwarantować podatnikowi, że postępowanie podatkowe jest prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych, zgodnie z art. 121 § 1 tej ustawy. Z drugiej zaś jej zamieszczenie umożliwi następnie dokonanie oceny prawidłowości zastosowania tej instytucji przez sąd administracyjny kontrolujący akt wydany przez organ podatkowy". Ponadto skład 7. sędziów podkreślił, że "Sądy administracyjne pierwszej instancji w ramach zakreślonych przez art. 134 § 1 P.p.s.a. mają obowiązek badać czy proceduralna czynność wszczęcia postępowania karnego skarbowego w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe nie została wykorzystana tylko w celu nierozpoczęcia lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia. (...) Dopiero bowiem w świetle wszechstronnej analizy okoliczności konkretnej sprawy podatkowej, związanych najczęściej ze zbliżającym się upływem terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, podejmowanymi wcześniej w postępowaniu podatkowym czynnościami dowodowymi i aktywnością prowadzącego je organu podatkowego, można ustalić czy instytucji wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe nie wykorzystano jedynie do instrumentalnego wywołania skutku w postaci nierozpoczęcia lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Taki wniosek może potwierdzić fakt wszczęcia tego postępowania w sytuacji gdy z oczywistego braku przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych (por. art. 1 k.k.s.) lub istnienia negatywnych przesłanek procesowych, wymienionych w art. 17 § 1 k.p.k., jasne jest już w momencie wydania postanowienia, że cele postępowania karnego skarbowego nie będą mogły być zrealizowane. O braku woli realizowania celów postępowania karnego skarbowego, a tym samym sztucznym wykorzystaniu instrumentu z tego postępowania do przedłużenia terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, może świadczyć również brak realnej aktywności organów postępowania przygotowawczego po wszczęciu takiego postępowania". Z powyższego wynika, że Sąd pierwszej instancji powinien w sposób skrupulatny ocenić w oparciu o materiał aktowy, czy ujawnione w sprawie okoliczności mogą wywoływać podejrzenie instrumentalnego wszczęcia postępowania karnego skarbowego. Dopiero w razie zaistnienia takich wątpliwości, Sąd mógłby uznać, że w sprawie podatkowej nie została dostatecznie wyjaśniona kwestia pozorowanego charakteru wszczęcia postępowania karnego skarbowego (por. wyroki NSA: z dnia 12 stycznia 2022 r., sygn. akt II FSK 1296/21 oraz z dnia 31 stycznia 2023 r., sygn. akt I FSK 1841/22). Tymczasem w niniejszej sprawie Sąd nie ocenił okoliczności wynikających z akt sprawy i uchylając decyzję nie wskazał na powstałe po jego stronie wątpliwości, wynikające z analizy akt. W to miejsce Sąd pierwszej instancji uznał, że organ odwoławczy nie przeanalizował akt sprawy karnej skarbowej samodzielnie i że bazował na ustaleniach organu pierwszej instancji. Jednakże taki zarzut pod adresem organu nie był zasadny. Sąd nie wskazał na żadne wątpliwości odnośnie zaistnienia czynności procesowych, na które powoływał się organ odwoławczy w ramach oceny instrumentalnego wszczęcia postępowania karnego skarbowego. Nie można było zdeprecjonować tego, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej dokonał oceny interesujących okoliczności przy uwzględnieniu treści pisma z dnia 19 listopada 2021 r. finansowego organu postępowania przygotowawczego. Sąd pierwszej instancji nie wskazał przyczyn, dla których Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie miałby odmówić temu pismu (dokumentowi urzędowemu) wiarygodności i mocy dowodowej, a wiedzę o czynnościach procesowych, jakie to pismo dostarczało, miałby zastąpić samodzielną analizą akt sprawy karnej skarbowej. Nie można przy tym tracić z pola widzenia, że podatkowy organ odwoławczy nie ma nieograniczonej możliwości sięgania do akt sprawy karnej skarbowej. Przepis art. 114b k.k.s. stanowi jedynie o "możliwości" udostępnienia akt organowi prowadzącemu postępowanie podatkowe (w zakresie niezbędnym do prawidłowego przeprowadzenia tego postępowania) i pod warunkiem wykazania "uzasadnionej potrzeby". Przesłanka ta ma charakter ocenny i stwierdzenie jej wystąpienia pozostaje w gestii organu postępowania karnego skarbowego. Zasadnie również podnosi organ w skardze kasacyjnej, że niezasadne było oczekiwanie Sądu pierwszej instancji co do "zaktualizowania" przez organ odwoławczy zakresu podejmowanych w sprawie karnej skarbowej czynności procesowych (od wydania decyzji przez organ pierwszej instancji w dniu 30 listopada 2021 r.), skoro w dniu 19 lutego 2020 r. postępowanie karne skarbowe zostało zawieszone. W świetle powyższego za usprawiedliwione należało uznać podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 121 § 1, art. 210 § 4 oraz art. 70 § 1, 1a, art. 70 § 6 pkt 1, art. 70c O.p. Dokonanie przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie oceny kwestii pozornego charakteru wszczęcia postępowania karnego skarbowego (braku takiego charakteru) mogło mieć miejsce w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał dowodowy. Biorąc pod uwagę powyższą ocenę, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonego wyroku i przekazaniu sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Orzeczenie o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz organu miało umocowanie w art. 203 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 tej ustawy. Zbigniew Łoboda Roman Wiatrowski Bartosz Wojciechowski Sędzia NSA Sędzia NSA Sędzia NSA
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI