I FSK 302/21

Naczelny Sąd Administracyjny2024-09-24
NSApodatkoweWysokansa
podatek akcyzowyenergia elektrycznastawka podatkowamoment powstania obowiązku podatkowegowydanie towaruwymagalność zapłatyinterpretacja podatkowaprawo intertemporalneNSA

NSA orzekł, że o stawce podatku akcyzowego na energię elektryczną decyduje moment jej wydania nabywcy końcowemu, a nie data wymagalności zapłaty.

Sprawa dotyczyła ustalenia, która stawka podatku akcyzowego na energię elektryczną ma zastosowanie w sytuacji zmiany przepisów, gdy nie uregulowano kwestii międzyczasowych. Spółka argumentowała, że decyduje data wymagalności zapłaty, podczas gdy organ i sąd niższej instancji wskazywali na datę wydania energii. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, potwierdzając, że o stawce decyduje moment wydania energii elektrycznej nabywcy końcowemu, co jest momentem powstania obowiązku podatkowego.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną spółki Z. S.A. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej dotyczącą podatku akcyzowego od energii elektrycznej. Kluczowym zagadnieniem było ustalenie, która stawka podatku akcyzowego (20 zł/MWh czy 5 zł/MWh) ma zastosowanie w sytuacji zmiany przepisów, gdy ustawodawca nie uregulował kwestii międzyczasowych. Spółka stała na stanowisku, że decyduje data wymagalności zapłaty za energię, podczas gdy organ interpretacyjny i WSA uznali, że o stawce decyduje faktyczny moment wydania energii elektrycznej nabywcy końcowemu. Sąd I instancji, opierając się na przepisach ustawy o podatku akcyzowym (art. 9 ust. 1 pkt 2, art. 11 ust. 1 pkt 2), stwierdził, że obowiązek podatkowy powstaje w momencie wydania energii, a nie wymagalności zapłaty. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił to stanowisko, oddalając skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że w prawie podatkowym, w braku regulacji międzyczasowych, stosuje się przepisy obowiązujące w momencie urzeczywistnienia stanu faktycznego wywołującego skutki prawne, czyli w tym przypadku – momentu wydania energii elektrycznej. Zobowiązanie podatkowe powstaje z dniem zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa wiąże jego powstanie, a w przypadku energii elektrycznej jest to moment wydania nabywcy końcowemu, co jest powiązane z wystawieniem faktury lub innego dokumentu. Data wymagalności zapłaty wpływa jedynie na termin rozliczenia podatku w deklaracji, a nie na wysokość stawki.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

O zastosowaniu stawki podatku akcyzowego decyduje moment wydania energii elektrycznej nabywcy końcowemu, który jest momentem powstania obowiązku podatkowego.

Uzasadnienie

W prawie podatkowym, w braku regulacji międzyczasowych, stosuje się przepisy obowiązujące w momencie urzeczywistnienia stanu faktycznego wywołującego skutki prawne. W przypadku energii elektrycznej jest to moment jej wydania nabywcy końcowemu, co jest powiązane z wystawieniem faktury lub innego dokumentu. Data wymagalności zapłaty wpływa jedynie na termin rozliczenia podatku.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (18)

Główne

u.p.a. art. 9 § 1 pkt 2

Ustawa o podatku akcyzowym

u.p.a. art. 11 § 1 pkt 2

Ustawa o podatku akcyzowym

Pomocnicze

u.p.a. art. 11 § 2

Ustawa o podatku akcyzowym

Określa moment wydania energii elektrycznej jako chwilę wystawienia faktury lub innego dokumentu, z którego wynika zapłata należności.

u.p.a. art. 24 § 1 pkt 1-3

Ustawa o podatku akcyzowym

Reguluje obowiązek składania deklaracji i wpłaty akcyzy na podstawie samoobliczenia.

u.p.a. art. 24 § 1 pkt 2

Ustawa o podatku akcyzowym

O.p. art. 4

Ordynacja podatkowa

Definiuje obowiązek podatkowy.

O.p. art. 5

Ordynacja podatkowa

Definiuje zobowiązanie podatkowe.

O.p. art. 141 § 4

Ordynacja podatkowa

O.p. art. 146 § 1

Ordynacja podatkowa

O.p. art. 151

Ordynacja podatkowa

P.p.s.a. art. 141 § 4

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 146 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 184

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 204 § 1 pkt 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 205 § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 14 § 1 pkt 2 lit. a

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 14 § 1 pkt 1 lit. c

Argumenty

Skuteczne argumenty

Moment wydania energii elektrycznej nabywcy końcowemu jest momentem powstania obowiązku podatkowego, a tym samym decyduje o zastosowaniu właściwej stawki podatku akcyzowego.

Odrzucone argumenty

Data wymagalności zapłaty za energię elektryczną decyduje o zastosowaniu stawki podatku akcyzowego. Błędna wykładnia art. 11 ust. 1 pkt 2 u.p.a. poprzez utożsamienie powstania obowiązku podatkowego z zaistnieniem zobowiązania podatkowego. Naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie wyroku WSA. Naruszenie art. 146 § 1 P.p.s.a. i art. 151 P.p.s.a. poprzez nieuchylenie interpretacji i nieprawidłowe oddalenie skargi.

Godne uwagi sformułowania

energia elektryczna jest "towarem ulotnym" podatkowy stan faktyczny pierwszego stopnia, kształtującego treść obowiązku podatkowego konkretyzacja tej powinności podatkowej – jej przeobrażenie w zobowiązanie podatkowe

Skład orzekający

Adam Nita

sprawozdawca

Małgorzata Niezgódka - Medek

członek

Marek Olejnik

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie momentu powstania obowiązku podatkowego i zastosowania stawki akcyzy na energię elektryczną w przypadku zmian przepisów bez regulacji międzyczasowych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zmiany stawek podatku akcyzowego na energię elektryczną i braku regulacji intertemporalnej. Interpretacja momentu wydania energii jako kluczowego dla powstania obowiązku podatkowego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia intertemporalnego w prawie podatkowym, które ma bezpośrednie przełożenie na rozliczenia finansowe firm energetycznych i ich klientów.

Kiedy płacisz za prąd, a kiedy powstaje obowiązek podatkowy? NSA rozstrzyga kluczową kwestię dla branży energetycznej.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I FSK 302/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-09-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-02-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Adam Nita /sprawozdawca/
Małgorzata Niezgódka - Medek
Marek Olejnik /przewodniczący/
Symbol z opisem
6111 Podatek akcyzowy
6560
Hasła tematyczne
Interpretacje podatkowe
Podatek akcyzowy
Sygn. powiązane
V SA/Wa 1870/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-09-18
Skarżony organ
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 864
art. 9 ust. 1 pkt 2, art. 11 ust. 1 pkt 2, art. 24 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym - t.j.
Dz.U. 2019 poz 900
art. 4, art. 5
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 141 par. 4, art. 146 par. 1, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Marek Olejnik, Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka-Medek, Sędzia WSA del. Adam Nita (sprawozdawca), Protokolant Łukasz Trzpiot, po rozpoznaniu w dniu 24 września 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej X. S.A. z siedzibą w Y. (obecnie Z. S.A. z siedzibą w Y.) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 września 2020 r., sygn. akt V SA/Wa 1870/19 w sprawie ze skargi X. S.A. z siedzibą w Y. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 23 sierpnia 2019 r., nr 0111-KDIB3-3.4013.149.2019.2.MK w przedmiocie podatku akcyzowego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Z. S.A. z siedzibą w Y. na rzecz Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 18 września 2020 r., sygn. akt V SA/Wa 1870/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (zwany dalej Sądem I instancji) oddalił skargę X. S.A. z siedzibą w Y. (dalej określanej jako Wnioskodawca, Spółka, Strona lub Skarżący) na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (zwanego dalej Organem interpretacyjnym lub DKIS) z 23 sierpnia 2019 r., nr 0111-KDIB3-3.4013.149.2019.2.MK w przedmiocie interpretacji indywidualnej w zakresie podatku akcyzowego. W chwili orzekania przez Naczelny Sąd Administracyjny, Skarżący działał pod firmą Z. S.A. z siedzibą w Y. W związku z tym, w stosunku do tego podmiotu został wydany wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego. Do niego odnoszą się też określenia: Wnioskodawca, Spółka, Strona lub Skarżący, którymi Sąd posługuje się w uzasadnieniu swojego orzeczenia. Stan faktyczny sprawy, będący elementem wniosku interpretacyjnego został precyzyjnie zaprezentowany w interpretacji indywidualnej, dostępnej w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw finansów publicznych (por. art. 14i § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 900 – zwanej dalej O.p.). Ponadto, w uzasadnieniu swojego wyroku, dostępnym w CBOSA przedstawił go Wojewódzki Sąd Administracyjny.
Problemem, jaki zaistniał w sprawie było zagadnienie intertemporalne. Wątpliwości Wnioskodawcy wzbudziło mianowicie to, który z przepisów ustawy o podatku akcyzowym regulujących wysokość stawek podatkowych znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy ustawodawca dokonał normatywnej zmiany w tym zakresie kształtując nową wysokość tego elementu konstrukcji podatku. Jednocześnie nie unormował on jednak kwestii międzyczasowej (intertemporalnej), tj. nie wskazał w odniesieniu do jakich stanów faktycznych znajduje zastosowanie nowa regulacja prawna, a które są objęte dotychczasowym reżimem prawnym. Jak wyjawiła Spółka, jej brak jasności co do rozumienia przepisów prawa podatkowego dotyczy sytuacji, gdy dostawy energii elektrycznej są realizowane już w 2019 r., ale płatność za te czynności jest wymagalna jeszcze w grudniu 2018 r. Analogiczne wątpliwości obejmują też sytuację odwrotną, tzn. przypadek gdy energia była dostarczana do nabywców końcowych w roku 2018, ale zapłata jest wymagalna już w 2019 r. Kwestia ta jest zaś istotna, bo w zależności od przyjętego zapatrywania, w danym przypadku stawka podatku akcyzowego wynosi 20 zł za MWh (wg dotychczasowej regulacji) albo 5 zł za MWh (wg nowego unormowania).
Wątpliwości Skarżącego znalazły swój przejaw w jego pytaniu zawartym we wniosku interpretacyjnym. Formułując je Spółka zwróciła się o wyjaśnienie, co decyduje o zaliczeniu danej ilości energii elektrycznej do określonego miesiąca rozliczeniowego i o zastosowaniu stawki akcyzy obowiązującej w tym okresie: czy przesądza o tym data wymagalności zapłaty za tę dostawę energii elektrycznej, czy też sam fakt realizacji dostaw energii elektrycznej w danym miesiącu rozliczeniowym?
Prezentując własne stanowisko w sprawie, Strona wyraziła przekonanie, że kwalifikacja sprzedaży energii elektrycznej i odpowiedniej stawki akcyzy zależy od daty wymagalności zapłaty nabywcy za energię elektryczną. Odmienny pogląd zaprezentował natomiast Organ interpretacyjny. W jego przekonaniu, o zastosowaniu danej stawki decyduje faktyczny moment wydania energii elektrycznej nabywcy końcowemu. Natomiast data wymagalności zapłaty determinuje jedynie obowiązek rozliczenia w deklaracji za odpowiedni miesiąc, wynikający z terminu płatności. Dlatego właśnie stanowisko Wnioskodawcy w sprawie oceny prawnej przedstawionego stanu faktycznego zostało uznane za nieprawidłowe.
Jak podkreślił DKIS, w sytuacji gdy faktura szacunkowa została wystawiona w roku 2018, z terminem płatności przypadającym w 2018 r., przy czym dotyczyła okresu rozliczeniowego obejmującego rok 2019, Wnioskodawca, z uwagi na termin wejścia w życie nowelizacji ustawy, nie miał możliwości wystawienia faktury szacunkowej (dotyczącej wydania energii elektrycznej nabywcy końcowemu w 2019 r.), uwzględniającej obniżoną stawkę w wysokości 5 zł/MWh. W takim przypadku, z uwagi na wyjątkową sytuację, w przekonaniu Organu interpretacyjnego, za prawidłowe należy uznać postępowanie Spółki, która w fakturze szacunkowej (lub innym dokumencie) zastosowała stawkę w wysokości 20 zł/MWh. Dopiero bowiem wystawienie faktury rozliczeniowej w 2019 r. za okres obejmujący faktyczne wydanie energii elektrycznej nabywcy końcowemu w 2019 r. umożliwi rozliczenie energii elektrycznej wydanej nabywcy końcowemu. Następuje to z uwzględnieniem właściwej stawki akcyzy, ustalonej wg kryterium faktycznego wydania energii elektrycznej nabywcy końcowemu.
Z kolei w sytuacji gdy energia elektryczna była dostarczana nabywcy końcowemu w 2018 r. lecz zapłata była wymagalna w 2019 r., w przekonaniu Organu interpretacyjnego właściwą stawką podatku akcyzowego jest ta w wysokości w 20 zł/MWh. Obowiązek podatkowy powstaje bowiem w momencie wydania energii elektrycznej nabywcy końcowemu - w 2018 r. Tym samym rozliczenie energii elektrycznej winno nastąpić wg stawki obowiązującej w 2018 r. Jest tak, ponieważ zmiana stawki podatku akcyzowego (obniżenie jej wysokości) dotyczy energii elektrycznej wydanej nabywcy końcowemu od 1 stycznia 2019 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił racje Organu interpretacyjnego i oddalił skargę. Uzasadniając swoje zapatrywanie odwołał się on do dyspozycji art. 9 ust. 1 pkt 2 oraz art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 864 – zwanej dalej u.p.a.). Zgodnie z tymi przepisami przedmiotem opodatkowania akcyzą jest: nabycie wewnątrzwspólnotowe energii elektrycznej przez nabywcę końcowego; sprzedaż energii elektrycznej nabywcy końcowemu na terytorium kraju, w tym przez podmiot nieposiadający koncesji na wytwarzanie, przesyłanie, dystrybucję lub obrót energią elektryczną w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne, który wyprodukował tę energię (art. 9 ust. 1 pkt 2 u.p.a.). Z kolei w przypadku sprzedaży energii elektrycznej na terytorium kraju, obowiązek podatkowy powstaje w chwili jej wydania nabywcy końcowemu (por. art. 11 ust. 1 pkt 2 u.p.a.). W świetle art. 11 ust. 2 u.p.a. za zdarzenie to poczytuje się zaś wystawienie przez podatnika na rzecz odbiorcy końcowego faktury lub innego dokumentu, z którego wynika zapłata należności za sprzedaną energię elektryczną.
Z tego Sąd I instancji wywiódł, że do obliczenia kwoty akcyzy należnej z tytułu sprzedaży energii elektrycznej nabywcy końcowemu ma zastosowanie stawka podatku obowiązująca w momencie powstania obowiązku podatkowego. Do wykreowania tej nieskonkretyzowanej powinności podatkowej dochodzi w momencie wydania energii elektrycznej nabywcy końcowemu. Łączy się to z wystawieniem przez podatnika faktury lub innego dokumentu, z którego wynika zapłata należności za energię elektryczną sprzedaną przez ten podmiot. Jak podkreślono, zaprezentowane stanowisko jest zgodne z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażonym w wyroku z 10 maja 2013 r. sygn. akt I FSK 441/13. Zapatrywanie to podzielił Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekający w przedmiotowej sprawie.
W skardze kasacyjnej wniesiono o:
1) przeprowadzenie rozprawy;
2) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, rozpoznanie skargi złożonej w sprawie i jej uwzględnienie, ewentualnie - uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny;
3) zasądzenie na rzecz Strony od DKIS kosztów postępowania, wraz z kosztami zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych, w tym opłaty skarbowej uiszczonej od dokumentu pełnomocnictwa.
Jednocześnie nieprawomocnemu wyrokowi Sądu I instancji Skarżący zarzucił:
A. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
1) obrazę art. 11 ust. 1 pkt 2 u.p.a. - poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że stawkę akcyzy mającą zastosowanie determinuje zawsze moment dostawy energii elektrycznej, a nie moment wymagalności zapłaty za energię elektryczną. Zarzucono też nieuprawnione pominięcie art. 9 ust. 1 pkt 2, art. 11 ust. 1 pkt 2 u.p.a. i art. 24 ust. 1 pkt 2 u.p.a., mimo że wskazane przepisy również są podstawą prawną dla rozstrzygnięcia przedstawionego wniosku o interpretację;
2) obrazę art. 11 ust. 1 pkt 2 u.p.a. w zw. z art. 4 i 5 Ordynacji podatkowej. Zdaniem Strony doszło do tego poprzez ich błędną wykładnię polegającą na nieuzasadnionym utożsamieniu powstania obowiązku podatkowego, o którym mowa w art. 11 ust. 1 pkt 2 u.p.a. z zaistnieniem zobowiązania podatkowego. Jak podkreślono, stało się tak, pomimo że nie można określić konkretnego momentu dostawy energii elektrycznej, zatem taka "dostawa" nie może być wyznacznikiem konkretyzacji obowiązku podatkowego w zobowiązanie podatkowe. W związku z tym, w przekonaniu Spółki prawidłowa rekonstrukcja normy prawnej zawartej w art. 11 ust. 1 pkt 2 u.p.a. powinna uwzględniać normy wynikające z art. 4 i 5 Ordynacji podatkowej oraz z art. 9 ust. 1 pkt 2, art. 11 ust. 1 pkt 2 u.p.a. i art. 24 ust. 1 pkt 2 u.p.a.;
B. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) obrazę art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 – zwanej dalej P.p.s.a.) - poprzez sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego wyroku, które nie spełnia ustawowych wymogów;
2) naruszenie art. 146 § 1 P.p.s.a. i art. 151 P.p.s.a. - poprzez nieuchylenie Interpretacji i nieprawidłowe oddalenie skargi, mimo że interpretacja została wydana z naruszeniem wskazanych wcześniej przepisów prawa materialnego oraz zasad wynikających z art. 120 oraz art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej, takich jak: wymóg działania na podstawie prawa, prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych oraz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Zgodnie z art. 14h Ordynacji podatkowej pryncypia te mają również zastosowanie do postępowania o wydanie interpretacji indywidualnej.
W reakcji na przedstawione zarzuty i argumentację DKIS podtrzymał swoje dotychczasowe zapatrywanie i wniósł o:
1) oddalenie skargi kasacyjnej,
2) rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie,
3) zasądzenie od Skarżącego na rzecz Organu interpretacyjnego kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i jako taka podlega oddaleniu. Do takiej konstatacji doprowadziła Naczelny Sąd Administracyjny analiza podatkowego stanu faktycznego, kształtującego treść obowiązku podatkowego oraz zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym. Jedynym sposobem powstania nieskonkretyzowanej powinności podatkowej podatnika (obowiązku podatkowego) jest urzeczywistnienie przez ten podmiot zachowania będącego przedmiotem opodatkowania. Zobowiązanie podatkowe jest natomiast efektem odniesienia właściwej stawki podatkowej do podstawy opodatkowania, zastosowania ulgi lub zwolnienia podatkowego, a także wyznaczenia terminu płatności podatku. Sąd akcentuje przedstawione kwestie mające swoje osadzenie nie tylko w teorii prawa podatkowego, ale przede wszystkim w art. 217 Konstytucji RP, a także w art. 4 i 5 O.p. aby podkreślić, że podatkowy stan faktyczny zwolnienia podatkowego jest elementem podatkowego stanu faktycznego ustawy podatkowej, kształtującego treść skonkretyzowanej powinności podatkowej (zobowiązania podatkowego).
Jak wiadomo, zagadnieniem spornym w przedmiotowej sprawie było to, która regulacja prawna znajduje zastosowanie w przypadku, gdy zmianie przepisów prawa podatkowego nie towarzyszyła regulacja intertemporalna – wskazanie przez ustawodawcę porządku prawnego determinującego treść powinności podatkowej podatnika. Z oczywistych względów, w takiej sytuacji nie można odwoływać się do zasad wypracowanych w innych gałęziach prawa niż prawo podatkowe. Jeżeli natomiast kwestia międzyczasowa nie została uregulowana w prawie podatkowym, sięga się do unormowania obowiązującego w momencie urzeczywistnienia stanu faktycznego wywołującego skutki prawne (por. A. Olesińska, Zmiana zasad odpowiedzialności wspólników i członków zarządu spółek - zagadnienia intertemporalne, Kwartalnik Prawa Podatkowego Nr 1 z 2009 r., s. 92 i nast. oraz T. Pietrzykowski, Podstawy prawa intertemporalnego. Zmiany przepisów a problemy stosowania prawa, Warszawa 2011, s. 78 - 79). Orzeczniczym potwierdzeniem prawidłowości przedstawionego rozumowania może być zaś chociażby wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 września 2014 r., sygn. akt II FSK 2294/12, Lex nr 1512657.
Odnosząc przedstawione spostrzeżenia do stanu faktycznego sprawy, a także do przepisów części szczególnej materialnego prawa podatkowego (ustawy o podatku akcyzowym) godzi się zauważyć, że w świetle art. 9 ust. 1 pkt 2 u.p.a., w przypadku energii elektrycznej jako wyrobu akcyzowego przedmiotem opodatkowania akcyzą jest sprzedaż energii elektrycznej nabywcy końcowemu na terytorium kraju, w tym przez podmiot nieposiadający koncesji na wytwarzanie, przesyłanie, dystrybucję lub obrót energią elektryczną w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne, który wyprodukował tę energię. Oznacza to, że do powstania nieskonkretyzowanej powinności podatkowej (obowiązku podatkowego) dochodzi w sytuacji, gdy wskazane zachowanie zrealizuje podmiot będący podatnikiem w rozumieniu art. 13 ust. 1 u.p.a. W takim przypadku, z mocy samego prawa powstaje obowiązek podatkowy (por. art. 4 O.p). Z woli ustawodawcy wyrażonej w art. 11 ust. 1 pkt 2 u.p.a. punkt czasu, w którym w odniesieniu do konkretnego podatnika powstaje nieskonkretyzowana powinność podatkowa został zaś wyznaczony jako moment wydania energii elektrycznej nabywcy końcowemu.
Jednocześnie ustawodawca ma świadomość tego, że w praktyce stosowania przepisów prawa podatkowego trudno byłoby ustalić tę datę. Wszak energia elektryczna jest "towarem ulotnym", którego nie sposób, jak innych wyrobów – ujmując rzecz nieco kolokwialnie - "nabrać do naczynia i przekazać w nim nabywcy". To zaś mogłoby być zarzewiem sporów pomiędzy stronami stosunku podatkowoprawnego. Dlatego właśnie w ustawie o podatku akcyzowym określono, czym jest wydanie energii elektrycznej. Z woli prawodawcy dochodzi do tego w chwili wystawienia przez podatnika faktury lub innego dokumentu, z którego wynika zapłata należności za energię elektryczną sprzedaną przez podmiot obowiązany z tytułu podatku akcyzowego (por. art. 11 ust. 2 u.p.a.). W tej właśnie dacie ma miejsce realizacja tzw. podatkowego stanu faktycznego pierwszego stopnia, kształtującego treść obowiązku podatkowego.
Z kolei konkretyzacja tej powinności podatkowej – jej przeobrażenie w zobowiązanie podatkowe w rozumieniu art. 5 O.p., jak w większości podatków tworzących polski system podatkowy, w świetle ustawy o podatku akcyzowym następuje w sposób wskazany w art. 21 § 1 pkt 1 O.p., czyli z dniem zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa podatkowa wiąże powstanie takiego zobowiązania. Przesądza o tym oparcie rozliczenia podatkowego z tytułu wskazanej daniny publicznej od energii elektrycznej na tzw. samoobliczeniu podatku. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 1 pkt 1 - 3 u.p.a. w przypadku energii elektrycznej podatnik jest obowiązany, bez wezwania organu podatkowego, składać właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego deklaracje podatkowe według ustalonego wzoru oraz obliczać i wpłacać akcyzę na rachunek właściwego urzędu skarbowego, w terminie do 25. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym:
1) upłynął termin płatności wynikający z faktury, a jeżeli termin ten nie został określony - po miesiącu, w którym wystawiono fakturę - w przypadku nabycia wewnątrzwspólnotowego energii elektrycznej przez nabywcę końcowego;
2) upłynął termin płatności określony w umowie właściwej dla rozliczeń z tytułu dostaw energii elektrycznej albo, jeżeli termin ten nie został określony w umowie - upłynął termin płatności wynikający z faktury lub innego dokumentu wystawionego przez podatnika, z którego wynika zapłata należności za sprzedaną przez podatnika energię elektryczną, a jeżeli termin płatności nie został określony w umowie ani w fakturze lub w tym dokumencie albo gdy z faktury nie wynika należność za energię elektryczną sprzedaną w tym okresie - po miesiącu, w którym wystawiono fakturę lub ten dokument - w przypadku sprzedaży energii elektrycznej nabywcy końcowemu na terytorium kraju;
3) nastąpiło zużycie energii elektrycznej - w przypadkach, o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 3, 4 i 6 u.p.a.
Tym samym, zobowiązanie podatkowe kształtuje się w skali danego miesiąca – na koniec tego okresu rozliczeniowego obowiązek podatkowy powstały we wskazanym przedziale czasu doznaje konkretyzacji, czyli przeobraża się w zobowiązanie podatkowe. Jak już zaś wcześniej wskazano, następuje to w wyniku odniesienia stawki podatkowej do podstawy opodatkowania (niekiedy, w nauce prawa podatkowego zachowanie to jest określane mianem urzeczywistnienia podatkowego stanu faktycznego drugiego stopnia). Wtedy właśnie podatnik, dokonując tzw. samoobliczenia podatku odnosi do podstawy opodatkowania stawkę podatkową obowiązującą w tym punkcie czasu. Dzięki temu jest on władny wskazać w fakturze kwotę do zapłaty - wszak ciężar podatku akcyzowego jako jednofazowej danina od obrotu jest przenoszony na konsumenta (tzw. podatnika w znaczeniu ekonomicznym). Termin zapłaty przez odbiorcę towaru za dostarczoną mu energie elektryczną w żaden sposób nie wpływa natomiast na treść obowiązku i zobowiązana podatkowego podatnika, a co za tym idzie na to, która stawka podatkowa będzie odnoszona do podstawy opodatkowania. Data ta wyznacza natomiast okres, za który w świetle art. 24 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.a. rozliczy podatek akcyzowy, dokonując samoobliczenia podatku i odprowadzając jego kwotę na rzecz podmiotu uprawnionego z tego tytułu.
Przedstawiona konstatacja ma fundamentalne znaczenie w przedmiotowej sprawie. Oznacza ona bowiem, że to punkt czasu (jeżeli chodzi o obowiązek podatkowy) i przedział czasu (co do zobowiązania podatkowego), w którym miała miejsce dostawa towaru (energii elektrycznej), wyznaczony wydaniem energii elektrycznej nabywcy końcowemu (wystawieniem faktury lub innego dokumentu) jest właściwy dla ustalenia właściwej stawki podatkowej podatku akcyzowego w sytuacji zaprezentowanej we wniosku interpretacyjnym Spółki. Taki właśnie trafny wniosek stał się zaś udziałem zarówno Organu interpretacyjnego, jak i Sądu I instancji orzekającego w sprawie.
W tej sytuacji nie znalazły potwierdzenia zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej, w których podniesiono obrazę przepisów materialnego prawa podatkowego. W przekonaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego nie sposób także podzielić tez, w których Strona wskazuje na naruszenie regulacji procesowej. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia bowiem wszelkie wymogi wskazane w art. 141 § 4 P.p.s.a., a wobec zgodności tego rozstrzygnięcia z przepisami materialnego prawa podatkowego nie sposób przyjąć, że doszło do obrazy art. 146 § 1 P.p.s.a. i art. 151 P.p.s.a. W zaskarżonym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się ponadto naruszenia zasady legalizmu oraz innego pryncypium postępowania podatkowego, tj. zasady zaufania (por. art. 120 oraz art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej). Jest tak, ponieważ wskazany judykat, w którym zaakceptowano interpretację indywidualną jest zgodny z prawem.
W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną jako niemającą usprawiedliwionych podstaw. Doszło do tego na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 – zwanej dalej P.p.s.a.). O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono natomiast w oparciu o art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1935).
Adam Nita Marek Olejnik Małgorzata Niezgódka – Medek

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI